ДҮЙНӨ ТИЛДЕРИ

ДҮЙНӨ ТИЛДЕРИ – жер жүзүндө жашаган эл­дердин тилдери. Азыркы учурда дүйнөдө 6 миң­ден ашуун тил бар. Булардын ичинен эң кеңи­ри тараганы жана сан жагынан көп киши сүйлө­гөнү – кытай, англис, хинди, испан, араб, орус, немис ж. б. тилдер. Дүйнө тилдеринин изилденүү деңгээ­ли бирдей эмес. Ошондуктан аларды бөлүштүрүү­дө көбүнчө тектештик белгилери жетекчиликке алынат. Бир тилден тараган, бир булактан ке­лип чыккан жакын жана алыс тектеш тилдер тилдик семья, ал эми бир семьянын ичиндеги жакын тектеш тилдер тилдик топтор деп ата­лат. Дүйнө тилдери негизинен, төмөнкүдөй семьяларга жана топторго бөлүнөт: 1. Алтай тилдеринин се­мьясы: курамына түрк (кыргыз, казак, өзбек, кара калпак, уйгур, түркмөн, татар, башкыр, кумук, карачай, балкар, азербайжан, түрк, га­гауз, хакас, тува, алтай, якут, чуваш, шор жана башка), моңгол (моңгол, бурят, калмак жана башка), тунгус-манжу (эвенк, эвен, манжу, нанай, орок жана башка) тилдеринин тобун, корей ж-а япон тилде­рин камтыйт. Евразия кең мейкиндигине тара­ган түрк тилдери ич ара булгар, огуз, кыпчак, карлук, кыргыз (кыргыз-кыпчак) сыяктуу ча­кан топторго жиктелет. Корей, япон тилдери­нин алтай семьясына тектеш экендиги алтаис­тикада кеңири белгиленип келе жатат. 2. Индев­ропа тилдеринин семьясы: герман (англис, не­мис, голланд, швед, исланд, латыш, литва жана башка), роман (италян, француз, испан, порту­гал, румын, молдова жана башка), славян (орус, укра­ин, белорус, поляк, болгар, серб, хорват жана башка), иран (фарсы, пушту, тажик, осетин жана башка), инди (инди, бенгал, урду, цыган жана башка) топтору. 3. Кы­тай-тибет тилдеринин семьясы кытай, тибет, бирма, тай, лаос, дунган жана башка тилдерди кам­тыйт. 4. Фин-угор тилдеринин семьясына фин (фин, эстон, коми, карел, веп, ижор жана башка) жана угор (мажар) (венгр, мордва, марий, ханты, ман­си жана башка) топтору кирет. Айрым окумуштуулар муну алтай семьясы менен бириктирип, урал-ал­тай тилдеринин тектештиги деп карашат. 5. Се­мит-хамит тилдеринин семьясына семит (араб, иврит, ахмор, айсор, тигре жана башка), хамит (кашит, бербер, чад жана башка) топтору кирет. Байыркы ак­кад, арамей, финикий эстеликтеринин тили да ушул семьяга тиешелүү. 6. Кавказ тилдеринин семьясы грузин, сван, абхаз, адыгей, абазин, ка­бардин, чечен, ингуш, авар, лак, даргин ж. б. тилдерди камтып, Түндүк Кавказ жана Түштүк Кавказ топторуна бөлүнөт. 7. Дравид тилдеринин семья­сы Түштүк Индия менен Шри-Ланкага тараган тамил, малаялам, каннада, телугу, куи, гонди жана башка тилдерди камтыйт. 8. Австронезия тилдеринин семьясы: Индонезия, Филиппин, Малазия, Океа­ния аймактарында жашаган көптөгөн элдердин тилдери. Дүйнө тилдеринин ичинен Америка, Африка, Полеазия, Полинезия жана башка. чөлкөмдөргө тара­ган көп сандаган тилдердин чыгыш теги илимий жактан бүгүнкү күнгө чейин так аныктала элек.