https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9D_%28%D1%88%D0%B0%D0%B0%D1%80%29 2026-11-09T13:16:01Z Бул барактын викидеги өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.4 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9D_(%D1%88%D0%B0%D0%B0%D1%80)&diff=104494&oldid=prev 2026-11-09T12:21:17Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">9 ноябрь 2026, саат 12:21 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9D_(%D1%88%D0%B0%D0%B0%D1%80)&diff=104493&oldid=prev 2026-11-01T18:00:00Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;p&gt;&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;НАРЫН - &lt;/strong&gt;Нарын обл-ндагы шаар (1927-жыл­дан). Облустун &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Нарын р-нунун &lt;abbr data-short=&quot;адм.&quot; data-full=&quot;администрациялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;администрациялык&lt;/abbr&gt; борбо­ру. Ортонку Нарын өрөөнүнүн чыгыш бөлүгүндө, Нарын д-нын (аты да ошондон) боюнда, Ала­Мышык &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Нарын кырка тоолорунун &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt; эте­гинде, Бишкек — Торугарт автомобиль жолу­нун жээгинде, &lt;abbr data-short=&quot;деңиз деңг.&quot; data-full=&quot;деңиз деңгээлинен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;деңиз деңгээлинен&lt;/abbr&gt; 2024 &lt;em&gt;м&lt;/em&gt; бийиктикте жайгашкан. Аянты 5040 &lt;em&gt;га.&lt;/em&gt; Бишкек ш-нан 365 &lt;em&gt;км,&lt;/em&gt; Балыкчы т. ж. бекетинен 180 &lt;em&gt;км.&lt;/em&gt; Кал­кы 35,0 миң (2010). Ички Теңир-Тоо аймагын­дагы жол тоому.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Шаар жайгашкан аймак тектирлүү, батышка карай жантайыңкы. Шаардын чыгыш жагы дарыянын оң өйүзүнө өтөт. Шаарды түштүктөн Нарын &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Ала-Мышык тоолору курчап турат. Шаардын &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt; тарабы чаптуу келип, дарыянын оң жээгине бийик, тик кемерлүү жар болуп түшөт. Нарын д. кууш өрөөндүн &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt; чети ар­кылуу ошол тик кемерйердин түбүн бойлой шар агат. Шаар суунун деңгээлинен 5-6 &lt;em&gt;м&lt;/em&gt; бийик&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:НАРЫН_1.jpg|thumb|Нарын дарыясынын жээгинен көрүнүшү.]]&lt;/div&gt;&lt;p&gt;жаткан тектирде жайгашкан. Өрөөндүн тама­нынын жазылыгы 300-500 ждей, батышка ка­рай бир аз кенийт. Нарын д-нын кууш аска­таштуу нугуна (шаардын чыгыш четинде) 1868-ж. салынган көпүрөнүн батыш жагында­гы чаптуу дөбөлөрдүн этегинен сууну көздөй эңкейиштеп, &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt;-чыгышты карай созулат. Кли­маты континенттик. Январдын орт. &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;сы -17,1°С, эң төмөнкү &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt; -38°С. Июлдун орт. &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;сы 17,2°С, эң жогоркусу 37°С. Кышы ызгаардуу, узак, жайы негизинен мелүүн, кур­гак келип, кыска. Жылдык жаан-чачыны 250- 300 &lt;em&gt;мм,&lt;/em&gt; анын 71% и апрель-октябрь айларын­да түшөт. Топурагы ачык куба күрөң &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; кара коңур. Шыбак-бетегелүү, чий &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; эфемер өсүм­дүктүү кургак талаа &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; талаа ландшафттуу.