https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9D%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%95%D0%9D_%D0%9C%D0%95%D0%97%D0%93%D0%98%D0%9B%D0%98_%28%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB%29 2026-11-09T15:50:13Z Бул барактын викидеги өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.4 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%95%D0%9D_%D0%9C%D0%95%D0%97%D0%93%D0%98%D0%9B%D0%98_(%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB)&diff=104732&oldid=prev 2026-11-09T12:21:20Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">9 ноябрь 2026, саат 12:21 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%95%D0%9D_%D0%9C%D0%95%D0%97%D0%93%D0%98%D0%9B%D0%98_(%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB)&diff=104731&oldid=prev 2026-11-01T18:00:00Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;p&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;НЕОГЕН МЕЗГИЛИ (СИСТЕМАСЫ), &lt;/strong&gt;н е о г е н &lt;em&gt;(нео...&lt;/em&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;гр.&quot; data-full=&quot;грекче&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;грекче&lt;/abbr&gt; £е&#039;пов - пайда болуу, жаш) - кай­нозой заманындагы экинчи мезгил. Жердин геол. тарыхында антропоген мезгилинен мурун пайда болгон мезгил &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; тоо тектер. Мезгилдин узактыгы 23 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; жылга созулат. Бул жыл ра­диология ыкмасы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; аныкталган. Н. м. (с.) өз ичинен миоцен, плиоцен деген 2 бөлүмдөн ту­рат (к. таблица). Система (мезгил) 1833-ж. англ. геолог Ч. Лайель тарабынан Италиянын ай­магында бөлүнгөн. Аны 1853-ж. австр. геолог М. Гёрнес Н. м. (с.) деп атаган. 1882-1917-ж. орус окумуштуулары Н. И. Андрусов, В. П. Ко­лесников ж. б. тарабынан толук изилденген. Па­леоген мезгилинин аягында &lt;abbr data-short=&quot;Түн.&quot; data-full=&quot;Түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Европа &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;Түн.&quot; data-full=&quot;Түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt;-Батыш Азиядагы альп бүктөлүү аймагын­дагы зоналарда тоо пайда болуу процесси күч алат. Альп, Карпат, Балкан, Апеннин, Кавказ, Крым, Гималай ж. б. тоолор бийик көтөрүлөт. Тоо арасындагы ойдуңдарга талкаланган тек­тер толот. &lt;abbr data-short=&quot;Тектон.&quot; data-full=&quot;Тектоникалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Тектоникалык&lt;/abbr&gt; кыймылдардан чөкмө тек­тердин калың катмарлары ийилип бүктөлөт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Гранит интрузиясы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; терең жарылуулардан лава сызылып чыгып, жер бетин каптайт. Кара деңиз, Каспий, Адрия, Мрамор деңиздери терең басырылат. Тынч океандын жээктери көтөрүлүп, Кордильера, Анд, Камчатка, Филиппин, Жаңы&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Неоген системасынын стратиграфиялык схемасы&lt;/p&gt;&lt;table&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&lt;p&gt;Жалпы шкала&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Радиометр&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot;&gt;&lt;p&gt;Ярустар &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; горизонттор&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;&lt;p&gt;бөлүм&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;&lt;p&gt;бөлүмчө&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;&lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; анык­талган жа­шы, &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; жыл&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;&lt;abbr data-short=&quot;Борб.&quot; data-full=&quot;Борбордук&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Борбордук&lt;/abbr&gt; Ев­ропа&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Кара деңиз - Каспий &lt;/p&gt;&lt;p&gt;айма­гы&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td rowspan=&quot;3&quot;&gt;&lt;p&gt;Плиоцен&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Үстүнкү К,&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;&lt;p&gt;2-6&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Румын&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Акчагыл&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Ортонку