https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9D_%D0%9E%D0%91%D0%9B%D0%A3%D0%A1%D0%A3 2026-11-09T13:16:19Z Бул барактын викидеги өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.4 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9D_%D0%9E%D0%91%D0%9B%D0%A3%D0%A1%D0%A3&diff=104518&oldid=prev 2026-11-09T12:21:17Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">9 ноябрь 2026, саат 12:21 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9D_%D0%9E%D0%91%D0%9B%D0%A3%D0%A1%D0%A3&diff=104517&oldid=prev 2026-11-01T18:00:00Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;p&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;НАРЫН ОБЛУСУ &lt;/strong&gt;&lt;abbr data-short=&quot;Кырг-н&quot; data-full=&quot;Кыргызстан&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Кыргызстан&lt;/abbr&gt;дын &lt;abbr data-short=&quot;борб.&quot; data-full=&quot;борбордук&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;борбордук&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;түш.&quot; data-full=&quot;түштүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түштүк&lt;/abbr&gt;- чыгыш бөлүгүндө жайгашкан. Алгач Тянь-Шань облусу аталып, 1939-ж. 21-ноябрда уюшулган. Кийин 1962-ж. 30-декабрда облус жоюлуп, респ­га баш ийип калган. 1970-ж. 11-декабрда На­рын обл. болуп кайрадан уюшулган. 1988-ж. 5- октябрда Ысык-Көл обл-на биригип, 1990-ж. 14- декабрда бөлүнүп, азыркы Нарын обл. кайра уюшулган. Чыгышынан Ысык-Көл, түндүгүнөн Чүй, батышынан Жалал-Абад &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Ош обл., түштүгүнөн Кытай &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; чектешет. Аянты 45,2 миң &lt;em&gt;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/em&gt; (&lt;abbr data-short=&quot;Кырг-н&quot; data-full=&quot;Кыргызстан&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Кыргызстан&lt;/abbr&gt;дын аймагынын &lt;sup&gt;х&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; бөлүгү). Калкы 262,0 миң (2011; респ-нын калкынын 4,8% ин түзөт). Борбору - Нарын ш. Курамында 5 район (Ак-Талаа, Ат-Башы, Жумгал, Кочкор, Нарын), бир шаар (Нарын), 2 шаарча (Достук, Миң-Куш), 61 айыл округу, 134 кыштак бар.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Табияты. &lt;/strong&gt;Облус рельефи татаал тоолуу аймак­та жайгашкан. &lt;abbr data-short=&quot;Деңиз деңг.&quot; data-full=&quot;Деңиз деңгээлинен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Деңиз деңгээлинен&lt;/abbr&gt; 1000 ладен (Көкөме­рен, Нарын суулары кошулган жерде) 5982 жге чейинки &lt;em&gt;(Какшаал тоо тизмегиндеги Данков чокусу)&lt;/em&gt; бийиктикте жатып, аймагынын 70% ке жакынын кырка тоолор ээлейт. Алардын ири­лери: Какшаал (&lt;abbr data-short=&quot;Кырг-н&quot; data-full=&quot;Кыргызстан&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Кыргызстан&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Кытайды чектеп жаткан эң узун тоо тизмеги), Ат-Башы, Нарын, Жетим-Тоо, Молдо-Тоо, Жумгал, Суусамыр. Кырка тоолордун басымдуу бийиктиктери 3000- 4000 &lt;em&gt;м.&lt;/em&gt; Орогр. түзүлүшү кеңдик багытта жарыш созулган тоо кыркалары &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; аларды бөлүп тур­ган тоо аралык өрөөндөрдөн турат. Эң ири өрөө­нү - Нарын. Аны түштүктөн Байбиче, Нарын, түндүктөн Кабак, Жетим тоолору курчап жа­тат. Бул кырка тоолор чыгышта бири-бирине жакындашып, Кичи &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Чоң Нарындын кошул­ган жеринде биригишет; ал эми батышты ка­рай Нарын өрөөнү Алабуганын чатына чейин кеңейе берет. &lt;em&gt;Байбиче-Тоо,&lt;/em&gt; Жаман-Тоо, &lt;em&gt;Ак-Шый­рак кырка тоосунун, Ала-Мышык тоосунун&lt;/em&gt; кап­талдары тик, капчыгайлары чолок, ал эми оң жээгиндеги Жетим-Тоо, Нура, Боор-Албас, Ка­бак, Молдо-Тоо, Соңкөл тоолорунун беттери жантайыңкы, капчыгайлары узун, Молдо-Тоо батышта Көк-Ирим тоосунан Нарын д-нын кап­чыгайы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; бөлүнөтг