https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%ABМОРДВА РЕСПУБЛИКАСЫ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-04T07:20:19ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=102740&oldid=prevvol5_>KadyrM, 04:00, 4 ноябрь 2026 карата2026-11-04T04:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 04:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=102741&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:35:34Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:35 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРДВА РЕСПУБЛИКАСЫ, </strong>Мордовия Россиянын Европа бөлүгүнүн чыгышында жайгашкан. Аянты 26,2 миң <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">км</del><sup>2</sup>. Калкы 833,0 миң (2009); негизинен орустар (60,8%), мордвалар (32,5), татарлар (4,9) ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Православие (277 диний уюм бар), мусулман (24) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> протестант (11) динин тутат. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup></em> жерге 34,3 киши. <abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борбору - Саранск (336,1 миң). Ири шаарлары: Рузаевка (49,6 миң), Ковылкино (23,0). Шаар калкы 59,8%. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 22 <abbr data-short="адм." data-full="администрациялык" data-extended="true">администрациялык</abbr> районго, 7 шаарга, 18 шаарчага бөлүнөт.</p><p>Т а б и я т ы. М. Чыгыш Европа (Орус) түздүгүнүн чыгышында, Волга д-нын алабында жайгашкан. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr>-батышын <em>Ока-Дон туздугу, </em><abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-чыгышын <em>Волга бою дөңсөөсу</em> ээлейт. Табигый шарты калктын жашоосуна жагымдуу. Экол. абалы салыштырмалуу канааттандырарлык. Негизинен ө. ж-луу зоналардын тегереги булганууда. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы -11,2°С, июлдуку 19,2°С. Жылдык жаан-чачыны 450-500 <em>мм.</em> Ири дарыялары: Мокша, Сура. Жери көбүнчө каракүл, боз-токой <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чым көң-күл топурактуу. Аймагынын 24,2% ин токой (кайың, эмен, байтерек, липа, мырза карагай) ээлейт. Негизги байлыгы жер астындагы суулар (таза, минералдуу, мала туздуу), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> цемент өндүрүшү үчүн бор, керамзит үчүн ылай, айнек куму <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> акиташ казылып алынат.</p><p>Приволжье федерация округуна кирет. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> бийлик 5 жылга шайланган республиканын башчысына таандык. РФтеги электр лампалар өндүрүшүнүн борбору (Россияда өндүрүлгөндүн 67% и), машина куруу (22,4; 2-орунда), цемент өндүрүшү (6,2; 6-орунда), ж. б. ишканалары иштейт. Региондун дүң продукциясы 24318,1 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> рублди түзөт. Анда ө. ж-дын үлүшү 29,5%. Машина куруу комплекси алдынкы орунда. Ири ишканалары: «Лисма» (лампа), «Сарансккабель» (күч, телефон, кеме <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> текшерүү кабелдери), «Рузхиммаш» (вагон; цистерна, көлөмдүү идиштер), «Электровыпрямитель», «Сарэкс». Тамакаш (19%), курулуш материалдар (11%), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> (5%) ө. ж. бар. А. ч-нын респ-нын дүң продукциясындагы үлүшү 21,4%. А.ч-га жарактуу жери 1659,6 миң <em>га</em> (жер фондусунун 63,5% и), <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 68% и айдоо аянты. Дан эгиндери, картөшкө, кант кызылчасы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жашылча айдалат. Бодо мал асыралып, үй куштары багылат. Т. ж-нун уз. 546 <em>км,</em> автомобилдики 5616 <em>км</em> (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 4232 к.ии асфальтталган). Саранскиде аэропорт бар. Республикада 743 жалпы билим берүүчү окуу жайлары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 59у башталгыч <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> орто), 9 ЖОЖ (филиалдары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> Мордва <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и), 5 театр (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> <abbr data-short="муз." data-full="музыкалык" data-extended="true">музыкалык</abbr>, куурчак), филармония, камералык хор, ыр-бий ансамбли, 22 музей (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> край таануу, асем <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> ж. б.), С. Д. Эрьзинин үй-музейи (Баев кыш-нда), китепканалар (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> азиздер үчүн) бар.</p><p>Ад.: Мордовия//Болыпая Российская Энциклопедия. Спец. том Россия. М., 2004; Мордовия//Болыпая Российская энциклопедия. Т. 21. М., 2013.</p><p>Т. М. <em>Чодураев. </em></p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРДВА РЕСПУБЛИКАСЫ, </strong>Мордовия Россиянын Европа бөлүгүнүн чыгышында жайгашкан. Аянты 26,2 миң <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">клг</ins><sup>2</sup>. Калкы 833,0 миң (2009); негизинен орустар (60,8%), мордвалар (32,5), татарлар (4,9) ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Православие (277 диний уюм бар), мусулман (24) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> протестант (11) динин тутат. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup></em> жерге 34,3 киши. <abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борбору - Саранск (336,1 миң). Ири шаарлары: Рузаевка (49,6 миң), Ковылкино (23,0). Шаар калкы 59,8%. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 22 <abbr data-short="адм." data-full="администрациялык" data-extended="true">администрациялык</abbr> районго, 7 шаарга, 18 шаарчага бөлүнөт.</p><p>Т а б и я т ы. М. Чыгыш Европа (Орус) түздүгүнүн чыгышында, Волга д-нын алабында жайгашкан. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr>-батышын <em>Ока-Дон туздугу, </em><abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-чыгышын <em>Волга бою дөңсөөсу</em> ээлейт. Табигый шарты калктын жашоосуна жагымдуу. Экол. абалы салыштырмалуу канааттандырарлык. Негизинен ө. ж-луу зоналардын тегереги булганууда. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы -11,2°С, июлдуку 19,2°С. Жылдык жаан-чачыны 450-500 <em>мм.</em> Ири дарыялары: Мокша, Сура. Жери көбүнчө каракүл, боз-токой <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чым көң-күл топурактуу. Аймагынын 24,2% ин токой (кайың, эмен, байтерек, липа, мырза карагай) ээлейт. Негизги байлыгы жер астындагы суулар (таза, минералдуу, мала туздуу), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> цемент өндүрүшү үчүн бор, керамзит үчүн ылай, айнек куму <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> акиташ казылып алынат.</p><p>Приволжье федерация округуна кирет. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> бийлик 5 жылга шайланган республиканын башчысына таандык. РФтеги электр лампалар өндүрүшүнүн борбору (Россияда өндүрүлгөндүн 67% и), машина куруу (22,4; 2-орунда), цемент өндүрүшү (6,2; 6-орунда), ж. б. ишканалары иштейт. Региондун дүң продукциясы 24318,1 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> рублди түзөт. Анда ө. ж-дын үлүшү 29,5%. Машина куруу комплекси алдынкы орунда. Ири ишканалары: «Лисма» (лампа), «Сарансккабель» (күч, телефон, кеме <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> текшерүү кабелдери), «Рузхиммаш» (вагон; цистерна, көлөмдүү идиштер), «Электровыпрямитель», «Сарэкс». Тамакаш (19%), курулуш материалдар (11%), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> (5%) ө. ж. бар. А. ч-нын респ-нын дүң продукциясындагы үлүшү 21,4%. А.ч-га жарактуу жери 1659,6 миң <em>га</em> (жер фондусунун 63,5% и), <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 68% и айдоо аянты. Дан эгиндери, картөшкө, кант кызылчасы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жашылча айдалат. Бодо мал асыралып, үй куштары багылат. Т. ж-нун уз. 546 <em>км,</em> автомобилдики 5616 <em>км</em> (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 4232 к.ии асфальтталган). Саранскиде аэропорт бар. Республикада 743 жалпы билим берүүчү окуу жайлары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 59у башталгыч <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> орто), 9 ЖОЖ (филиалдары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> Мордва <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и), 5 театр (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> <abbr data-short="муз." data-full="музыкалык" data-extended="true">музыкалык</abbr>, куурчак), филармония, камералык хор, ыр-бий ансамбли, 22 музей (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> край таануу, асем <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> ж. б.), С. Д. Эрьзинин үй-музейи (Баев кыш-нда), китепканалар (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> азиздер үчүн) бар.</p><p>Ад.: Мордовия//Болыпая Российская Энциклопедия. Спец. том Россия. М., 2004; Мордовия//Болыпая Российская энциклопедия. Т. 21. М., 2013.</p><p>Т. М. <em>Чодураев. </em></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=101921&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:30:45Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=101101&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:30:32Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=100281&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:16:35Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:16 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРДВА РЕСПУБЛИКАСЫ, </strong>Мордовия Россиянын Европа бөлүгүнүн чыгышында жайгашкан. Аянты 26,2 миң <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">клг</del><sup>2</sup>. Калкы 833,0 миң (2009); негизинен орустар (60,8%), мордвалар (32,5), татарлар (4,9) ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Православие (277 диний уюм бар), мусулман (24) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> протестант (11) динин тутат. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup></em> жерге 34,3 киши. <abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борбору - Саранск (336,1 миң). Ири шаарлары: Рузаевка (49,6 миң), Ковылкино (23,0). Шаар калкы 59,8%. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 22 <abbr data-short="адм." data-full="администрациялык" data-extended="true">администрациялык</abbr> районго, 7 шаарга, 18 шаарчага бөлүнөт.</p><p>Т а б и я т ы. М. Чыгыш Европа (Орус) түздүгүнүн чыгышында, Волга д-нын алабында жайгашкан. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr>-батышын <em>Ока-Дон туздугу, </em><abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-чыгышын <em>Волга бою дөңсөөсу</em> ээлейт. Табигый шарты калктын жашоосуна жагымдуу. Экол. абалы салыштырмалуу канааттандырарлык. Негизинен ө. ж-луу зоналардын тегереги булганууда. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы -11,2°С, июлдуку 19,2°С. Жылдык жаан-чачыны 450-500 <em>мм.</em> Ири дарыялары: Мокша, Сура. Жери көбүнчө каракүл, боз-токой <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чым көң-күл топурактуу. Аймагынын 24,2% ин токой (кайың, эмен, байтерек, липа, мырза карагай) ээлейт. Негизги байлыгы жер астындагы суулар (таза, минералдуу, мала туздуу), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> цемент өндүрүшү үчүн бор, керамзит үчүн ылай, айнек куму <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> акиташ казылып алынат.</p><p>Приволжье федерация округуна кирет. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> бийлик 5 жылга шайланган республиканын башчысына таандык. РФтеги электр лампалар өндүрүшүнүн борбору (Россияда өндүрүлгөндүн 67% и), машина куруу (22,4; 2-орунда), цемент өндүрүшү (6,2; 6-орунда), ж. б. ишканалары иштейт. Региондун дүң продукциясы 24318,1 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> рублди түзөт. Анда ө. ж-дын үлүшү 29,5%. Машина куруу комплекси алдынкы орунда. Ири ишканалары: «Лисма» (лампа), «Сарансккабель» (күч, телефон, кеме <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> текшерүү кабелдери), «Рузхиммаш» (вагон; цистерна, көлөмдүү идиштер), «Электровыпрямитель», «Сарэкс». Тамакаш (19%), курулуш материалдар (11%), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> (5%) ө. ж. бар. А. ч-нын респ-нын дүң продукциясындагы үлүшү 21,4%. А.ч-га жарактуу жери 1659,6 миң <em>га</em> (жер фондусунун 63,5% и), <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 68% и айдоо аянты. Дан эгиндери, картөшкө, кант кызылчасы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жашылча айдалат. Бодо мал асыралып, үй куштары багылат. Т. ж-нун уз. 546 <em>км,</em> автомобилдики 5616 <em>км</em> (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 4232 к.ии асфальтталган). Саранскиде аэропорт бар. Республикада 743 жалпы билим берүүчү окуу жайлары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 59у башталгыч <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> орто), 9 ЖОЖ (филиалдары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> Мордва <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и), 5 театр (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> <abbr data-short="муз." data-full="музыкалык" data-extended="true">музыкалык</abbr>, куурчак), филармония, камералык хор, ыр-бий ансамбли, 22 музей (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> край таануу, асем <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> ж. б.), С. Д. Эрьзинин үй-музейи (Баев кыш-нда), китепканалар (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> азиздер үчүн) бар.</p><p>Ад.: Мордовия//Болыпая Российская Энциклопедия. Спец. том Россия. М., 2004; Мордовия//Болыпая Российская энциклопедия. Т. 21. М., 2013.</p><p>Т. М. <em>Чодураев. </em></p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРДВА РЕСПУБЛИКАСЫ, </strong>Мордовия Россиянын Европа бөлүгүнүн чыгышында жайгашкан. Аянты 26,2 миң <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">км</ins><sup>2</sup>. Калкы 833,0 миң (2009); негизинен орустар (60,8%), мордвалар (32,5), татарлар (4,9) ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Православие (277 диний уюм бар), мусулман (24) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> протестант (11) динин тутат. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup></em> жерге 34,3 киши. <abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борбору - Саранск (336,1 миң). Ири шаарлары: Рузаевка (49,6 миң), Ковылкино (23,0). Шаар калкы 59,8%. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 22 <abbr data-short="адм." data-full="администрациялык" data-extended="true">администрациялык</abbr> районго, 7 шаарга, 18 шаарчага бөлүнөт.</p><p>Т а б и я т ы. М. Чыгыш Европа (Орус) түздүгүнүн чыгышында, Волга д-нын алабында жайгашкан. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr>-батышын <em>Ока-Дон туздугу, </em><abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-чыгышын <em>Волга бою дөңсөөсу</em> ээлейт. Табигый шарты калктын жашоосуна жагымдуу. Экол. абалы салыштырмалуу канааттандырарлык. Негизинен ө. ж-луу зоналардын тегереги булганууда. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы -11,2°С, июлдуку 19,2°С. Жылдык жаан-чачыны 450-500 <em>мм.