https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90МУГКАНА - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-05T20:24:44ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=102888&oldid=prevvol5_>KadyrM, 04:00, 4 ноябрь 2026 карата2026-11-04T04:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 04:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=102889&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:35:36Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:35 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МУГКАНА - </strong>1) отко сыйынуучулардын ыйык үйү; 2) үстү кумпалуу, боз үй түрүндө таштан курулган, эшиги тар күмбөз (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 2-к. - <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 6-7-к). Бир үй-бүлө мүчөлөрү мончок, сөйкө, бычак, жебе, карапа идиштер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге коюлган. Дубалынын түп жагынын калыңдыгы 2,5- 5 <em>м,</em> эшигинин туурасы 70 <em>см.</em> М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ын </del>диаметри 4-15 <em>м,</em> уз. 3-9 <em>м,</em> туурасы 2-6 <em>м,</em> бийикт. 2,4- 3,5 лгге чейин жетет. Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, негизинен Ала-Бука <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Аксы аймактарында, Наманган обл-нун Кара-Мазар тоосу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Курама тоо кырларында (Гава-Сай, Көк-Серек, Сумсар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Касан капчыгайларында, Кызыл-Жар, Орто-Суу өрөөнүндө) кездешет. Бул жерлерде 200дөн ашык М. казылган. Алар чала көчмөн тоолук малчыларга таандык. Бул урууларды эфталиттер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланыштырышат. Проф. Г. А. Пугаченкова М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ы </del>казак, кыргыз күмбөздөрүнүн алгачкы түрү деп болжолдойт. Ала-Бука р-нундагы М-ларды 1951-ж. археолог А. К. Кибиров, 1955- <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> 1974-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген. Терек-Сай шаарчасына жакын, Орто-Токой кыш-нда Касан-Сай суусунун оң өйүзүндө Чычырканак дөбө-мүрзөлөрүнөн да М-лар табылган. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Чыгыштагы эң четки М-лар тобу Пачата (Аксы) суусунун жогорку бөлүгүндө кезигет. Казылган М-лар <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 1-к-на таандык. Мындай таш мүрзөлөр кыргыздарда корум же корумдап (сөөк, өлүк) коюу деп аталат. Ферганалык тажиктер «корумб» - «үйүлгөн таш» деп аташкан. 19-к-да ферганалык өзбектер «курум» же «гурум» дешкен. Аталган корум-мүрзөлөрдүн атайын жасалган эшиги болгон. Корум-мүрзөлөрдү <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк мугдардын (эл) үйү же мугдардан калган калдык деп эсептешип, тажиктер көбүнчө «ханам-муг» дешсе, өзбектер «муг-хана», ал эми кыргыздар «мык» (мыктын үйү) деп аташкан. Чоң Алайда, Тажикстандын Жерге-Тал р-нунда «муг» сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланышкан кыргызча «Кара-Мык» топоними кездешет. Уламыштарда Фергана мугдары күчтүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мээнеткеч кишилер катары даңазаланышкан. Илимде «муг» аталышы авесталык «могу», байыркы персче «магу», согдалык «мог» - «отпарас» деген түшүнүктөн келип чыккан деп эсептелинет. Кийинки мезгилдеги изилдөөлөр далилдегендей Чыгыш Ферганада Чуст доорунда зардалчылыктын (зороастризмотпарастык дининин) <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> варианты пайда болуп, ал ислам дининин таралышынын алдында гүлдөп өнүккөн. Демек, муг тургундары ислам дини таралганга чейинки отпарастык ишенимде турушкан <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калкты түшүндүргөн. Аксы р-нунун борбору азыркы Кербен ш-нын 7- к-да жашаган легендарлуу башкаруучусу Керван-Баш да муг элинен чыккан делинет. Демек,</p><p>мугдар отпарастык ишенимде туруп, мусулман динине кирбей, арабдарга көпкө чейин каршылык кылышкан ферганалык <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> тургундар болушу мүмкүн. <em>Т. Кененсариев.</em></p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МУГКАНА - </strong>1) отко сыйынуучулардын ыйык үйү; 2) үстү кумпалуу, боз үй түрүндө таштан курулган, эшиги тар күмбөз (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 2-к. - <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 6-7-к). Бир үй-бүлө мүчөлөрү мончок, сөйкө, бычак, жебе, карапа идиштер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге коюлган. Дубалынын түп жагынын калыңдыгы 2,5- 5 <em>м,</em> эшигинин туурасы 70 <em>см.