Ак-Шыйрак (Чаар-Таш) кырка тоосу &lt;em&gt;Нарын өрөөнүн&lt;/em&gt; экиге (Алабуга, То­гуз-Торого) бөлөт. Ат-Башы өрөөнүн түштүктөн Ат-Башы кырка тоосу, түндүктөн &lt;em&gt;Нарын кыр­ка тоосу&lt;/em&gt; &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Байбиче-Тоо, батыштан Жаман­Тоо чектейт. &lt;em&gt;Ат-Башы кырка тоосунун&lt;/em&gt; түш-&lt;/p&gt;&lt;p&gt;[[File:НАРЫН_ОБЛУСУ_1.png|thumb]]&lt;/p&gt;&lt;p&gt;түгүндө Ак-Сай &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Чатыр-Көл өрөөндөрү, ба­тышта &lt;em&gt;Арпа өрөөнү&lt;/em&gt; жайгашкан. Облустун тундүгүндө Кара-Жорго, Соңкөл, Кабак, Жум­гал тоолору, Жумгал &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Кочкор тоо аралык өрөөндөрү жайгашкан.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Облустун аймагы кенге бай. Анда кара, түстүү, сейрек &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; баалуу металлдардын, таш көмүрдүн, курулуш материалдарынын, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; сырьёлордун, асыл &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; кооз таштардын кендери, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; жер астындагы суулардын бассейндери, ысык &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; минералдуу суулардын булактары табылган. Көмүрдүн ири кендери Жумгал р-нундагы &lt;em&gt;Ка­бак көмүр бассейнинде&lt;/em&gt; топтолгон. Эки-Суунун башатында жайгашкан &lt;em&gt;Жетим темир кенташ бассейни -&lt;/em&gt; О. Азиядагы темир кенташтуу бир­ден бир бассейн. &lt;em&gt;Сандык нефелиндүү сиенит кени,&lt;/em&gt; коргошун, цинк (Арсы, Ак-Таш-Коро, Кубакы, Ак-Көл), алтын (Солтон-Сары ж. б.) ж. б. кендер бар. Таш туздун ири кени Кочкор өрөөнүндө жайгашкан. Түрдүү курулуш мате­риалдарынын (чопо, кум, шагыл, майда шагыл, мрамор) кендери, ысык &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; минералдуу суу бу­лактары көп.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Облустун климаты кескин континенттик. Кы­шы суук, узак, жайы салкын. Январдын орт. &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;сы Кочкордо -10,1°С, Ак-Сайда -27,7°С , (эң төмөнкү &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;сы-50°С; Ак-Сай өрөөнүндө, Чатыр-Көлдүн аймагында) катталган. Ак-Сай, Арпа өрөөндөрүндө, Нарындын башында, Соң­көлдө кыш дайыма суук, жайы жылуу, бирок кыска болот. Нарын &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Жумгал өрөөндөрүнүн батышында вегетация мезгили 5 айга созулуп, эң жогорку &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;сы 34°Ска чейин жетет. На­рын, Жумгал, Кочкор ойдуңдарында, Ат-Башы өрөөнүнүн &lt;abbr data-short=&quot;борб.&quot; data-full=&quot;борбордук&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;борбордук&lt;/abbr&gt; бөлүгүндө июлдун орт. &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;­сы 15°Ска жакын. Суусамыр өрөөнүндө январ­дыкы -22°С, июлдуку 13°С. Жылдык жаан-ча­чыны басымдуу бөлүгүндө 200-300 &lt;em&gt;мм,&lt;/em&gt; тоолор­до арбыныраак жаайт. Кардын калыңдыгы На­рын, Жумгал өрөөндөрүндө 15-20 &lt;em&gt;см.&lt;/em&gt; Арпа өрөө­нүндө 60 &lt;em&gt;смге&lt;/em&gt; чейин; Кочкор өрөөнүндө катуу шамалдын таасиринен кар аз жаап, көпкө жат­пайт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Мөңгүлөрү 4000 мден жогору жайгашкан. Жалпы аянты 500 гслг&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;ге жакын. Мөңгүлөрдүн көбү Какшаал тоо тизмегинен пайда болгон. Ирилери: Ак-Сай, Ай-Талаа, Орто-Таш (Мушке­тов), Петров, Наливкин ж. б. Облустун суула­ры Сыр-Дарыя, Тарим, Чүй д-нын &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Чатыр­Көлдүн алаптарына кирет. Ири дарыясы - &lt;em&gt;На­рын.