https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%9E%D0%98_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B5%D1%80НАВОИ Алишер - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-09T13:16:27ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%9E%D0%98_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B5%D1%80&diff=104312&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-09T12:21:14Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">9 ноябрь 2026, саат 12:21 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9D%D0%90%D0%92%D0%9E%D0%98_%D0%90%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%B5%D1%80&diff=104311&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">НАВОИ </strong>Алишер, Навои Низамиддин М и р А л и ш е р (9. 2. 1441, Герат ш. - 3. 1. 1501, ошол эле жер) - өзбек акыны, ойчул, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> ишмер. 15 жашында эле фарсыча <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түркчө жазган акын катары таанылган. Герат, Мешхед, Самарканд ш-нан окуган. 1469-ж. Султан Хусейн Байкара Хорасанды башкарып турганда, Н. анын мөөр беги болуп иштеген. 1472-ж. вазирликке дайындалып, эмир наамын алган. Вазир кезинде <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> чеберлерине, акын-</p><p>[[File:НАВОИ_1.jpg|thumb]]дарга жардам берип, медресе, оорукана, көпүрө курууга башчылык кылган, <abbr data-short="о. кылым" data-full="орто кылым" data-extended="true">орто кылым</abbr> деспотизмине каршы туруп, карапайым элдин мүдөөсүн жактаган. 1488-жылдан биротоло чыглык ишке өткөн. Н-нин адабий мурасы өтө зор <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> көп жанрдуу: ЗОдай ыр жыйнак, чоң-чоң дастандар, прозалык чыгармалар, <abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> трактаттар калган. Аларда О. Азиянын 15-к-дагы руханий турмушу сүрөттөлгөн. 1498-99-ж. түркчө «Балалыктын шумдуктары», «Жаш чактын табылбастары», «Орто курактын укмуштары», «Карыя насааттары», фарсча «Дивани Фани» деген ырлар (газелдер) жыйнактарын чыгарган. Н-нин чыглыгынын туу чокусу - Низами Гянжеви <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Амир Хосров Дехлевинин «Беш китебине» жооп кылып жазган «Хамса» («Беш китеп») цикли. Цикл «Сопулардын дүрбөлөңү» (1483), «ЛайлиМажнун» (1484), «Фархат-Ширин» (1484), «Жети планета» (1484), «Искендер дубал» (1485)деген беш дастандан турат. «Сопулардын дурбөлөңү» - <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr>-<abbr data-short="публ." data-full="публицистикалык" data-extended="true">публицистикалык</abbr> мүнөздө жазылган дастан. «Лайли-Мажнунда» Кайс деген жаш жигиттин Лайли сулууга ашыктыгы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү эски араб уламышы кайра иштелген. «Фархад-Ширин» - Фархад баатырдын армян кыз Ширин сулууга ашыктыгын баяндаган дастан. Н-нин бул дастаны шах Хосровду эмес, адилет иш үчүн күрөшкөн Фархадды <abbr data-short="борб." data-full="борбордук" data-extended="true">борбордук</abbr> образ кылып көрсөткөнү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мурдагы «Фархад-Шириндерден» айырмаланат. «Жети планета» жомок түрүндөгү жети новелладан куралган. «Искендер дубал» - «Беш китеп» циклин жыйынтыктоочу дастан. Н-нин <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>, асыресе ыр түзүү теориясы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> «Көлөм салмагы» деген трактаты бар. Өмүрүнүн акырындаН. «Канаттуулардын тили» (1499)дастанын, «Ашык болгон жүрөк» деген <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr>-дидактикалык (1500) чыгарма жараткан. «Эки тилдин талашы» (1499) трактатында Н. түрк тили орой деген ошол учурдагы түшүнүктү четке кагып, анын <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>туу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> көркөм экенин <abbr data-short="теор." data-full="теориялык" data-extended="true">теориялык</abbr> жактан далилдеген. Н-нин поэзиясынын кереметтүү күчү Күн чыгыш тарыхын <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>ын изилдегендердин зор кызыгуусун туудуруп, <abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr>- изилдөөлөрдүн навои таануу деген атайын тармагын пайда кылган. Навои таанууга салым кошкондор: В. В. <em>Бартолъд,</em> Е. Э. Бертельс, Айбек; өзбек <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>чылары - В. Захидов, Л. Шарафутдинов, И. Султанов, А. Хаитметов ж. б. Н-нин кол жазмалары дүйнөлүк чоң китепканалардын көбүндө сакталып турат. Чыгармалары көп тилдерге, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> кыргызчага да которулган.</p><p>Чыг.: Полн. собр. соч. Таш., 1986-2002. Т. 1-20 на узб. яз.</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_501-600_бб]]</div>vol5_>KadyrM