</em> М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>диаметри 4-15 <em>м,</em> уз. 3-9 <em>м,</em> туурасы 2-6 <em>м,</em> бийикт. 2,4- 3,5 лгге чейин жетет. Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, негизинен Ала-Бука <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Аксы аймактарында, Наманган обл-нун Кара-Мазар тоосу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Курама тоо кырларында (Гава-Сай, Көк-Серек, Сумсар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Касан капчыгайларында, Кызыл-Жар, Орто-Суу өрөөнүндө) кездешет. Бул жерлерде 200дөн ашык М. казылган. Алар чала көчмөн тоолук малчыларга таандык. Бул урууларды эфталиттер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланыштырышат. Проф. Г. А. Пугаченкова М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны </ins>казак, кыргыз күмбөздөрүнүн алгачкы түрү деп болжолдойт. Ала-Бука р-нундагы М-ларды 1951-ж. археолог А. К. Кибиров, 1955- <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> 1974-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген. Терек-Сай шаарчасына жакын, Орто-Токой кыш-нда Касан-Сай суусунун оң өйүзүндө Чычырканак дөбө-мүрзөлөрүнөн да М-лар табылган. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Чыгыштагы эң четки М-лар тобу Пачата (Аксы) суусунун жогорку бөлүгүндө кезигет. Казылган М-лар <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 1-к-на таандык. Мындай таш мүрзөлөр кыргыздарда корум же корумдап (сөөк, өлүк) коюу деп аталат. Ферганалык тажиктер «корумб» - «үйүлгөн таш» деп аташкан. 19-к-да ферганалык өзбектер «курум» же «гурум» дешкен. Аталган корум-мүрзөлөрдүн атайын жасалган эшиги болгон. Корум-мүрзөлөрдү <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк мугдардын (эл) үйү же мугдардан калган калдык деп эсептешип, тажиктер көбүнчө «ханам-муг» дешсе, өзбектер «муг-хана», ал эми кыргыздар «мык» (мыктын үйү) деп аташкан. Чоң Алайда, Тажикстандын Жерге-Тал р-нунда «муг» сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланышкан кыргызча «Кара-Мык» топоними кездешет. Уламыштарда Фергана мугдары күчтүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мээнеткеч кишилер катары даңазаланышкан. Илимде «муг» аталышы авесталык «могу», байыркы персче «магу», согдалык «мог» - «отпарас» деген түшүнүктөн келип чыккан деп эсептелинет. Кийинки мезгилдеги изилдөөлөр далилдегендей Чыгыш Ферганада Чуст доорунда зардалчылыктын (зороастризмотпарастык дининин) <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> варианты пайда болуп, ал ислам дининин таралышынын алдында гүлдөп өнүккөн. Демек, муг тургундары ислам дини таралганга чейинки отпарастык ишенимде турушкан <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калкты түшүндүргөн. Аксы р-нунун борбору азыркы Кербен ш-нын 7- к-да жашаган легендарлуу башкаруучусу Керван-Баш да муг элинен чыккан делинет. Демек,</p><p>мугдар отпарастык ишенимде туруп, мусулман динине кирбей, арабдарга көпкө чейин каршылык кылышкан ферганалык <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> тургундар болушу мүмкүн. <em>Т. Кененсариев.</em></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=102069&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:30:47Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=101249&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:30:34Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=100429&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:16:37Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:16 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МУГКАНА - </strong>1) отко сыйынуучулардын ыйык үйү; 2) үстү кумпалуу, боз үй түрүндө таштан курулган, эшиги тар күмбөз (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 2-к. - <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 6-7-к). Бир үй-бүлө мүчөлөрү мончок, сөйкө, бычак, жебе, карапа идиштер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге коюлган. Дубалынын түп жагынын калыңдыгы 2,5- 5 <em>м,</em> эшигинин туурасы 70 <em>см.</em> М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>диаметри 4-15 <em>м,</em> уз. 3-9 <em>м,</em> туурасы 2-6 <em>м,</em> бийикт. 