Кыргыз Энциклопедия жана Терминология Борбору - Соңку өзгөрүүлөр [ky]

БОЛУШТУК

2026-06-05T10:04:50Z

← Мурунку нускасы		10:04, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОЛУШТУК ''' (орусча волость – аймактык башкаруу бирдиги) – падышалык ~~Россиядагы~~ аймактык-башкаруу бирдиги. Кыргызстан Россиянын курамына кошулгандан кийин 1867-жылы 11-июлда бекитилген «Жети-Суу жана Сыр-Дарыя облустарындагы абал жөнүндө» жобонун негизинде Кыргызстандын аймагы уезддерге, уезддер болуштуктарга бөлүнгөн. 1868-жылы алгачкы шайлоо өткөрүлгөн. Болуштуктар 1000–2000 түтүндөн турган. Мисалы, 1913-жылы Пишпек ~~уездинде~~ 50, Пржевальск ~~уездинде~~ 33 болуштук болгон. Жер которуп келгендерден өз алдынча жамааттар (общиналар) түзүлүп, аларды «кыштак болуштуктары» деп аташкан. Калкты аймакташтырып бөлүштүрүү кыргыздардагы ар түрдүү уруу топторунун бир аймактык башкаруу бирдикке биригишине жол ачып, кезегинде жергиликтүү отурукташкан жана көчмөн калктын арасындагы чыр-чатактын, кагылыштардын, барымталардын азайышына алып келген, көчмөн элдин отурукташына аздыр-көптүр шарт түзгөн. Болуштук бөлүнүш 1917-жылга чейин сакталып, Совет бийлиги орногондон кийин советтик негизде кайрадан уюштурулган. Алсак, Кыргызстанда 1926-жылы 4 округга баш ийген 72 болуштук болгон. СССР БАКы менен ЭКСтин 1930-жылы августтагы чечимине ылайык, жаӊы аймактык-бийликке бөлүү ишке ашырылып, райондор түзүлгөндүгүнө байланыштуу болуштуктар жоюлган; Кыргызстанда болуштукту башкаруучу адам ''болуш'' (волостной) деп аталган.		'''БОЛУШТУК ''' (орусча волость – аймактык башкаруу бирдиги) – падышалык [[Россия]]дагы аймактык-башкаруу бирдиги. [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргызстан]] Россиянын курамына кошулгандан кийин 1867-жылы 11-июлда бекитилген «Жети-Суу жана Сыр-Дарыя облустарындагы абал жөнүндө» жобонун негизинде Кыргызстандын аймагы уезддерге, уезддер болуштуктарга бөлүнгөн. 1868-жылы алгачкы шайлоо өткөрүлгөн. Болуштуктар 1000–2000 түтүндөн турган. Мисалы, 1913-жылы [[Пишпек уезди]]нде 50, [[Пржевальск уезди]]нде 33 болуштук болгон. Жер которуп келгендерден өз алдынча жамааттар (общиналар) түзүлүп, аларды «кыштак болуштуктары» деп аташкан. Калкты аймакташтырып бөлүштүрүү кыргыздардагы ар түрдүү уруу топторунун бир аймактык башкаруу бирдикке биригишине жол ачып, кезегинде жергиликтүү отурукташкан жана көчмөн калктын арасындагы чыр-чатактын, кагылыштардын, барымталардын азайышына алып келген, көчмөн элдин отурукташына аздыр-көптүр шарт түзгөн. Болуштук бөлүнүш 1917-жылга чейин сакталып, Совет бийлиги орногондон кийин советтик негизде кайрадан уюштурулган. Алсак, Кыргызстанда 1926-жылы 4 округга баш ийген 72 болуштук болгон. СССР БАКы менен ЭКСтин 1930-жылы августтагы чечимине ылайык, жаӊы аймактык-бийликке бөлүү ишке ашырылып, райондор түзүлгөндүгүнө байланыштуу болуштуктар жоюлган; Кыргызстанда болуштукту башкаруучу адам [[БОЛУШ\|болуш]] (волостной) деп аталган.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БИЯНХУ

2026-06-05T10:02:16Z

← Мурунку нускасы		10:02, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БИЯНХУ''' Бай янь-ху, Бо янху (болжол менен 25. 05. 1830, Сияньфу, Шэньси аймагы, ~~[[Кытай]]~~ — 26. 07. 1882, [[Россия империясы]], [[Т]][[үркстан генерал-губернаторлугу]], [[Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Пишпек]] шаары) – 1862–1877-жылдары Цинь бийлигине каршы күрөштө [[дунган]] (хуэйцзу) элинин көтөрүлүшүн (1862–1877) жетектегендердин бири (кара: [[Дунгандардын көтөрүлүшү]]). Атасы айыл округунун аксакалынын милдетин аткарган. Кытай жазма маалыматтарында Байяньху, [[Чыгыш Түркстан]] (Синьцзян) аймагында Мухаммед Аюб деген ат менен белгилүү болгон. Көтөрүлүштүн башында (1862) Шэньси жана Ганьсу провинцияларында хуэйцзулардын куралдуу көтөрүлүштөрүнө катышкан. 1868–1869-жылдардан Ма Чжэнхэ жана башкалар менен бирдикте дунгандардын күчтөрүн жетектеп, эл ичинде "Даху" (Чоң Жолборс) деген атакка ээ болгон. 1872-жылы Биянху кол алдындагы 7 миң жоокер менен Чыгыш Түркстанга чегингенде, [[Йакуб бек]] ага [[Үрүмчү]] шаарын коргоону тапшырган. 1876-жылы Синьцзяндагы көтөрүлүштү басуу үчүн башкы командачы болуп дайындалган Цзо Цзунтан 180 батальондон (юн) турган аскер менен адегенде Гучэн шаарын алып, андан кийин Үрүмчү жана Манас шаарларына жүрүшкө чыккан. Мындай көп сандагы аскерге туруштук бере албаган Биянху Токсунга чегинген. 1877-жылы күзгө жуук Йакуб бек көз жумганда анын уулу Беккулу-бектин буйругун аткарып, Курлу чебин коргоого алган. 1877-жылы 9-октябрда Цинь өкмөтүнүн аскери Курлуну алганда, Биянху жоокерлери менен алгач Бүгүр, андан [[Кашкар]]га чегинген. Цинь аскери 1877-жылы декабрда Кашкарга жеткенде, Биянху бул аймакты калтырып, Чакмак ашуусунда салгылашууда дунгандардын төрттөн үч бөлүгү кырылган. 27-декабрда аман калган дунгандар [[Нарын]] чебине жеткен. Цинь бийлигинин Биянхуну кайтаруу талабын Россия өкмөтү канааттандырган эмес. Учурда урпактары [[Казакстан]]да жана [[Кыргызстан]]дагы [[Ананьево]] айылында жашайт.		'''БИЯНХУ''' Бай янь-ху, Бо янху (болжол менен 25. 05. 1830, [[Цин империясы]], Сияньфу, Шэньси аймагы, — 26. 07. 1882, [[Россия империясы]], [[Т]][[үркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ\|Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Пишпек]] шаары) – 1862–1877-жылдары Цинь бийлигине каршы күрөштө [[дунган]] (хуэйцзу) элинин көтөрүлүшүн (1862–1877) жетектегендердин бири (кара: [[ДУНГАНДАРДЫН КӨТӨРҮЛҮШҮ\|Дунгандардын көтөрүлүшү]]). Атасы айыл округунун аксакалынын милдетин аткарган. Кытай жазма маалыматтарында Байяньху, [[Чыгыш Түркстан]] (Синьцзян) аймагында Мухаммед Аюб деген ат менен белгилүү болгон. Көтөрүлүштүн башында (1862) Шэньси жана Ганьсу провинцияларында хуэйцзулардын куралдуу көтөрүлүштөрүнө катышкан. 1868–1869-жылдардан Ма Чжэнхэ жана башкалар менен бирдикте дунгандардын күчтөрүн жетектеп, эл ичинде "Даху" (Чоң Жолборс) деген атакка ээ болгон. 1872-жылы Биянху кол алдындагы 7 миң жоокер менен Чыгыш Түркстанга чегингенде, [[ЙАКУБ БЕК\|Йакуб бек]] ага [[Үрүмчү]] шаарын коргоону тапшырган. 1876-жылы Синьцзяндагы көтөрүлүштү басуу үчүн башкы командачы болуп дайындалган Цзо Цзунтан 180 батальондон (юн) турган аскер менен адегенде Гучэн шаарын алып, андан кийин Үрүмчү жана Манас шаарларына жүрүшкө чыккан. Мындай көп сандагы аскерге туруштук бере албаган Биянху Токсунга чегинген. 1877-жылы күзгө жуук Йакуб бек көз жумганда анын уулу Беккулу-бектин буйругун аткарып, Курлу чебин коргоого алган. 1877-жылы 9-октябрда Цинь өкмөтүнүн аскери Курлуну алганда, Биянху жоокерлери менен алгач Бүгүр, андан [[КАШКАР\|Кашкар]]га чегинген. Цинь аскери 1877-жылы декабрда Кашкарга жеткенде, Биянху бул аймакты калтырып, Чакмак ашуусунда салгылашууда дунгандардын төрттөн үч бөлүгү кырылган. 27-декабрда аман калган дунгандар [[Нарын]] чебине жеткен. Цинь бийлигинин Биянхуну кайтаруу талабын Россия өкмөтү канааттандырган эмес. Учурда урпактары [[КАЗАКСТАН\|Казакстан]]да жана [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргызстан]]дагы [[АНАНЬЕВ кыштагы\|Ананьево]] айылында жашайт.

	Ад.: Думан Л. И. Биянху — вождь дунганского восстания 1862–1877 гг. (Историко-биографический очерк по китайским и советским архивным материалам) //Записки Института востоковедения Академии наук СССР. VII. Л., 1939; Сушанло М''.'' Дунганское восстание во второй половине ХIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959.		Ад.: Думан Л. И. Биянху — вождь дунганского восстания 1862–1877 гг. (Историко-биографический очерк по китайским и советским архивным материалам) //Записки Института востоковедения Академии наук СССР. VII. Л., 1939; Сушанло М''.'' Дунганское восстание во второй половине ХIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БИЧУРИН

2026-06-05T09:58:54Z

← Мурунку нускасы		09:58, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	''' БИЧУ́РИН''' Никита Яковлевич, Иаки́нф [29. 08 (9.09.) 1777, [[Россия империясы]], Казан губерниясы, Цивиль уезди, Акулево (азыркы Типнеры) кыштагы–11 (23). 05. 1853, Россия империясы, [[Cанкт-Петербург]] шаары) – орус чыгыш таануучусу (синолог), орустун [[православ]] чиркөөсүнүн архимандрити (1802–1823), Петербург ИАнын корреспондент мүчөсү (1828), Париждеги Азия коомунун ардактуу мүчөсү (1831).		''' БИЧУ́РИН''' Никита Яковлевич, Иаки́нф [29. 08 (9.09.) 1777, [[Россия империясы]], Казан губерниясы, Цивиль уезди, Акулево (азыркы Типнеры) кыштагы–11 (23). 05. 1853, Россия империясы, [[Cанкт-Петербург]] шаары) – орус чыгыш таануучусу (синолог), орустун [[православ]] чиркөөсүнүн архимандрити (1802–1823), Петербург ИАнын корреспондент мүчөсү (1828), Париждеги Азия коомунун ардактуу мүчөсү (1831).
	[[Файл:Бичурин жа.jpg\|left\|thumb\|402x402px]]		[[Файл:Бичурин жа.jpg\|left\|thumb\|402x402px]]
	Улуту чуваш, атасы Яков Данилов Бичурино (Пичурино) кыштагында орус чиркөөсүнүн диакону кызматын аткарган. Никита 1785-жылы [[Казан шаары]]ндагы семинарияга (1797-жылдан академия) кирип, кабыл алынган балдар атасы эмес, кайсы округ, же кыштак, же чиркөөнүн атынан катталууга жаткан шаардык ~~[[епархия]]нын~~ жобосуна ылайык «Бичурин» деген жаңы фамилияга ээ болгон. Ал жерде окуучулар диний таалим-тарбия жана ыр-хор сыяктуу сабактардан тышкары байыркы [[грек]], [[латын]], ошондой эле [[немец]], [[француз]] тилдерин окуп үйрөнүшкөн. 1799-жылы ал академияны артыкчылык менен бүтүрүп, ошол эле жерде грамматикалык класстын окутуучусу болуп калган. 1800-жылы «Иакинф» деген жаңы ысым менен кечилдикти кабыл алып, 1801-жылы иеромонах наамына жеткен. 1802-жылы архимандрит наамын алып, [[Иркутск]] шаарындагы диний семинариянын ректорлугуна дайындалган. Диний кызмат үстүндө кетирилген күнөөсү үчүн 1806-жылы жөнөкөй мугалим катары Тоболь шаарындагы семинарияга которулган. [[Кытай тили]]не катуу кызыкканына байланыштуу 1805-жылы Кытайга бара турган граф Ю. А. Головкин жетектеген элчиликтин тизмесине кирген, бирок ал иш аягына чыкпай калып, 1807-жылы православ дининин тогузунчу миссиясынын башчылыгына дайындалган. 1808-жылы [[Пекин]]ге келери менен кытай тилин жана анын диалектилерин толук өздөштүрүү үчүн [[алтай]], [[тибет]], [[моңгол]], [[манжур]] тилдерин кошо окуй баштаган. 1813-жылдан кытай жана европа тилдеринде жазылган китептерди чогултуу жана кытай тилиндеги айрым тарыхый-географиялык эмгектерди которууга киришкен. Онунчу диний миссиянын кечигишине байланыштуу Н. Бичурин Пекинде 1821-жылдын май айына чейин жүргөн жана ал жакта чогултулган кол жазма, архив, китептердин жалпы салмагы 6 тоннадан ашык болуп, Россияга кайтарында аны чек арага чейин жеткирүү үчүн 15 төө жалдоого туура келген. Россияга кайтып келери менен ага «диний ишмердүүлүккө кыянаттык кылган» деген айып тагылып, бир жылдан ашык тергөө жүргөндөн 1823-жылы Ваалам монастырына сүргүнгө айдалган. Ушул мезгилдерде Н. Я. Бичурин баш-оту менен илимий иштерге берилип, аты-жөнүн көргөзбөстөн Кытай тууралуу «Сибирь жарчысы» деген журналга бир нече макала жарыялаган. Мындан тышкары орус тилинде 8 томдон турган «Цзы-чжи тхун-цзянь ган-му» аттуу [[Кытай ~~империясы]]нын~~ летописи, бир томдук «Мин династиясынын тарыхы», эки томдуу «Кытай, Корея, Манжурия, Моңголия, Жуңгария, Чыгыш Түркстан, Күкүнор жана Тибет жерлерин кошо камтыган Кытай империясынын географиясы», алты томдук орус тилине которулган «Кытай сөздүгү» ж.б. сыяктуу котормо, кол жазмалардын үстүндө иштеген. Ушул учурларда Н. Бичуриндин айрым макала, котормолорун француз окумуштуу-изилдөөчүлөрү колдонуп, кызуу талкуулар жаралган. Кытай тили боюнча мыкты адис катары орустун окумуштуу-илимпоз, академиктер (Х. Д. Френ, Ф. И. Круг, Я. И. Шмидт, О. И. Сенковский ж.б.) чөйрөсүнө да тааныла баштаган. Натыйжада Россия империясынын Тышкы иштер министри граф К. В. Нессельроденин өтүнүчүнө ылайык император [[Николай I]]нин буйругу менен 1826-жылы Азия департаментине кызматка дайындалган. 1828-жылы Байыркы Чыгыш жана адабият тармагы боюнча Орус Илимдер академиясынын мүчө-корреспонденттигине шайланып, ошол эле жылы орус тилинде 2 томдуу «Моңголия жөнүндө баян», 1829-жылы «Жуңгария (Чжуньгария) жана Чыгыш Түркстандын сүрөттөлүшү» аттуу эмгектери жарык көргөн. Илимге өзгөчө сиңирген эмгектери үчүн Н. Я. Бичурин жыл сайын тапшырылчу мамлекеттик эмес Демидов сыйлыгына үч жолу (1835, 1839, 1849) татыктуу болгон. Негизинен ал кытай таануу илими гана эмес, Борбордук Азиянын, анын ичинде кыргыз тарыхын (кара: [[Байыркы кыргыздар]]) изилдөөгө зор салым кошкон алгачкы окумуштуулардын бири болуп саналат. «Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы» (Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена) деген көлөмдүү тарыхый эмгегин 1847-жылы аяктап, үч томдук түрүндө алгачкы жолу 1851-жылы басылып чыккан жана ошол замат эле өтө сейрек кездешүүчү библиографиялык эмгектердин бирине айланган. Анын эмгегинде негизинен байыркы жана орто кылымдардагы түрк тилдүү [[гунндар]] (сюнну), [[динлин]], [[уйгур]], [[карлук]], [[түргөш]] ж. б. элдер, алардан сырткары [[моңголдор]] тууралуу баалуу тарыхый маалыматтар, ошондой эле аларга коӊшулаш кыргыздар, кытай тилиндеги «гегунь, гянь-гунь, хягясы, киликицзы, булути» ж.б. сыяктуу иероглифтердин чечмелениши берилген. Бул эмгек 2016-жылы кыргыз тилине которулуп, бир томдук болуп басылып чыккан.		Улуту чуваш, атасы Яков Данилов Бичурино (Пичурино) кыштагында орус чиркөөсүнүн диакону кызматын аткарган. Никита 1785-жылы [[КАЗАН (Россиядагы шаар)\|Казан шаары]]ндагы семинарияга (1797-жылдан академия) кирип, кабыл алынган балдар атасы эмес, кайсы округ, же кыштак, же чиркөөнүн атынан катталууга жаткан шаардык епархиянын жобосуна ылайык «Бичурин» деген жаңы фамилияга ээ болгон. Ал жерде окуучулар диний таалим-тарбия жана ыр-хор сыяктуу сабактардан тышкары байыркы грек, [[латын]], ошондой эле [[немец]], [[француз]] тилдерин окуп үйрөнүшкөн. 1799-жылы ал академияны артыкчылык менен бүтүрүп, ошол эле жерде грамматикалык класстын окутуучусу болуп калган. 1800-жылы «Иакинф» деген жаңы ысым менен кечилдикти кабыл алып, 1801-жылы иеромонах наамына жеткен. 1802-жылы архимандрит наамын алып, [[ИРКУТСК\|Иркутск]] шаарындагы диний семинариянын ректорлугуна дайындалган. Диний кызмат үстүндө кетирилген күнөөсү үчүн 1806-жылы жөнөкөй мугалим катары Тоболь шаарындагы семинарияга которулган. [[КЫТАЙ ТИЛИ\|Кытай тили]]не катуу кызыкканына байланыштуу 1805-жылы Кытайга бара турган граф Ю. А. Головкин жетектеген элчиликтин тизмесине кирген, бирок ал иш аягына чыкпай калып, 1807-жылы православ дининин тогузунчу миссиясынын башчылыгына дайындалган. 1808-жылы [[Пекин]]ге келери менен кытай тилин жана анын диалектилерин толук өздөштүрүү үчүн [[АЛТАЙ ТИЛИ\|алтай]], [[тибет]], [[моңгол]], [[манжур]] тилдерин кошо окуй баштаган. 1813-жылдан кытай жана европа тилдеринде жазылган китептерди чогултуу жана кытай тилиндеги айрым тарыхый-географиялык эмгектерди которууга киришкен. Онунчу диний миссиянын кечигишине байланыштуу Н. Бичурин Пекинде 1821-жылдын май айына чейин жүргөн жана ал жакта чогултулган кол жазма, архив, китептердин жалпы салмагы 6 тоннадан ашык болуп, Россияга кайтарында аны чек арага чейин жеткирүү үчүн 15 төө жалдоого туура келген. Россияга кайтып келери менен ага «диний ишмердүүлүккө кыянаттык кылган» деген айып тагылып, бир жылдан ашык тергөө жүргөндөн 1823-жылы Ваалам монастырына сүргүнгө айдалган. Ушул мезгилдерде Н. Я. Бичурин баш-оту менен илимий иштерге берилип, аты-жөнүн көргөзбөстөн Кытай тууралуу «Сибирь жарчысы» деген журналга бир нече макала жарыялаган. Мындан тышкары орус тилинде 8 томдон турган «Цзы-чжи тхун-цзянь ган-му» аттуу Кытай империясынын летописи, бир томдук «Мин династиясынын тарыхы», эки томдуу «Кытай, Корея, Манжурия, Моңголия, Жуңгария, Чыгыш Түркстан, Күкүнор жана Тибет жерлерин кошо камтыган Кытай империясынын географиясы», алты томдук орус тилине которулган «Кытай сөздүгү» ж.б. сыяктуу котормо, кол жазмалардын үстүндө иштеген. Ушул учурларда Н. Бичуриндин айрым макала, котормолорун француз окумуштуу-изилдөөчүлөрү колдонуп, кызуу талкуулар жаралган. Кытай тили боюнча мыкты адис катары орустун окумуштуу-илимпоз, академиктер (Х. Д. Френ, Ф. И. Круг, Я. И. Шмидт, О. И. Сенковский ж.б.) чөйрөсүнө да тааныла баштаган. Натыйжада Россия империясынын Тышкы иштер министри граф К. В. Нессельроденин өтүнүчүнө ылайык император [[Николай I]]нин буйругу менен 1826-жылы Азия департаментине кызматка дайындалган. 1828-жылы Байыркы Чыгыш жана адабият тармагы боюнча Орус Илимдер академиясынын мүчө-корреспонденттигине шайланып, ошол эле жылы орус тилинде 2 томдуу «Моңголия жөнүндө баян», 1829-жылы «Жуңгария (Чжуньгария) жана Чыгыш Түркстандын сүрөттөлүшү» аттуу эмгектери жарык көргөн. Илимге өзгөчө сиңирген эмгектери үчүн Н. Я. Бичурин жыл сайын тапшырылчу мамлекеттик эмес Демидов сыйлыгына үч жолу (1835, 1839, 1849) татыктуу болгон. Негизинен ал кытай таануу илими гана эмес, Борбордук Азиянын, анын ичинде кыргыз тарыхын (кара: [[БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗДАР\|Байыркы кыргыздар]]) изилдөөгө зор салым кошкон алгачкы окумуштуулардын бири болуп саналат. «Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы» (Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена) деген көлөмдүү тарыхый эмгегин 1847-жылы аяктап, үч томдук түрүндө алгачкы жолу 1851-жылы басылып чыккан жана ошол замат эле өтө сейрек кездешүүчү библиографиялык эмгектердин бирине айланган. Анын эмгегинде негизинен байыркы жана орто кылымдардагы түрк тилдүү [[ГУНН (ХУНН) УРУУЛАРЫ\|гунндар]] (сюнну), [[ДИНЛИН\|динлин]], [[уйгур]], [[КАРЛУКТАР\|карлук]], [[түргөш]] ж. б. элдер, алардан сырткары [[моңголдор]] тууралуу баалуу тарыхый маалыматтар, ошондой эле аларга коӊшулаш кыргыздар, кытай тилиндеги «гегунь, гянь-гунь, хягясы, киликицзы, булути» ж.б. сыяктуу иероглифтердин чечмелениши берилген. Бул эмгек 2016-жылы кыргыз тилине которулуп, бир томдук болуп басылып чыккан.

