https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_%28%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8%29МОРФОЛОГИЯ (тил илими) - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-04T07:18:35ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8)&diff=102768&oldid=prevvol5_>KadyrM, 04:00, 4 ноябрь 2026 карата2026-11-04T04:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 04:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8)&diff=102769&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:35:34Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:35 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРФОЛОГИЯ </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шогрйе </del>- түр, форма <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) сөздөрдүн жасалышы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> куралышы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү эрежелердин жыйындысы; 2) <em>грамматиканын</em> сөздөрдүн өзгөрүү формаларынын системасы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү бөлүгү. М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ын </del>негизги түшүнүктөрү: <em>грамматикалык форма, грамматикалык маани, грамматикалык категория.</em> Граммат. маани турмуш (болмуш) көрүнүштөрүнүн түрдүү карым-катышын (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, жөндөмө мүчөлөрдүн мааниси) же сөздөрдүн чоң тобунун жалпыланган маанисин туюнтат (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бардык сын атоочтор заттын сынын, сыпатын, касиетин, белгисин билдирет). <abbr data-short="Граммат." data-full="Грамматикалык" data-extended="true">Грамматикалык</abbr> маанилерди туюнтуунун түрдүү жолдору бар: 1) аффикстер аркылуу; бул жол өзгөчө индевропа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түрк тилдеринде өрчүгөн (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бала+нын - иликтин мүчөсү аркылуу, китеп+и - III жактын таандык мүчөсү аркылуу; 2) уңгудагы фонемалардын алмашуусу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> (орус тил: теч+ёшь, тек+у; берег+у, береж+ёшь); 3) басым аркылуу (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, серб тилинде). Сөздүн формасын туюнтуунун эки түрдүү жолу бар: 1) синтездик жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө мүчөнүн жалганышы аркылуу берилет (үй+лөр, шаар+га); 2) аналитикалык жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө кызматчы сөздүн кошулуп айтылышы аркылуу берилет (өтө алыс, мал го, ат <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>). Бирдей же ар түрдүү <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> формалар аркылуу берилүүчү окшош <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маанилер - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категория (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, заттын үч жактын бирине таандык экенин билдирүүчү жалпы маани таандык категориясы болот). Дүйнөдөгү тилдердин <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялары сан жагынан да, аларды туюнтуу жолдору жагынан да бири бирине туура келе бербейт. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, орус, немис, түрк тилдери үчүн мүнөздүү жөндөмө категориясы француз тилинде жок. Славян тилдериндеги род категориясы түрк тилдерине мүнөздүү эмес. Кээ бир <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялар бир тилде мүчө аркылуу, биринде кызматчы сөздөр аркылуу туюнтулат. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, таандык маанини туюнтуу кыргыз тилинде атайын мүчөлөр аркылуу ишке ашат (ат+ым, ат+ың), орус тилинде - иликтин мүчөсү аркылуу (право человек+а), француз, англис тилдеринде болсо предлог аркылуу берилет.</p><p>Ад.: Кыргыз тилинин грамматикасы (Морфология). Ф., 1974; <em>Мелъчук И. А.</em> Курс общей морфологии. М., 1997-2006. Т. 1-5; <em>Плунгян В. А.</em> Общая морфология: введение в проблематику. 3-е изд. М., 2009.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРФОЛОГИЯ </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">morphe </ins>- түр, форма <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) сөздөрдүн жасалышы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> куралышы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү эрежелердин жыйындысы; 2) <em>грамматиканын</em> сөздөрдүн өзгөрүү формаларынын системасы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү бөлүгү. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>негизги түшүнүктөрү: <em>грамматикалык форма, грамматикалык маани, грамматикалык категория.