https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9D%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%99 2026-11-09T13:09:12Z Бул барактын викидеги өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.4 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%99&diff=104556&oldid=prev 2026-11-09T12:21:17Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">9 ноябрь 2026, саат 12:21 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%99&diff=104555&oldid=prev 2026-11-01T18:00:00Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;p anomaly-ttl-fixed=&quot;True&quot;&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;НАТРИЙ &lt;/strong&gt;(&lt;abbr data-short=&quot;лат.&quot; data-full=&quot;латынча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;латынча&lt;/abbr&gt; Natrium), 1Ча - &lt;em&gt;элементтердин мезгилдик системасынын&lt;/em&gt; I тобундагы &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; эле­мент. &lt;abbr data-short=&quot;Катар н.&quot; data-full=&quot;Катар номери&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Катар номери&lt;/abbr&gt; 11, &lt;abbr data-short=&quot;ат. м.&quot; data-full=&quot;атомдук массасы&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;атомдук массасы&lt;/abbr&gt; 22,99. Щелочь металл­дардын катарына кирет. Жаратылышта турук­туу бир изотобу (&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;Ца) бар. 1807-ж. англ. хи­мик Г. Дэви, Н. гидроксидин (NaOH) электро­лиздөөдөн алган. Таралышы &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; 6-орунду ээлейт. Ар кандай минералдардын курамында, жер кыртышында, эритмелер түрүндө океан, деңиз, көл, агын сууларда кездешет. Н. - жум­шак, ак, күмүш түспөл жеңил металл. Ат. ра­диусу 1,86 А; иондук радиусу 0,92 А; тыгызд. 0,96 &lt;em&gt;г/см?\&lt;/em&gt; &lt;abbr data-short=&quot;б. эрүү&quot; data-full=&quot;балкып эрүү&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;балкып эрүү&lt;/abbr&gt; 1 97,8°С; кайноо 1 880°С. Би­рикмелериндеги окистенүү даражасы +1. &lt;abbr data-short=&quot;Хим.&quot; data-full=&quot;Химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Химиялык&lt;/abbr&gt; активдүүлүгү өтө жогору болгондуктан, реак­цияга жеңил кирет. Абада бат окистенгендик­тен, керосинде сакталат. Н. кычкылтек &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; түздөн-түз аракеттенип, оксид Иа&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;О &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; перок­сидди Ца&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;О&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, суу &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; реакцияга кирип, Н гидро­оксидин NaOH &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Н&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;пайда кылат. Суутек &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; кошулуп гидридди NaH берет. &lt;abbr data-short=&quot;О. эле&quot; data-full=&quot;Ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; галоген­дер, күкүрт, азот &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; көмүртек &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; кошулуп, тийиштүү бирикмелерди пайда кылат. Туздары­нын бардыгы сууда жакшы эрийт. Ал NaCl же NaOHты электролиздөөдөн 2МаС1 -&amp;gt; 2Ма&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; + С1&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;; кээде көмүртек &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; калыбына келтирүү &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; алы­нат: 4НаОН + 2С = 2Иа + Ма&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;СО&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + СО + 2Н&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, Куймалары авиация кыймылдаткычтарында, ядролук энергетика түзүлүштөрүндө жылуулук алып жүрүүчү катары, металлургияда, &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; син­тезде ж. б. тармактарда колдонулат. Н. адам­дын &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; жаныбарлардын организминдеги ми­нералдык алмашууга катышат. Осмос басымын, кислота-щёлочтук тең салмактуулукту ж. б. сактоодо мааниси чоң. Медицинада Н. дары-дар­мектеринен 1Ма&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;8О&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, NaCl, ИаНСО&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ж. б. кеңири колдонулат.&lt;/p&gt;<br /> <br /> [[Category:5-том,_501-600_бб]]</div>

vol5_>KadyrM