	Эмг.: Бичурин (Иакинф) Н. Я. Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы. /Кырг. которгон Э. Турганбаев. Б., 2016.		Эмг.: Бичурин (Иакинф) Н. Я. Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы. /Кырг. которгон Э. Турганбаев. Б., 2016.

БАСОВ Николай Геннадиевич

2026-06-05T09:29:20Z

← Мурунку нускасы		09:29, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БА́СОВ ''' Николай Геннадиевич (14.12. 1922, Воронеж – 2001, Москва) – физик, кванттык радиофизиканы негиздөөчүлөрдүн бири, СССР ИАнын академиги (1966), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1969). Москва инженердик-физика институтун бүткөн (1950). 1950-жылдан СССР ИАнын Физика институтунда илимий кызматкер, ошол институттун директорунун орун басары (1958), 1962-жылдан лаборатория башчысы. Москва инженердик-физика институтунун профессору (1963). «Природа» журналынын башкы редактору (1967). А. М. ''Прохоров'' менен бирдикте кванттык системанын жардамы менен электр-магниттик термелүүнү генерациялоочу жаӊы методду иштеп чыгып, ~~молеклалык~~ 1-генератор – ''мазерди'' түзгөн. Басов биринчи болуп оптикалык диапазондогу (''лазер'') кванттык генераторго жарым өткөргүчтөрдү колдонуу идеясын сунуш кылып, ар кандай типтеги жарым өткөргүчтүү лазерлерди түзүү методун өркүндөткөн. Лениндик (1959) жана Нобель (1964) сыйлыгынын лауреаты. Ленин ордени менен сыйланган.<br/>		'''БА́СОВ ''' Николай Геннадиевич (14.12. 1922, Воронеж – 2001, Москва) – физик, кванттык радиофизиканы негиздөөчүлөрдүн бири, СССР ИАнын академиги (1966), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1969). Москва инженердик-физика институтун бүткөн (1950). 1950-жылдан СССР ИАнын Физика институтунда илимий кызматкер, ошол институттун директорунун орун басары (1958), 1962-жылдан лаборатория башчысы. Москва инженердик-физика институтунун профессору (1963). «Природа» журналынын башкы редактору (1967). А. М. ''Прохоров'' менен бирдикте кванттык системанын жардамы менен электр-магниттик термелүүнү генерациялоочу жаӊы методду иштеп чыгып, молекулалык 1-генератор – ''мазерди'' түзгөн. Басов биринчи болуп оптикалык диапазондогу (''лазер'') кванттык генераторго жарым өткөргүчтөрдү колдонуу идеясын сунуш кылып, ар кандай типтеги жарым өткөргүчтүү лазерлерди түзүү методун өркүндөткөн. Лениндик (1959) жана Нобель (1964) сыйлыгынын лауреаты. Ленин ордени менен сыйланган.<br/>
	[[File:БАСОВ 131.png \| thumb \| none]]		[[File:БАСОВ 131.png \| thumb \| none]]
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

АБДИРАИМ ШАМА (Шаматов)

2026-06-05T08:58:23Z

← Мурунку нускасы		08:58, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
(One intermediate revision by the same user not shown)
1 сап:		1 сап:
	'''АБДИРАИМ''' Шама (Шаматов) [1892-жыл, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], Фергана облусу, Кокон уезди, [[Лейлек]] болуштугу (азыркы [[БАТКЕН ОБЛУСУ\|Баткен облусу]], [[Лейлек району]], Кара-Дабан айылы, Шорек-Ата конушу) – 1953-жыл, Тажик CСРи Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жийдели айылы] – жазгыч жана төкмө акын. Абдираим Шама алгачкы билимди Замборучтагы (азыркы Ак-Суу айылы) медреседен алгандан кийин Маргалан медресесинде окуган. Медресени аяктаган соң Кожентте (мурдакы Ленинабад шаары, Тажикстан) орус-тузем мектебин артыкчылык баракчасы менен аяктаган. 1904-1913-жылдарда ошол эле Кожентте мусулманча билимин дагы тереңдеткен. Совет бийлиги орногондо 1918-жылы туулган жери Лейлек районуна кайтып келип, ошол учурдагы коомдук саясий иштерге, жаштарга билим берүүгө активдүү катышкан жана басмачыларга каршы күрөшкөн. Өз заманынын сабаттуу, билимдүү адамы болгон, беш- алты тилде сүйлөгөн жана жазган жаңы коомду курууда, колхоздоштурууну түптөөдө зор салым кошкон. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын [[санат, терме, насыят]] жанрындагы ырлары эл арасына кеңири тараган. Кыз-келиндерди окууга үндөп, теңдик заманды көп даңазалаган жана патриоттук мүнөздөгү ырларды жараткан. Ырларында турмуш, өмүр, аялдар эркиндигине көп кайрылган жана эски салттарды сындоо менен курч, ишенимдүү жогорку көркөмдүктө жазган. Бир топ ырлары араб тамгасында жазылган. Анын 1916–1929-жылдары жазган араб арибиндеги ыр дептери [[Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы\|Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын кол жазмалар фондунда сакталып калган. 1920-жылы РКП(б) нын мүчөлүгүнө кабыл алынып, 1924-1927-жылдарда Оштогу аймактык элге билим берүү бөлүмүндө,1927-жылы Сүлүктүдө райондук аткаруу комитетинин жооптуу катчысы болуп иштеп, 1928-жылдан ошол эле райондо жер бөлүмүнүн башчылыгына дайындалат. 1933-жылы «эл душманы» деген жалган жалаа менен камакка алынып, Мамлекеттик саясий башкармалык (ГПУ) тарабынан атууга өкүм чыккан. Бирок, орус, казак, өзбек, татар, тажик тилдерин мыкты билген билимдүү адам суракка алып тергеген орус тергөөчүлөргө котормочу катары абдан керек болгондуктан, абактын администрациясы аны атуудан алып калган. Өкүмү 12 жылдык сүргүн менен алмаштырылып, ал Казакстандын Карганды аймагына (КарЛаг) сүргүнгө айдалган. Ак жеринен абакка түшүп, туткун азабын тарткан акын:		'''АБДИРАИМ''' Шама (Шаматов) [1892-жыл, [[Россия империясы]], [https://ky.wikipedia.org/wiki/Түркстан_генерал-губернаторлугу Түркстан генерал-губернаторлугу], Фергана облусу, Кокон уезди, [[Лейлек]] болуштугу (азыркы [[БАТКЕН ОБЛУСУ\|Баткен облусу]], [[Лейлек району]], Кара-Дабан айылы, Шорек-Ата конушу) – 1953-жыл, [[Тажик CСРи]] Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жийдели айылы] – жазгыч жана төкмө акын. Абдираим Шама алгачкы билимди Замборучтагы (азыркы Ак-Суу айылы) медреседен алгандан кийин Маргалан медресесинде окуган. Медресени аяктаган соң Кожентте (мурдакы Ленинабад шаары, Тажикстан) орус-тузем мектебин артыкчылык баракчасы менен аяктаган. 1904-1913-жылдарда ошол эле Кожентте мусулманча билимин дагы тереңдеткен. Совет бийлиги орногондо 1918-жылы туулган жери Лейлек районуна кайтып келип, ошол учурдагы коомдук саясий иштерге, жаштарга билим берүүгө активдүү катышкан жана басмачыларга каршы күрөшкөн. Өз заманынын сабаттуу, билимдүү адамы болгон, беш- алты тилде сүйлөгөн жана жазган жаңы коомду курууда, колхоздоштурууну түптөөдө зор салым кошкон. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын [[санат, терме, насыят]] жанрындагы ырлары эл арасына кеңири тараган. Кыз-келиндерди окууга үндөп, теңдик заманды көп даңазалаган жана патриоттук мүнөздөгү ырларды жараткан. Ырларында турмуш, өмүр, аялдар эркиндигине көп кайрылган жана эски салттарды сындоо менен курч, ишенимдүү жогорку көркөмдүктө жазган. Бир топ ырлары араб тамгасында жазылган. Анын 1916–1929-жылдары жазган араб арибиндеги ыр дептери [[Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы\|Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын кол жазмалар фондунда сакталып калган. 1920-жылы РКП(б) нын мүчөлүгүнө кабыл алынып, 1924-1927-жылдарда Оштогу аймактык элге билим берүү бөлүмүндө,1927-жылы Сүлүктүдө райондук аткаруу комитетинин жооптуу катчысы болуп иштеп, 1928-жылдан ошол эле райондо жер бөлүмүнүн башчылыгына дайындалат. 1933-жылы «эл душманы» деген жалган жалаа менен камакка алынып, Мамлекеттик саясий башкармалык (ГПУ) тарабынан атууга өкүм чыккан. Бирок, орус, казак, өзбек, татар, тажик тилдерин мыкты билген билимдүү адам суракка алып тергеген орус тергөөчүлөргө котормочу катары абдан керек болгондуктан, абактын администрациясы аны атуудан алып калган. Өкүмү 12 жылдык сүргүн менен алмаштырылып, ал Казакстандын Карганды аймагына (КарЛаг) сүргүнгө айдалган. Ак жеринен абакка түшүп, туткун азабын тарткан акын:

	«Жаштыктан эл бийледим журт аралап,		«Жаштыктан эл бийледим журт аралап,

АСАНАЛИЕВ Кеңешбек

2026-06-05T08:51:20Z

← Мурунку нускасы		08:51, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
(One intermediate revision by the same user not shown)
1 сап:		1 сап:
	'''АСАНАЛИЕВ~~'''~~ '''Кеңешбек~~''' (~~10. 06. 1928~~-жыл~~, азыркы ~~Чүй облусу,~~ Сокулук району, Саз айылы – 2007~~-жыл~~, Бишкек шаары) – адабиятчы, сынчы, филология илимдеринин доктору (1992), Кыргыз эл жазуучусу (2005). Кыргыз мамлекеттик университетинин <br>		'''АСАНАЛИЕВ''' Кеңешбек [10. 06. 1928, [https://руни.рф/Союз_Советских_Социалистических_Республик СССР], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)\|Кыргыз АССРи]], Пишпек округу (азыркы [[Сокулук району]], Саз айылы) – 14. 02. 2007, [[БИШКЕК\|Бишкек шаары]]] – адабиятчы, сынчы, филология илимдеринин доктору (1992), Кыргыз эл жазуучусу (2005). Кыргыз мамлекеттик университетинин <br>
	[[File:АСАНАЛИЕВ_69.png \| thumb\|none]]<br>		[[File:АСАНАЛИЕВ_69.png \| thumb\|none]]<br>
	филология факультетин бүтүрүп (1950), Москва шаарындагы оpyc адабияты институтунун (Пушкин үйү) алдындагы аспирантурада окуган. 1955–1956- жaна 1976–1981-жылдары Kыргыз Pеспубликасынын Улуттук илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже, улук илимий кызматкер, директордун орун басары, 1981-жылдан кыргыз адабияты бөлүмүн башчысы болуп иштейт. Анын эмгектери азыркы кыргыз адабиятынын өнүгүшүнүн актуалдуу проблемаларына, Т. ''Сыдыкбеков,'' Ч.''Айтматов'' жана башкалардын чыгармачылыгына арналган. «Ардак Белгиси» ордени <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйланган.<br>Эмг.: Кыргыз совет прозасынын очерки. Ф., 1957, 1960; Көркөм бийиктиктер. Ф., 1974; Тоголок Молдо. Ф., 1975; Өрдөн-өргө. Ф., 1977; Доор менен бирге.Ф„ 1981; Тандалмалар. Ф„ 1983.<br>		филология факультетин бүтүрүп (1950), Москва шаарындагы оpyc адабияты институтунун (Пушкин үйү) алдындагы аспирантурада окуган. 1955–1956- жaна 1976–1981-жылдары Kыргыз Pеспубликасынын Улуттук илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже, улук илимий кызматкер, директордун орун басары, 1981-жылдан кыргыз адабияты бөлүмүн башчысы болуп иштейт. Анын эмгектери азыркы кыргыз адабиятынын өнүгүшүнүн актуалдуу проблемаларына, Т. ''Сыдыкбеков,'' Ч.''Айтматов'' жана башкалардын чыгармачылыгына арналган. «Ардак Белгиси» ордени <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйланган.<br>Эмг.: Кыргыз совет прозасынын очерки. Ф., 1957, 1960; Көркөм бийиктиктер. Ф., 1974; Тоголок Молдо. Ф., 1975; Өрдөн-өргө. Ф., 1977; Доор менен бирге.Ф„ 1981; Тандалмалар. Ф„ 1983.<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

БЕГАЛИЕВ Сопубек

2026-06-05T08:32:18Z

← Мурунку нускасы		08:32, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БЕГАЛИЕВ ''' Сопубек (29. 03. 1931, ~~Чүй облусу~~, Аламүдүн району, Чоӊ-Таш кыштагы – 09. 10. 2002, Бишкек) – мамлекеттик жана коомдук ишмер; Кыргыз ~~ССРинин~~ эмгек сиӊирген экономисти (1979). Москва мамлекеттик экономика институтун бүтүргөн (1954). Кыргыз ССРинин Мамлекеттик пландоо комитетинде инженер-экономист (1954–1957), бөлүм башчысы (1957–1960), комитеттин төрагасынын орун басары (1960–61). 1961–1962-жылдары Кыргызстан КП БКда бөлүм башчынын орун басары, Кыргызстан КП БКнын мүчөсү (1961–1991). 1962–1964-жылдары Кыргыз ССРинин Коммуналык чарба (1963-жылга чейин Жергиликтүү чарба министрлиги деп аталган) министри, 1964–1968-жылдары Кыргыз ССР Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын 1-орун басары. 1968–1991-жылдары Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасы – Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп иштеген. Кыргыз ССР Министрлер Советинин Президиумунун мүчөсү (1968–1991). Бегалиев Кыргызстандын экономикалык потенциалынын өсүшүнө зор салым кошкон. Бул мезгилде өндүрүш тармактары 2,5 эсеге, айрымдары 5 жана 10 эсеге чейин өскөн. 1991–1994-жылдары Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын жана экономика борборунун директорунун кеӊешчиси, 1994–2002-жылдары Кыргызстан калкынын ~~Ассамблеясынын~~ Кеӊешинин 1-төрагасы болгон. Анын «Пятилетка качества и эффективности» аттуу эмгеги 1977-жылы жарык көргөн. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 6 жолку депутаты (1963–1990). Үч Эмгек Кызыл Туу, «Манас», РФтин «Дружба» ордендери жана медалдар менен сыйланган.<br/>		'''БЕГАЛИЕВ ''' Сопубек (29. 03. 1931, [https://руни.рф/Союз_Советских_Социалистических_Республик СССР], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)\|Кыргыз АССРи]], Аламүдүн району, Чоӊ-Таш кыштагы – 09. 10. 2002, [[БИШКЕК\|Бишкек]]) – мамлекеттик жана коомдук ишмер; [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]]нин эмгек сиӊирген экономисти (1979). Москва мамлекеттик экономика институтун бүтүргөн (1954). Кыргыз ССРинин Мамлекеттик пландоо комитетинде инженер-экономист (1954–1957), бөлүм башчысы (1957–1960), комитеттин төрагасынын орун басары (1960–61). 1961–1962-жылдары Кыргызстан КП БКда бөлүм башчынын орун басары, [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)\|Кыргызстан КП]] БКнын мүчөсү (1961–1991). 1962–1964-жылдары Кыргыз ССРинин Коммуналык чарба (1963-жылга чейин Жергиликтүү чарба министрлиги деп аталган) министри, 1964–1968-жылдары Кыргыз ССР Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын 1-орун басары. 1968–1991-жылдары Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасы – Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп иштеген. Кыргыз ССР Министрлер Советинин Президиумунун мүчөсү (1968–1991). Бегалиев Кыргызстандын экономикалык потенциалынын өсүшүнө зор салым кошкон. Бул мезгилде өндүрүш тармактары 2,5 эсеге, айрымдары 5 жана 10 эсеге чейин өскөн. 1991–1994-жылдары Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын жана экономика борборунун директорунун кеӊешчиси, 1994–2002-жылдары [[КЫРГЫЗСТАН КАЛКЫНЫН АССАМБЛЕЯСЫ\|Кыргызстан калкынын Ассамблеясы]]нын Кеӊешинин 1-төрагасы болгон. Анын «Пятилетка качества и эффективности» аттуу эмгеги 1977-жылы жарык көргөн. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 6 жолку депутаты (1963–1990). Үч Эмгек Кызыл Туу, «Манас», РФтин «Дружба» ордендери жана медалдар менен сыйланган.<br/>
	[[File:БЕГАЛИЕВ63.png \| thumb \| none]]		[[File:БЕГАЛИЕВ63.png \| thumb \| none]]
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БЕГМАТОВА

2026-06-05T08:08:24Z

← Мурунку нускасы		08:08, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БЕГМАТОВА ''' Сакин (21. 08. 1921, ~~Чүй облусу~~, Аламүдүн району, Кой-Таш айылы – 28. 06. 1981, Фрунзе) – коомдук жана мамлекеттик ишмер. Фрунзе педагогикалык окуу жайын (1939), партиялык жогорку мектепти, Бүткүл союздук финансы-экономика институтун бүтүргөн. Педагогикалык окуу жайын аяктаган соӊ, Жалал-Абад облусунун Токтогул районундагы Үч-Терек айылындагы мектепке мугалим болуп жиберилет. 1941–1943-жылдары Кыргыз ССР<br/>		'''БЕГМАТОВА ''' Сакин [21. 08. 1921, [[РСФСР]], [https://ky.wikipedia.org/wiki/Түркстан_Автономиялуу_Советтик_Социалисттик_Республикасы Түркстан АССРи], Пишпек уезди, Аламүдүн болуштугу (азыркы [[АЛАМҮДҮН РАЙОНУ\|Аламүдүн району]], Кой-Таш айылы – 28. 06. 1981, [[БИШКЕК\|Фрунзе]]] – коомдук жана мамлекеттик ишмер. Фрунзе педагогикалык окуу жайын (1939), партиялык жогорку мектепти, Бүткүл союздук финансы-экономика институтун бүтүргөн. Педагогикалык окуу жайын аяктаган соӊ, Жалал-Абад облусунун Үч-Терек (азыркы Токтогул) районундагы Үч-Терек айылындагы мектепке мугалим болуп жиберилет. 1941–1943-жылдары [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССР]]<br/>
	[[File:БЕГМАТОВА65.png \| thumb \| none]]тамак-аш өнөр жай эл комиссариатынын кадрлар бөлүмүнүн начальниги, 1943-жылы Одессадан эвакуацияланып келген кендир фабрикасынын (1941) базасында уюшулган Фрунзе (Бишкек) кендир фабрикасынын директорунун орун басары болуп дайындалган. 1949-жылы Бишкек шааркомунда бөлүм башчы, 1952–1961-жылдары Кыргыз ССР финансы министринин орун басары, 1961-жылдан Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп дайындалып, 19 жыл бул кызматты аркалаган, ошол эле учурда Кыргыз ССР тышкы иштер министри болуп иштеген (1963-жылдан). СССР Жогорку Советинин депутаты, СССР Жогорку Советинин Улуттар Советинин төрагасынын орун басары болгон. 1969-жылы ~~Ал БУУнун~~ XXIV Генералдык Ассамблеясына советтик делегацияны жетектеп барган жана расалык дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу, адам укуктары тууралуу доклад жасаган. Чет өлкөлөр менен маданий байланыштарды чыӊдоого зор салым кошкон. Анын жетекчилиги астында АКШ, Канада, Франция, Венгрия, Чехословакия, Болгария, Швейцария, ~~Вьетнамда~~ «СССРдин маданий күндөрү» өткөрүлгөн. Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, эки жолу «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.		[[File:БЕГМАТОВА65.png \| thumb \| none]]тамак-аш өнөр жай эл комиссариатынын кадрлар бөлүмүнүн начальниги, 1943-жылы Одессадан эвакуацияланып келген кендир фабрикасынын (1941) базасында уюшулган Фрунзе (Бишкек) кендир фабрикасынын директорунун орун басары болуп дайындалган. 1949-жылы Бишкек шааркомунда бөлүм башчы, 1952–1961-жылдары Кыргыз ССР финансы министринин орун басары, 1961-жылдан Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп дайындалып, 19 жыл бул кызматты аркалаган, ошол эле учурда Кыргыз ССР тышкы иштер министри болуп иштеген (1963-жылдан). СССР Жогорку Советинин депутаты, СССР Жогорку Советинин Улуттар Советинин төрагасынын орун басары болгон. 1969-жылы [[БИРИККЕН УЛУТТАР УЮМУ (БУУ)\|Бириккен Улуттар уюму]]нун XXIV Генералдык Ассамблеясына советтик делегацияны жетектеп барган жана расалык дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу, адам укуктары тууралуу доклад жасаган. Чет өлкөлөр менен маданий байланыштарды чыӊдоого зор салым кошкон. Анын жетекчилиги астында [[АМЕРИКА КОШМО ШТАТТАРЫ\|АКШ]], [[КАНАДА\|Канада]], [[Франция]], [[ВЕНГРИЯ\|Венгрия]], [[Чехословакия]], [[БОЛГАРИЯ\|Болгария]], [[Швейцария]], [[ВЬЕТНАМ\|Вьетнам]]да «СССРдин маданий күндөрү» өткөрүлгөн. Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, эки жолу «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.