&lt;/em&gt; Анын облус аймагындагы уз. 400 кладен ашык. Ири куймалары: Чоң &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Кичи Нарын, Он-Арча, Ат-Башы, Алабуга, Көк-Ирим, Көкө­мерен. &lt;em&gt;Чуй&lt;/em&gt; дарыясы &lt;em&gt;Жоон-Арык&lt;/em&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; &lt;em&gt;Кочкор&lt;/em&gt; суу­ларынын кошулушунан пайда болот. Ак-Сай суусу (Мүдүрүм куймасы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; кошо) Таримдин алабына кирет. &lt;em&gt;Ак-Сай&lt;/em&gt; &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; &lt;em&gt;Мүдүрүм&lt;/em&gt; кошулуп, Какшаал д-н түзөт. Суулары негизинен кар-мөңгү сууларынан куралат. Респ-нын гидроэнергия ресурстарынын ^Ди облустун сууларына таан­дык. Нарын &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; анын куймаларынын жылына 36477 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; &lt;em&gt;кВт-с&lt;/em&gt; электр энергиясын берүү мүм­күнчүлүгү бар. Ири көлдөрү: &lt;em&gt;Соңкөл, Чатыр-Көл.&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Облустун аймагынын топурак-өсүмдүгү ар түрдүү. Тоо капталдарына бийиктик алкактуу­лук мүнөздүү. Тоонун чөл &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; жарым чөл ал­кактары Кочкор, Жумгал, Ат-Башы өрөөндө­рүнүн тамандарын, тоо этектерин, Ак-Сай суу­сунун жээгиндеги талааларды, Чатыр-Көл өндү­рүнүн түзөң бөлүктөрүн ээлейт. Мындагы боз топурактуу жерлерде негизинен шыбак, айрым жерлерде бетеге, баялыш, эфемер, ксерофит өсүмдүктөрү өсөт. Нарын, Ат-Башы, Жумгал, Көкөмерен, Кочкор &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Алабуга сууларынын жайылмаларын бадалдуу токой ээлейт. Ак-Сай, Арпа, Ат-Башы, Кара-Кужур, Нарын, Соңкөл өрөөндөрүндөгү кыйла аянт тоонун талаа алка­гына кирет. Мындагы коңур &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; ачык коңур топурактуу жерлерди бетеге, түктүү буудайык, доңуз сырты, шыбак &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; эфемерлүү тоолуу та­лаа ээлейт. Өрөөндөрдү курчаган тоолордун кап­талдары субальп алкагына кирет. Тоолуу шал­баа топурактарында ар кыл чөптүү субальп шалбаасы өсүп, тоолордун &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt; капталдарында бадал &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; карагайлуу токой кездешет. Кырка тоолордун эң бийик бөлүктөрүн альп алкагы ээлейт. Мында тоонун талаа топурактары та­ралган; түрдүү кыска чөптүү альп шалбаасы &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; бетегелүү талаа басымдуу. Облустун айма­гынын 3%ин токой &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; бадал ээлейт. Алар не­гизинен Нарын, Жумгал, Ат-Башы р-ндорунда таралып, ийне жалбырактуу (Ат-Башы, Кабак тоолорунун &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt; капталдарында) &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; бадалдуу (Нарын, Көкөмерен, Алабуга, Ат-Башы, Кочкор сууларынын жээктеринде) токойлорго бөлүнөт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Калкы. &lt;/strong&gt;Облуста 2012-ж. респ-нын калкынын 4,8% и (262,1 миң) жашаган. Алардын 99,2% и кыргыздар, калгандары орус (0,1%), өзбек (0,2%) ж. б. улуттар. Респ-да калкы эң сейрек отурук­ташкан облус, анын калкынын орт. жыштыгы 1 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;жерге 5,6 адам (респ-да бул көрсөткүч 26&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:НАРЫН_ОБЛУСУ_2.jpg|thumb|Нарын шаарынын чыга бериши.]]&lt;/div&gt;&lt;p&gt;адамды түзөт). Жумгал, Кочкор &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Нарын өрөөндөрүндө калк салыштырмалуу жышы­раак. Негизинен автомобиль жолдорунун жээ­гинде &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; сууларды бойлой жайгашкан. Шаар калкы облустун калкынын 15%ин түзөт (39,4 миң адам).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Экономикасы. &lt;/strong&gt;Облус респ-дагы бийик тоолуу, социалдык &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;экон.