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Азыр алар антропогендик ландшафтка айлануу­да. Тоо капталдарында сейрек карагай, алтыга­на, табылгы, төө куйрук, түркүн чөп өсүмдүк­төрү өсөт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;К а л к ы (1939-ж. - 4,5 миң, 1970-ж. - 21,1, 1980-ж. - 32,0, 2000-ж. 40,9, 2010-ж. - 35,0 миң); негизинен кыргыз (88%), &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; орус (6,5%), өзбек (1,2%) уйгур, (0,7%), дуңган (0,6%), украин (0,5%) ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Эмгекке&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:НАРЫН_2.jpg|thumb|Шаардын жалпы көрүнүшү.]]&lt;/div&gt;&lt;p&gt;жарамдуу калктын 85% и негизинен ө. ж-да, курулушта, соода-сатыкта, райондук, обл. дең­гээлдеги кызматтарда, үй кызматында, көмөкчү чарбаларда ж. б. жумуштарда иштейт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Н. тарыхый маалыматтар &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; Жети-Суудан Кашкарга (Кытай) кетүүчү соода жолундагы кокондуктардын чеби катары 19-к-дын 30-жыл­дарында негизделген. Чеп 1867-ж. кокондук­тардан бошотулуп, ал жерге казак-орус аскер кошуунунан турган гарнизон жайгаштыры­лып, 1863-ж. аны орус аскерлери басып алган. Кийин кайра кокондуктарга өткөн, 1867-ж. биротоло бошотулуп, 1868-ж. генерал-майор Я. И. Краевскийдин жетекчилиги &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; 100 ка­зак-орустан турган гарнизон жайгаштырылып, казарма курулган. Ал гарнизон Бишкек - На­рын - Торугарт соода жолундагы Нарын д-на салынган (1868-ж.) көпүрөнү, Нарын-Тоодогу ашууларды кайтарган. Чептин жанында чакан айыл пайда болуп, анда жашаган татар, өзбек, дуңгандар жергиликтүү кыргыздар &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; соода са­тык жүргузгөн. 1903-ж. анда 875 адам (&lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; 391 орус, 230 өзбек, 64 кыргыз ж. б.) жашаган. Бул айыл Кашкарга (Кытай) товар жөнөтүүгө ың­гайлуу пункт болгон. Нарын бажыканасы ар­кылуу жылына 5 миңге жакын жүргүнчү өтүп турган. Калкынын бир бөлүгү мал багып, мал чарба продуктуларын (жүн, тери, кийиз ж. б.) Фергана өрөөнүнө кол өнөрчүлүк буюмда­рына ж. б-га алмашып турган. 1913-ж. мында 1500 киши жашаган, 139 соода пункту 300 миң сомдук соода-сатык иштерин жүргүзгөн. Соода­герлерди тейлөөчү 3 кербен сарай, бажыкана, бир нече чайкана болгон. Бут кийим, кийим тигүүчү, шайман оңдоочу 5 кустардык жөнөкөй мастерской иштеген. Чиркөө, мечит, почта, ла­зарет, башталгыч окуу жайы (12 бала окуган) болгон.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Шаарда Совет бийлиги 1918-ж. орногон. 1920-ж. ноябрда ак гвардиячылар козголоң чы­гарган. Козголонду Бишкек, Токмок, Каракол­дон келген отряд &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Түркстан полкунун аскер­лери баскан. Шаар - 1918-жылдан уезддин, 1926-жылдан кантондун, 1939-жылдан облустун борбору.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Н. ш-нын экономикасынын негизин ө. ж., транспорт &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; байланыш, курулуш, ком­муналдык турак жай чарбасы, турмуш-тиричи­лик жактан тейлөө кызматы, соода &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; коом­дук тамактануу тармактары түзөт. Анда өндү­рүштүк &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; социалдык жактан тейлөөчү тар­мактардын көптөгөн мекеме-ишканалары жай­гашкан. Нарын ш-нын ээлеген ордунун &lt;abbr data-short=&quot;деңиз деңг.&quot; data-full=&quot;деңиз деңгээлинен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;деңиз деңгээлинен&lt;/abbr&gt; бийиктиги, климаттык шартынын татаал­дыгы, респ-нын борбору Бишкектен алыстыгы, т. ж. транспортунун жоктугу, шаардын &lt;abbr data-short=&quot;экон.