	<br/> ''К. Бектурганова.''		<br/> ''К. Бектурганова.''
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

АХМЕТОВА Хадича

2026-06-05T05:51:25Z

← Мурунку нускасы		05:51, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АХМЕТОВА Хадича''' (30. 05. 1902, Ысык-Көл облусу, Каракол шаары ‒ 11. 02. 1989, ошол эле жерде) ‒ педагог. Каракол шаарындагы жетим балдар үйүндө аялдардан чыккан биринчи тарбиячы (1918‒1919). Караколдогу орус-тузем мектебин бүтүргөн (1915‒1918). 1920‒1953-жылдарда Кыргызстандын мектептеринде мугалим болуп иштеген. Караколдогу педагогикалык окуу жайын сырттан окуп бүтүргөн (1940‒1946). Ал эл агартуу ишине сиӊирген эмгеги үчүн Ленин ордени (1951) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйланган.<br>		'''АХМЕТОВА Хадича''' (30. 05. 1902, [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ\|Жети-Суу облусу]] Ысык-Көл облусу, Каракол шаары ‒ 11. 02. 1989, ошол эле жерде) ‒ педагог. Каракол шаарындагы жетим балдар үйүндө аялдардан чыккан биринчи тарбиячы (1918‒1919). Караколдогу орус-тузем мектебин бүтүргөн (1915‒1918). 1920‒1953-жылдарда Кыргызстандын мектептеринде мугалим болуп иштеген. Караколдогу педагогикалык окуу жайын сырттан окуп бүтүргөн (1940‒1946). Ал эл агартуу ишине сиӊирген эмгеги үчүн Ленин ордени (1951) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйланган.<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

БОРН Макс

2026-06-05T04:36:21Z

← Мурунку нускасы		04:36, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОРН ~~'''~~ '''Макс~~'''~~ (11.12.1882, Бреслау, азыр Вроцлов –5.1.1970, Гёттинген) – немец физика теоретиги, квант механикасын түзүүчүлөрдүн бири. Россия ИАнын чет элдик корреспондент-мүчөсү (1924), СССР ИАнын ардактуу мүчөсү (1934). 1933-жылдан Улуу Британияда, 1953-жылдан Германияда иштеген. Квант механикасын статикалык жол менен түшүндүргөн. Кристалл торчосунун динамикалык теориясы, атом физикасы, оптика жана табият таануунун философиясы боюнча эмгектери бар. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1954).		'''БОРН ''' Макс (11.12.1882, Бреслау, азыр Вроцлов – 05.01.1970, Гёттинген) – немец физика теоретиги, квант механикасын түзүүчүлөрдүн бири. Россия ИАнын чет элдик корреспондент-мүчөсү (1924), СССР ИАнын ардактуу мүчөсү (1934). 1933-жылдан Улуу Британияда, 1953-жылдан Германияда иштеген. Квант механикасын статикалык жол менен түшүндүргөн. Кристалл торчосунун динамикалык теориясы, атом физикасы, оптика жана табият таануунун философиясы боюнча эмгектери бар. Нобель сыйлыгынын лауреаты (1954).
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БОРМАШИНА

2026-06-05T04:28:09Z

← Мурунку нускасы		04:28, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОРМАШИ́НА ''' – тиштин катуу тканын тазалап, дарылоодо колдонулуучу медициналык аспап. Бормашинанын кесүүчү бөлүгү – бор, ал болот, алмаз же карборунддан жасалган баш бөлүктөн жана тулкудан турат. Бут менен кыймылга келтирүүчү, электрдик жана турбиналык (баралык) болот. Электр бормашинасын электр кыймылдаткыч кыймылга келтирет. Турбиналуу бормашина учунда жайгашкан турбинадан (бара) чыккан кысылган буу агымы менен кыймылга келет. Бордун айлануу жыштыгы электр бормашинаныкы 30 миӊ ''айл/мин'', турбиналуу бормашинаныкы 350 ''айл/мин''. Айлануу жыштыгы канчалык чоӊ болсо, оору ~~ошончоглук~~ сезилбейт.		'''БОРМАШИ́НА ''' – тиштин катуу тканын тазалап, дарылоодо колдонулуучу медициналык аспап. Бормашинанын кесүүчү бөлүгү – бор, ал болот, алмаз же карборунддан жасалган баш бөлүктөн жана тулкудан турат. Бут менен кыймылга келтирүүчү, электрдик жана турбиналык (баралык) болот. Электр бормашинасын электр кыймылдаткыч кыймылга келтирет. Турбиналуу бормашина учунда жайгашкан турбинадан (бара) чыккан кысылган буу агымы менен кыймылга келет. Бордун айлануу жыштыгы электр бормашинаныкы 30 миӊ ''айл/мин'', турбиналуу бормашинаныкы 350 ''айл/мин''. Айлануу жыштыгы канчалык чоӊ болсо, оору ошончолук сезилбейт.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БОРКОЛДОЙ КЫРКА ТООСУ

2026-06-05T04:20:56Z

← Мурунку нускасы		04:20, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОРКОЛДОЙ КЫРКА ТООСУ ''' Борбордук жана Ички Теӊир-Тоонун аймагында. Түндүгүнөн Каракол, Чакыр-Корум, Үзөӊгү-Кууш-Туюк, Борколдой, түштүгүнөн Чоӊ Үзөӊгү-Кууш, Кичи Үзөӊгү-Кууш, Боз-Жалпак сууларынын өрөөндөрү менен чектешет. Көбүргөнтү ашуусунан (3907 ''м'' бийиктикте) Боз- <br/>		'''БОРКОЛДОЙ КЫРКА ТООСУ ''' Борбордук жана Ички Теӊир-Тоонун аймагында. Түндүгүнөн Каракол, Чакыр-Корум, Үзөӊгү-Кууш-Туюк, Борколдой, түштүгүнөн Чоӊ Үзөӊгү-Кууш, Кичи Үзөӊгү-Кууш, Боз-Жалпак сууларынын өрөөндөрү менен чектешет. Көбүргөнтү ашуусунан (3907 ''м'' бийиктикте) Боз- <br/>
	[[File:БОРКОЛДОЙ КЫРКА ТООСУ16.png \| thumb \| none]]		[[File:БОРКОЛДОЙ КЫРКА ТООСУ16.png \| thumb \| none]]
	Жалпак суусунун башталышына чейин 90 ''км'' аралыкта кеӊдик багытта созулуп жатат. Бийик чокусу ''Жагалмай мөӊгүсүнүн'' төрүндө 5170 ''м'', орточо бийиктиги 4500 ''м'', туурасы 34 ''км''. Ашуулары: Борколдой (4000 ''м''), Ашуу-Суу (3640 ''м''), Тепши (4121 ''м''). Кырка тоо үстүнкү силурдун жана астынкы карбондун акиташ теги, мрамор, метаморфизмделген сланец, мраморлошкон акиташ теги, базальт, порфир, диабаз, карбондун кызыл түстүү тектеринен, кумдук, акиташ теги, метаморфизмделген сланец тектеринен түзүлгөн. Алар неоген-антропогенде тектоникалык жарака боюнча көтөрүлүп, кеӊдик багытында созулган антиклиналдык түзүлүшкө ээ болгон. Түзүлүшү асимметриялуу: түндүк капталы кыска, түштүгү узун. Рельефине ярустуулук мүнөздүү. Жогорку ярусу – байыркы түздүктүн калдыгы (4000–5000 ''м'' бийиктикте), байыркы жана азыркы мөӊгүлөрдүн аракетинен пайда болгон туюк төрлөрдөн туруп, алардын тамандарын азыркы мөӊгүлөр ээлейт. Ортонку ярусу – неоген менен төртүнчүлүк мезгилинин башталышында 2-тектоникалык кыймылда көтөрүлүп, сырткы күчтөрдүн натыйжасында калыптанган 3 тектир жана аларды бөлүп турган кашаттар~~, төмөнкү~~ ярусу төртүнчүлүк мезгилинин ортосунан түзүлө баштаган тектирлерден жана V сымал тереӊ, тик капталдуу капчыгайлардан турат. Суулардын жогорку бөлүгүндө мөӊгүлөрдүн жылышынан тепши сымал өрөөндөр түзүлгөн. Ландшафты бийиктик зоналуулук закон ченемине ылайык өзгөрөт; чөл жана кургак талаа (2600–2800 ''м'' бийиктикте; шыбак, баялыш, чекенде), талаа (2700–4000 ''м''; бетеге, жылгын, сулу, шыбак ж. б.), субальп шалбаасы (2800–4000 ''м''; чекилдек, чыйпылдак, тарак баш, боз терескен, кылкандуу көдөө, айгыр жыгар ж. б.), альп шалбаасы (2900–4200 ''м''; ыраӊ, доӊуз сырты ж. б.), гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү.		Жалпак суусунун башталышына чейин 90 ''км'' аралыкта кеӊдик багытта созулуп жатат. Бийик чокусу ''Жагалмай мөӊгүсүнүн'' төрүндө 5170 ''м'', орточо бийиктиги 4500 ''м'', туурасы 34 ''км''. Ашуулары: Борколдой (4000 ''м''), Ашуу-Суу (3640 ''м''), Тепши (4121 ''м''). Кырка тоо үстүнкү силурдун жана астынкы карбондун акиташ теги, мрамор, метаморфизмделген сланец, мраморлошкон акиташ теги, базальт, порфир, диабаз, карбондун кызыл түстүү тектеринен, кумдук, акиташ теги, метаморфизмделген сланец тектеринен түзүлгөн. Алар неоген-антропогенде тектоникалык жарака боюнча көтөрүлүп, кеӊдик багытында созулган антиклиналдык түзүлүшкө ээ болгон. Түзүлүшү асимметриялуу: түндүк капталы кыска, түштүгү узун. Рельефине ярустуулук мүнөздүү. Жогорку ярусу – байыркы түздүктүн калдыгы (4000–5000 ''м'' бийиктикте), байыркы жана азыркы мөӊгүлөрдүн аракетинен пайда болгон туюк төрлөрдөн туруп, алардын тамандарын азыркы мөӊгүлөр ээлейт. Ортонку ярусу – неоген менен төртүнчүлүк мезгилинин башталышында 2-тектоникалык кыймылда көтөрүлүп, сырткы күчтөрдүн натыйжасында калыптанган 3 тектир жана аларды бөлүп турган кашаттар. Төмөнкү ярусу төртүнчүлүк мезгилинин ортосунан түзүлө баштаган тектирлерден жана V сымал тереӊ, тик капталдуу капчыгайлардан турат. Суулардын жогорку бөлүгүндө мөӊгүлөрдүн жылышынан тепши сымал өрөөндөр түзүлгөн. Ландшафты бийиктик зоналуулук закон ченемине ылайык өзгөрөт; чөл жана кургак талаа (2600–2800 ''м'' бийиктикте; шыбак, баялыш, чекенде), талаа (2700–4000 ''м''; бетеге, жылгын, сулу, шыбак ж. б.), субальп шалбаасы (2800–4000 ''м''; чекилдек, чыйпылдак, тарак баш, боз терескен, кылкандуу көдөө, айгыр жыгар ж. б.), альп шалбаасы (2900–4200 ''м''; ыраӊ, доӊуз сырты ж. б.), гляциалдык-нивалдык ландшафт алкактары мүнөздүү.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БЕЙСЕБАЕВ Рахат

2026-06-05T03:59:20Z

← Мурунку нускасы		03:59, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БЕЙСЕБАЕВ ''' Рахат Сансызбаевич (03. 01. 1975-жылы туулган, азыркы Бишкек шаары) – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2020). БМУну (2001), Россия Илимдер академиясынын Чыгыш таануу институтунун Санкт-Петербургдагы филиалынын аспирантурасын (2008) бүткөн. 2001–2002-жылдары Москва райондук мамлекеттик администрациясында бөлүмдүн жетектөөчү адиси, 2009–2016-жылдары Б.~~Эльцин~~ атындагы КРСУда кафедранын доценти, 2011–2018-жылдары К. Карасаев атындагы БМУнун Славян таануу факультетинде бөлүм башчы, 2011–2013-жылдары Вестминстер университетинде (Лондон, Улуу Британия) илимий стажёр, 2013–2017-жылдары К. Карасаев атындагы БМУда кафедра башчысы, 2017–2020-жылдары Кыргыз-кытай факультетинин деканы, 2020-жылдан профессору. Эл аралык менеджмент институтунда стажёр (Дели, Индия) (2014), «Ednet» билим берүү тармагынын эксперти (2014), Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин эксперти (2018). BILIM-STANDARD агенттигинин эксперти (2019).		'''БЕЙСЕБАЕВ ''' Рахат Сансызбаевич (03. 01. 1975-жылы туулган, азыркы Бишкек шаары) – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2020). БМУну (2001), Россия Илимдер академиясынын Чыгыш таануу институтунун Санкт-Петербургдагы филиалынын аспирантурасын (2008) бүткөн. 2001–2002-жылдары Москва райондук мамлекеттик администрациясында бөлүмдүн жетектөөчү адиси, 2009–2016-жылдары Б. Ельцин атындагы КРСУда кафедранын доценти, 2011–2018-жылдары К. Карасаев атындагы БМУнун Славян таануу факультетинде бөлүм башчы, 2011–2013-жылдары Вестминстер университетинде (Лондон, Улуу Британия) илимий стажёр, 2013–2017-жылдары К. Карасаев атындагы БМУда кафедра башчысы, 2017–2020-жылдары Кыргыз-кытай факультетинин деканы, 2020-жылдан профессору. Эл аралык менеджмент институтунда стажёр (Дели, Индия) (2014), «Ednet» билим берүү тармагынын эксперти (2014), Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин эксперти (2018). BILIM-STANDARD агенттигинин эксперти (2019).
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БЕЙСЕБАЕВ

2026-06-05T03:48:23Z

Турганбаев Элебай moved page БЕЙСЕБАЕВ to БЕЙСЕБАЕВ Рахат

Жаңы барак

'''БЕЙСЕБАЕВ ''' Рахат Сансызбаевич (03. 01. 1975-жылы туулган, азыркы Бишкек шаары) – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2020). БМУну (2001), Россия Илимдер академиясынын Чыгыш таануу институтунун Санкт-Петербургдагы филиалынын аспирантурасын (2008) бүткөн. 2001–2002-жылдары Москва райондук мамлекеттик администрациясында бөлүмдүн жетектөөчү адиси, 2009–2016-жылдары Б.Эльцин атындагы КРСУда кафедранын доценти, 2011–2018-жылдары К. Карасаев атындагы БМУнун Славян таануу факультетинде бөлүм башчы, 2011–2013-жылдары Вестминстер университетинде (Лондон, Улуу Британия) илимий стажёр, 2013–2017-жылдары К. Карасаев атындагы БМУда кафедра башчысы, 2017–2020-жылдары Кыргыз-кытай факультетинин деканы, 2020-жылдан профессору. Эл аралык менеджмент институтунда стажёр (Дели, Индия) (2014), «Ednet» билим берүү тармагынын эксперти (2014), Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин эксперти (2018). BILIM-STANDARD агенттигинин эксперти (2019).
[[Category: 2-том]]