&quot; data-full=&quot;экономикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;экономикалык&lt;/abbr&gt; жактан салыштырмалуу анча өнүкпөгөн аймак. Акыркы жылдарда об­луста рынок экономикасынын шарттарына ылайык менчиктин түрдүү формасындагы өндү­рүш &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; тейлөө ишканалары пайда боло баш­тады. Облустун аймагында 1991-ж. атайын мый­зам &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; респ-дагы биринчи Нарын эркин эконо­микалык аймагы (ЭЭА) түзүлгөн. Мында өндү­рүш &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; тейлөө тармактарын өстүрүү үчүн чет өлкөлөрдүн каражаттары, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; дүйнөдөгү ал­дынкы өндүрүштүк технологияны пайдалануу­да көп жеңилдиктер (бажы акы, салык төлөө ж. б.) берилип, облустун &lt;abbr data-short=&quot;экон.&quot; data-full=&quot;экономикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;экономикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; социалдык деңгээлин жогорулатуу үчүн ыңгайлуу шарт түзүлгөн. Нарын ЭЭАда субъект катары 42 бир­гелешкен ишкана катталган. Алардын ичинен 18и ар түрдүү тармактарда иштешип, алтын кон­центратын этиленге каптоо, минералдуу суу чы­гаруу, а. ч. сырьёлорун, айрыкча жүндү жууп­тазалоо, ун тартуу, жашылча консервалоо ж. б. продукцияларды өндүрөт. Ишканалар Кытай, АКШ, Ливан, Кипр, Мальта, Болгария &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Рос­сия &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; биргелешип уюшулган.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Облуста 2010-жылы 2133 ишкана, уюм &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; мекемелер катталган (&lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; иштегендери 985). Бул ишканалар түрдүү менчикте болуп, эконо­микасынын дээрлик бардык тармактарына тие­шелүү. Жогоруда көрсөтүлгөн 3777 ишкананын 348 (иштегендери 258) &lt;abbr data-short=&quot;мамл.&quot; data-full=&quot;мамлекеттик&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;мамлекеттик&lt;/abbr&gt; менчикке, 546 (377) муниципалдык &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; 2883 (538) жеке менчикке таандык. Ишканалар (3777; иштегендери - 1218) түрлөрү &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; 3220сы (877) чакан, 415и (244) орто &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; 142си (97) ири ишкана, уюм, мекемелерге тиешелүү.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ө. ж. ишканаларынын салыштырмалуу ири­лери: Ат-Башы ГЭСи, «Солтон-Сары» кени. Ө. ж-нын негизги тармактары: электр энерге­тика, отун ө. ж., тамак-аш, ун &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; жем тартып чыгаруу, машина куруу. Ө. ж. тармактары чы­гарган негизги продукциялар: электр энер­гиясы (2010-ж. 146,5 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; &lt;em&gt;кВт-с&lt;/em&gt; ), көмүр (168,4 миңг), тигилүү кийимдер (500,2 миң сомдук), токулган кийимдер (1,2 миң даана), текстиль &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; тигилүү кийимдер (1,8 миң даа­на), ун (24,7 миң &lt;em&gt;т),&lt;/em&gt; минералдуу суулары (29,9 миң бөтөлкө).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Облустун жери бийик тоолуу аймак болгон­дуктан, а. ч. тармагы - мал багууга &lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; кой, жылкы &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; топоз асыроого адистешкен. Дый­канчылык мал чарбасын тоют &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; камсыздан­дырууга ылайыкташтырылып, арпа &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; тоют өсүмдүктөрүн өстүрүп келген. Базар экономика­сынын шартына ылайык буудай, картөшкө, жашылча, май өсүмдүктөрдү өстүрүүгө көбүрөөк көңүл бурула баштады.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;2010-ж. облуста 4 &lt;abbr data-short=&quot;мамл.&quot; data-full=&quot;мамлекеттик&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;мамлекеттик&lt;/abbr&gt;, 417 коллективдүү чарба, 30 498 дыйкан (&lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; фермер) чарба &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; 4 АК бар.