&quot; data-full=&quot;экономикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;экономикалык&lt;/abbr&gt; жактан өнүгүшүнө терс таасирин тийгизип ке­лет. Н. ш-нын чарба жүргүзүү тармактарында структуралык көп өзгөрүүлөр болуп, менчиктин түрдүү формасындагы ишканалар &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; мекеме­лер пайда болду. Шаарда 194 чакан ишкана, 3 кооперация, 20 АК, чет өлкөлүктөр &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирге уюштурулган 4 орток ишкана &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; 1076 жеке ишкерлер бар (2012). Алар ар кандай менчик түрүнө кирет &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; ө. ж. өндурүштөрүндө, куру­луш, транспорт &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; байланышта, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; соода­да ж. б. тейлөө тармактарында иш алып барат.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Облустагы өндүрүштүк ишканалардын көбү Н. ш-нда жайгашкан. Шаарда бир нече менчик, 7 чакан, чет өлкөлөр &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; ортоктош бир ишкана, обл. ө. ж. өндүрүштүк кооперация бирикмеси &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; 50дөн ашык жеке ишкерлер ө. ж. өндүрүшү багытында иш жүргүзөт. Шаардын негизги ө. ж. продукциясын а. ч. сырьёлорун кайра иш­теп чыгаруучу тамак-аш, кондитердик азыктар, минералдуу суулар, алкоголсуз суусундуктар, ун-акшак, пластик терезе, эшик ж. б. берет. Алардан башка &lt;abbr data-short=&quot;жерг.&quot; data-full=&quot;жергиликтүү&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; ресурстарды пайдалануу &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; иштеген электр энергетика &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; алтын ка­зып алуучу ө. ж. тармактары бар. Ушул ишка­налар шаардын ө. ж-нын негизги тармактык структурасын түзөт. Бул тармактар облустун жалпы ө. ж. продукция көлөмүнүн 83,5% тен ашыгын өндүрөт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Н. ш-нын салыштырмалуу ири ө. ж. ишка­налары: Ат-Башы ГЭСи, «Даназык» МАК, «Сол­тон-Сары» алтын кени, эт комбинаты, «Башат» АК (кийим тигүү &lt;abbr data-short=&quot;ф-ка&quot; data-full=&quot;фабрика&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;фабрика&lt;/abbr&gt;сы). Шаарда өндүрүлгөн ө. ж. продукцияларынын респ-нын экономика­сына кошкон салымы кыйла төмөн. 1996-ж. Н. ш-нын ишканалары респ-да өн-дүрүлгөн электр энергиясынын болгону 1%ин, курама темир-бе­тондун 0,2%ин, кондитер азыктарынын 0,8% ин гана өндүргөн. Н. ш-нын ө. ж. өндүрүшүнүн көбү бир же эки ишканадан турган 9 өндүрүш тарма­гына бөлүнөт. Алар: электр энергетика, алтын казуу, машина куруу, курулуш материалдарын&lt;/p&gt;&lt;p&gt;чыгаруу, токой &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; жыгаччылык, жеңил, та­мак-аш, ун тартуу, жем чыгаруу. Электр энер­гетика тармагы &lt;em&gt;Ат-Башы ГЭСи&lt;/em&gt; &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; электр энер­гиясын таркатуучу мекемеден туруп, Нарын электр тармактар ишканасы бириктирилген. «Кыргызавтосервис» МАК негизинен автомобил­дерди оңдоо, &lt;abbr data-short=&quot;тех.&quot; data-full=&quot;техникалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;техникалык&lt;/abbr&gt; жактан тейлөө жумуштарын аткарат.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Курулуш материалдар ө. ж. тармагынын не­гизги ишканасы - «Мунара» АК. Андан башка 5 чакан ишкана курулуш материалдарын чыга­рат. Жеңил ө. ж. кол өнөрчүлүктүн негизинде өнүгүп келүүдө. «Башат» АКта тебетей, калпак тигилип, сатыкка чыгарылат. «Улук-Нан», «На­рын сүт комбинаты» МАК &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; «Нарын эт ком­бинаты» тамак-аш продуктуларын белендейт. Шаарда 3 чакан ишкана азык-түлүк (нан &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; нан азыктары, өсүмдүк майы) чыгарат. Ун-ак­шак &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; аралаш тоют даярдоочу ө. ж. тарма­гынын шаардагы ири ишканасы - «Даназык» МАК. Анын облустун ө. ж-ндагы үлүшү: иште­ген адамдардын саны &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; 3% ти, продукциянын көлөмү &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; 12%ти түзгөн. Шаарда басмакана, суу түтүктөрүн орнотуу ишканасы иштейт. Шаар «Нарын» эркин &lt;abbr data-short=&quot;экон.