БАТЫШ ТҮРК КАГАНДЫГЫ

2026-06-05T03:47:17Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

ЖЕТИ-СУУ

2026-06-05T03:39:51Z

← Мурунку нускасы		03:39, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ЖЕТИ-СУУ</b> – [[Казакстан]]дын түштүк-чыгыш бөлүгү, түндүгүнөн [[Балкаш көлү]], түндүк-чыгышынан Сасык-Көл жана Ала-Көл, түштүк-чыгышынан Кичи Ала-Тоо (б. а. Жуңгар Ала-Тоосу), түштүгүнөн Түндүк [[Теңир-Тоо]] менен чектешкен тарыхый-географиялык аймак. Жазма тарыхый маалыматтар жана илимий изилдөөлөр боюнча [[Жети-~~Суу]]нун~~ этимологиясы аталышы жети өзөнгө байланышкан. Айрым илимпоздор Лепси, Баскан, Саркан, Ак- Суу (Аксу), Бөйөн, Кара-Тал (Каратал) жана Кел-Суу сууларын; экинчилери Иле, Каратал, Бөйөн, Ак-Су, Лепси, Баскан, Саркан; үчүнчүлөрү [[Иле]], [[Чүй]], Каратал, Тентек, Ак-Суу, Лепси, Көк-Сууну; башка бир маалыматтарда булардын бирине Аягөз (Аягуз) өзөнүн кошушат. Ал эми этнограф И. Завалишиндин (1808–1883) өзүнүн «Батыш Сибирдин сүрөттөлүшү» («Описание Западной Сибири») деген эмгегинде (1862–1865) Балкаш көлүнө алты өзөн куйгандыктан «Жети-Суу» деген аталыш туура эмес экени белгиленет. В. В. [[Бартольд]] Иле дарыясынын түндүк-чыгышындагы Көк-Суу, Кара-Тал, Кызыл- Агач, Бөйөн, Ак-Суу, Баскан, Лепси сууларын эсептесе, А. К. Гейнс Кызыл-Агачтын ордуна Саркан суусун киргизген. 1867-жылы [[Түркстан генерал-губернаторлугу\|Түркстан генерал-губернаторлугу]]нун алдында Жети-Суу (Семиречье) облусу түзүлүп, ага [[Ысык-Көл]] (кийин Каракол), [[Токмок]] (кийин [[Пишпек]]) уезддери карап, чек арасы Кургаты (Курагаты, Карагаты) жана Чүй суусунун оң жак жээги менен өткөндүктөн, бул облуска кирген аймактар жалпысынан Жети-Суу деген түшүнүк алган. [[Улуу Жибек жолу]]нда жайгашкандыктан, байыртадан өнүккөн маданиятка ээ болуп, Жети-Сууда б. з. ч. 7–4-кылымдарда [[сак уруулары]]на (кытайча сэ) караган тайпалар жашап келишкен. Б. з. ч. 2-кылымда аларды [[юечжилер]] сүрүп чыгып, [[Кушан]] державасын түзүшкөн. Б. з. ч. 1-кылымдан б. з. 4-кылымынын башына чейин [[усундар]]; 4–6-кылымдарда [[~~Жужаңдар~~\|жужаңдар]] мекендешкен. 6-кылымда [[Түрк кагандыгы]] (581-жылы Батыш жана Чыгыш Түрк кагандыктары болуп бөлүнгөн) жана 8-кылымдын башында [[Түргөш кагандыгы]]нын, 766-жылы [[карлуктар]]дын [[Суйаб]]ды басып алышы менен алардын ээлигинде калат (кара: [[Карлук кагандыгы]]). 9–10-кылымдарда [[~~Жикилдер~~\|жикилдер]] жана [[кыргыздар]] (хырхыс) Жети-Сууда жашаганы [[перс]] тилиндеги эмгектерде эскерилген (к. <i>«</i>[[Худуд-ал-алам]]<i>»</i>). 10–11-кылымдарда [[Караханиддер]] мамлекетинин курамына кирип, 1129–30-жылдарда кидандар (кара: [[Кара кытайлар]]) каратып алган. 1218-жылы Жети-Сууну [[Чыңгызхан\|Чыңгызхан]] басып алып, көп өтпөй [[Чагатай улусу]]нун<i>,</i> 14-кылымда Хайду негиздеген мамлекеттин, 15-кылымда [[Моголстан]]дын курамына кирген. [[Султан Сайид\|Султан Сайид]] (1514–1533) жана [[Абд ар-Рашид]] (1533–1565) хандардын тушунда кыргыздар менен казактар биргелешип моголдорду Жети-Суудан сүрүп чыгышкан. 16-кылымдын 60–70-жылдарында анын толук эмес бөлүгү жаңы түптөлүп жаткан [[Казак хандыгы]]нын курамына кирген. 17-кылымдын аягы – 18-кылымдын 50-жылдарына чейин [[Жуңгар хандыгы]]нын <i>(1635–1758)</i> кол алдында калган. Жуңгар хандыгы талкалангандан кийин [[Олуя-Ата]]дан Илеге чейин [[солто]], [[чекир саяк]], [[сарыбагыш]] уруулары көчүп келген (кара: [[Кыргыздардын Чүйгө келиши]]). 19-кылымдын башында Иленин оң жээгине чейинки аймак [[Кокон хандыгы]]нын ээлигине өтүп, чептерди курдурткан. 1860-жылдардагы Узун-Агач согушунда кокондуктардын жеңилиши менен Жети-Суу акырындап [[Россия]] мамлекетинин колониясына айланган. 1924–1925-жылдарда [[Орто Азия]]дагы советтик республикаларда жүргүзүлгөн улуттук-мамлекеттик чек араларды бөлүштүрүүдөн кийин Жети-Суу [[Кыргызстан]] менен Казакстандын курамында калган.<br>Ад: Завалишин И. И. Описание Западной Сибири: [в 3 томах] /соч. Ипполита Завалишина. М., 1862-1867; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья / Соч., т. II (1). М., 1963; Румянцев П. П. Уезды Джетысу. А., 2000; Мырза Мухаммед Хайдар Дулати<i>.</i> Тарих-и Рашиди. А., 1999; Алымбектин санжырасы. Б., 2007.		<b type='title'>ЖЕТИ-СУУ</b> – [[КАЗАКСТАН\|Казакстан]]дын түштүк-чыгыш бөлүгү, түндүгүнөн [[БАЛКАШ\|Балкаш көлү]], түндүк-чыгышынан Сасык-Көл жана Ала-Көл, түштүк-чыгышынан Кичи Ала-Тоо (б. а. Жуңгар Ала-Тоосу), түштүгүнөн Түндүк [[Теңир-Тоо]] менен чектешкен тарыхый-географиялык аймак. Жазма тарыхый маалыматтар жана илимий изилдөөлөр боюнча Жети-Суунун этимологиясы аталышы жети өзөнгө байланышкан. Айрым илимпоздор Лепси, Баскан, Саркан, Ак- Суу (Аксу), Бөйөн, Кара-Тал (Каратал) жана Кел-Суу сууларын; экинчилери Иле, Каратал, Бөйөн, Ак-Су, Лепси, Баскан, Саркан; үчүнчүлөрү [[ИЛЕ (дарыя)\|Иле]], [[Чүй]], Каратал, Тентек, Ак-Суу, Лепси, Көк-Сууну; башка бир маалыматтарда булардын бирине Аягөз (Аягуз) өзөнүн кошушат. Ал эми этнограф И. Завалишиндин (1808–1883) өзүнүн «Батыш Сибирдин сүрөттөлүшү» («Описание Западной Сибири») деген эмгегинде (1862–1865) Балкаш көлүнө алты өзөн куйгандыктан «Жети-Суу» деген аталыш туура эмес экени белгиленет. В. В. [[БАРТОЛЬД Василий Владимирович\|Бартольд]] Иле дарыясынын түндүк-чыгышындагы Көк-Суу, Кара-Тал, Кызыл- Агач, Бөйөн, Ак-Суу, Баскан, Лепси сууларын эсептесе, А. К. Гейнс Кызыл-Агачтын ордуна Саркан суусун киргизген. 1867-жылы [[Түркстан генерал-губернаторлугу\|Түркстан генерал-губернаторлугу]]нун алдында Жети-Суу (Семиречье) облусу түзүлүп, ага [[Ысык-Көл]] (кийин Каракол), [[Токмок]] (кийин [[Пишпек]]) уезддери карап, чек арасы Кургаты (Курагаты, Карагаты) жана Чүй суусунун оң жак жээги менен өткөндүктөн, бул облуска кирген аймактар жалпысынан Жети-Суу деген түшүнүк алган. [[Улуу Жибек жолу]]нда жайгашкандыктан, байыртадан өнүккөн маданиятка ээ болуп, Жети-Сууда б. з. ч. 7–4-кылымдарда [[сак уруулары]]на (кытайча сэ) караган тайпалар жашап келишкен. Б. з. ч. 2-кылымда аларды [[юечжилер]] сүрүп чыгып, [[КУШАН ПАДЫШАЛЫГЫ\|Кушан]] державасын түзүшкөн. Б. з. ч. 1-кылымдан б. з. 4-кылымынын башына чейин [[усундар]]; 4–6-кылымдарда [[ЖУЖАҢДАР\|жужаңдар]] мекендешкен. 6-кылымда [[Түрк кагандыгы]] (581-жылы Батыш жана Чыгыш Түрк кагандыктары болуп бөлүнгөн) жана 8-кылымдын башында [[Түргөш кагандыгы]]нын, 766-жылы [[КАРЛУКТАР\|карлуктар]]дын [[Суйаб]]ды басып алышы менен алардын ээлигинде калат (кара: [[КАРЛУК МАМЛЕКЕТИ\|Карлук кагандыгы]]). 9–10-кылымдарда [[ЖИКИЛДЕР\|жикилдер]] жана [[КЫРГЫЗДАР\|кыргыздар]] (хырхыс) Жети-Сууда жашаганы [[перс]] тилиндеги эмгектерде эскерилген (кара: <i>«</i>[[Худуд-ал-алам]]<i>»</i>). 10–11-кылымдарда [[КАРАХАНИД МАМЛЕКЕТИ\|Караханиддер]] мамлекетинин курамына кирип, 1129–30-жылдарда кидандар (кара: [[КАРА КЫТАЙ МАМЛЕКЕТИ\|Кара кытайлар]]) каратып алган. 1218-жылы Жети-Сууну [[Чыңгызхан\|Чыңгызхан]] басып алып, көп өтпөй [[Чагатай улусу]]нун<i>,</i> 14-кылымда Хайду негиздеген мамлекеттин, 15-кылымда [[Моголстан]]дын курамына кирген. [[Султан Сайид\|Султан Сайид]] (1514–1533) жана [[АБД АР-РАШИД ХАН\|Абд ар-Рашид]] (1533–1565) хандардын тушунда кыргыздар менен казактар биргелешип моголдорду Жети-Суудан сүрүп чыгышкан. 16-кылымдын 60–70-жылдарында анын толук эмес бөлүгү жаңы түптөлүп жаткан [[КАЗАК ХАНДЫГЫ\|Казак хандыгы]]нын курамына кирген. 17-кылымдын аягы – 18-кылымдын 50-жылдарына чейин [[Жуңгар хандыгы]]нын <i>(1635–1758)</i> кол алдында калган. Жуңгар хандыгы талкалангандан кийин [[Олуя-Ата]]дан Илеге чейин [[солто]], [[чекир саяк]], [[сарыбагыш]] уруулары көчүп келген (кара: [[КЫРГЫЗДАРДЫН ЧҮЙГӨ КЕЛИШИ\|Кыргыздардын Чүйгө келиши]]). 19-кылымдын башында Иленин оң жээгине чейинки аймак [[Кокон хандыгы]]нын ээлигине өтүп, чептерди курдурткан. 1860-жылдардагы Узун-Агач согушунда кокондуктардын жеңилиши менен Жети-Суу акырындап [[Россия]] мамлекетинин колониясына айланган. 1924–1925-жылдарда [[Орто Азия]]дагы советтик республикаларда жүргүзүлгөн улуттук-мамлекеттик чек араларды бөлүштүрүүдөн кийин Жети-Суу [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргызстан]] менен Казакстандын курамында калган.<br>Ад: Завалишин И. И. Описание Западной Сибири: [в 3 томах] /соч. Ипполита Завалишина. М., 1862-1867; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья / Соч., т. II (1). М., 1963; Румянцев П. П. Уезды Джетысу. А., 2000; Мырза Мухаммед Хайдар Дулати<i>.</i> Тарих-и Рашиди. А., 1999; Алымбектин санжырасы. Б., 2007.

	<i>Э. Турганбаев.</i>		<i>Э. Турганбаев.</i>
	[[Категория:3-том, 327-448 бб]]		[[Категория:3-том, 327-448 бб]]

БОРКОЕВ

2026-06-05T03:37:35Z

← Мурунку нускасы		03:37, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОРКОЕВ ~~'''~~ '''Жакыпалы~~'''~~ (10. 2. 1933-жылы туулган, Ош облусу, Өзгөн району, Улуу-Чат кыштагы) – геолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1972). ФПИнин тоо-геологиялык факультетин бүтүргөн (1956). Түштүк Кыргызстан геологиялык экспедициясынын партияларында улук коллектор, геолог (~~1956–68~~), Улуу-Тоо геологиялык чалгындоо партиясында улук геолог, башкы геолог (~~1969–95~~), 1995-жылдан Кара-Суу партиясынын жетектөөчү геологу болуп иштеген. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган (1974). Кыргызстандагы Чоӊ-Кой сымап кенин ачууга жана чалгындоого ири салым кошкон.		'''БОРКОЕВ ''' Жакыпалы (10. 02. 1933-жылы туулган, Ош облусу, Өзгөн району, Улуу-Чат кыштагы) – геолог, Кыргыз ССР мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (1972). ФПИнин тоо-геологиялык факультетин бүтүргөн (1956). Түштүк Кыргызстан геологиялык экспедициясынын партияларында улук коллектор, геолог (1956–1968), Улуу-Тоо геологиялык чалгындоо партиясында улук геолог, башкы геолог (1969–1995), 1995-жылдан Кара-Суу партиясынын жетектөөчү геологу болуп иштеген. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган (1974). Кыргызстандагы Чоӊ-Кой сымап кенин ачууга жана чалгындоого ири салым кошкон.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БАТЫРБАЕВА

2026-06-05T03:33:43Z

← Мурунку нускасы		03:33, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАТЫРБАЕВА ''' Шайыркүл Джолдошевна [08. 03. 1960, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Жети-Өгүз району]] (азыркы [[Ысык-Көл облусу]]), Чычкан айылы] – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2010), профессор (2011). 1983-жылы М. В. Ломоносов атындагы [[Москва]] мамлекеттик университетин бүтүргөн. 1986-жылдан [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин тарых факультетинде окутуучу, доцент, 1999-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Улуттук университетинин тарых жана чөлкөм таануу факультетинин деканы, кафедра башчысы. 2005-жылдан [[Кыргыз-Россия Славян университети]]нин гуманитардык факультетинин тарыхый информатика лабораториясынын башчысы. «Тарых жана компьютер» эл аралык ассоциациясынын мүчөсү. 80ден ашуун илимий эмгектин (анын ичинен беш монографиянын, 3 патент, 4 окуу методикалык колдонмо) автору. [[Россия Федерациясы]]нын Пушкин медалы менен сыйланган.		'''БАТЫРБАЕВА ''' Шайыркүл Джолдошевна [08. 03. 1960, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[ЖЕТИ-ӨГҮЗ РАЙОНУ\|Жети-Өгүз району]] (азыркы [[Ысык-Көл облусу]]), Чычкан айылы] – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2010), профессор (2011). 1983-жылы М. В. Ломоносов атындагы [[Москва]] мамлекеттик университетин бүтүргөн. 1986-жылдан [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин тарых факультетинде окутуучу, доцент, 1999-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Улуттук университетинин тарых жана чөлкөм таануу факультетинин деканы, кафедра башчысы. 2005-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ\|Кыргыз-Россия Славян университети]]нин гуманитардык факультетинин тарыхый информатика лабораториясынын башчысы. «Тарых жана компьютер» эл аралык ассоциациясынын мүчөсү. 80ден ашуун илимий эмгектин (анын ичинен беш монографиянын, 3 патент, 4 окуу методикалык колдонмо) автору. [[Россия Федерациясы]]нын Пушкин медалы менен сыйланган.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БОРИСОВ Сергей Никитич

2026-06-05T03:32:21Z

← Мурунку нускасы		03:32, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОРИ́СОВ ~~'''~~ '''Сергей Никитич~~'''~~ (18. 10. 1922, Кыргызстан, Алтай крайы, Солоновка айылы – 13. 10. 2012, Бишкек) – Кыргыз Республикасынын эл артисти (2006). 1945-жылдан Новокузнецк театрында, Кемерово жана Чита театрларында, 1958-жылдан азыркы Бишкек шаарындагы Ч.~~ ~~ Айтматов атындагы орус драма театрында иштеген. Борисовдун сахнада жараткан белгилүү ролдору: Баптист (У. Шекспир, «Азоого чалма»), Сократ (М. Шаханов, «Чыӊгызхандын айтылбаган сыры»), Князь Кучулов (А. Островский, «Бекер табылган көп акча») жана башкалар. Борисов бир нече медалдар менен сыйланган.		'''БОРИ́СОВ ''' Сергей Никитич (18. 10. 1922, Кыргызстан, Алтай крайы, Солоновка айылы – 13. 10. 2012, Бишкек) – Кыргыз Республикасынын эл артисти (2006). 1945-жылдан Новокузнецк театрында, Кемерово жана Чита театрларында, 1958-жылдан азыркы Бишкек шаарындагы Ч. Айтматов атындагы орус драма театрында иштеген. Борисовдун сахнада жараткан белгилүү ролдору: Баптист (У. Шекспир, «Азоого чалма»), Сократ (М. Шаханов, «Чыӊгызхандын айтылбаган сыры»), Князь Кучулов (А. Островский, «Бекер табылган көп акча») жана башкалар. Борисов бир нече медалдар менен сыйланган.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БОРИС ГОДУНОВ

2026-06-05T03:29:47Z

← Мурунку нускасы		03:29, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОРИ́С ГОДУНО́В ''' (1552-жыл чен – 13(23). 4.1605, Москва) – орус падышасы (1598–1605). Бояр Фёдор Иванович Годуновдун уулу. Падыша Фёдордун кайнагасы болгон. Анын тушунда эле иш жүзүндө өзү бийлик жүргүзгөн. Кийинки тарыхый булактардагы маалыматтар боюнча канзаада Дмитрий Угличскийди өлтүрүүнү уюштургандардын бири. Фёдор өлгөн соӊ, Борис Годунов Земский соборунда 1598-жылы 17-февралда падыша болуп шайланган. Ал дворяндардын мүдөөсүн көздөп, алардын бийлигин бекемдөөгө аракет кылган. Тышкы саясатта Ливон согушунда олжого кеткен айрым жерлерди кайтарып, орус мамлекетинин эл аралык абалын чыӊдоого жетишкен. Борис Годунов падыша болуп турган чакта крепостнойлук эзүүнүн айынан дыйкандардын кубаттуу көтөрүлүштөрү чыккан. Ал Жалган Дмитрий I менен каршылашуу күчөп турган мезгилде капыстан каза болгон. Тактыга анын балакатка жете элек уулу Фёдор отурган, бирок ал москвалыктардын көтөрүлүшүндө (1605) киши колдуу болуп өлгөн. Ошону менен Годуновдордун бийлиги биротоло бүткөн.		'''БОРИ́С ГОДУНО́В ''' (1552-жыл чен – 13(23). 04.1605, Москва) – орус падышасы (1598–1605). Бояр Фёдор Иванович Годуновдун уулу. Падыша Фёдордун кайнагасы болгон. Анын тушунда эле иш жүзүндө өзү бийлик жүргүзгөн. Кийинки тарыхый булактардагы маалыматтар боюнча канзаада Дмитрий Угличскийди өлтүрүүнү уюштургандардын бири. Фёдор өлгөн соӊ, Борис Годунов Земский соборунда 1598-жылы 17-февралда падыша болуп шайланган. Ал дворяндардын мүдөөсүн көздөп, алардын бийлигин бекемдөөгө аракет кылган. Тышкы саясатта Ливон согушунда олжого кеткен айрым жерлерди кайтарып, орус мамлекетинин эл аралык абалын чыӊдоого жетишкен. Борис Годунов падыша болуп турган чакта крепостнойлук эзүүнүн айынан дыйкандардын кубаттуу көтөрүлүштөрү чыккан. Ал Жалган Дмитрий I менен каршылашуу күчөп турган мезгилде капыстан каза болгон. Тактыга анын балакатка жете элек уулу Фёдор отурган, бирок ал москвалыктардын көтөрүлүшүндө (1605) киши колдуу болуп өлгөн. Ошону менен Годуновдордун бийлиги биротоло бүткөн.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БОРЗОВ

2026-06-05T03:26:32Z

← Мурунку нускасы		03:26, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
(One intermediate revision by the same user not shown)
1 сап:		1 сап:
	'''БОРЗО́В ~~'''~~ '''Валерий Филиппович~~'''~~ (20.10.1949-жылы туулган, Украина, Львов облусу, ~~Сабор~~) – украин спортчусу (жеӊил атлетика), СССРдин спортко эмгек сиӊирген чебери (1970). 1972-жылы Мюнхенде өткөн олимпиялык оюндарда 100 ''м'' (10,14 ''сек'') жана 200 ''м'' (20 ''сек'') аралыкка чуркоодо европалыктардан чыккан биринчи жеӊүүчү болгон. Европанын жана СССРдин бир нече жолку (~~1969–76~~) чемпиону. 1994-жылы ЭОКго мүчө болуп шайланган.		'''БОРЗО́В ''' Валерий Филиппович (20.10.1949-жылы туулган, Украина, Львов облусу, Самбор) – украин спортчусу (жеӊил атлетика), СССРдин спортко эмгек сиӊирген чебери (1970). 1972-жылы Мюнхенде өткөн олимпиялык оюндарда 100 ''м'' (10,14 ''сек'') жана 200 ''м'' (20 ''сек'') аралыкка чуркоодо европалыктардан чыккан биринчи жеӊүүчү болгон. Европанын жана СССРдин бир нече жолку (1969–1976) чемпиону. 1994-жылы ЭОКго мүчө болуп шайланган.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БОРДУ ПОЛИМЕТАЛЛ КЕНИ

2026-06-05T03:15:23Z

← Мурунку нускасы		03:15, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОРДУ ПОЛИМЕТА́ЛЛ КЕНИ ''' Чүй облусунун Кемин районунда, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк-чыгышында, деӊиз деӊгээлинен 1850–2300 ''м'' бийиктикте. ~~1949–53~~-жылдары чалгындалган. Кендин геологиялык түзүлүшүнө протерозойдун магматиттери, гнейстери, кристаллдык сланецтер, амфиболиттер, гнейс түрүндөгү граниттер жана порфир түрүндөгү граниттер катышкан. Негизги кенташ (руда) кармап турган структура Борду жаракалар тилкеси болуп эсептелет. Негизги кенташ узундугу 800–1000 ''м'' болгон Батыш ~~ж-а~~ Борбордук кенташ мамычалары менен байланышкан. Кенташтын тиби – сульфиддүү. Кенташтануу – чачынды, тарам-чачынды түрүндө. Негизги минералдары: пирит, галенит, сфалерит, марматит, ошондой эле күмүш, алтын, борнит, миллерит кездешет. Коргошундун кенташтагы өлчөмү 1,6–2,62%''г/''т, цинктики – 0,9%, алтындыкы – 0,74, күмүштүкү – 26,0, кадмийдики – 0,004%, индийдики – 0,0001%. Кенташтын жалпы запасы 11863,55 миӊ т, коргошундуку – 265 миӊ т, алтындыкы – 7323 ''кг'', күмүштүкү – 241,8 т, индийдики – 10,7 т, кадмийдики – 363,2 т, цинктики – 86,8 миӊ т. Индий, кадмий, цинк кенташтан алынган эмес. Кендин ачык казып алынуучу запасы иштетилип бүткөн.		'''БОРДУ ПОЛИМЕТА́ЛЛ КЕНИ ''' Чүй облусунун Кемин районунда, Кыргыз Ала-Тоосунун түндүк-чыгышында, деӊиз деӊгээлинен 1850–2300 ''м'' бийиктикте. 1949–1953-жылдары чалгындалган. Кендин геологиялык түзүлүшүнө протерозойдун магматиттери, гнейстери, кристаллдык сланецтер, амфиболиттер, гнейс түрүндөгү граниттер жана порфир түрүндөгү граниттер катышкан. Негизги кенташ (руда) кармап турган структура Борду жаракалар тилкеси болуп эсептелет. Негизги кенташ узундугу 800–1000 ''м'' болгон Батыш жана Борбордук кенташ мамычалары менен байланышкан. Кенташтын тиби – сульфиддүү. Кенташтануу – чачынды, тарам-чачынды түрүндө. Негизги минералдары: пирит, галенит, сфалерит, марматит, ошондой эле күмүш, алтын, борнит, миллерит кездешет. Коргошундун кенташтагы өлчөмү 1,6–2,62%''г/''т, цинктики – 0,9%, алтындыкы – 0,74, күмүштүкү – 26,0, кадмийдики – 0,004%, индийдики – 0,0001%. Кенташтын жалпы запасы 11863,55 миӊ т, коргошундуку – 265 миӊ т, алтындыкы – 7323 ''кг'', күмүштүкү – 241,8 т, индийдики – 10,7 т, кадмийдики – 363,2 т, цинктики – 86,8 миӊ т. Индий, кадмий, цинк кенташтан алынган эмес. Кендин ачык казып алынуучу запасы иштетилип бүткөн.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БОРДУ КЕНТАШ КАЛДЫГЫН САКТОО ЖАЙЫ

2026-06-05T03:08:13Z

← Мурунку нускасы		03:08, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БОРДУ КЕНТАШ КАЛДЫГЫН САКТОО ЖАЙЫ ''' Чүй облусундагы Орловка шаарынан 2 ''км'' түштүк-батышта жайгаштырылган. Орловка мамлекеттик акционердик коомуна (~~1954–66~~-жылдары Борду коргошун фабрикасы) караштуу. 1954-жылы ишке киргизилген. Долбоордук көлөмү 3200 миӊ ''м''<sup>3</sup>, толтурулганы 3500 миӊ ''м''<sup>3</sup>. Консервацияланган. Радиоактивдүү эмес. Мында Борду коргошун фабрикасынан (курамында сейрек кездешүүчү металлдар 0,8–1%, торий 0,3%, цирконий 5%, фторий, 40–60%, темир кычкылы 10–20%, кремнезём, 15–20%) жана Орловка химиялык-металлургиялык тоо-кен комбинатынан иштетилип чыккан калдыктар сакталат. Азыркы экологиялык абалы канааттандырарлык.<br/>''Б. Үсөнканов.''		'''БОРДУ КЕНТАШ КАЛДЫГЫН САКТОО ЖАЙЫ ''' Чүй облусундагы Орловка шаарынан 2 ''км'' түштүк-батышта жайгаштырылган. Орловка мамлекеттик акционердик коомуна (1954–1966-жылдары Борду коргошун фабрикасы) караштуу. 1954-жылы ишке киргизилген. Долбоордук көлөмү 3200 миӊ ''м''<sup>3</sup>, толтурулганы 3500 миӊ ''м''<sup>3</sup>. Консервацияланган. Радиоактивдүү эмес. Мында Борду коргошун фабрикасынан (курамында сейрек кездешүүчү металлдар 0,8–1%, торий 0,3%, цирконий 5%, фторий, 40–60%, темир кычкылы 10–20%, кремнезём, 15–20%) жана Орловка химиялык-металлургиялык тоо-кен комбинатынан иштетилип чыккан калдыктар сакталат. Азыркы экологиялык абалы канааттандырарлык.<br/>''Б. Үсөнканов.''
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

