https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%A0%D0%A3 2026-11-09T15:37:16Z Бул барактын викидеги өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.4 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%A0%D0%A3&diff=104584&oldid=prev 2026-11-09T12:21:18Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">9 ноябрь 2026, саат 12:21 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%A3%D0%A0%D0%A3&diff=104583&oldid=prev 2026-11-01T18:00:00Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;p&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;НАУРУ, &lt;/strong&gt;Науру Республикасы­Тынч океандын &lt;abbr data-short=&quot;түш.&quot; data-full=&quot;түштүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түштүк&lt;/abbr&gt;-батышындагы Науру а-нда жайгашкан мамлекет. Аянты 21,3 &lt;em&gt;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;/em&gt; Калкы 14,0 миң (2009); негизинен наурулуктар (58%), &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; кытайлар (8%), европалыктар (8%) &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt;[[File:НАУРУ_1.png|thumb]]&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Тынч океанда жашаган улуттардын өкүлдөрү да жашайт. Эл аралык аэропорту бар. Калкынын саны &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; дүйнөдө 190-орунду ээлейт. Орт. жыш­тыгы 1 &lt;em&gt;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/em&gt; жерге 649 киши. Борбору - Ярен (4700; калк эң көп отурукташкан жер; борбор катары кабыл алынганы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Н-нын расмий борбору жок). Көпчүлүгү протестант динин ту­тат. &lt;abbr data-short=&quot;Мамл.&quot; data-full=&quot;Мамлекеттик&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Мамлекеттик&lt;/abbr&gt; тили - науру &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; англис тилдери. &lt;abbr data-short=&quot;Адм.-айм.&quot; data-full=&quot;Администрациялык-аймактык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Администрациялык-аймактык&lt;/abbr&gt; жактан 14 округга бөлүнөт. Акча бирдиги - австралия доллары.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Н. - унитардык мамлекет. Башкаруу форма­сы - Вестминстер системасындагы парламент­тик республика. 1968-ж. Конституциясы кабыл алынган. Мамлекет &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; өкмөт башчысы - пре­зидент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы - бир палаталуу парламент. Аткаруу бийлигин Министрлер кабинети ишке ашырат. Н-да көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги партиялары: Демокр. партия, Наоэро Амо &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;Борб.&quot; data-full=&quot;Борбордук&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Борбордук&lt;/abbr&gt; партия.&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:НАУРУ_2.jpg|thumb|НАУРУ]]&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Аралды шуру рифтери курчап жатат. Эң би­йик жери 61 &lt;em&gt;м.&lt;/em&gt; Аймагын фосфориттешкен аки­таш тегинен түзүлгөн плато ээлейт (бийикт. 65 м). Фосфорит көп казылгандыктан, аймагы­нын &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; / бөлүгү карьерге айланган. Климаты мус­сондук, экватордук. Айлык орт. &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;сы 28°С. Жылдык жаан-чачыны 2500 &lt;em&gt;мм.&lt;/em&gt; Туруктуу агын суусу жок; ичүүчү сууну сырттан алып келет. Сейрек токой &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; бадалдар өсөт. Кокос пальма­сы өстүрүлөт. Кустардык кол өнөрчүлүк өнүккөн. Балык кармалат.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Н-нун аймагын мындан 3000 жыл мурда эле микронезиялыктар &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; полинезиялыктар ме­кендеген. Н. а-н 1798-ж. англистер ачкан. 1886-ж. Англия-Германия конвенциясы &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; Н. Германияга ыйгарылган. 1888-ж. Германия оккупациялап, Жаңы Гвинея протекторатынын бир бөлүгүнө айланган. 1-дүйнөлүк согуш (1914- 18) учурунда Н-ну Австралия ээлеген. 1920-ж. Улуу Британиянын башкаруусуна өткөн.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:НАУРУ_3.jpg|thumb|Науруну бомбалоо учуру (1943).]]&lt;/div&gt;&lt;p&gt;1942-ж. Япония басып алган. 1943-ж. &lt;abbr data-short=&quot;амер.&quot; data-full=&quot;америкалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;америкалык&lt;/abbr&gt; ар­мия Н-ну басып алуу аракетин жасаган, бирок ишке ашкан эмес. 1947-жылдан БУУнун кам­кордугуна алынып, Австралия Союзу, Жаны Зе­ландия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Улуу Британия биргелешип баш­карган. 1950-жылдардан Н-да көз карандысыз­дык үчүн кыймыл башталып, 1968-ж. 31-январда Н. Британ шериктештигине (к. &lt;em&gt;Шериктештик) &lt;/em&gt;мүчө болууга мүмкүндүк алып, көз карандысыз­дыкка ээ болгон. 1999-жылдан БУУнун, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; Тынч океан а. форумунун, Азия өнүктурүү бан­кынын, Африка өлкөлөрү, Кариб бассейни &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Тынч океан чөлкөмү ж. б. эл аралык уюмдар­дын мүчөсү. Н. дүйнөнүн көп өлкөлөрү &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;дипл.&quot; data-full=&quot;дипломатиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;дипломатиялык&lt;/abbr&gt; мамиледе. Негизги өнөктөшү - Австралия, Улуу Британия, Индия, Кытай, Корея, Жаңы Зелан­дия, АКШ, Тайланд, Филиппин &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Япония. 2009-ж. 15-16-декабрда Абхазия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;Түш.&quot; data-full=&quot;Түштүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Түштүк&lt;/abbr&gt; Осе­тиянын көз карандысыздыгын тааныган дүй­нөдөгү 4-мамлекет (Россия, Никарагуа &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Ве­несуэладан кийинки).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;ИДПнин көлөмү 60 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; АКШ доллары. Аны киши башына бөлүштүргөндө 5 миң долларга&lt;/p&gt;&lt;p&gt;жакын туура келет. Экономикасынын негизин фосфоритти казып алуу (жыл сайын 2 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; тдай) түзөт. Бирок чет өлкөлүк жардамга көз каран­ды. Кирешенин башкы булагы чет өлкөдө иш­теген жарандардын акча которуусунан түшөт. 2007-ж. 31 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; &lt;em&gt;кВт-с&lt;/em&gt; электр энергиясы өндү­рүлгөн. Жыгаччылык, тамак-аш ө. ж. иштейт. Автомобиль жолунун уз. 24 &lt;em&gt;км.&lt;/em&gt; Экспортко (Австралия, Жаңы Зеландия, Япония) фосфо­рит чыгарат.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Билим берүүсү мектепке чейинки тарбиялоо­ну, милдеттүү башталгыч, орто &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 67%ти түзөт (2008). Ге­зит-журналдар чыгат. «Радио Науру» &lt;abbr data-short=&quot;мамл.&quot; data-full=&quot;мамлекеттик&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;мамлекеттик&lt;/abbr&gt; радиоуктуруу кызматы 1968-жылдан иштейт, телеберүүлөр Жаңы Зеландиядан (1970-жылдан) тартылып көрсөтүлөт.&lt;/p&gt;<br /> <br /> [[Category:5-том,_501-600_бб]]</div>

vol5_>KadyrM