ч&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Дакий&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Киммерий&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Астын­кы м&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;х&lt;/sup&gt;&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;6-7&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Понт&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Понт&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td rowspan=&quot;3&quot;&gt;&lt;p&gt;Миоцен&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Үстүнкү N1’&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;7-12&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Паннон Сармат&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Мэотис&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Сармат&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Ортонку&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ч,&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;12-19,5&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Бадений&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Карпатий Оттангий&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Конка Караган - Чокрак Тархан Коцахур&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Астын­кы М&lt;sub&gt;(&lt;/sub&gt;*&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;19,5-25&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Эгенбург Эгерий&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;td&gt;&lt;p&gt;Сахараул Алкун&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;Гвинея, Жаңы Зеландия, Алтай, Саян, Стано­вой, Урал, Атлас, Аппалачи тоолору орун алат. Африка &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Азия терең жарылат. Байкал, Ан­гара, Африка рифтери, Кызыл деңиз пайда бо­лот. Жанартоолор күчтүү атылып, жер солкул­дайт. Кум, кумдук, мергель, &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; акиташ теги, конгломерат, көмүрдүү тектер чөкмөгө айланат. Кургакчылык өкүм сүргөн аймактарда гипс, туз калың катмарга айланат. Мезгилдин аягында &lt;abbr data-short=&quot;Түн.&quot; data-full=&quot;Түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; жарым шарды муз каптайт. Азыркы кез­деги рельеф келип чыгат. &lt;abbr data-short=&quot;Орг.&quot; data-full=&quot;Органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Органикалык&lt;/abbr&gt; дүйнө, климат­тык шарт азыркыдай абалга келет. Мезгилдин башталышында &lt;abbr data-short=&quot;Түн.&quot; data-full=&quot;Түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; жарым шардын климаты жылуу &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; нымдуу келип, Сибирди жазы жал­бырактуу токой каптайт. Батыш Европада паль­ма, лавр өсөт. Мезгилдин аягында Сибирь ийне жалбырактуу токойго айланат. Тропиктик өсүм­дүктөр Жер ортолук деңизинин айланасында &lt;/p&gt;&lt;p&gt;сакталат. Неогендин башында жаныбарлардын жаңы түрлөрү келип чыгат. Мезгилдин орто че­нинде Европа, Азия, &lt;abbr data-short=&quot;Түн.&quot; data-full=&quot;Түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Америка Беринг кы­сыгы аркылуу байланышат. Натыйжада жаны­барлар бири-бирине өтүп кетет. Деңизде моллюс­калар, фораминифералар, острокодалар үстөмдүк кылат. Неогенде нефть (Азербайжан, Түркмөн­стан, &lt;abbr data-short=&quot;Түн.&quot; data-full=&quot;Түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Кавказ, Сахалин, Румыния, Ирак, Иран, Сауд Арабиясы, Бирма, Калифорния, Мексика, Колумбия, Аргентина), күйүүчү газ, кү­рөң көмүр, туз, гипс, тоолордо жез, мышьяк, коргошун, цинк, сурьма, молибден, вольфрам, висмут, сымап кендери калыптанат. Плиоцен­де чөкмө түрдө пайда болгон ири темир кени (Керчь ж. а.), боксит (Ямайка, Гайана, Гви­нея ж. б.) кездешет. &lt;abbr data-short=&quot;Кырг-н&quot; data-full=&quot;Кыргызстан&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Кыргызстан&lt;/abbr&gt;дын аймагында Н. м-нде пайда болгон тектерге Чүй, Ысык-Көл, Нарын, Фергана, Талас, Жумгал, Кочкор, Кет­мен-Төбө ж. б. ойдуңдардагы чопо, кумдук, гра­велит, конгломерат, паттум кирет.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ад.: &lt;em&gt;Андрусов Н. И.&lt;/em&gt; Избр. труды. Т. 1-4. М., 1961- 65; &lt;em&gt;Гладенков Ю. Б.&lt;/em&gt; Неоген Камчатки. М., 1972.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;em&gt;Ч. Иманалиев.&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;<br /> <br /> [[Category:5-том,_501-600_бб]]</div>

vol5_>KadyrM