АБДУРАХМАНОВ Мурзалы

2026-06-05T02:40:23Z

← Мурунку нускасы		02:40, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБДУРАХМАНОВ''' Мурзалы [11. 06. 1928, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Кыргыз АССРи]], [[Ош]] округу, [[Ноокат]] болуштугу, [[Меркит-Мүркүт айылы]]] − 05. 04. 2011, [[Кыргыз Республикасы]], [[Ош шаары]]) − милициянын генерал-майору (1978). Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин эмгек сиңирген кызматкери. [[Кыргызстан]] КП БКга караштуу республикалык партиялык мектебин (1959), КПСС БКнын Алматы жогорку партиялык мектебин (1961), СССР ИИМдин Караганды жогорку мектебин (1976) бүткөн. 1948−1963-жылдары [[Кызыл-Кыя]] шаараткомунун жооптуу секретары, маданий-агартуу бөлүмүнүн башчысы, Ош облустук маданият башкармалыгынын бөлүм башчысы, Кыргызстан КП Ош обкомунун инструктору, Кыргызстан КП [[Көк-Жаңгак]] шааркомунун 2-, 1-секретары, 1963−1968-жылдары «Нарынэнергокурулуш» башкармалыгынын парткомунун секретары, 1968−1969-жылдары Кыргызстан КП [[Таш-Көмүр]] шааркомунун 1-секретары, 1969−1984,1990−1991-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгынын начальниги, 1983−1990-жылдары Ош облустук адвокаттар коллегиясынын президиумунун төрагасы, 1991−2011-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгында ардагерлер кеңешин жетектеген. [[File:АБДУРАХМАНОВ 137.png \| thumb\|none]]Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1963−1967), КР ЖКнын (1990−1995) депутаты. Октябрь, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйланган.		'''АБДУРАХМАНОВ''' Мурзалы [11. 06. 1928, [[СССР]], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)\|Кыргыз АССРи]], [[Ош]] округу, [[Ноокат]] болуштугу, [[Меркит-Мүркүт айылы]]] − 05. 04. 2011, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз Республикасы]], [[Ош шаары]]) − милициянын генерал-майору (1978). Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин эмгек сиңирген кызматкери. [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)\|Кыргызстан КП]] БКга караштуу республикалык партиялык мектебин (1959), КПСС БКнын Алматы жогорку партиялык мектебин (1961), СССР ИИМдин Караганды жогорку мектебин (1976) бүткөн. 1948−1963-жылдары [[КЫЗЫЛ-КЫЯ 1\|Кызыл-Кыя]] шаараткомунун жооптуу секретары, маданий-агартуу бөлүмүнүн башчысы, Ош облустук маданият башкармалыгынын бөлүм башчысы, Кыргызстан КП Ош обкомунун инструктору, Кыргызстан КП [[КӨК-ЖАҢГАК\|Көк-Жаңгак]] шааркомунун 2-, 1-секретары, 1963−1968-жылдары «Нарынэнергокурулуш» башкармалыгынын парткомунун секретары, 1968−1969-жылдары Кыргызстан КП [[Таш-Көмүр]] шааркомунун 1-секретары, 1969−1984,1990−1991-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгынын начальниги, 1983−1990-жылдары Ош облустук адвокаттар коллегиясынын президиумунун төрагасы, 1991−2011-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгында ардагерлер кеңешин жетектеген. [[File:АБДУРАХМАНОВ 137.png \| thumb\|none]]Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1963−1967), КР ЖКнын (1990−1995) депутаты. Октябрь, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйланган.
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

КЫЗЫЛ-КЫЯ 1

2026-06-05T02:39:31Z

Турганбаев Элебай moved page КЫЗЫЛ-КЫЯ 1 to КЫЗЫЛ-КЫЯ шаары

Жаңы барак

КЫЗЫЛ-КЫЯ – Баткен обл-ндагы шаар (1938-жылдан). Кадамжай р-нунун аймагында, Кичи-Алай кырка тоосунун түн. этегинде, деңиз деңг. 918 м бийикте жайгашкан. К.-К. 1898-ж. негизделген. Калкы 44,2 миң (2009; шаардык кеңешке баш ийген айыл калкы 12,4 миң); негизинен кыргыздар (57,7%), өзбектер (17,3), орустар (9,7), тажиктер (6,1), татарлар (3,9), түрктөр (1,4),
о. эле башка улут өкүлдөрү да жашайт. 
К.-К. – облустун ири ө. ж. борбору (облустун ө. ж. продукциясынын 25,3%ин берет). Ө. ж-нын негизин отун, тамак-аш, курулуш материалдары түзөт. Көмүр өндүрүүчү ири ишканасы «Кызыл-Кыя көмүр» АК (900 миң тга чейин көмүр өндүрүүгө мүмкүнчүлүгү бар; көмүрдү ачык түрдө казып алуучу Абшыр ж-а Валакыш шахталарын ичине камтыйт) эсептелет. Ун-акшак ж-а аралаш тоют ө. ж. да өнүккөн. Тамак-аш ж-а жеңил ө. ж-нын ири ишканалары: «Кызыл-Кыя тамекиси», «Абшыр-Ата» (эт комбинаты), «Кызыл-Кыя сүт азык», «Кызыл-Кыя азыктары» АК, «Кен ЛТД» ЖЧК (консерва з-ду), «Динамо» (кийим тигүү ф-касы) ж. б. Машина куруу ж-а курулуш материалдары ө. ж. тармактарында «Кызыл-Кыя машина куруу заводу» мамл. АК, Борб. электр-мех. өнөрканалары, «Нур» (курулуш материалдарын өндүрүүчү), «Темирбетон» АК иштейт. 
Шаар Баткен обл-нун ири жолдор тоому. Негизинен автомобиль ж-а т. ж. транспорту өнүккөн. Т. ж-нун уз. 42 км (Өзбекстандын Фергана бекетине чейин). Шаарда жалпы билим берүүчү 14 мектеп, китепканалар, 4 бала бакча, тарых музейи, 2 кинотеатр, мад-т үйү бар. Шаардык участкалык ооруканалар, төрөт үйү, учук ж-а тери-венерол. диспансерлери, тиш поликлиникасы, 4 ФАП, 12 үй-бүлөлүк врачтар тобу, медицина-санит. мекемеси ж. б. иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Эски кен казылманын аймагында Кызыл-Кыя шаар чалдыбарынын калдыктары сакталган.
[[Категория:4-том, 657-736 бб]]

БАПАКОВ

2026-06-05T02:36:13Z

← Мурунку нускасы		02:36, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
(One intermediate revision by the same user not shown)
1 сап:		1 сап:
	'''БАПАКОВ ''' Жолаалы [1890, [[Россия империясы]], [[Жети-Суу]] (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[Пишпек уезди]], [[Кароол-Дөбө айылы]] – 1918, Пишпек шаары] – Совет бийлиги үчүн жигердүү күрөшүүчүлөрдөн. 1914-жылы [[Токмок]]тогу орус-жергиликтүү мектебин бүтүрүп, 1915-жылы Верный (азыркы Алматы) шаарындагы гимназиянын даярдоо курсуна кирген. 1916-жылы [[Үркүн]]дө Турпанга барып, кайра келген. 1917-жылы Пишпекте уюшулган [[«Букара» союзу]]на мүчө болгон. Пишпекте Совет бийлигин орнотууга катышкан. Пишпек солдат жана жумушчу депутаттарынын уезддик Советинин 1-съездинде Советтин секретарлыгына шайланган. 1918-жылы коммунисттик баштапкы уюмдарды түзүүгө катышкан. 1918-жылы декабрда эсерлер (социал-революциячылар) тарабынан атылып өлтүрүлгөн.		'''БАПАКОВ ''' Жолаалы [1890, [[Россия империясы]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ\|Жети-Суу]] (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[Пишпек уезди]], [[КАРООЛ-ДӨБӨ\|Кароол-Дөбө айылы]] – 1918, Пишпек шаары] – Совет бийлиги үчүн жигердүү күрөшүүчүлөрдөн. 1914-жылы [[Токмок]]тогу орус-жергиликтүү мектебин бүтүрүп, 1915-жылы Верный (азыркы [[АЛМАТЫ\|Алматы]]) шаарындагы гимназиянын даярдоо курсуна кирген. 1916-жылы [[Үркүн]]дө Турпанга барып, кайра келген. 1917-жылы Пишпекте уюшулган [[«БУКАРА» СОЮЗУ\|«Букара» союзу]]на мүчө болгон. Пишпекте Совет бийлигин орнотууга катышкан. Пишпек солдат жана жумушчу депутаттарынын уезддик Советинин 1-съездинде Советтин секретарлыгына шайланган. 1918-жылы коммунисттик баштапкы уюмдарды түзүүгө катышкан. 1918-жылы декабрда эсерлер (социал-революциячылар) тарабынан атылып өлтүрүлгөн.

	Ад.: Орузбаева К. Б., Даниярова А. С. Базаркул Данияров – первый педагог. Портрет на фоне эпохи. Б., 2021.		Ад.: Орузбаева К. Б., Даниярова А. С. Базаркул Данияров – первый педагог. Портрет на фоне эпохи. Б., 2021.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

БАЗАРБАЕВ Шамшы

2026-06-05T02:31:08Z

← Мурунку нускасы		02:31, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАЗАРБАЕВ''' Шамшы [15. 11. 1937, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Жалал-Абад]] (азыркы [[Сузак]]) району, ~~[[Достук айылы\|~~Долоно-Башат айылы]] ‒ 23. 04. 2004, [[Кыргыз Республикасы]], [[Ош шаары]]] ‒ философ, философия илимдеринин доктору (1998), профессор (1993). Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиӊирген кызматкери (2001). 1963-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин тарых факультетин бүтүргөн. Эмгек жолу Кыргыз ССР Илимдер Акедемиясында илимий кызматкер болуудан башталган (1966‒1974). 1974‒1998-жылдары [[Ош мамлекеттик университети]]нде кафедра башчысы, педагогика жана тарых факультеттеринин деканы, 1998-жылдан университеттинин проректору. Ш. Базарбаев 100дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монографиянын автору. Негизинен советтик доордо анча маани берилбей, көмүскөдө калган дин багытындагы маселелерди тереӊ изилдеп, аны маданияттын салмактуу бир тармагы катарында таасын көрсөткөн жана республикада биринчилерден болуп ал маселелерге арналган окуу китептерин жазган. Бул эмгектери үчүн бир катар мамлекеттик сыйлыктарга татыктуу болгон.		'''БАЗАРБАЕВ''' Шамшы [15. 11. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], Жалал-Абад (азыркы [[Сузак]]) району, Долоно-Башат айылы ‒ 23. 04. 2004, Кыргыз Республикасы, [[Ош шаары]]] ‒ философ, философия илимдеринин доктору (1998), профессор (1993). Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиӊирген кызматкери (2001). 1963-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин тарых факультетин бүтүргөн. Эмгек жолу Кыргыз ССР Илимдер Акедемиясында илимий кызматкер болуудан башталган (1966‒1974). 1974‒1998-жылдары [[Ош мамлекеттик университети]]нде кафедра башчысы, педагогика жана тарых факультеттеринин деканы, 1998-жылдан университеттинин проректору. Ш. Базарбаев 100дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монографиянын автору. Негизинен советтик доордо анча маани берилбей, көмүскөдө калган дин багытындагы маселелерди тереӊ изилдеп, аны маданияттын салмактуу бир тармагы катарында таасын көрсөткөн жана республикада биринчилерден болуп ал маселелерге арналган окуу китептерин жазган. Бул эмгектери үчүн бир катар мамлекеттик сыйлыктарга татыктуу болгон.

	Эмг.: Дин <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> үй-бүлө. Ф., 1972; Образ жизни и атеистическое воспитание. Ф., 1990; Рухий маданият жана дин. Ош, 1995; Кыргыз маданиятынын өнүгүү диалектикасы. Ош, 2001.<br> ''Б. Солтонбеков.''		Эмг.: Дин <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> үй-бүлө. Ф., 1972; Образ жизни и атеистическое воспитание. Ф., 1990; Рухий маданият жана дин. Ош, 1995; Кыргыз маданиятынын өнүгүү диалектикасы. Ош, 2001.<br> ''Б. Солтонбеков.''
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

БАРАК (айыл)

2026-06-05T02:29:35Z

← Мурунку нускасы		02:29, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАРАК ''' – [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Өзбекстан]]дын аймагындагы [[анклав]]ы, [[кыштак]]. [[Ош облусу]]нун [[Кара-Суу району]]ндагы [[Ак-Таш]] айыл округуна караштуу. Мамлекеттик чек арадан (Ак-Таш айыл округунун чегинен) 10 ''км'' түндүк тарапта, деӊиз деӊгээлинен 600 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети [[Кара-Суу шаары]]нан 14 ''км''. [[СССР]]дин учурундагы эки республиканын чарбалык мамилелеринин негизинде пайда болгон. Калкы 938 (2022); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Аянты 220 ''га'', анын 48 ''га''сын кыштак, 178 ''га''сын сугат жерлер ээлейт. Мектеп, медициналык пункт, клуб, почта, соода түйүндөрү бар. Советтер Союзунун жоюлушу менен ага караган союздук республикалардын чек араларынын бир тараптуу жабылышы, аймакта тыгыз отурукташкан, күнүмдүк оокат-тиричилиги бири-бирине бекем чиеленишкен кыргыз, ѳзбек жана тажик элине олуттуу кыйынчылыктарды жаратып келген. Натыйжада Барак айылын Өзбекстан мамлекетине өткөрүп, анын ордуна көлөмү боюнча бирдей жерди Кыргызстанга берүү тууралуу 2018-жылы 7-августта кыргыз-өзбек чек арасын делимитациялоо жана демаркациялоо боюнча сүйлөшүүлөр учурунда макулдашылып, ага 2022-жылы кол коюлган. 2024-жылы 1-апрелде Министрлер кабинетинин төрагасы А. Жапаров Барак эксклавынын тургундарын Кыргызстанга көчүрүүнү аяктоо боюнча буйрукка кол койгон.		'''БАРАК ''' – [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз Республикасы]]нын [[Өзбекстан]]дын аймагындагы [[АНКЛАВ\|анклав]]ы, [[КЫШТАК\|кыштак]]. [[Ош облусу]]нун [[КАРА-СУУ РАЙОНУ\|Кара-Суу району]]ндагы Ак-Таш айыл округуна караштуу. Мамлекеттик чек арадан (Ак-Таш айыл округунун чегинен) 10 ''км'' түндүк тарапта, деӊиз деӊгээлинен 600 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети [[КАРА-СУУ (Ош облусундагы шаар)\|Кара-Суу шаары]]нан 14 ''км''. [[СССР]]дин учурундагы эки республиканын чарбалык мамилелеринин негизинде пайда болгон. Калкы 938 (2022); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Аянты 220 ''га'', анын 48 ''га''сын кыштак, 178 ''га''сын сугат жерлер ээлейт. Мектеп, медициналык пункт, клуб, почта, соода түйүндөрү бар. Советтер Союзунун жоюлушу менен ага караган союздук республикалардын чек араларынын бир тараптуу жабылышы, аймакта тыгыз отурукташкан, күнүмдүк оокат-тиричилиги бири-бирине бекем чиеленишкен кыргыз, ѳзбек жана тажик элине олуттуу кыйынчылыктарды жаратып келген. Натыйжада Барак айылын Өзбекстан мамлекетине өткөрүп, анын ордуна көлөмү боюнча бирдей жерди Кыргызстанга берүү тууралуу 2018-жылы 7-августта кыргыз-өзбек чек арасын делимитациялоо жана демаркациялоо боюнча сүйлөшүүлөр учурунда макулдашылып, ага 2022-жылы кол коюлган. 2024-жылы 1-апрелде Министрлер кабинетинин төрагасы А. Жапаров Барак эксклавынын тургундарын Кыргызстанга көчүрүүнү аяктоо боюнча буйрукка кол койгон.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

ИСАЕВ Кусейин

2026-06-05T02:27:26Z

← Мурунку нускасы		02:27, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
(One intermediate revision by the same user not shown)
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИСАЕВ</b> Кусейин (24. 04. 1937, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Ысык-Көл району]], [[Бостери айылы]] – 31. 03. 2023, [[Бишкек шаары]]) – социолог, экономика илимдеринин кандидаты (1967), философия илимдеринин доктору (1983). [[Кыргыз ~~Республикасы]]нын~~ билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2006). 1961-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин экономика факультетин бүтүргөн. 1961–1962-жылдарда ошол эле жерде окутуучу, улук окутуучу, 1964–1967-жылдары Москва шаарындагы [[СССР Илимдер академиясы]]нын Экономика институнун аспиранты, 1969–1987-жылдарда [[Фрунзе ~~шаары]]ндагы~~ [[Полтехникалык институт]]та илимий коммунизм кафедрасынын башчысы, 1987–1994-жылдары ошол эле жерде профессор, 1994–1999-жылдары Бишкек шаарынын [[Гуманитардык университети]]нде декан, 1999–2002-жылдарда [[Орто Азия]]дагы [[Америка ~~университети]]нде~~ профессор, 2002-жылдан ~~[[Кыргыз-Түрк «Манас» университети\|~~Кыргыз-Түрк «Манас» ун~~иверситети]]нде~~ профессор. 20дан ашык илимий эмгектин, 250гө жакын илимий макалалардын автору. Илимий-изилдөөлөрү кыргыз коомунун социалдык маселелерине арналган. КРдин социологдор коомунун төрагасы (1991), эл аралык социологдор ассоциациясынын мүчөсү (1998), Түрк дүйнөсүнүн социология ынтымакташтыгынын вице-президенти (2003). «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.		<b type='title'>ИСАЕВ</b> Кусейин (24. 04. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[Ысык-Көл району]], [[БОСТЕРИ\|Бостери айылы]] – 31. 03. 2023, [[БИШКЕК\|Бишкек шаары]]) – социолог, экономика илимдеринин кандидаты (1967), философия илимдеринин доктору (1983). Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2006). 1961-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин экономика факультетин бүтүргөн. 1961–1962-жылдарда ошол эле жерде окутуучу, улук окутуучу, 1964–1967-жылдары Москва шаарындагы [[СССР Илимдер академиясы]]нын Экономика институнун аспиранты, 1969–1987-жылдарда Фрунзе шаарындагы [[Полтехникалык институт]]та илимий коммунизм кафедрасынын башчысы, 1987–1994-жылдары ошол эле жерде профессор, 1994–1999-жылдары Бишкек шаарынын [[Гуманитардык университети]]нде декан, 1999–2002-жылдарда [[Орто Азия]]дагы Америка университетинде профессор, 2002-жылдан Кыргыз-Түрк «Манас» университетинде профессор. 20дан ашык илимий эмгектин, 250гө жакын илимий макалалардын автору. Илимий-изилдөөлөрү кыргыз коомунун социалдык маселелерине арналган. КРдин социологдор коомунун төрагасы (1991), эл аралык социологдор ассоциациясынын мүчөсү (1998), Түрк дүйнөсүнүн социология ынтымакташтыгынын вице-президенти (2003). «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.

	Эмг.: Бүгүнкү мээнет, эртеңки дөөлөт. Б., 1999; Моя свобода – моя гордость. Б., 2001; Народонаселение: качество жизни и здоровье. Б., 2003; 2005- жыл – Кыргызстандын кайра жаңылануусунун башаты. Б., 2005.		Эмг.: Бүгүнкү мээнет, эртеңки дөөлөт. Б., 1999; Моя свобода – моя гордость. Б., 2001; Народонаселение: качество жизни и здоровье. Б., 2003; 2005- жыл – Кыргызстандын кайра жаңылануусунун башаты. Б., 2005.
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

ИСЛАМОВ Юрий Верикович

2026-06-05T02:25:03Z

← Мурунку нускасы		02:25, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИСЛА́МОВ</b> Юрий Верикович [05. 04. 1968, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Ош облусу]], [[Ленин району]], [[~~Арстанбап~~\|Арстанбап]] айылы (азыркы [[Жалал-Абад облусу]], Базар-Коргон району)] – 31. 10. 1987, Афганстан Демократиялык Республикасы, Забул провинциясы, Дури-Шахжой кыштагы (сөөгү		<b type='title'>ИСЛА́МОВ</b> Юрий Верикович [05. 04. 1968, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[Ош облусу]], [[Ленин району]], [[АРСТАНБАП\|Арстанбап]] айылы (азыркы [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ\|Жалал-Абад облусу]], [[БАЗАР-КОРГОН РАЙОНУ\|Базар-Коргон району]])] – 31. 10. 1987, [[АФГАНСТАН\|Афганстан Демократиялык Республикасы]], Забул провинциясы, Дури-Шахжой кыштагы (сөөгү
	[[Файл:23476 900.jpg\|alt=и\|left\|thumb\|198x198px]]		[[Файл:23476 900.jpg\|alt=и\|left\|thumb\|198x198px]]
	[[Россия Федерациясы]]нын, Свердлов облусундагы, Талица шаарына коюлган] – жоокер-интернационалист, кенже сержант, Советтер Союзунун Баатыры (03. 03.1988). 5-класска чейин Мичурин атындагы мектепте (Арстанбаб айылы) окуп, башталгыч мектепти аяктагандан кийин Свердлов облусунун Талица шаарындагы № 55 орто мектепте орто билим алган. 1985-жылы Урал токой-техникалык институтуна өтүп, 1986-жылы ноябрь айында Советтик Армиянын катарына чакырылган. Афганстанда кызмат өтөп, 1987-жылы май айынан октябрь айына чейин 11 жолку жүрүшкө катышкан. Буктурмага кабылган жолдошторунун кутулуп кетишине шарт түзүп, акыркы огу калганча атышып, курчап алган душмандарды өзү менен кошо жок кылган. Өлгөндөн кийин Алтын жылдыз (№ 11570) жана Ленин ордени, ошондой эле «Каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган. Анын ысмы Артанбап айындагы № 34 мектепке берилип, Талица шаарына эстелиги тургузулган.		[[Россия Федерациясы]]нын, Свердлов облусундагы, Талица шаарына коюлган] – жоокер-интернационалист, кенже сержант, Советтер Союзунун Баатыры (03. 03.1988). 5-класска чейин Мичурин атындагы мектепте (Арстанбаб айылы) окуп, башталгыч мектепти аяктагандан кийин Свердлов облусунун Талица шаарындагы № 55 орто мектепте орто билим алган. 1985-жылы Урал токой-техникалык институтуна өтүп, 1986-жылы ноябрь айында Советтик Армиянын катарына чакырылган. Афганстанда кызмат өтөп, 1987-жылы май айынан октябрь айына чейин 11 жолку жүрүшкө катышкан. Буктурмага кабылган жолдошторунун кутулуп кетишине шарт түзүп, акыркы огу калганча атышып, курчап алган душмандарды өзү менен кошо жок кылган. Өлгөндөн кийин Алтын жылдыз (№ 11570) жана Ленин ордени, ошондой эле «Каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган. Анын ысмы Артанбап айындагы № 34 мектепке берилип, Талица шаарына эстелиги тургузулган.