2,4- 3,5 лгге чейин жетет. Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, негизинен Ала-Бука <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Аксы аймактарында, Наманган обл-нун Кара-Мазар тоосу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Курама тоо кырларында (Гава-Сай, Көк-Серек, Сумсар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Касан капчыгайларында, Кызыл-Жар, Орто-Суу өрөөнүндө) кездешет. Бул жерлерде 200дөн ашык М. казылган. Алар чала көчмөн тоолук малчыларга таандык. Бул урууларды эфталиттер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланыштырышат. Проф. Г. А. Пугаченкова М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны </del>казак, кыргыз күмбөздөрүнүн алгачкы түрү деп болжолдойт. Ала-Бука р-нундагы М-ларды 1951-ж. археолог А. К. Кибиров, 1955- <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> 1974-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген. Терек-Сай шаарчасына жакын, Орто-Токой кыш-нда Касан-Сай суусунун оң өйүзүндө Чычырканак дөбө-мүрзөлөрүнөн да М-лар табылган. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Чыгыштагы эң четки М-лар тобу Пачата (Аксы) суусунун жогорку бөлүгүндө кезигет. Казылган М-лар <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 1-к-на таандык. Мындай таш мүрзөлөр кыргыздарда корум же корумдап (сөөк, өлүк) коюу деп аталат. Ферганалык тажиктер «корумб» - «үйүлгөн таш» деп аташкан. 19-к-да ферганалык өзбектер «курум» же «гурум» дешкен. Аталган корум-мүрзөлөрдүн атайын жасалган эшиги болгон. Корум-мүрзөлөрдү <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк мугдардын (эл) үйү же мугдардан калган калдык деп эсептешип, тажиктер көбүнчө «ханам-муг» дешсе, өзбектер «муг-хана», ал эми кыргыздар «мык» (мыктын үйү) деп аташкан. Чоң Алайда, Тажикстандын Жерге-Тал р-нунда «муг» сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланышкан кыргызча «Кара-Мык» топоними кездешет. Уламыштарда Фергана мугдары күчтүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мээнеткеч кишилер катары даңазаланышкан. Илимде «муг» аталышы авесталык «могу», байыркы персче «магу», согдалык «мог» - «отпарас» деген түшүнүктөн келип чыккан деп эсептелинет. Кийинки мезгилдеги изилдөөлөр далилдегендей Чыгыш Ферганада Чуст доорунда зардалчылыктын (зороастризмотпарастык дининин) <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> варианты пайда болуп, ал ислам дининин таралышынын алдында гүлдөп өнүккөн. Демек, муг тургундары ислам дини таралганга чейинки отпарастык ишенимде турушкан <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калкты түшүндүргөн. Аксы р-нунун борбору азыркы Кербен ш-нын 7- к-да жашаган легендарлуу башкаруучусу Керван-Баш да муг элинен чыккан делинет. Демек,</p><p>мугдар отпарастык ишенимде туруп, мусулман динине кирбей, арабдарга көпкө чейин каршылык кылышкан ферганалык <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> тургундар болушу мүмкүн. <em>Т. Кененсариев.</em></p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МУГКАНА - </strong>1) отко сыйынуучулардын ыйык үйү; 2) үстү кумпалуу, боз үй түрүндө таштан курулган, эшиги тар күмбөз (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 2-к. - <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 6-7-к). Бир үй-бүлө мүчөлөрү мончок, сөйкө, бычак, жебе, карапа идиштер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге коюлган. Дубалынын түп жагынын калыңдыгы 2,5- 5 <em>м,</em> эшигинин туурасы 70 <em>см.</em> М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ын </ins>диаметри 4-15 <em>м,</em> уз. 3-9 <em>м,</em> туурасы 2-6 <em>м,</em> бийикт. 2,4- 3,5 лгге чейин жетет. Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, негизинен Ала-Бука <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Аксы аймактарында, Наманган обл-нун Кара-Мазар тоосу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Курама тоо кырларында (Гава-Сай, Көк-Серек, Сумсар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Касан капчыгайларында, Кызыл-Жар, Орто-Суу өрөөнүндө) кездешет. Бул жерлерде 200дөн ашык М. казылган. Алар чала көчмөн тоолук малчыларга таандык. Бул урууларды эфталиттер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланыштырышат. Проф. Г. А. Пугаченкова М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ы </ins>казак, кыргыз күмбөздөрүнүн алгачкы түрү деп болжолдойт. Ала-Бука р-нундагы М-ларды 1951-ж. археолог А. К. Кибиров, 1955- <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> 1974-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген. Терек-Сай шаарчасына жакын, Орто-Токой кыш-нда Касан-Сай суусунун оң өйүзүндө Чычырканак дөбө-мүрзөлөрүнөн да М-лар табылган. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Чыгыштагы эң четки М-лар тобу Пачата (Аксы) суусунун жогорку бөлүгүндө кезигет. Казылган М-лар <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 1-к-на таандык. Мындай таш мүрзөлөр кыргыздарда корум же корумдап (сөөк, өлүк) коюу деп аталат. Ферганалык тажиктер «корумб» - «үйүлгөн таш» деп аташкан. 19-к-да ферганалык өзбектер «курум» же «гурум» дешкен. Аталган корум-мүрзөлөрдүн атайын жасалган эшиги болгон. Корум-мүрзөлөрдү <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк мугдардын (эл) үйү же мугдардан калган калдык деп эсептешип, тажиктер көбүнчө «ханам-муг» дешсе, өзбектер «муг-хана», ал эми кыргыздар «мык» (мыктын үйү) деп аташкан. Чоң Алайда, Тажикстандын Жерге-Тал р-нунда «муг» сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланышкан кыргызча «Кара-Мык» топоними кездешет. Уламыштарда Фергана мугдары күчтүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мээнеткеч кишилер катары даңазаланышкан. Илимде «муг» аталышы авесталык «могу», байыркы персче «магу», согдалык «мог» - «отпарас» деген түшүнүктөн келип чыккан деп эсептелинет. Кийинки мезгилдеги изилдөөлөр далилдегендей Чыгыш Ферганада Чуст доорунда зардалчылыктын (зороастризмотпарастык дининин) <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> варианты пайда болуп, ал ислам дининин таралышынын алдында гүлдөп өнүккөн. Демек, муг тургундары ислам дини таралганга чейинки отпарастык ишенимде турушкан <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калкты түшүндүргөн. Аксы р-нунун борбору азыркы Кербен ш-нын 7- к-да жашаган легендарлуу башкаруучусу Керван-Баш да муг элинен чыккан делинет. Демек,</p><p>мугдар отпарастык ишенимде туруп, мусулман динине кирбей, арабдарга көпкө чейин каршылык кылышкан ферганалык <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> тургундар болушу мүмкүн. <em>Т. Кененсариев.</em></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=102068&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=101248&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МУГКАНА - </strong>1) отко сыйынуучулардын ыйык үйү; 2) үстү кумпалуу, боз үй түрүндө таштан курулган, эшиги тар күмбөз (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 2-к. - <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 6-7-к). Бир үй-бүлө мүчөлөрү мончок, сөйкө, бычак, жебе, карапа идиштер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге коюлган. Дубалынын түп жагынын калыңдыгы 2,5- 5 <em>м,</em> эшигинин туурасы 70 <em>см.</em> М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ын </del>диаметри 4-15 <em>м,</em> уз. 3-9 <em>м,</em> туурасы 2-6 <em>м,</em> бийикт. 2,4- 3,5 лгге чейин жетет. Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, негизинен Ала-Бука <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Аксы аймактарында, Наманган обл-нун Кара-Мазар тоосу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Курама тоо кырларында (Гава-Сай, Көк-Серек, Сумсар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Касан капчыгайларында, Кызыл-Жар, Орто-Суу өрөөнүндө) кездешет. Бул жерлерде 200дөн ашык М. казылган. Алар чала көчмөн тоолук малчыларга таандык. Бул урууларды эфталиттер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланыштырышат. Проф. Г. А. Пугаченкова М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ы </del>казак, кыргыз күмбөздөрүнүн алгачкы түрү деп болжолдойт. Ала-Бука р-нундагы М-ларды 1951-ж. археолог А. К. Кибиров, 1955- <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> 1974-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген. Терек-Сай шаарчасына жакын, Орто-Токой кыш-нда Касан-Сай суусунун оң өйүзүндө Чычырканак дөбө-мүрзөлөрүнөн да М-лар табылган. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Чыгыштагы эң четки М-лар тобу Пачата (Аксы) суусунун жогорку бөлүгүндө кезигет. Казылган М-лар <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 1-к-на таандык. Мындай таш мүрзөлөр кыргыздарда корум же корумдап (сөөк, өлүк) коюу деп аталат. Ферганалык тажиктер «корумб» - «үйүлгөн таш» деп аташкан. 