</em> Граммат. маани турмуш (болмуш) көрүнүштөрүнүн түрдүү карым-катышын (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, жөндөмө мүчөлөрдүн мааниси) же сөздөрдүн чоң тобунун жалпыланган маанисин туюнтат (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бардык сын атоочтор заттын сынын, сыпатын, касиетин, белгисин билдирет). <abbr data-short="Граммат." data-full="Грамматикалык" data-extended="true">Грамматикалык</abbr> маанилерди туюнтуунун түрдүү жолдору бар: 1) аффикстер аркылуу; бул жол өзгөчө индевропа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түрк тилдеринде өрчүгөн (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бала+нын - иликтин мүчөсү аркылуу, китеп+и - III жактын таандык мүчөсү аркылуу; 2) уңгудагы фонемалардын алмашуусу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> (орус тил: теч+ёшь, тек+у; берег+у, береж+ёшь); 3) басым аркылуу (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, серб тилинде). Сөздүн формасын туюнтуунун эки түрдүү жолу бар: 1) синтездик жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө мүчөнүн жалганышы аркылуу берилет (үй+лөр, шаар+га); 2) аналитикалык жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө кызматчы сөздүн кошулуп айтылышы аркылуу берилет (өтө алыс, мал го, ат <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>). Бирдей же ар түрдүү <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> формалар аркылуу берилүүчү окшош <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маанилер - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категория (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, заттын үч жактын бирине таандык экенин билдирүүчү жалпы маани таандык категориясы болот). Дүйнөдөгү тилдердин <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялары сан жагынан да, аларды туюнтуу жолдору жагынан да бири бирине туура келе бербейт. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, орус, немис, түрк тилдери үчүн мүнөздүү жөндөмө категориясы француз тилинде жок. Славян тилдериндеги род категориясы түрк тилдерине мүнөздүү эмес. Кээ бир <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялар бир тилде мүчө аркылуу, биринде кызматчы сөздөр аркылуу туюнтулат. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, таандык маанини туюнтуу кыргыз тилинде атайын мүчөлөр аркылуу ишке ашат (ат+ым, ат+ың), орус тилинде - иликтин мүчөсү аркылуу (право человек+а), француз, англис тилдеринде болсо предлог аркылуу берилет.</p><p>Ад.: Кыргыз тилинин грамматикасы (Морфология). Ф., 1974; <em>Мелъчук И. А.</em> Курс общей морфологии. М., 1997-2006. Т. 1-5; <em>Плунгян В. А.</em> Общая морфология: введение в проблематику. 3-е изд. М., 2009.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8)&diff=101949&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:30:46Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8)&diff=101129&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:30:32Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8)&diff=100309&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:16:35Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:16 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРФОЛОГИЯ </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">morphe </del>- түр, форма <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) сөздөрдүн жасалышы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> куралышы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү эрежелердин жыйындысы; 2) <em>грамматиканын</em> сөздөрдүн өзгөрүү формаларынын системасы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү бөлүгү. М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>негизги түшүнүктөрү: <em>грамматикалык форма, грамматикалык маани, грамматикалык категория.</em> Граммат. маани турмуш (болмуш) көрүнүштөрүнүн түрдүү карым-катышын (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, жөндөмө мүчөлөрдүн мааниси) же сөздөрдүн чоң тобунун жалпыланган маанисин туюнтат (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бардык сын атоочтор заттын сынын, сыпатын, касиетин, белгисин билдирет). <abbr data-short="Граммат." data-full="Грамматикалык" data-extended="true">Грамматикалык</abbr> маанилерди туюнтуунун түрдүү жолдору бар: 1) аффикстер аркылуу; бул жол өзгөчө индевропа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түрк тилдеринде өрчүгөн (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бала+нын - иликтин мүчөсү аркылуу, китеп+и - III жактын таандык мүчөсү аркылуу; 2) уңгудагы фонемалардын алмашуусу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> (орус тил: теч+ёшь, тек+у; берег+у, береж+ёшь); 3) басым аркылуу (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, серб тилинде). Сөздүн формасын туюнтуунун эки түрдүү жолу бар: 1) синтездик жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө мүчөнүн жалганышы аркылуу берилет (үй+лөр, шаар+га); 2) аналитикалык жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө кызматчы сөздүн кошулуп айтылышы аркылуу берилет (өтө алыс, мал го, ат <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>). Бирдей же ар түрдүү <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> формалар аркылуу берилүүчү окшош <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маанилер - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категория (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, заттын үч жактын бирине таандык экенин билдирүүчү жалпы маани таандык категориясы болот). Дүйнөдөгү тилдердин <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялары сан жагынан да, аларды туюнтуу жолдору жагынан да бири бирине туура келе бербейт. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, орус, немис, түрк тилдери үчүн мүнөздүү жөндөмө категориясы француз тилинде жок. Славян тилдериндеги род категориясы түрк тилдерине мүнөздүү эмес. Кээ бир <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялар бир тилде мүчө аркылуу, биринде кызматчы сөздөр аркылуу туюнтулат. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, таандык маанини туюнтуу кыргыз тилинде атайын мүчөлөр аркылуу ишке ашат (ат+ым, ат+ың), орус тилинде - иликтин мүчөсү аркылуу (право человек+а), француз, англис тилдеринде болсо предлог аркылуу берилет.</p><p>Ад.: Кыргыз тилинин грамматикасы (Морфология). Ф., 1974; <em>Мелъчук И. А.</em> Курс общей морфологии. М., 1997-2006. Т. 1-5; <em>Плунгян В. А.</em> Общая морфология: введение в проблематику. 3-е изд. М., 2009.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРФОЛОГИЯ </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шогрйе </ins>- түр, форма <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) сөздөрдүн жасалышы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> куралышы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү эрежелердин жыйындысы; 2) <em>грамматиканын</em> сөздөрдүн өзгөрүү формаларынын системасы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү бөлүгү. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ын </ins>негизги түшүнүктөрү: <em>грамматикалык форма, грамматикалык маани, грамматикалык категория.</em> Граммат. маани турмуш (болмуш) көрүнүштөрүнүн түрдүү карым-катышын (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, жөндөмө мүчөлөрдүн мааниси) же сөздөрдүн чоң тобунун жалпыланган маанисин туюнтат (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бардык сын атоочтор заттын сынын, сыпатын, касиетин, белгисин билдирет). <abbr data-short="Граммат." data-full="Грамматикалык" data-extended="true">Грамматикалык</abbr> маанилерди туюнтуунун түрдүү жолдору бар: 1) аффикстер аркылуу; бул жол өзгөчө индевропа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түрк тилдеринде өрчүгөн (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бала+нын - иликтин мүчөсү аркылуу, китеп+и - III жактын таандык мүчөсү аркылуу; 2) уңгудагы фонемалардын алмашуусу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> (орус тил: теч+ёшь, тек+у; берег+у, береж+ёшь); 3) басым аркылуу (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, серб тилинде). Сөздүн формасын туюнтуунун эки түрдүү жолу бар: 1) синтездик жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө мүчөнүн жалганышы аркылуу берилет (үй+лөр, шаар+га); 2) аналитикалык жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө кызматчы сөздүн кошулуп айтылышы аркылуу берилет (өтө алыс, мал го, ат <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>). Бирдей же ар түрдүү <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> формалар аркылуу берилүүчү окшош <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маанилер - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категория (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, заттын үч жактын бирине таандык экенин билдирүүчү жалпы маани таандык категориясы болот). Дүйнөдөгү тилдердин <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялары сан жагынан да, аларды туюнтуу жолдору жагынан да бири бирине туура келе бербейт. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, орус, немис, түрк тилдери үчүн мүнөздүү жөндөмө категориясы француз тилинде жок. Славян тилдериндеги род категориясы түрк тилдерине мүнөздүү эмес. Кээ бир <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялар бир тилде мүчө аркылуу, биринде кызматчы сөздөр аркылуу туюнтулат. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, таандык маанини туюнтуу кыргыз тилинде атайын мүчөлөр аркылуу ишке ашат (ат+ым, ат+ың), орус тилинде - иликтин мүчөсү аркылуу (право человек+а), француз, англис тилдеринде болсо предлог аркылуу берилет.</p><p>Ад.: Кыргыз тилинин грамматикасы (Морфология). Ф., 1974; <em>Мелъчук И. А.</em> Курс общей морфологии. М., 1997-2006. Т. 1-5; <em>Плунгян В. А.</em> Общая морфология: введение в проблематику. 3-е изд. М., 2009.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8)&diff=101948&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8)&diff=101128&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРФОЛОГИЯ </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шогрйе </del>- түр, форма <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) сөздөрдүн жасалышы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> куралышы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү эрежелердин жыйындысы; 2) <em>грамматиканын</em> сөздөрдүн өзгөрүү формаларынын системасы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү бөлүгү. М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ын </del>негизги түшүнүктөрү: <em>грамматикалык форма, грамматикалык маани, грамматикалык категория.