ИСМАИЛОВ Асейин

2026-06-05T02:23:05Z

← Мурунку нускасы		02:23, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИСМАИЛОВ</b> Асейин (10. 03. 1937, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Жети-Өгүз району]], [[Барскоон айылы]] – 22. 02. 2008, [[Бишкек шаары]]) – философ, философия илимдеринин доктору (1984), профессор (1989). [[Кыргыз Республикасы]]нын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (2001). [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]н (1961), [[СССР Илимдер академиясы]]нын философия институтунун аспирантурасын бүтүргөн (1973). 1968–1969-жылдарда КМУнун философия кафедрасында окутуучу, 1974–1976-жылдарда Н. Э. Бауман атындагы Москва Мамлекеттик Техникалык университетинде, ошол эле учурда Н. Э. [[Циолковский\|Циолковский]] атындагы авиациялык техникалык институтунда окутуучу, 1976–1985-жылдарда [[Москва шаары]]ндагы [[РСФСР]] эл агартуу министрлигинин улуттук мектептер боюнча илимий изилдөө институтунда кызматкер, 1978–1981-жылдарда Моңгол мамлекеттик университетинде профессор-консультант, 1987–1991-жылдарда СССР элге билим берүү мамлекеттик комитетинин жогорку мектебинин жаштарга патриоттук жана интернационалдык тарбия берүүнүн диалектикасы илим-изилдөө лабораториясынын, 1987-жылдан КМУнун философия кафедрасынын башчысы болуп иштеген. 170тен ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 10 монография) автору. Эмгектери негизинен улуттар ортосундагы мамилелерге жана философиялык, социологиялык талдоонун объектиси катары турмуш-тиричилик чөйрөсү менен өндүрүштөн сырткары мамилелерди изилдөөгө арналган.		<b type='title'>ИСМАИЛОВ</b> Асейин (10. 03. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[ЖЕТИ-ӨГҮЗ РАЙОНУ\|Жети-Өгүз району]], [[БАРСКООН\|Барскоон айылы]] – 22. 02. 2008, [[БИШКЕК\|Бишкек шаары]]) – философ, философия илимдеринин доктору (1984), профессор (1989). [[Кыргыз Республикасы]]нын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (2001). [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]н (1961), [[СССР Илимдер академиясы]]нын философия институтунун аспирантурасын бүтүргөн (1973). 1968–1969-жылдарда КМУнун философия кафедрасында окутуучу, 1974–1976-жылдарда Н. Э. Бауман атындагы Москва Мамлекеттик Техникалык университетинде, ошол эле учурда Н. Э. [[Циолковский\|Циолковский]] атындагы авиациялык техникалык институтунда окутуучу, 1976–1985-жылдарда [[Москва шаары]]ндагы [[РСФСР]] эл агартуу министрлигинин улуттук мектептер боюнча илимий изилдөө институтунда кызматкер, 1978–1981-жылдарда Моңгол мамлекеттик университетинде профессор-консультант, 1987–1991-жылдарда СССР элге билим берүү мамлекеттик комитетинин жогорку мектебинин жаштарга патриоттук жана интернационалдык тарбия берүүнүн диалектикасы илим-изилдөө лабораториясынын, 1987-жылдан КМУнун философия кафедрасынын башчысы болуп иштеген. 170тен ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 10 монография) автору. Эмгектери негизинен улуттар ортосундагы мамилелерге жана философиялык, социологиялык талдоонун объектиси катары турмуш-тиричилик чөйрөсү менен өндүрүштөн сырткары мамилелерди изилдөөгө арналган.

	Эмг.: Кыргыз элинин тарыхынын философиясы, Б., 2004; Философия духа кыргызского народа, Б., 2002; Философия истории кыргызского народа. Б., 2004.		Эмг.: Кыргыз элинин тарыхынын философиясы, Б., 2004; Философия духа кыргызского народа, Б., 2002; Философия истории кыргызского народа. Б., 2004.
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

ИСАЕВА Клара Асангазиевна

2026-06-05T02:21:24Z

← Мурунку нускасы		02:21, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИСАЕВА</b> Клара Асангазиевна (16. 05. 1960, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Пржевальск шаары]]) – юридика илимдеринин доктору (2002). Милициянын полковниги (1980). СССР Ички Иштер министрлигинин Волгоград шаарындагы жогорку мектебин (1986), [[Россия Федерациясы]]нын Ички Иштер министрлигинин академиясын (1996) бүткөн. 1980–2003-жылдарда ички иштер органдарында иштеген. Кыргыз Мамлекеттик юридика академиясында декан, окуу-инспекция башкармалыгынын (2003–2006), саясий билим берүү башкармалыгынын (2006–2008) начальниги, [[Кыргыз Улуттук университети]]нде окуу-методикалык иштер боюнча проректор (2006–2008), 2008-жылдан [[Кыргыз-~~Орус~~ Славян университети]]нин юридика факультетинде жана КУУнун юридика институтунда профессор. Кылмыш жана кылмыш-процессуалдык кодекстеринин долбоорлорун иштеп чыгууга катышкан. 1998–2001-жылдарда Кыргыз Республикасында [[~~БириккенУлуттар~~ уюму]]нун (БУУ) Өнүктүрүү Программасынын (БУУӨП) уюшулган кылмыштуулук менен күрөшүү проблемалары боюнча укук коргоо органдары менен бирдикте социологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүүгө [[Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык уюму]]нун (ЕККУ) «Аялдарга жана балдарга карата зомбулукту болтурбоо» ж. б. эл аралык долбоорлоруна катышкан. Кыргыз улуттук аттестациялоо комиссиясынын эксперттик кеңешинин төрагасынын орун басары жана юриспруденция боюнча эксперттик комиссиянын мүчөсү (2009). Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги (1994). Ок атуу боюнча спорт чебери (1998). 50дөй илимий эмгектин (анын ичинде 2 монография) автору.		<b type='title'>ИСАЕВА</b> Клара Асангазиевна (16. 05. 1960, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[Пржевальск шаары]]) – юридика илимдеринин доктору (2002). Милициянын полковниги (1980). СССР Ички Иштер министрлигинин Волгоград шаарындагы жогорку мектебин (1986), [[Россия Федерациясы]]нын Ички Иштер министрлигинин академиясын (1996) бүткөн. 1980–2003-жылдарда ички иштер органдарында иштеген. Кыргыз Мамлекеттик юридика академиясында декан, окуу-инспекция башкармалыгынын (2003–2006), саясий билим берүү башкармалыгынын (2006–2008) начальниги, [[Кыргыз Улуттук университети]]нде окуу-методикалык иштер боюнча проректор (2006–2008), 2008-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ\|Кыргыз-Россия Славян университети]]нин юридика факультетинде жана КУУнун юридика институтунда профессор. Кылмыш жана кылмыш-процессуалдык кодекстеринин долбоорлорун иштеп чыгууга катышкан. 1998–2001-жылдарда Кыргыз Республикасында [[БИРИККЕН УЛУТТАР УЮМУ (БУУ)\|Бириккен Улуттар уюму]]нун (БУУ) Өнүктүрүү Программасынын (БУУӨП) уюшулган кылмыштуулук менен күрөшүү проблемалары боюнча укук коргоо органдары менен бирдикте социологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүүгө [[ЕВРОПАДАГЫ КООПСУЗДУК ЖАНА КЫЗМАТТАШТЫК БОЮНЧА УЮМ (ЕККУ)\|Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык уюму]]нун (ЕККУ) «Аялдарга жана балдарга карата зомбулукту болтурбоо» ж. б. эл аралык долбоорлоруна катышкан. Кыргыз улуттук аттестациялоо комиссиясынын эксперттик кеңешинин төрагасынын орун басары жана юриспруденция боюнча эксперттик комиссиянын мүчөсү (2009). Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги (1994). Ок атуу боюнча спорт чебери (1998). 50дөй илимий эмгектин (анын ичинде 2 монография) автору.

	Эмг.: Проблемы криминалистического обеспечения преступлений в сфере экономической деятельности. Б., 2002.		Эмг.: Проблемы криминалистического обеспечения преступлений в сфере экономической деятельности. Б., 2002.
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

ИСАКЕЕВ Баялы

2026-06-05T02:19:29Z

← Мурунку нускасы		02:19, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИСАКЕЕВ</b> '''Баялы Дыйканбаевич''' [1897, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[Жети-Суу~~]] [[~~обулусу]], [[Пишпек уезди]] (азыркы [[Кочкор району]]), Үкөк өрөөнү – 08. 11. 1937, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Фрунзе шаары]]] – партиялык жана мамлекеттик ишмер; [[Кыргызстан]]дын алгачкы [[Конституция]]сынын авторлору		<b type='title'>ИСАКЕЕВ</b> '''Баялы Дыйканбаевич''' [1897, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ\|Жети-Суу обулусу]], [[Пишпек уезди]] (азыркы [[КОЧКОР РАЙОНУ\|Кочкор району]]), Үкөк өрөөнү – 08. 11. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[БИШКЕК\|Фрунзе шаары]]] – партиялык жана мамлекеттик ишмер; [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргызстан]]дын алгачкы [[КОНСТИТУЦИЯ\|Конституция]]сынын авторлору

	[[File:ИСАКЕЕВ 147.png \| thumb \| none]]жана улуттук мамлекетти негиздөөчү, ошондой эле «Манас» эпосун орус тилине которуунун алгачкы демилгечилеринин бири. [[Нарын]] шаарындагы орус-жергиликтүү мектеп-интернатын (1916), [[Ташкент\|Ташкент]]теги [[Орто Азия]] коммунисттик университетин (1923), Москвадагы ВКП(б) БКнын алдындагы партиялык мектепти (1926) бүтүргөн. 1917–1920-жылдарда Кум-Бел-Арал жана [[Орто-Токой]] менчик почта [[бекет]]теринде күзөтчү, киречи, бекет башчысы, 1920–1921-жылдарда Үчүкө (Кочкор) болуштугунун аткаруу комитетинин, 1921–1923-жылдарда Нарын уезддик партия комитетинин, 1924–1925-жылдарда [[Түркстан АССР]] КП(б) Лепси жана [[Каракол]] уезддик шааркомунун, 1926–1927-жылдарда [[Кыргыз АССР]] КП(б) Каракол округдук комитетинин бөлүм башчысы, 1927–1928-жылдарда «[[Кызыл Кыргызстан\|Кызыл Кыргызстан]]» гезитинин жооптуу редактору, 1928–1929-жылдарда ВКП(б) Кыргыз обкомунун бөлүм башчысы, 1929–1930-жылдарда Кыргыз АССР жер иштер комиссары, 1930–1933-жылдарда ВКП(б) Кыргыз өкмөтүнүн башчысы, 1933–1937-жылдарда Кыргыз ССР (адегенде АССР) ЭКСтин төрагасы. Кыргыз АССР БАКка (1928– 1937), [[СССР улуттар совети]]не (1931–1935), [[СССР БАК]]ка жана анын Президиумуна (1935–1937) мүчө. ВКП(б) БКнын 17-съездинин жана СССР Советинин атайын чакырылган 6-, 7-, 8-съезддеринин делегаты. 1937-жылдарда улутчул-контрреволюциячыл топтун катышуучусу деген жалаа менен камалган жана атуу жазасына тартылган. 1957-жылы акталып, сөөгү 1991‑жылы ариет‑аза күтүү салты менен кайрадан [[~~Ата‑Бейит~~]] көрүстөнүнө коюлган. [[Бишкек ~~шаары]]нда~~ эстелиги орнотулуп, ысмы борбордун бир көчөсүнө жана Кочкор районунун бир айылына ыйгарылган.		[[File:ИСАКЕЕВ 147.png \| thumb \| none]]жана улуттук мамлекетти негиздөөчү, ошондой эле «Манас» эпосун орус тилине которуунун алгачкы демилгечилеринин бири. [[Нарын]] шаарындагы орус-жергиликтүү мектеп-интернатын (1916), [[Ташкент\|Ташкент]]теги [[Орто Азия]] коммунисттик университетин (1923), Москвадагы ВКП(б) БКнын алдындагы партиялык мектепти (1926) бүтүргөн. 1917–1920-жылдарда Кум-Бел-Арал жана [[Орто-Токой]] менчик почта [[бекет]]теринде күзөтчү, киречи, бекет башчысы, 1920–1921-жылдарда Үчүкө (Кочкор) болуштугунун аткаруу комитетинин, 1921–1923-жылдарда Нарын уезддик партия комитетинин, 1924–1925-жылдарда [[Түркстан АССР]] КП(б) Лепси жана Каракол уезддик шааркомунун, 1926–1927-жылдарда [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)\|Кыргыз АССР]] КП(б) Каракол округдук комитетинин бөлүм башчысы, 1927–1928-жылдарда «[[Кызыл Кыргызстан\|Кызыл Кыргызстан]]» гезитинин жооптуу редактору, 1928–1929-жылдарда ВКП(б) Кыргыз обкомунун бөлүм башчысы, 1929–1930-жылдарда Кыргыз АССР жер иштер комиссары, 1930–1933-жылдарда ВКП(б) Кыргыз өкмөтүнүн башчысы, 1933–1937-жылдарда Кыргыз ССР (адегенде АССР) ЭКСтин төрагасы. Кыргыз АССР БАКка (1928– 1937), [[СССР улуттар совети]]не (1931–1935), [[СССР БАК]]ка жана анын Президиумуна (1935–1937) мүчө. ВКП(б) БКнын 17-съездинин жана СССР Советинин атайын чакырылган 6-, 7-, 8-съезддеринин делегаты. 1937-жылдарда улутчул-контрреволюциячыл топтун катышуучусу деген жалаа менен камалган жана атуу жазасына тартылган. 1957-жылы акталып, сөөгү 1991‑жылы ариет‑аза күтүү салты менен кайрадан [[АТА БЕЙИТ\|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган. Бишкек шаарында эстелиги орнотулуп, ысмы борбордун бир көчөсүнө жана Кочкор районунун бир айылына ыйгарылган.
	<p align='right'><i type='author'>А. Түркмөнов.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>А. Түркмөнов.</i></p>
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

КОЧКОР РАЙОНУ

2026-06-05T02:16:54Z

← Мурунку нускасы		02:16, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КОЧКОР РАЙОНУ</b> – азыркы [[Нарын облусу]]ндагы административдик-аймактык бирдик. Алгач Тянь-Шань облусунун курамында 1930-жылы уюшулган. Түндүгүнөн [[Чүй]], [[Ысык-Ата]], түндүк-батышынан жана батышынан [[ЖУМГАЛ РАЙОНУ\|Жумгал]], түштүгүнөн [[Нарын]], чыгышынан жана түндүк-чыгышынан [[Тоң]] райондору менен чектешет. Аянты 6,4 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Калкы 58,3 миң (2009). Райондун аймагында 11 айыл өкмөтү, 31 кыштак бар. Борбору – Кочкор кыштагы.		<b type='title'>КОЧКОР РАЙОНУ</b> – азыркы [[Нарын облусу]]ндагы административдик-аймактык бирдик. Алгач Тянь-Шань облусунун курамында 1930-жылы уюшулган. Түндүгүнөн [[Чүй]], [[Ысык-Ата]], түндүк-батышынан жана батышынан [[ЖУМГАЛ РАЙОНУ\|Жумгал]], түштүгүнөн [[Нарын]], чыгышынан жана түндүк-чыгышынан [[Тоң]] райондору менен чектешет. Аянты 6,4 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Калкы 58,3 миң (2009). Райондун аймагында 11 айыл өкмөтү, 31 кыштак бар. Борбору – Кочкор кыштагы.

	Этимологиясы: жергиликтүү элдин ырастоолору боюнча Кочкор кыштагы XX кылымдын 30-жылдарынан мурун Кара-Коо (айтылышы Карагоо) деп аталып келген. Географиялык [[топоним]] катары алгач байыркы түрк дооруна таандык [[руника]]лык эстеликтеринде «Йарыш» деген аталыш менен белгилүү болгон. Ал эми өрөөндүн «Кочкор» деген аталышы соңку орто кылымдарга тиешелүү жазма маалыматтарында (мис., [[Тарих-и Рашиди]]) кезигет. Айрым изилдөөчүлөрдүн пикиринде бул топоним моңгол тилиндеги «хотгор» (айлана-тегерегин тоолор курчап, орто чени жазы тарткан ойдуң жер) деген сөздүн фонетикалык жагынан өзгөртүлүп айтылышы болуп эсептелет. Кочкор өрөөнүнүн орографиялык түзүлүшү да дал ушундай көрүнүшкө толук ылайык келет. Мындан тышкары райондун борбордунан [[Ысык-Көл көлү]]нүн тушуна чейинки [[Чүй суусу]] Кочкор суусу деп аталат.		Этимологиясы: жергиликтүү элдин ырастоолору боюнча Кочкор кыштагы XX кылымдын 30-жылдарынан мурун Кара-Коо (айтылышы Карагоо) деп аталып келген. Географиялык [[топоним]] катары алгач байыркы түрк дооруна таандык [[руника]]лык эстеликтеринде «Йарыш» деген аталыш менен белгилүү болгон (кара: [[КОЧКОР РУН ЖАЗУУЛАРЫ\|Кочкор рун жазуулары]]). Ал эми өрөөндүн «Кочкор» деген аталышы соңку орто кылымдарга тиешелүү жазма маалыматтарында (мис., [[Тарих-и Рашиди]]) кезигет. Айрым изилдөөчүлөрдүн пикиринде бул топоним моңгол тилиндеги «хотгор» (айлана-тегерегин тоолор курчап, орто чени жазы тарткан ойдуң жер) деген сөздүн фонетикалык жагынан өзгөртүлүп айтылышы болуп эсептелет. Кочкор өрөөнүнүн орографиялык түзүлүшү да дал ушундай көрүнүшкө толук ылайык келет. Мындан тышкары райондун борбордунан [[Ысык-Көл көлү]]нүн тушуна чейинки [[Чүй суусу]] Кочкор суусу деп аталат.

	Район Ички Теңир-Тоодо жайгашкан. Көп бөлүгүн <i>Кочкор өрөөнү</i> ээлейт. Жери тоолуу. Түн. тарабында <i>Кыргыз Ала-Тоосу</i> (бийикт. 4000 <i>м</i>ге		Район Ички Теңир-Тоодо жайгашкан. Көп бөлүгүн <i>Кочкор өрөөнү</i> ээлейт. Жери тоолуу. Түн. тарабында <i>Кыргыз Ала-Тоосу</i> (бийикт. 4000 <i>м</i>ге

ИСАКОВ Исмаил

2026-06-05T02:12:42Z

← Мурунку нускасы		02:12, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИСАКОВ</b> Исмаил (10. 06. 1950, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Ош облусу]], [[Алай району]], [[Сопу-Коргон айылы]]) – генерал-лейтенант (2005). [[Ташкент шаары]]ндагы жогорку жалпы аскердик командалык окуу жайын (1973), Марксизм-ленинизм университетин ([[Венгрия]], 1978), М. В. Фрунзе атындагы аскер академиясын (1984), «Выстрел» жогорку офицердик курсун (1989), [[Россия Федерациясы]] Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын аскер академиясын (1996), гуманитардык укуктук эл аралык институтту (Италия, 1998) бүтүргөн.		<b type='title'>ИСАКОВ</b> Исмаил (10. 06. 1950, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[Ош облусу]], [[АЛАЙ РАЙОНУ\|Алай району]], [[Сопу-Коргон айылы]]) – генерал-лейтенант (2005). [[Ташкент шаары]]ндагы жогорку жалпы аскердик командалык окуу жайын (1973), Марксизм-ленинизм университетин ([[ВЕНГРИЯ\|Венгрия]], 1978), М. В. Фрунзе атындагы аскер академиясын (1984), «Выстрел» жогорку офицердик курсун (1989), [[Россия Федерациясы]] Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын аскер академиясын (1996), гуманитардык укуктук эл аралык институтту (Италия, 1998) бүтүргөн.