&quot; data-full=&quot;экономикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;экономикалык&lt;/abbr&gt; аймагынын да борбору (1993-жылдан).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Н. шаары облустун негизги жол тоому ката­ры облустун райондорун бирдиктүү эл чарба ком­плексине бириктирип, &lt;abbr data-short=&quot;Кырг-н&quot; data-full=&quot;Кыргызстан&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Кыргызстан&lt;/abbr&gt;дын башка аймак­тары, &lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; ири ө. ж-луу борборлору &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; байла­нышып турат. Анда автомобиль жолунун мааниси зор. Алгачкы автомобиль Нарынга 1937-ж. келген. Автомобиль жолу аркылуу Н. ш. облустун бардык айыл-кыштактары &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; байланышат. Эң ири автомобиль жолдору: респ. маанидеги Нарын - Балыкчы, эл аралык маа­нидеги Бишкек - Нарын - Торугарт - Кашкар (Кытай). Балыкчы ш. аркылуу респ-нын борбо­ру Бишкекке (дайыма) &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Каракол ш-на авто­бус (маал-маалы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt;) каттайт. Автобустун шаар аралык (Нарын - Ат-Башы, Нарын - Баетов, Нарын - Казарман, Нарын - Жер-Көчкү, На­рын - Казыбек) 5, шаар айланасы (Нарын - Учкун, Нарын - Эмгекчил ж. б.) &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; 20 марш­руттук каттамы бар. Шаар айланасына &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; шаарда жүргүнчүлөрдү автобус, троллейбус, 1994- жылдан таксилер ташыйт. Шаардык автобекет 1968-жылдан иштейт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Нарынга алгачкы самолёт 1946-ж. келип кон­гон. Ошол жылдан авиация Бишкек - Нарын маршруту &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; почта, кийинчерээк жүргүнчү ташый баштаган. 1990-ж. чейин аба жолу ар­кылуу Н. респ-нын борбору Бишкек, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; Ош, Чолпон-Ата, Каракол ш., айрым айыл-кыштак­тар &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; байланышып турган. 1954-жылдан «На­рын» аэропорту иштейт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Электр телефон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; телеграф (телекоммуни­кация) байланыштары шаарда 1936-ж. почта­телеграф конторасына алгачкы Бленкер (МБ) коммутатору орнотулгандан кийин иштей баш­таган.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Учурда шаарда 4 АТС (абоненттик номери 6100) иштеп, мекеме-ишканаларга, 1390 менчик үй­лөргө 4825 телефон аппараты орнотулган; 46 телефакс иштейт. Нарын электр тармагы 1971-ж. негизделген. Ал негизинен шаарды электр энергиясы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; камсыз кылат. Чыңалуу­су 10/04 &lt;em&gt;кВ&lt;/em&gt; трансформатордук подстанциялар­ды оңдойт, ишке киргизет. Уз. 114,0 &lt;em&gt;км&lt;/em&gt; (чыңа­луусу 10 &lt;em&gt;кВ),&lt;/em&gt; 124,0 &lt;em&gt;км&lt;/em&gt; (0,4 &lt;em&gt;кВ)&lt;/em&gt; электр линияла­рын, 275 трансформатордук подстанцияны ж. б. тейлейт.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Суу түтүгүнүн уз. 101,5 &lt;em&gt;км.&lt;/em&gt; Суу тазалоочу ку­рулмасы суткасына 2,0 миң л&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; булганыч сууну тазалайт. Жылуулук берүү тармагынын уз. 10,9 &lt;em&gt;км.