https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9D%D0%98%D0%9A%D0%95%D0%9B%D0%ACНИКЕЛЬ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-09T13:19:30ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%98%D0%9A%D0%95%D0%9B%D0%AC&diff=104928&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-09T12:21:23Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">9 ноябрь 2026, саат 12:21 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%98%D0%9A%D0%95%D0%9B%D0%AC&diff=104927&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">НЙКЕЛЬ </strong>(<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> Niccolum), N1 - <em>элементпгердин мезгилдик системасынын</em> VIII тобундагы <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> элемент. <abbr data-short="Катар н." data-full="Катар номери" data-extended="true">Катар номери</abbr> 28, <abbr data-short="ат. м." data-full="атомдук массасы" data-extended="true">атомдук массасы</abbr> 58,71. 1751-ж. швед окумуштуусу К. Кронштедт ачкан. Табиятта Н. 5 туруктуу изотоптун аралашмасынан турат: <sup>58</sup>№, <sup>6</sup>°Ы1, «‘N1, «N1, “N1. Жер кыртышынын массасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> 5,8-10'<sup>3</sup>%ин түзөт. Күмүш түстүү ак металл, иштетүүгө ийкемдүү, созулгуч, ферромагниттүү касиетке ээ; тыгызд. 8,9 <em>г/см?, </em><abbr data-short="б. эрүү" data-full="балкып эрүү" data-extended="true">балкып эрүү</abbr> I 1453°С, кайноо 1 3000°С. Кычкылтек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> 500°Сден жогору <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>да гана аракеттенет. Окистеринен маанилүүсү N10 - сууда эрибеген жашыл кристаллдар. Галогендер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ысытканда кошулуп, №Х<sub>2</sub>пайда кылат. Күкүрттүн буусунда күйүп, кара түстөгү сульфидди N18 берет. Азот <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жогорку <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>да да реакцияга кирбейт. Нитриди кыйыр жол <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> алынат. Селен <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> №8е <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> №8е<sub>2</sub>, теллур <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> NiTe <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> М1Те<sub>2</sub>, мышьяк <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> №<sub>3</sub>Аз<sub>2</sub>, көмүртек <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Ni₃C ж. б. бирикмелерди пайда кылат <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> +2 <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> +3 окистенүү даражаларын көрсөтөт. Аны <abbr data-short="к-та" data-full="кислота" data-extended="true">кислота</abbr>да эриткенде жашыл түстөгү эки валенттүү Н. туздары пайда болот. Алар эритмелерден кристаллгидраттар түрүндө бөлүнүп чыгат. Металл түрүндөгү Н-ди хлорлогондо №С1<sub>2</sub>нин кургак, алтын сымал кристаллдары алынат. Н. сульфаты №8О<sub>4</sub>-7Н<sub>2</sub>О <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Н. нитраты М1(МО<sub>2</sub>)<sub>2</sub>-6Н<sub>2</sub>О - жашыл, ромб түрүндөгү кристаллдар. Туздарга щелочту таасир этүү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жашыл түстөгү Н. гидроксидин №(ОН)<sub>2</sub> алууга болот. Үч валенттүү туздары эки валенттүү туздарына караганда туруксузураак. Н-ди кенден бөлүп алуу татаал, ошондуктан аны кендеги башка металлдарды (Со, Ге, Си) бөлүп алган соң, А1, СО же Н<sub>2</sub> <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> анын оксиддеринен (N10, Н1<sub>3</sub>О<sub>4</sub>, №<sub>2</sub>О<sub>3</sub>) калыбына келтирүү жолу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> алынат: ЗNiO+2А1=3№+А1<sub>2</sub>О<sub>3 </sub>Алынган таза эмес Н. электролиз жолу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> же термиялык ажыратуу аркылуу тазаланат: №(СО)<sub>4</sub>-»№+4СО. Көбүнчө кооздоо, коррозиядан сактоо үчүн, башка металлдардан жасалган буюмдун бети туздарынын суудагы эритмелери <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> капталат. Н. ысыкка чыдамдуу, коррозияга туруктуу, <abbr data-short="мех." data-full="механикалык" data-extended="true">механикалык</abbr> жактан бекем, магниттик <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> электрдик касиеттерге ээ болгондуктан, атайын куймаларды (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, хром-никелдүү дат баспас болот, электр-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr> куймалар) өндүрүүдө колдонулат. <abbr data-short="Хим." data-full="Химиялык" data-extended="true">Химиялык</abbr> ө. ж-нда <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> атайын аппараттарды жасоодо, көпчүлүк процесстердин катализаторлору катары ж. б. пайдаланылат.</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_501-600_бб]]</div>vol5_>KadyrM