	[[File:ИСАКОВ 349.png \| thumb \| none]]		[[File:ИСАКОВ 349.png \| thumb \| none]]
	1973–1976-жылдары мотоаткычтар взводунун командири, 1976–1978-жылдары аскерлердин түштүк тобунда рота командири (Венгрия), 1978–1981-жылдары рота командири, штаб башчысы-мотоаткычтар батальонунун командиринин орун басары, батальон командири, 1984–1992-жылдары полк, база, дивизия штабдарынын жана полк командиринин башчысы, 1992–1994-жылдары [[Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү]]нүн Башкы штабынын күжүрмөн даярдык башкармалыгынын башчысы, 1994–1999-жылдары Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын башчысы – Коргоо министринин биринчи орун басары, 2005–2008-жылдары Кыргыз Республикасынын Коргоо министри, 2008-жылдын октябрь айына чейин [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши]]нин катчысы. 2009-жылы оппозициялык ишмердүүлүгүнө байланыштуу жасалма кылмыш иши козголуп, анын негизинде 2010-жылы Бишкек гарнизонунун Аскердик соту И. Исаковду «генерал-лейтенант» аскердик наамынан ажыратып, 8 жылга күчөтүлгөн тартиптеги түзөтүү колониясында жаза өтөө тууралуу өкүм чыгарган. 2010-жылдын 7-апрелиндеги элдик революция учурунда түрмөдөн бошотулуп, [[Кыргыз Республикасынын Убактылуу өкмөтү]]нүн мүчөсү; Кыргыз Республикасынын Коргоо министринин милдетин аткаруучу болуп дайындалган. 2010-жылы 15-апрелде Кыргыз Республикасынын Аскердик сотунун кылмыш иштери боюнча коллегиясы аны толук актап, «генерал-лейтенант» наамын калыбына келтирген. 2010-жылы май – июль айларында Кыргыз Республикасынын Убактылуу өкмөтүнүн Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустары боюнча коомдук-саясий жана экономикалык кырдаалды жөнгө салуу маселелери боюнча атайын өкүлүнүн милдетин аткарган. [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши]]нин депутаты (2000–2005; 2010-2012). Аскерлерди даярдоо боюнча бир нече окуу куралдарынын жана методикалык сунуштардын автору. 2- (2011) жана 3-даражадагы (2018) Манас ордени ж.б. медалдар менен сыйланган.		1973–1976-жылдары мотоаткычтар взводунун командири, 1976–1978-жылдары аскерлердин түштүк тобунда рота командири (Венгрия), 1978–1981-жылдары рота командири, штаб башчысы-мотоаткычтар батальонунун командиринин орун басары, батальон командири, 1984–1992-жылдары полк, база, дивизия штабдарынын жана полк командиринин башчысы, 1992–1994-жылдары [[Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү]]нүн Башкы штабынын күжүрмөн даярдык башкармалыгынын башчысы, 1994–1999-жылдары Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын башчысы – Коргоо министринин биринчи орун басары, 2005–2008-жылдары Кыргыз Республикасынын Коргоо министри, 2008-жылдын октябрь айына чейин [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши]]нин катчысы. 2009-жылы оппозициялык ишмердүүлүгүнө байланыштуу жасалма кылмыш иши козголуп, анын негизинде 2010-жылы Бишкек гарнизонунун Аскердик соту И. Исаковду «генерал-лейтенант» аскердик наамынан ажыратып, 8 жылга күчөтүлгөн тартиптеги түзөтүү колониясында жаза өтөө тууралуу өкүм чыгарган. 2010-жылдын 7-апрелиндеги элдик революция учурунда түрмөдөн бошотулуп, [[Кыргыз Республикасынын Убактылуу өкмөтү]]нүн мүчөсү; Кыргыз Республикасынын Коргоо министринин милдетин аткаруучу болуп дайындалган. 2010-жылы 15-апрелде Кыргыз Республикасынын Аскердик сотунун кылмыш иштери боюнча коллегиясы аны толук актап, «генерал-лейтенант» наамын калыбына келтирген. 2010-жылы май – июль айларында Кыргыз Республикасынын Убактылуу өкмөтүнүн Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустары боюнча коомдук-саясий жана экономикалык кырдаалды жөнгө салуу маселелери боюнча атайын өкүлүнүн милдетин аткарган. [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши]]нин депутаты (2000–2005; 2010-2012). Аскерлерди даярдоо боюнча бир нече окуу куралдарынын жана методикалык сунуштардын автору. 2- (2011) жана 3-даражадагы (2018) Манас ордени ж.б. медалдар менен сыйланган.
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

ИСАНОВ Насирдин

2026-06-05T02:11:06Z

← Мурунку нускасы		02:11, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИСАНОВ</b> Насирдин [07. 11. 1943, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Жалал-Абад облусу]], Ленин (азыркы [[Ноокен\|Ноокен]]) району, [[Көк-Бел айылы]] – 29. 11. 1991, Жалал-Абад облусу, [[Кочкор-Ата шаары]], сөөгү Бишкекке коюлган] – коомдук-мамлекеттик ишмер. [[Москва шаары]]ндагы		<b type='title'>ИСАНОВ</b> Насирдин [07. 11. 1943, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ\|Жалал-Абад облусу]], Ленин (азыркы [[Ноокен\|Ноокен]]) району, [[КӨК-БЕЛ\|Көк-Бел айылы]] – 29. 11. 1991, Жалал-Абад облусу, [[КОЧКОР-АТА\|Кочкор-Ата шаары]], сөөгү [[БИШКЕК\|Бишкек]]ке коюлган] – коомдук-мамлекеттик ишмер. [[Москва шаары]]ндагы

	[[File:ИСАНОВ52.png \| thumb \| none]]инженердик-курулуш институтун (1965), [[Алматы]] жогорку партиялык мектебин (1975) бүтүргөн. Москва курулуш трестинде жумушчу (1960–1961), «Ош шаар курулуш» трестинде прораб, башкы инженер (1965–70), [[Кыргызстан]] КП Ош обкомунун курулуш бөлүмүндө инструктор (1970–1974), «Нарын суу энергия курулуш» башкармасында парткомдун секретары (1974–1976). Кыргызстан КП БКнын шаардык чарба жана курулуш бөлүмүндө бөлүм башчынын орун басары, бөлүм башчы (1976), Кыргыз ССРинин мамлекеттик курулуш комитетинин төрагасынын орун басары (1983–1986), Кыргыз ССРинин курулуш министри (1986–88), [[Ысык-Көл]] облустук советинин аткаруу комитетинин төрагасы (1988–1990), [[Кыргыз Республиккасы]]нын вице-президенти (1990–1991), Премьер-министри (1991). СССР инженердик академиясынын академиги (1991). [[Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин 3 жолку депутаты (1980, 1985, 1990). Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. Эгемендүү Кыргызстандын алгачкы Премьер-министри катары анын экономикасын кайра жөнгө салууда чоң салым кошкон. [[Бишкек ~~шаары]]нын~~ бир көчөсүнө, [[Кыргыз Мамлекеттик Курулуш, Транспорт жана Архитектура университети]]не (КМКТАУ) ысмы ыйгарылып, [[Эркиндик бульвары]]на эстелиги орнотулган.		[[File:ИСАНОВ52.png \| thumb \| none]]инженердик-курулуш институтун (1965), [[АЛМАТЫ\|Алматы]] жогорку партиялык мектебин (1975) бүтүргөн. Москва курулуш трестинде жумушчу (1960–1961), «Ош шаар курулуш» трестинде прораб, башкы инженер (1965–70), [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)\|Кыргызстан КП]] Ош обкомунун курулуш бөлүмүндө инструктор (1970–1974), «Нарын суу энергия курулуш» башкармасында парткомдун секретары (1974–1976). Кыргызстан КП БКнын шаардык чарба жана курулуш бөлүмүндө бөлүм башчынын орун басары, бөлүм башчы (1976), Кыргыз ССРинин мамлекеттик курулуш комитетинин төрагасынын орун басары (1983–1986), Кыргыз ССРинин курулуш министри (1986–88), [[Ысык-Көл]] облустук советинин аткаруу комитетинин төрагасы (1988–1990), [[Кыргыз Республиккасы]]нын вице-президенти (1990–1991), Премьер-министри (1991). СССР инженердик академиясынын академиги (1991). [[Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин 3 жолку депутаты (1980, 1985, 1990). Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. Эгемендүү Кыргызстандын алгачкы Премьер-министри катары анын экономикасын кайра жөнгө салууда чоң салым кошкон. Бишкек шаарынын бир көчөсүнө, [[Кыргыз Мамлекеттик Курулуш, Транспорт жана Архитектура университети]]не (КМКТАУ) ысмы ыйгарылып, [[Эркиндик бульвары]]на эстелиги орнотулган.
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

ИСТАМБЕКОВ Аден

2026-06-05T01:59:52Z

← Мурунку нускасы		01:59, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИСТАМБЕКОВ</b> Аден Бекембаевич [03. 07. 1903, [[Россия империясы]], ~~Т[[үркстан~~ генерал-губернаторлугу]], [[Жети-Суу облусу]], [[Пржевальск]] уезди, [[Ичке-Жергез]] кыштагы (азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[Ак-Суу району]]) – 09. 01. 1939, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Фрунзе шаары] – аскердик жана коомдук ишмер, подполковник, республиканын алгачкы аскер комиссары.		<b type='title'>ИСТАМБЕКОВ</b> Аден Бекембаевич [03. 07. 1903, [[Россия империясы]], Түркстан генерал-губернаторлугу, [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ\|Жети-Суу облусу]], [[Пржевальск]] уезди, [[ИЧКЕ-ЖЕРГЕЗ\|Ичке-Жергез]] кыштагы (азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[АК-СУУ РАЙОНУ\|Ак-Суу району]]) – 09. 01. 1939, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[БИШКЕК\|Фрунзе шаары]]] – аскердик жана коомдук ишмер, подполковник, республиканын алгачкы аскер комиссары.

	[[File:ИСТАМБЕКОВ94.png \| thumb \| none]]		[[File:ИСТАМБЕКОВ94.png \| thumb \| none]]
	Ата-энеси менен бирге 1906–1913-жылдарда Иркутскиде сүргүндө жүргөндө атасы Бекембай оорудан кайтыш болуп (1911), энеси Үмүт уулу Аденди ээрчитип алып, эки жылда [[Ысык-Көл]]гө кайтып келишкен. Алгач диний мектептен сабатын ачкан жана 1916-жылы [[Үркүн]]дө [[Кытай]]га барып, 1917-жылы кайра келген. 1918–1921-жылдары [[Каракол]]догу башталгыч мектепти аяктагандан кийин [[Ташкент]] шаарындагы аскер окуу жайындагы командирлерди даярдоочу атайын курсун (1922), [[Москва]]дагы аскер педагогикалык жогорку мектебин (1927), САГУнун тарых факультетин, [[Ленинград\|Ленинград]]дагы аскер тактикасын окутуучуларынын курсун, Москвадагы В. И. [[Ленин\|Ленин]] атындагы саясий академияны (1937) бүтүргөн. 1922–19824-жылдарда 813- (өзгөчө) ротанын командиринин жардамчысы, командири, 1924–1931-жылдарда Ташкенттеги В. И. Ленин атындагы жогорку аскер мектебинде взводдун командири, инструктор, согуш тактикасын үйрөтүү боюнча окутуучу, окуу бөлүмүнүн башчысынын жардамчысы, парткомдун жооптуу секретары, 1931–1932-жылдарда Орто Азия аскер округунун атчандар мектебинде окуу бөлүмүнүн начальнигинин жардамчысы, 1932–1933-жылдарда парткомдун жооптуу секретары, 1933–1936-жылдарда казак атчандар полкунун командиринин саясий иштер боюнча жардамчысы, 1936–1937-жылдарда 53-кыргыз атчандар полкунун аскер комиссары, 1936–1937-жылдарда [[Фергана]] тоо атчандар дивизиясынын саясий бөлүмүнүн башчысы, 1937-жылдын март айынан полктун командири болуп иштеген. [[Кыргызстан]] КП(б) БКнын мүчөсү, Фрунзе шааркомунун бюро мүчөсү (1937). 1937-жылы декабрда буржуазиялык улутчул деген жалаа менен камакка алынган. 1939-жылы СССРдин коргоо министринин (К. [[Ворошилов]]) кийлигишүүсү менен акталып, камактан бошотулган. Бирок көп өтпөй көз жумган. 1958-жылы толук акталган. Ак-Суу райондук кеңешинин 1992-жылы 4-августта чечими менен А. Истамбековдун ысымы Ичке-Жергез мектебине берилген.		Ата-энеси менен бирге 1906–1913-жылдарда Иркутскиде сүргүндө жүргөндө атасы Бекембай оорудан кайтыш болуп (1911), энеси Үмүт уулу Аденди ээрчитип алып, эки жылда [[Ысык-Көл]]гө кайтып келишкен. Алгач диний мектептен сабатын ачкан жана 1916-жылы [[Үркүн]]дө [[КЫТАЙ Эл Республикасы\|Кытай]]га барып, 1917-жылы кайра келген. 1918–1921-жылдары [[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)\|Каракол]]догу башталгыч мектепти аяктагандан кийин [[Ташкент]] шаарындагы аскер окуу жайындагы командирлерди даярдоочу атайын курсун (1922), [[Москва]]дагы аскер педагогикалык жогорку мектебин (1927), САГУнун тарых факультетин, [[Ленинград\|Ленинград]]дагы аскер тактикасын окутуучуларынын курсун, Москвадагы В. И. [[Ленин\|Ленин]] атындагы саясий академияны (1937) бүтүргөн. 1922–19824-жылдарда 813- (өзгөчө) ротанын командиринин жардамчысы, командири, 1924–1931-жылдарда Ташкенттеги В. И. Ленин атындагы жогорку аскер мектебинде взводдун командири, инструктор, согуш тактикасын үйрөтүү боюнча окутуучу, окуу бөлүмүнүн башчысынын жардамчысы, парткомдун жооптуу секретары, 1931–1932-жылдарда Орто Азия аскер округунун атчандар мектебинде окуу бөлүмүнүн начальнигинин жардамчысы, 1932–1933-жылдарда парткомдун жооптуу секретары, 1933–1936-жылдарда казак атчандар полкунун командиринин саясий иштер боюнча жардамчысы, 1936–1937-жылдарда 53-кыргыз атчандар полкунун аскер комиссары, 1936–1937-жылдарда [[Фергана]] тоо атчандар дивизиясынын саясий бөлүмүнүн башчысы, 1937-жылдын март айынан полктун командири болуп иштеген. [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)\|Кыргызстан КП]](б) БКнын мүчөсү, Фрунзе шааркомунун бюро мүчөсү (1937). 1937-жылы декабрда буржуазиялык улутчул деген жалаа менен камакка алынган. 1939-жылы СССРдин коргоо министринин (К. [[ВОРОШИЛОВ\|Ворошилов]]) кийлигишүүсү менен акталып, камактан бошотулган. Бирок көп өтпөй көз жумган. 1958-жылы толук акталган. Ак-Суу райондук кеңешинин 1992-жылы 4-августта чечими менен А. Истамбековдун ысымы Ичке-Жергез мектебине берилген.

	Ад.: Тунтеев Н. С. Красные кавалеристы Кыргызстана. Б., 1994.		Ад.: Тунтеев Н. С. Красные кавалеристы Кыргызстана. Б., 1994.
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

ИШИМОВ

2026-06-05T01:56:12Z

← Мурунку нускасы		01:56, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИШИМОВ</b> Бексултан Бекмолдоевич [10. 08. 1947, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Жалал-Абад облусу]], [[Таш-Көмүр]] (азыркы [[Аксы]]) району, [[Чарбак айылы]]] – милициянын генерал-лейтенанты (1997); юридика илимдеринин доктору (2002), профессор (2001). Европа		<b type='title'>ИШИМОВ</b> Бексултан Бекмолдоевич [10. 08. 1947, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ\|Жалал-Абад облусу]], [[Таш-Көмүр]] (азыркы [[Аксы]]) району, [[Чарбак айылы]]] – милициянын генерал-лейтенанты (1997); юридика илимдеринин доктору (2002), профессор (2001). Европа

	[[File:ИШИМОВ21.png \| thumb \| none]]		[[File:ИШИМОВ21.png \| thumb \| none]]
	укук академиясынын мүчөсү (Будапешт, 1999), Россия коргонуу, коопсуздук жана укук тартиби маселелери боюнча академиясынын академиги (2002), [[Казакстан Республикасы]]нын ИИМ академиясынын профессору (2002). Кыргыз Мамлекеттик Дене Тарбия иститутун (1969), СССР Ички Иштер министрлигинин Караганды жогорку мектебин (1980), КПСС БКнын Коомдук Илимдер академиясынын аспирантурасын (1986), [[АКШ]]нын Остин шаарындагы университеттин (1996), Аскер-аба күчтөрүнүн борборунун атайын курсун (1998, Флорида штаты) бүтүргөн. 1971–1972-жылдарда Кыргыз ССР ИИМдин эмгек-түзөтүү колониясында отряд начальниги, 1972–1978-жылдарда инспектору, парткомунун секретары, 1978–1988-жылдарда Кыргызстан КП БКда административдик органдар бөлүмүнүн инспектору, 1980– 1983-жылдарда Кыргызстан КП [[Талас]] обкомунун административдик органдар бөлүмүнүн башчысы, 1988–1989-жылдарда Кыргыз ССР ИИМде министрдин орун басары, 1989–1990-жылддарда Кыргызстан КП БКда мамлекеттик укук бөлүмүнүн башчысы, 1990–1995-жылдарда [[СССР Жогорку Совети]]нин Республикалар Советинин мүчөсү, КМШнын парламент аралык комиссиясынын коргонуу жана коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары, [[~~Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши~~\|~~Кыргыз Республикасынын~~ Жогорку ~~Кеңеши~~]]~~нде~~ мыйзам чыгаруу, адам укугун коргоо, улуттук коопсуздук жана кылмыштуулук менен күрөшүү боюнча комиссиянын төрагасы, 1995– 999-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Президенти]]нин жардамчысы, анын Жогорку Кеңештеги мыйзам чыгаруу жыйынындагы ыйгарым укуктуу өкүлү, КР Президентинин Администрациясынын бөлүм башчысы, [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши\|Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши]]нин катчысы, 2000–2008-жылдарда Э. Алиев атындагы [[Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин Академиясы]]нын начальниги болуп иштеген. Медалдар менен сыйланган.		укук академиясынын мүчөсү (Будапешт, 1999), Россия коргонуу, коопсуздук жана укук тартиби маселелери боюнча академиясынын академиги (2002), [[Казакстан Республикасы]]нын ИИМ академиясынын профессору (2002). Кыргыз Мамлекеттик Дене Тарбия иститутун (1969), СССР Ички Иштер министрлигинин Караганды жогорку мектебин (1980), КПСС БКнын Коомдук Илимдер академиясынын аспирантурасын (1986), [[АКШ]]нын Остин шаарындагы университеттин (1996), Аскер-аба күчтөрүнүн борборунун атайын курсун (1998, Флорида штаты) бүтүргөн. 1971–1972-жылдарда Кыргыз ССР ИИМдин эмгек-түзөтүү колониясында отряд начальниги, 1972–1978-жылдарда инспектору, парткомунун секретары, 1978–1988-жылдарда Кыргызстан КП БКда административдик органдар бөлүмүнүн инспектору, 1980– 1983-жылдарда Кыргызстан КП [[Талас]] обкомунун административдик органдар бөлүмүнүн башчысы, 1988–1989-жылдарда Кыргыз ССР ИИМде министрдин орун басары, 1989–1990-жылддарда Кыргызстан КП БКда мамлекеттик укук бөлүмүнүн башчысы, 1990–1995-жылдарда [[СССР Жогорку Совети]]нин Республикалар Советинин мүчөсү, КМШнын парламент аралык комиссиясынын коргонуу жана коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары, Кыргыз Республикасынын [[ЖОГОРКУ КЕҢЕШ\|Жогорку Кеңеш]]инде мыйзам чыгаруу, адам укугун коргоо, улуттук коопсуздук жана кылмыштуулук менен күрөшүү боюнча комиссиянын төрагасы, 1995– 999-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Президенти]]нин жардамчысы, анын Жогорку Кеңештеги мыйзам чыгаруу жыйынындагы ыйгарым укуктуу өкүлү, КР Президентинин Администрациясынын бөлүм башчысы, [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши\|Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши]]нин катчысы, 2000–2008-жылдарда Э. Алиев атындагы [[Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин Академиясы]]нын начальниги болуп иштеген. Медалдар менен сыйланган.
	[[Категория:3-том, 673-784 бб]]		[[Категория:3-том, 673-784 бб]]

КАКЕЕВ Аскар

2026-06-05T01:54:46Z

← Мурунку нускасы		01:54, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАКЕЕВ</b> Аскар Чукутаевич (10. 12. 1935, СССР, Кыргыз АССРи, Чүй району, Кегети кыштагы – 25. 04. 2021, Бишкек шаары) – коомдук жана мамлекеттик ишмер, философия илимдеринин доктору (1991), профессор (1993). [[К]][[ыргыз Республикуасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын (УИА) академиги (1993), КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (1995). КРдин илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (2002). 1958-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]н бүтүргөн. 1963–1968-жылдарда [[Кыргыз ССР]] ИАда аспирантура бөлүмүнүн алдындагы философия кафедрасында окутуучу, улук окутуучу, 1965–1984-жылдарда [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ)		<b type='title'>КАКЕЕВ</b> Аскар Чукутаевич (10. 12. 1935, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)\|Кыргыз АССРи]], [[Чүй району]], [[КЕГЕТИ (Чүй районундагы кыштак)\|Кегети кыштагы]] – 25. 04. 2021, Бишкек шаары) – коомдук жана мамлекеттик ишмер, философия илимдеринин доктору (1991), профессор (1993). [[К]][[ыргыз Республикуасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын (УИА) академиги (1993), КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (1995). КРдин илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (2002). 1958-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]н бүтүргөн. 1963–1968-жылдарда [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССР]] ИАда аспирантура бөлүмүнүн алдындагы философия кафедрасында окутуучу, улук окутуучу, 1965–1984-жылдарда [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ)

	[[File:КАКЕЕВ 1123.png \| thumb \| none]]		[[File:КАКЕЕВ 1123.png \| thumb \| none]]
	кафедра башчысы, 1984–1988-жылдарда [[Кыргызстан]] КП БКда илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, 1989–1992-жылдарда Кыргыз ССР ИАнын философия жана укук таануу институтунун директору, 1992–1993-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Президенти]]нин аппаратынын жетекчиси-мамкатчысы, 1993–98-жылдарда КР билим берүү, илим жана маданият министри, 1998–2000-жылдарда КР президентинин кеңешчиси, 2000–2005-жылдарда Кыргыз Улуттук университетинде ректор, 2005-жылдан [[Кыргыз-~~Орус~~ Славян университети]]нде (КРСУ) профессор, кафедра башчысы болуп иштеген. 100дөн ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 4 монография, 5 окуу китеп) автору. «Ардак Белгиси», 3-даражадагы Манас ордендери (2021) менен сыйланган.		кафедра башчысы, 1984–1988-жылдарда [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)\|Кыргызстан КП]] БКда илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, 1989–1992-жылдарда Кыргыз ССР ИАнын философия жана укук таануу институтунун директору, 1992–1993-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Президенти]]нин аппаратынын жетекчиси-мамкатчысы, 1993–98-жылдарда КР билим берүү, илим жана маданият министри, 1998–2000-жылдарда КР президентинин кеңешчиси, 2000–2005-жылдарда Кыргыз Улуттук университетинде ректор, 2005-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ\|Кыргыз-Россия Славян университети]]нде (КРСУ) профессор, кафедра башчысы болуп иштеген. 100дөн ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 4 монография, 5 окуу китеп) автору. «Ардак Белгиси», 3-даражадагы Манас ордендери (2021) менен сыйланган.