&lt;/em&gt; От жагуу мезгилинде 20 миң &lt;em&gt;Гкал&lt;/em&gt; жы­луулук берет. Шаарда 100 орундуу мончо, кир &lt;sup&gt;Ж&lt;/sup&gt;УУ&lt;sup&gt;Ч&lt;/sup&gt;У жай (кабыл алуу пункту &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt;), 2 мейман­кана бар. ЗОга жакын чекене соода ишканала­ры 1438 &lt;em&gt;га&lt;/em&gt; жерге жайгашкан. 2010/11-окуу жы­лында шаарда орто билим берүүчү 10 мектеп иш­теп, анда 7 891 окуучу окуган. Жети бала бак­чада 1263 бала тарбияланууда. 1993-жылдан мектеп-лицей (350 окуучу), 10 китепкана, &lt;abbr data-short=&quot;муз.&quot; data-full=&quot;музыкалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;музыкалык&lt;/abbr&gt; мектеп, 1994-жылдан кыргыз-түрк лицей мек­теби (234 окуучу) иштейт. Нарын &lt;abbr data-short=&quot;мамл.&quot; data-full=&quot;мамлекеттик&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;мамлекеттик&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;ети (1996-ж. ачылган), &lt;abbr data-short=&quot;мед.&quot; data-full=&quot;медициналык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;медициналык&lt;/abbr&gt; окуу жайы, 2 клуб, му­зей бар. Борборлоштурган оорукана (75 орун­дуу, 4 бөлүмү, лабор-сы, физиодарылоо, тез жар­дам кызматы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt;), шаардык, обл. поликлиника, диспансер (обл. &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; балдар ооруканалары, кур­гак учук диспансери ж. б.), стоматол. поликли­ника, санитария-эпидемиол. көзөмөлдөө борбо­ру, 4 үй-бүлөлүк врачтар тобу иштейт. Шаар калкына 4 телеберүү программасы (коомдук Рос­сия телекөрсөтүүлөрү, «Вести», Кыргыз теле­көрсөтүүлөрү, «Пирамида») көрсөтүлөт. &lt;abbr data-short=&quot;Жерг.&quot; data-full=&quot;Жергиликтүү&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Жергиликтүү&lt;/abbr&gt; «Нарын-ТВ», «Аян» эркин телестудиялары иш­теп, шаар калкына (&lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; облуска да) жума.сы­на бир жолу телеберүүлөрдү көрсөтөт. Аянты 33 ганы түзгөн 4 сейил бак («Жеңиш», «Алма­бак», «Нарын шаарынын 70 жылдыгы», «Бор­бордук») уюштурулган. Шаардын композиция­лык чордонун В. И. Ленин &lt;abbr data-short=&quot;атн.&quot; data-full=&quot;атындагы&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;атындагы&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;борб.&quot; data-full=&quot;борбордук&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;борбордук&lt;/abbr&gt; аянт түзүп, анда &lt;abbr data-short=&quot;муз.&quot; data-full=&quot;музыкалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;музыкалык&lt;/abbr&gt; драма театры &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;мад-т&quot; data-full=&quot;маданият&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;маданият&lt;/abbr&gt; үйү жайгаш-&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:НАРЫН_3.jpg|thumb|Искусство галереясы.]]&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;кан. Шаардын &lt;abbr data-short=&quot;экон.&quot; data-full=&quot;экономикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;экономикалык&lt;/abbr&gt; багытын турукташтыруу үчүн инвестициялоо колго алынып, туристтер­ди тартуу максатында 300 орундуу «Корона» ре­стораны &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; көп тармактуу «Дордой-Плаза» со­ода комплекси &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; сүрөт галереясы ишке кир­гизилген. Н-да обл. «Теңир-Тоо» &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; райондук «Жибек Жолу» гезиттери чыгат.&lt;/p&gt;<br /> <br /> [[Category:5-том,_501-600_бб]]</div>

vol5_>KadyrM