</em> Граммат. маани турмуш (болмуш) көрүнүштөрүнүн түрдүү карым-катышын (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, жөндөмө мүчөлөрдүн мааниси) же сөздөрдүн чоң тобунун жалпыланган маанисин туюнтат (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бардык сын атоочтор заттын сынын, сыпатын, касиетин, белгисин билдирет). <abbr data-short="Граммат." data-full="Грамматикалык" data-extended="true">Грамматикалык</abbr> маанилерди туюнтуунун түрдүү жолдору бар: 1) аффикстер аркылуу; бул жол өзгөчө индевропа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түрк тилдеринде өрчүгөн (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бала+нын - иликтин мүчөсү аркылуу, китеп+и - III жактын таандык мүчөсү аркылуу; 2) уңгудагы фонемалардын алмашуусу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> (орус тил: теч+ёшь, тек+у; берег+у, береж+ёшь); 3) басым аркылуу (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, серб тилинде). Сөздүн формасын туюнтуунун эки түрдүү жолу бар: 1) синтездик жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө мүчөнүн жалганышы аркылуу берилет (үй+лөр, шаар+га); 2) аналитикалык жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө кызматчы сөздүн кошулуп айтылышы аркылуу берилет (өтө алыс, мал го, ат <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>). Бирдей же ар түрдүү <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> формалар аркылуу берилүүчү окшош <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маанилер - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категория (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, заттын үч жактын бирине таандык экенин билдирүүчү жалпы маани таандык категориясы болот). Дүйнөдөгү тилдердин <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялары сан жагынан да, аларды туюнтуу жолдору жагынан да бири бирине туура келе бербейт. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, орус, немис, түрк тилдери үчүн мүнөздүү жөндөмө категориясы француз тилинде жок. Славян тилдериндеги род категориясы түрк тилдерине мүнөздүү эмес. Кээ бир <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялар бир тилде мүчө аркылуу, биринде кызматчы сөздөр аркылуу туюнтулат. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, таандык маанини туюнтуу кыргыз тилинде атайын мүчөлөр аркылуу ишке ашат (ат+ым, ат+ың), орус тилинде - иликтин мүчөсү аркылуу (право человек+а), француз, англис тилдеринде болсо предлог аркылуу берилет.</p><p>Ад.: Кыргыз тилинин грамматикасы (Морфология). Ф., 1974; <em>Мелъчук И. А.</em> Курс общей морфологии. М., 1997-2006. Т. 1-5; <em>Плунгян В. А.</em> Общая морфология: введение в проблематику. 3-е изд. М., 2009.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРФОЛОГИЯ </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">morphe </ins>- түр, форма <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) сөздөрдүн жасалышы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> куралышы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү эрежелердин жыйындысы; 2) <em>грамматиканын</em> сөздөрдүн өзгөрүү формаларынын системасы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү бөлүгү. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>негизги түшүнүктөрү: <em>грамматикалык форма, грамматикалык маани, грамматикалык категория.</em> Граммат. маани турмуш (болмуш) көрүнүштөрүнүн түрдүү карым-катышын (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, жөндөмө мүчөлөрдүн мааниси) же сөздөрдүн чоң тобунун жалпыланган маанисин туюнтат (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бардык сын атоочтор заттын сынын, сыпатын, касиетин, белгисин билдирет). <abbr data-short="Граммат." data-full="Грамматикалык" data-extended="true">Грамматикалык</abbr> маанилерди туюнтуунун түрдүү жолдору бар: 1) аффикстер аркылуу; бул жол өзгөчө индевропа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түрк тилдеринде өрчүгөн (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бала+нын - иликтин мүчөсү аркылуу, китеп+и - III жактын таандык мүчөсү аркылуу; 2) уңгудагы фонемалардын алмашуусу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> (орус тил: теч+ёшь, тек+у; берег+у, береж+ёшь); 3) басым аркылуу (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, серб тилинде). Сөздүн формасын туюнтуунун эки түрдүү жолу бар: 1) синтездик жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө мүчөнүн жалганышы аркылуу берилет (үй+лөр, шаар+га); 2) аналитикалык жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө кызматчы сөздүн кошулуп айтылышы аркылуу берилет (өтө алыс, мал го, ат <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>). Бирдей же ар түрдүү <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> формалар аркылуу берилүүчү окшош <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маанилер - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категория (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, заттын үч жактын бирине таандык экенин билдирүүчү жалпы маани таандык категориясы болот). Дүйнөдөгү тилдердин <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялары сан жагынан да, аларды туюнтуу жолдору жагынан да бири бирине туура келе бербейт. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, орус, немис, түрк тилдери үчүн мүнөздүү жөндөмө категориясы француз тилинде жок. Славян тилдериндеги род категориясы түрк тилдерине мүнөздүү эмес. Кээ бир <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялар бир тилде мүчө аркылуу, биринде кызматчы сөздөр аркылуу туюнтулат. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, таандык маанини туюнтуу кыргыз тилинде атайын мүчөлөр аркылуу ишке ашат (ат+ым, ат+ың), орус тилинде - иликтин мүчөсү аркылуу (право человек+а), француз, англис тилдеринде болсо предлог аркылуу берилет.</p><p>Ад.: Кыргыз тилинин грамматикасы (Морфология). Ф., 1974; <em>Мелъчук И. А.</em> Курс общей морфологии. М., 1997-2006. Т. 1-5; <em>Плунгян В. А.</em> Общая морфология: введение в проблематику. 3-е изд. М., 2009.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8)&diff=100308&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРФОЛОГИЯ </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> шогрйе - түр, форма <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) сөздөрдүн жасалышы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> куралышы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү эрежелердин жыйындысы; 2) <em>грамматиканын</em> сөздөрдүн өзгөрүү формаларынын системасы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү бөлүгү. М-ын негизги түшүнүктөрү: <em>грамматикалык форма, грамматикалык маани, грамматикалык категория.</em> Граммат. маани турмуш (болмуш) көрүнүштөрүнүн түрдүү карым-катышын (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, жөндөмө мүчөлөрдүн мааниси) же сөздөрдүн чоң тобунун жалпыланган маанисин туюнтат (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бардык сын атоочтор заттын сынын, сыпатын, касиетин, белгисин билдирет). <abbr data-short="Граммат." data-full="Грамматикалык" data-extended="true">Грамматикалык</abbr> маанилерди туюнтуунун түрдүү жолдору бар: 1) аффикстер аркылуу; бул жол өзгөчө индевропа <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> түрк тилдеринде өрчүгөн (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, бала+нын - иликтин мүчөсү аркылуу, китеп+и - III жактын таандык мүчөсү аркылуу; 2) уңгудагы фонемалардын алмашуусу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> (орус тил: теч+ёшь, тек+у; берег+у, береж+ёшь); 3) басым аркылуу (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, серб тилинде). Сөздүн формасын туюнтуунун эки түрдүү жолу бар: 1) синтездик жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө мүчөнүн жалганышы аркылуу берилет (үй+лөр, шаар+га); 2) аналитикалык жол - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маани сөзгө кызматчы сөздүн кошулуп айтылышы аркылуу берилет (өтө алыс, мал го, ат <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>). Бирдей же ар түрдүү <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> формалар аркылуу берилүүчү окшош <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> маанилер - <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категория (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, заттын үч жактын бирине таандык экенин билдирүүчү жалпы маани таандык категориясы болот). Дүйнөдөгү тилдердин <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялары сан жагынан да, аларды туюнтуу жолдору жагынан да бири бирине туура келе бербейт. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, орус, немис, түрк тилдери үчүн мүнөздүү жөндөмө категориясы француз тилинде жок. Славян тилдериндеги род категориясы түрк тилдерине мүнөздүү эмес. Кээ бир <abbr data-short="граммат." data-full="грамматикалык" data-extended="true">грамматикалык</abbr> категориялар бир тилде мүчө аркылуу, биринде кызматчы сөздөр аркылуу туюнтулат. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, таандык маанини туюнтуу кыргыз тилинде атайын мүчөлөр аркылуу ишке ашат (ат+ым, ат+ың), орус тилинде - иликтин мүчөсү аркылуу (право человек+а), француз, англис тилдеринде болсо предлог аркылуу берилет.</p><p>Ад.: Кыргыз тилинин грамматикасы (Морфология). Ф., 1974; <em>Мелъчук И. А.</em> Курс общей морфологии. М., 1997-2006. Т. 1-5; <em>Плунгян В. А.</em> Общая морфология: введение в проблематику. 3-е изд. М., 2009.</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div>vol5_>KadyrM