	Эмг.: Кыргызстандын коомдук ойлоосунун тарыхын изилдөөнүн жаңы багыттары. Б., 1991; Азыркы Кыргызстан: ачык коомго карай. Дж. Соростун философиясы жөнүндө. Б., 1994; Кыргызстандагы философиялык ойлор. Б., 1995; Ордо оюну – Кыргыз мамлекетинин модели, үлгүсү, тоолор философиясы. Б., 2001.		Эмг.: Кыргызстандын коомдук ойлоосунун тарыхын изилдөөнүн жаңы багыттары. Б., 1991; Азыркы Кыргызстан: ачык коомго карай. Дж. Соростун философиясы жөнүндө. Б., 1994; Кыргызстандагы философиялык ойлор. Б., 1995; Ордо оюну – Кыргыз мамлекетинин модели, үлгүсү, тоолор философиясы. Б., 2001.
	[[Категория:3-том, 673-784 бб]]		[[Категория:3-том, 673-784 бб]]

ДҮЙШӨБАЕВ Кеңешбек

2026-06-05T01:51:58Z

← Мурунку нускасы		01:51, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДҮЙШӨБАЕВ''' Кеңешбек Асанбекович [08. 07. 1957, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Фрунзе (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[Кемин району]],		'''ДҮЙШӨБАЕВ''' Кеңешбек Асанбекович [08. 07. 1957, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], Фрунзе (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[КЕМИН РАЙОНУ\|Кемин району]],
	[[File:ДҮЙШӨБАЕВ 191.png \| thumb \| none]]~~[[Боролдой айылы\|~~Боролдой айылы]]] – милициянын генерал-майору (1997). СССР Ички Иштер министрлигинин Караганды жогорку мектебин (1978), СССР СССР Ички Иштер министрлигинин академиясын (1987) бүтүргөн. 1978-жылы [[Ысык-Ата]] райондук ички иштер бөлүмүнүн тергөөчүсү, 1979–1985-жылдарда [[Кыргыз ССР Ички Иштер министрлиги]]нин тергөө башкармалыгында тергөөчү, улук тергөөчү, 1987–1993-жылдарда [[Кочкор]] райондук ички иштер бөлүмүнүн начальнигинин орун басары, 1993–1997-жылдарда Ысык-Көл (азыркы Балыкчы) шаардык, райондук ички иштер бөлүмдөрүнүн начальниги, 1997–2000-жылдарда Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин (ИИМ) башкы штабынын начальниги, 2000– 2001-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министрлиги\|Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министрлиги]]нин [[Ош облусу]] боюнча башкармалыгынын начальниги, 2001–2002-жылдарда Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министринин орун басары, министрдин милдетин аткаруучу, 2002–2004-жылдары [[~~Бишкек~~\|Бишкек]] шаардык ички иштер башкармалыгынын начальниги, Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министринин орун басары, 2005-жылдын 23–25-мартында Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министри. 2005-жылы «Акыйкат жана Адилеттүүлүк» партиясын түзүп, аны жетектеген. 2010-жылдан [[Кыргыз Республикасынынын Улуттук Коопсуздук Мамлекеттик кызматы]]нын төрагасы, 2013–2015-жылдары [[Шанхай кызматташтык уюму]]нун (ШКУ) генералдык катчысынын орун басары болуп иштеген. 15. 10. 2020 – 27.10. 2020-жылы [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеш]]инин катчысы. Милициянын отличниги. Медалдар менен сыйланган.		[[File:ДҮЙШӨБАЕВ 191.png \| thumb \| none]]Боролдой айылы] – милициянын генерал-майору (1997). СССР Ички Иштер министрлигинин Караганды жогорку мектебин (1978), СССР СССР Ички Иштер министрлигинин академиясын (1987) бүтүргөн. 1978-жылы [[Ысык-Ата]] райондук ички иштер бөлүмүнүн тергөөчүсү, 1979–1985-жылдарда [[Кыргыз ССР Ички Иштер министрлиги]]нин тергөө башкармалыгында тергөөчү, улук тергөөчү, 1987–1993-жылдарда [[КОЧКОР РАЙОНУ\|Кочкор]] райондук ички иштер бөлүмүнүн начальнигинин орун басары, 1993–1997-жылдарда Ысык-Көл (азыркы Балыкчы) шаардык, райондук ички иштер бөлүмдөрүнүн начальниги, 1997–2000-жылдарда Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин (ИИМ) башкы штабынын начальниги, 2000– 2001-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министрлиги\|Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министрлиги]]нин [[Ош облусу]] боюнча башкармалыгынын начальниги, 2001–2002-жылдарда Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министринин орун басары, министрдин милдетин аткаруучу, 2002–2004-жылдары [[БИШКЕК\|Бишкек]] шаардык ички иштер башкармалыгынын начальниги, Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министринин орун басары, 2005-жылдын 23–25-мартында Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министри. 2005-жылы «Акыйкат жана Адилеттүүлүк» партиясын түзүп, аны жетектеген. 2010-жылдан [[Кыргыз Республикасынынын Улуттук Коопсуздук Мамлекеттик кызматы]]нын төрагасы, 2013–2015-жылдары [[Шанхай кызматташтык уюму]]нун (ШКУ) генералдык катчысынын орун басары болуп иштеген. 15. 10. 2020 – 27.10. 2020-жылы [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеш]]инин катчысы. Милициянын отличниги. Медалдар менен сыйланган.
	[[Категория:3-том, 86-170 бб]]		[[Категория:3-том, 86-170 бб]]

ДҮЙШЕМАЛИЕВ

2026-06-05T01:49:50Z

Турганбаев Элебай moved page ДҮЙШЕМАЛИЕВ to ДҮЙШЕМАЛИЕВ Таштан

← Мурунку нускасы		01:49, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
(One intermediate revision by the same user not shown)
1 сап:		1 сап:
	'''ДҮЙШЕМАЛИЕВ''' Таштан (23. 08. 1923, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Түркстан АССРи]], [[Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Ысык-Ата]] болуштугу, [[Карагай-Булак айылы]] – 04. 05. 2009, [[Бишкек]], сөөгү Карагай-Булак айылына коюлган) – тарых илимдеринин доктору (1969), профессор (1972). 1950-жылы [[Кыргызстан Мамлекеттик педагогика институту]]н бүтүргөн. 1950–1972-жылдарда [[Кыргыз ССР Илимдер академиясы]]нын тарых институтунун кенже, улук илимий кызматкери, 1972–1983-жылдарда К. И. Скрябин атындагы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ) КПСС тарыхы кафедрасынын профессору, 1983-жылдан Кыргыз ССР ИАнын тарых институтунда жетектөөчү илимий кызматкер. [[Кыргызстан]]дын айыл чарбасын изилдөөгө багытталган 90го жакын (анын ичинде 8 монография) илимий эмгектин автору.		'''ДҮЙШЕМАЛИЕВ''' Таштан (23. 08. 1923, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Түркстан АССРи]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ\|Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Ысык-Ата]] болуштугу, Карагай-Булак айылы – 04. 05. 2009, [[БИШКЕК\|Бишкек]], сөөгү Карагай-Булак айылына коюлган) – тарых илимдеринин доктору (1969), профессор (1972). 1950-жылы [[Кыргызстан Мамлекеттик педагогика институту]]н бүтүргөн. 1950–1972-жылдарда [[Кыргыз ССР Илимдер академиясы]]нын тарых институтунун кенже, улук илимий кызматкери, 1972–1983-жылдарда К. И. Скрябин атындагы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ) КПСС тарыхы кафедрасынын профессору, 1983-жылдан Кыргыз ССР ИАнын тарых институтунда жетектөөчү илимий кызматкер. [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргызстан]]дын айыл чарбасын изилдөөгө багытталган 90го жакын (анын ичинде 8 монография) илимий эмгектин автору.

	Эмг.: Очерк истории коллективизации сельского хозяйства Киргизии. Ф., 1965; Развитие сельского хозяйства Киргизии (1951– 1965). Ф., 1991.		Эмг.: Очерк истории коллективизации сельского хозяйства Киргизии. Ф., 1965; Развитие сельского хозяйства Киргизии (1951– 1965). Ф., 1991.
	[[Категория:3-том, 86-170 бб]]		[[Категория:3-том, 86-170 бб]]

ДҮЙШЕЕВ Эсенбек

2026-06-05T01:47:58Z

← Мурунку нускасы		01:47, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДҮЙШЕЕВ''' Эсенбек [22. 06. 1941, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Фрунзе облусу]], [[Ленинполь району]], Калинин (азыркы [[Ынтымак]]) айылы – 22. 12. 2021, [[Бишкек шаары]]] – партиялык жана мамлекеттик ишмер. 1963-жылы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]н (КАЧИ), 1984-жылы Алма-Ата жогорку партиялык мектебин бүтүргөн. 1963–		'''ДҮЙШЕЕВ''' Эсенбек [22. 06. 1941, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)\|Кыргыз ССРи]], [[Фрунзе облусу]], [[Ленинполь району]], Калинин (азыркы [[Ынтымак]]) айылы – 22. 12. 2021, [[БИШКЕК\|Бишкек шаары]]] – партиялык жана мамлекеттик ишмер. 1963-жылы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]н (КАЧИ), 1984-жылы Алма-Ата жогорку партиялык мектебин бүтүргөн. 1963–

	[[File:ДҮЙШЕЕВ90.png \| thumb \| none]]		[[File:ДҮЙШЕЕВ90.png \| thumb \| none]]
	1966-жылдарда Ленинполь (азыркы [[Бакай-Ата]]) районундагы Калинин атындагы колхоздо механик, башкы инженер, 1966–1975-жылдарда [[Совет]], [[Өзгөн]], [[Талас]] райондук «Кыргызайылчарбатехника» бирикмесинде башкармалыктын башчысы, 1975– 1979-жылдарда [[Кыргыз ССР Айыл Чарба министрлиги\|Кыргыз ССР Айыл Чарба министрлиги]]нде механика жана электрлештирүү боюнча башкы башкармалыгынын башчысы, 1979–1980-жылдарда [[Кыргыз ССР Министрлер Совети\|Кыргыз ССР Министрлер Совети]]нин алдындагы Иш башкармалыгында айыл чарба, суу чарба курулуш боюнча бөлүм башчы, 1980–1985-жылдарда партиянын [[Ысык-Көл]] райондук комитетинин, 1985–1988-жылдарда партиянын Талас обкомунун 1-секретары, 1988–1990-жылдарда Кыргыз ССРинин министри, Мамлекеттик агрардык өнөр жай комитетинин төрагасынын 1-орун басары, 1990–1991-жылдарда Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын 1-орун басары, Мамлекеттик агрардык өнөр жай комитетинин төрагасы, 1991–1992-жылдарда Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы, 1992–1997-жылдарда чет элдик жардамдар боюнча өкмөттүк комиссиянын төрагасы, 1997–2004-жылдарда вице-президент, «Кыргызайылтехсервиз» акционердик компаниясынын деректирлер кеңешинин төрагасы болуп иштеген. [[Кыргыз ССР Жогорку Совети\|Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин 12-чакырылышынын депутаты (1985–1990). Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.		1966-жылдарда Ленинполь (азыркы [[БАКАЙ-АТА РАЙОНУ\|Бакай-Ата]]) районундагы Калинин атындагы колхоздо механик, башкы инженер, 1966–1975-жылдарда [[Совет]], [[Өзгөн]], [[Талас]] райондук «Кыргызайылчарбатехника» бирикмесинде башкармалыктын башчысы, 1975– 1979-жылдарда [[Кыргыз ССР Айыл Чарба министрлиги\|Кыргыз ССР Айыл Чарба министрлиги]]нде механика жана электрлештирүү боюнча башкы башкармалыгынын башчысы, 1979–1980-жылдарда [[Кыргыз ССР Министрлер Совети\|Кыргыз ССР Министрлер Совети]]нин алдындагы Иш башкармалыгында айыл чарба, суу чарба курулуш боюнча бөлүм башчы, 1980–1985-жылдарда партиянын [[Ысык-Көл]] райондук комитетинин, 1985–1988-жылдарда партиянын Талас обкомунун 1-секретары, 1988–1990-жылдарда Кыргыз ССРинин министри, Мамлекеттик агрардык өнөр жай комитетинин төрагасынын 1-орун басары, 1990–1991-жылдарда Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын 1-орун басары, Мамлекеттик агрардык өнөр жай комитетинин төрагасы, 1991–1992-жылдарда Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы, 1992–1997-жылдарда чет элдик жардамдар боюнча өкмөттүк комиссиянын төрагасы, 1997–2004-жылдарда вице-президент, «Кыргызайылтехсервиз» акционердик компаниясынын деректирлер кеңешинин төрагасы болуп иштеген. [[Кыргыз ССР Жогорку Совети\|Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин 12-чакырылышынын депутаты (1985–1990). Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.
	[[Категория:3-том, 86-170 бб]]		[[Категория:3-том, 86-170 бб]]

ДҮЙШЕЕВ Арстанбек

2026-06-05T01:46:37Z

← Мурунку нускасы		01:46, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДҮЙШЕЕВ''' '''Арстанбек''' (16. 09. 1932, [[СССР]], [[~~Кыргыз ССРи~~\|Кыргыз АССРи]], [[Фрунзе облусу]], [[Кемин району]], [[Кичи-Кемин айылы]] – 30. 6. 2003, [[Бишкек]]) – мамлекеттик жана партиялык ишмер, КРдин айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкер (1992); ветеринария илимдеринин кандидаты (1970). 1954-жылы К. И. [[Скрябин атындагы Кыргызстан мамлекеттик айыл чарба институту\|Скрябин атындагы Кыргыз Мамлекеттик Айыл Чарба институту]]н бүтүргөн. 1954–1957-жылдарда [[Ысык-Көл облусу]]ндагы [[Тоң району]]нун Тоң совхозунда башкы ветврач, 1957–1960-жылдарда [[Нарын облусу\|Нарын облусу]]ндагы [[Жумгал району]]нун Жумгал совхозунда директор, 1960–1962-жылдарда [[Кыргызстан]] КП [[Совет]] райкомунун секретары, Кыргызстан КП БКда жооптуу уюштуруучу, 1962–1968-жылдарда Кыргызстан КП [[Өзгөн]] райкомунун 1-секретары, 1968–1971-жылдарда Кыргызстан КП БКда секретарь, 1971–1979-жылдарда Кыргызстан КП [[Ысык-Көл]] обкомунун 1-секретары, 1979–1981-жылдарда [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиуму]]нун төрагасы, [[СССР Жогорку Советинин Президиуму]]нун тө-		'''ДҮЙШЕЕВ''' '''Арстанбек''' (16. 09. 1932, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)\|Кыргыз АССРи]], [[Фрунзе облусу]], [[КЕМИН РАЙОНУ\|Кемин району]], [[КИЧИ КЕМИН (Кемин районундагы кыштак)\|Кичи Кемин айылы]] – 30. 6. 2003, [[БИШКЕК\|Бишкек]]) – мамлекеттик жана партиялык ишмер, КРдин айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкер (1992); ветеринария илимдеринин кандидаты (1970). 1954-жылы К. И. [[Скрябин атындагы Кыргызстан мамлекеттик айыл чарба институту\|Скрябин атындагы Кыргыз Мамлекеттик Айыл Чарба институту]]н бүтүргөн. 1954–1957-жылдарда [[Ысык-Көл облусу]]ндагы [[Тоң району]]нун Тоң совхозунда башкы ветврач, 1957–1960-жылдарда [[Нарын облусу\|Нарын облусу]]ндагы [[ЖУМГАЛ РАЙОНУ\|Жумгал району]]нун Жумгал совхозунда директор, 1960–1962-жылдарда [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)\|Кыргызстан КП]] [[Совет]] райкомунун секретары, Кыргызстан КП БКда жооптуу уюштуруучу, 1962–1968-жылдарда Кыргызстан КП [[Өзгөн]] райкомунун 1-секретары, 1968–1971-жылдарда Кыргызстан КП БКда секретарь, 1971–1979-жылдарда Кыргызстан КП [[Ысык-Көл]] обкомунун 1-секретары, 1979–1981-жылдарда [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиуму]]нун төрагасы, [[СССР Жогорку Советинин Президиуму]]нун тө-

ДӨГДҮРОВ

2026-06-05T01:43:46Z

← Мурунку нускасы		01:43, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДӨГДҮРОВ''' Мухамед [1906, [[Россия империясы]], [[Жети-Суу облусу]], [[Пржевальский]] уезди, Тоң болушу, Бүркүттүн ою (азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[Тоң району]], Бүркүт айылы) – 08. 09. 1968, [[Фрунзе\|Фрунзе]] шаары] – журналист, котормочу, коомдук ишмер; кыргыз адабий сынын баштоочтордун бири. 1924–1926-жылдарда Түптөгү айыл чарба техникумунда, 1928–1929-жылдарда Тверь шаарындагы ([[РСФСР]]) жумушчу факультетинде окуган. 1955-жылы КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепти бүтүргөн. 1932–34-жылдарда Кыргызмамбастын жана «Чабуул» журналынын редактору, [[Кыргызстан жазуучулар союзу]]нун уюштуруу комитетинин жооптуу секретары. «Кызыл Кыргызстан» гезитинде 1934–1940-жылдарда бөлүм башчы, редактордун орун басары, 1940–1947-жылдарда жооптуу редактор, 1948–1958-жылдарда Кыргызстан профессионалдык союздары советинин төрагасы, 1958–1961-жылдарда чет өлкөлөр менен достуктун жана маданий байланыштын Кыргызстандагы коомунун президиумунда, 1961–1968-жылдарда «Коммунист» журналында редактор, 1962–1968-жылдарда [[Азия]] жана [[Африка]] өлкөлөрү менен тилектештиктин Кыргызстан республикалык комитетинин төрагасы болуп иштеген. Чыгармачылык иши 1920-жылы башталган. М. Дөгдүровдун 1920-жылдардын 2-жарымында «Акын-жазуучулар уюму жана кооз адабиятыбыз тууралуу» ж. б. сын макалалары жарыяланган. Ал 1930-жылдардын 1-жарымында макалаларында кыргыз поэзиясынын жүзүн көрсөткөн акындардын чыгармачылык изденүүлөрү жана табылгалары менен окурмандарды тааныштырып, 1930-жылдардын 2-жарымында проза жанрынын өнүгүшүнө байланыштуу айрым повесть, романдарга (асыресе, «Кең-Суу» романына) сын пикирлерди жарыялаган. М. [[Горький]]дин «Эне» романын, «Менин университеттерим» повестин которгон. Бир нече публицистикалык жана очерктер жыйнагынын автору. [[СССР Жогорку Совети]]нин (4- шайланышынын), [[Кыргыз ССР Жогорку Совети\|Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин (2–3-шайланышынын) депутаты. Үч Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.		'''ДӨГДҮРОВ''' Мухамед [1906, [[Россия империясы]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ\|Жети-Суу облусу]], [[Пржевальский]] уезди, Тоң болушу, Бүркүттүн ою (азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[Тоң району]], Бүркүт айылы) – 08. 09. 1968, [[Фрунзе\|Фрунзе]] шаары] – журналист, котормочу, коомдук ишмер; кыргыз адабий сынын баштоочтордун бири. 1924–1926-жылдарда Түптөгү айыл чарба техникумунда, 1928–1929-жылдарда Тверь шаарындагы ([[РСФСР]]) жумушчу факультетинде окуган. 1955-жылы КПСС БКнын алдындагы Жогорку партиялык мектепти бүтүргөн. 1932–34-жылдарда Кыргызмамбастын жана «Чабуул» журналынын редактору, [[Кыргызстан жазуучулар союзу]]нун уюштуруу комитетинин жооптуу секретары. «Кызыл Кыргызстан» гезитинде 1934–1940-жылдарда бөлүм башчы, редактордун орун басары, 1940–1947-жылдарда жооптуу редактор, 1948–1958-жылдарда Кыргызстан профессионалдык союздары советинин төрагасы, 1958–1961-жылдарда чет өлкөлөр менен достуктун жана маданий байланыштын Кыргызстандагы коомунун президиумунда, 1961–1968-жылдарда «Коммунист» журналында редактор, 1962–1968-жылдарда [[АЗИЯ\|Азия]] жана [[АФРИКА\|Африка]] өлкөлөрү менен тилектештиктин Кыргызстан республикалык комитетинин төрагасы болуп иштеген. Чыгармачылык иши 1920-жылы башталган. М. Дөгдүровдун 1920-жылдардын 2-жарымында «Акын-жазуучулар уюму жана кооз адабиятыбыз тууралуу» ж. б. сын макалалары жарыяланган. Ал 1930-жылдардын 1-жарымында макалаларында кыргыз поэзиясынын жүзүн көрсөткөн акындардын чыгармачылык изденүүлөрү жана табылгалары менен окурмандарды тааныштырып, 1930-жылдардын 2-жарымында проза жанрынын өнүгүшүнө байланыштуу айрым повесть, романдарга (асыресе, «Кең-Суу» романына) сын пикирлерди жарыялаган. М. [[ГОРЬКИЙ\|Горький]]дин «Эне» романын, «Менин университеттерим» повестин которгон. Бир нече публицистикалык жана очерктер жыйнагынын автору. [[СССР Жогорку Совети]]нин (4- шайланышынын), [[Кыргыз ССР Жогорку Совети\|Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин (2–3-шайланышынын) депутаты. Үч Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.
	[[Категория:3-том, 86-170 бб]]		[[Категория:3-том, 86-170 бб]]