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Айыл чарбага жарактуу жер 2768,5 миң &lt;em&gt;га &lt;/em&gt;(жалпы аянттын 62,2% и), &lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; айдоо аянты 120,8 миң &lt;em&gt;га,&lt;/em&gt; көп жылдык бак-дарактар 0,2 миң &lt;em&gt;га&lt;/em&gt; (0,01%), кысыр аңыз 9,5 миң &lt;em&gt;га&lt;/em&gt; (0,3%), ча­бынды 12,2 миң &lt;em&gt;га,&lt;/em&gt; жайыт 2626,2 миң &lt;em&gt;га&lt;/em&gt; бол­гон. Эгин аянты 95,6 миң &lt;em&gt;га,&lt;/em&gt; анын 25,6 гасына (26,8%) дан, 5,5 миң гасына картөшкө (5,7%), 0,5 миң гасына жашылча (0,5%), 0,2 миң гасы­на май алынуучу (0,2%), 63,9 миң гасына тоют өсүмдүктөрү (66,8%) өстүрүлгөн. О б л у с т а 129,8 миң уй, 871,3 миң кой, эчки, 90,8 миң жылкы, 168,7 миң үй куштары болгон. Облус­та эл чарба жүктөрүн ташууда автомобиль транс­портунун мааниси зор. Ал аркылуу 2010-ж. 980,1 миң &lt;em&gt;т&lt;/em&gt; жүк ташылып, жүргүнчү ташуу 168,7 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; жүргүнчү-километрди (1,3%) түзгөн.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:НАРЫН_ОБЛУСУ_3.jpg|thumb|Бишкек - Торугат автомобиль жолунун Нарын облу­сундагы бир бөлүгү.]]&lt;/div&gt;&lt;p&gt;Негизги автомобиль жолдору: Бишкек - Балык­чы - Нарын - Торугарт - Кашкар (Кытай), Ба­лыкчы - Кочкор - Чаек - Тунук (Суусамыр өрөөнү); Нарын - Куланак - Баетов - Кош-Дөбө; Нарын - Казарман - Көгарт - Жалал-Абад ж. б. 1994-ж. облустун борбору - Нарын ш-нда трол­лейбус линиясы курулган. Нарын ш. аба жолу аркылуу Бишкек, Каракол, Жалал-Абад ж. б. шаарлар &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; байланышат.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Маданий турмушу. &lt;/strong&gt;Облуста 2010/11-окуу жы­лында жалпы билим берүүчү 139 &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; сабактар­ды тереңдетип окуткан 14 мектеп, бир гимна­зия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Кыргыз-Түрк &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; обл. мектеп лицейле­ри иштейт, НМУ бар.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Облуста улуттук госпиталь, 6 үй-бүлөлүк ме­дицина борбору, чоңдор үчүн 2 шаардык, 4 ра­йондук оорукана, стоматол. поликлиника, 82 ФАП, 5 санитария-эпидемиол. көзөмөлдөө стан­циясы (СЭМ), кургак учукка каршы диспансер, 49 үй-бүлөлүк врачтар тобу, Кочкор р-нунда «Чоң-Туз» спелеосанаторийи иштейт.&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:НАРЫН_ОБЛУСУ_4.jpg|thumb|Облустук администрация имараты.]]&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;1991-жылдан Нарын радиосу 1-программада жумасына 4 жолу эфирге чыгат. Облустун «На­рын-ТВ» телестудиясы 1993-жылдын 1-фев­ралынан иштейт. Жумасына бир жолу жекшем­би күнү 4-5 саат көрсөтүүлөрдү уюштурат. 1996- жылдан «Аян» эркин телестудиясы көрсөтөт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Облуста 127 китепкана (980,8 миң нуска ки­теби бар), обл. &lt;abbr data-short=&quot;муз.&quot; data-full=&quot;музыкалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;музыкалык&lt;/abbr&gt; драма театры (Нарын ш­нда), &lt;abbr data-short=&quot;мад-т&quot; data-full=&quot;маданият&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;маданият&lt;/abbr&gt; үйү &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; клубдук мекемелер, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; 5 &lt;abbr data-short=&quot;мамл.&quot; data-full=&quot;мамлекеттик&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;мамлекеттик&lt;/abbr&gt;, 2 мектеп музейи бар. Обл. «Теңир-Тоо» (1938-жылдан), 5 райондук &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; эркин гезит чы­гат. Облустун аймагында Кошой-Коргон шаар чалдыбары (7-8-к.), Таш-Рабат Кербен сарайы (10-15-к.), Шырдакбектин чебинин (10-12-к.) урандылары, Тайлак баатырдын күмбөзү (19-к.), таш доорундагы тургун жай (Он-Арча) ж. б. тарыхый эстеликтер бар.&lt;/p&gt;<br /> <br /> [[Category:5-том,_501-600_бб]]</div>

vol5_>KadyrM