19-к-да ферганалык өзбектер «курум» же «гурум» дешкен. Аталган корум-мүрзөлөрдүн атайын жасалган эшиги болгон. Корум-мүрзөлөрдү <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк мугдардын (эл) үйү же мугдардан калган калдык деп эсептешип, тажиктер көбүнчө «ханам-муг» дешсе, өзбектер «муг-хана», ал эми кыргыздар «мык» (мыктын үйү) деп аташкан. Чоң Алайда, Тажикстандын Жерге-Тал р-нунда «муг» сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланышкан кыргызча «Кара-Мык» топоними кездешет. Уламыштарда Фергана мугдары күчтүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мээнеткеч кишилер катары даңазаланышкан. Илимде «муг» аталышы авесталык «могу», байыркы персче «магу», согдалык «мог» - «отпарас» деген түшүнүктөн келип чыккан деп эсептелинет. Кийинки мезгилдеги изилдөөлөр далилдегендей Чыгыш Ферганада Чуст доорунда зардалчылыктын (зороастризмотпарастык дининин) <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> варианты пайда болуп, ал ислам дининин таралышынын алдында гүлдөп өнүккөн. Демек, муг тургундары ислам дини таралганга чейинки отпарастык ишенимде турушкан <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калкты түшүндүргөн. Аксы р-нунун борбору азыркы Кербен ш-нын 7- к-да жашаган легендарлуу башкаруучусу Керван-Баш да муг элинен чыккан делинет. Демек,</p><p>мугдар отпарастык ишенимде туруп, мусулман динине кирбей, арабдарга көпкө чейин каршылык кылышкан ферганалык <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> тургундар болушу мүмкүн. <em>Т. Кененсариев.</em></p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МУГКАНА - </strong>1) отко сыйынуучулардын ыйык үйү; 2) үстү кумпалуу, боз үй түрүндө таштан курулган, эшиги тар күмбөз (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 2-к. - <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 6-7-к). Бир үй-бүлө мүчөлөрү мончок, сөйкө, бычак, жебе, карапа идиштер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге коюлган. Дубалынын түп жагынын калыңдыгы 2,5- 5 <em>м,</em> эшигинин туурасы 70 <em>см.</em> М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>диаметри 4-15 <em>м,</em> уз. 3-9 <em>м,</em> туурасы 2-6 <em>м,</em> бийикт. 2,4- 3,5 лгге чейин жетет. Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, негизинен Ала-Бука <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Аксы аймактарында, Наманган обл-нун Кара-Мазар тоосу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Курама тоо кырларында (Гава-Сай, Көк-Серек, Сумсар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Касан капчыгайларында, Кызыл-Жар, Орто-Суу өрөөнүндө) кездешет. Бул жерлерде 200дөн ашык М. казылган. Алар чала көчмөн тоолук малчыларга таандык. Бул урууларды эфталиттер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланыштырышат. Проф. Г. А. Пугаченкова М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны </ins>казак, кыргыз күмбөздөрүнүн алгачкы түрү деп болжолдойт. Ала-Бука р-нундагы М-ларды 1951-ж. археолог А. К. Кибиров, 1955- <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> 1974-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген. Терек-Сай шаарчасына жакын, Орто-Токой кыш-нда Касан-Сай суусунун оң өйүзүндө Чычырканак дөбө-мүрзөлөрүнөн да М-лар табылган. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Чыгыштагы эң четки М-лар тобу Пачата (Аксы) суусунун жогорку бөлүгүндө кезигет. Казылган М-лар <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 1-к-на таандык. Мындай таш мүрзөлөр кыргыздарда корум же корумдап (сөөк, өлүк) коюу деп аталат. Ферганалык тажиктер «корумб» - «үйүлгөн таш» деп аташкан. 19-к-да ферганалык өзбектер «курум» же «гурум» дешкен. Аталган корум-мүрзөлөрдүн атайын жасалган эшиги болгон. Корум-мүрзөлөрдү <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк мугдардын (эл) үйү же мугдардан калган калдык деп эсептешип, тажиктер көбүнчө «ханам-муг» дешсе, өзбектер «муг-хана», ал эми кыргыздар «мык» (мыктын үйү) деп аташкан. Чоң Алайда, Тажикстандын Жерге-Тал р-нунда «муг» сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланышкан кыргызча «Кара-Мык» топоними кездешет. Уламыштарда Фергана мугдары күчтүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мээнеткеч кишилер катары даңазаланышкан. Илимде «муг» аталышы авесталык «могу», байыркы персче «магу», согдалык «мог» - «отпарас» деген түшүнүктөн келип чыккан деп эсептелинет. Кийинки мезгилдеги изилдөөлөр далилдегендей Чыгыш Ферганада Чуст доорунда зардалчылыктын (зороастризмотпарастык дининин) <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> варианты пайда болуп, ал ислам дининин таралышынын алдында гүлдөп өнүккөн. Демек, муг тургундары ислам дини таралганга чейинки отпарастык ишенимде турушкан <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калкты түшүндүргөн. Аксы р-нунун борбору азыркы Кербен ш-нын 7- к-да жашаган легендарлуу башкаруучусу Керван-Баш да муг элинен чыккан делинет. Демек,</p><p>мугдар отпарастык ишенимде туруп, мусулман динине кирбей, арабдарга көпкө чейин каршылык кылышкан ферганалык <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> тургундар болушу мүмкүн. <em>Т. Кененсариев.</em></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90&diff=100428&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МУГКАНА - </strong>1) отко сыйынуучулардын ыйык үйү; 2) үстү кумпалуу, боз үй түрүндө таштан курулган, эшиги тар күмбөз (<abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 2-к. - <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 6-7-к). Бир үй-бүлө мүчөлөрү мончок, сөйкө, бычак, жебе, карапа идиштер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге коюлган. Дубалынын түп жагынын калыңдыгы 2,5- 5 <em>м,</em> эшигинин туурасы 70 <em>см.</em> М-ын диаметри 4-15 <em>м,</em> уз. 3-9 <em>м,</em> туурасы 2-6 <em>м,</em> бийикт. 2,4- 3,5 лгге чейин жетет. Фергана өрөөнүнүн түндүгүндө, негизинен Ала-Бука <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Аксы аймактарында, Наманган обл-нун Кара-Мазар тоосу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Курама тоо кырларында (Гава-Сай, Көк-Серек, Сумсар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Касан капчыгайларында, Кызыл-Жар, Орто-Суу өрөөнүндө) кездешет. Бул жерлерде 200дөн ашык М. казылган. Алар чала көчмөн тоолук малчыларга таандык. Бул урууларды эфталиттер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланыштырышат. Проф. Г. А. Пугаченкова М-ы казак, кыргыз күмбөздөрүнүн алгачкы түрү деп болжолдойт. Ала-Бука р-нундагы М-ларды 1951-ж. археолог А. К. Кибиров, 1955- <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> 1974-ж. археолог Ю. А. Заднепровский изилдеген. Терек-Сай шаарчасына жакын, Орто-Токой кыш-нда Касан-Сай суусунун оң өйүзүндө Чычырканак дөбө-мүрзөлөрүнөн да М-лар табылган. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr> Чыгыштагы эң четки М-лар тобу Пачата (Аксы) суусунун жогорку бөлүгүндө кезигет. Казылган М-лар <abbr data-short="б. з." data-full="биздин замандын" data-extended="true">биздин замандын</abbr> 1-к-на таандык. Мындай таш мүрзөлөр кыргыздарда корум же корумдап (сөөк, өлүк) коюу деп аталат. Ферганалык тажиктер «корумб» - «үйүлгөн таш» деп аташкан. 19-к-да ферганалык өзбектер «курум» же «гурум» дешкен. Аталган корум-мүрзөлөрдүн атайын жасалган эшиги болгон. Корум-мүрзөлөрдү <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк мугдардын (эл) үйү же мугдардан калган калдык деп эсептешип, тажиктер көбүнчө «ханам-муг» дешсе, өзбектер «муг-хана», ал эми кыргыздар «мык» (мыктын үйү) деп аташкан. Чоң Алайда, Тажикстандын Жерге-Тал р-нунда «муг» сөзү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> байланышкан кыргызча «Кара-Мык» топоними кездешет. Уламыштарда Фергана мугдары күчтүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мээнеткеч кишилер катары даңазаланышкан. Илимде «муг» аталышы авесталык «могу», байыркы персче «магу», согдалык «мог» - «отпарас» деген түшүнүктөн келип чыккан деп эсептелинет. Кийинки мезгилдеги изилдөөлөр далилдегендей Чыгыш Ферганада Чуст доорунда зардалчылыктын (зороастризмотпарастык дининин) <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> варианты пайда болуп, ал ислам дининин таралышынын алдында гүлдөп өнүккөн. Демек, муг тургундары ислам дини таралганга чейинки отпарастык ишенимде турушкан <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калкты түшүндүргөн. Аксы р-нунун борбору азыркы Кербен ш-нын 7- к-да жашаган легендарлуу башкаруучусу Керван-Баш да муг элинен чыккан делинет. Демек,</p><p>мугдар отпарастык ишенимде туруп, мусулман динине кирбей, арабдарга көпкө чейин каршылык кылышкан ферганалык <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> тургундар болушу мүмкүн. <em>Т. Кененсариев.</em></p><br />
<br />
[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div>vol5_>KadyrM