</em> Ири дарыялары: Мокша, Сура. Жери көбүнчө каракүл, боз-токой <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чым көң-күл топурактуу. Аймагынын 24,2% ин токой (кайың, эмен, байтерек, липа, мырза карагай) ээлейт. Негизги байлыгы жер астындагы суулар (таза, минералдуу, мала туздуу), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> цемент өндүрүшү үчүн бор, керамзит үчүн ылай, айнек куму <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> акиташ казылып алынат.</p><p>Приволжье федерация округуна кирет. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> бийлик 5 жылга шайланган республиканын башчысына таандык. РФтеги электр лампалар өндүрүшүнүн борбору (Россияда өндүрүлгөндүн 67% и), машина куруу (22,4; 2-орунда), цемент өндүрүшү (6,2; 6-орунда), ж. б. ишканалары иштейт. Региондун дүң продукциясы 24318,1 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> рублди түзөт. Анда ө. ж-дын үлүшү 29,5%. Машина куруу комплекси алдынкы орунда. Ири ишканалары: «Лисма» (лампа), «Сарансккабель» (күч, телефон, кеме <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> текшерүү кабелдери), «Рузхиммаш» (вагон; цистерна, көлөмдүү идиштер), «Электровыпрямитель», «Сарэкс». Тамакаш (19%), курулуш материалдар (11%), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> (5%) ө. ж. бар. А. ч-нын респ-нын дүң продукциясындагы үлүшү 21,4%. А.ч-га жарактуу жери 1659,6 миң <em>га</em> (жер фондусунун 63,5% и), <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 68% и айдоо аянты. Дан эгиндери, картөшкө, кант кызылчасы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жашылча айдалат. Бодо мал асыралып, үй куштары багылат. Т. ж-нун уз. 546 <em>км,</em> автомобилдики 5616 <em>км</em> (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 4232 к.ии асфальтталган). Саранскиде аэропорт бар. Республикада 743 жалпы билим берүүчү окуу жайлары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 59у башталгыч <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> орто), 9 ЖОЖ (филиалдары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> Мордва <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и), 5 театр (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> <abbr data-short="муз." data-full="музыкалык" data-extended="true">музыкалык</abbr>, куурчак), филармония, камералык хор, ыр-бий ансамбли, 22 музей (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> край таануу, асем <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> ж. б.), С. Д. Эрьзинин үй-музейи (Баев кыш-нда), китепканалар (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> азиздер үчүн) бар.</p><p>Ад.: Мордовия//Болыпая Российская Энциклопедия. Спец. том Россия. М., 2004; Мордовия//Болыпая Российская энциклопедия. Т. 21. М., 2013.</p><p>Т. М. <em>Чодураев. </em></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=101920&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=101100&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРДВА РЕСПУБЛИКАСЫ, </strong>Мордовия Россиянын Европа бөлүгүнүн чыгышында жайгашкан. Аянты 26,2 миң <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">км</del><sup>2</sup>. Калкы 833,0 миң (2009); негизинен орустар (60,8%), мордвалар (32,5), татарлар (4,9) ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Православие (277 диний уюм бар), мусулман (24) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> протестант (11) динин тутат. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup></em> жерге 34,3 киши. <abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борбору - Саранск (336,1 миң). Ири шаарлары: Рузаевка (49,6 миң), Ковылкино (23,0). Шаар калкы 59,8%. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 22 <abbr data-short="адм." data-full="администрациялык" data-extended="true">администрациялык</abbr> районго, 7 шаарга, 18 шаарчага бөлүнөт.</p><p>Т а б и я т ы. М. Чыгыш Европа (Орус) түздүгүнүн чыгышында, Волга д-нын алабында жайгашкан. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr>-батышын <em>Ока-Дон туздугу, </em><abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-чыгышын <em>Волга бою дөңсөөсу</em> ээлейт. Табигый шарты калктын жашоосуна жагымдуу. Экол. абалы салыштырмалуу канааттандырарлык. Негизинен ө. ж-луу зоналардын тегереги булганууда. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы -11,2°С, июлдуку 19,2°С. Жылдык жаан-чачыны 450-500 <em>мм.</em> Ири дарыялары: Мокша, Сура. Жери көбүнчө каракүл, боз-токой <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чым көң-күл топурактуу. Аймагынын 24,2% ин токой (кайың, эмен, байтерек, липа, мырза карагай) ээлейт. Негизги байлыгы жер астындагы суулар (таза, минералдуу, мала туздуу), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> цемент өндүрүшү үчүн бор, керамзит үчүн ылай, айнек куму <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> акиташ казылып алынат.</p><p>Приволжье федерация округуна кирет. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> бийлик 5 жылга шайланган республиканын башчысына таандык. РФтеги электр лампалар өндүрүшүнүн борбору (Россияда өндүрүлгөндүн 67% и), машина куруу (22,4; 2-орунда), цемент өндүрүшү (6,2; 6-орунда), ж. б. ишканалары иштейт. Региондун дүң продукциясы 24318,1 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> рублди түзөт. Анда ө. ж-дын үлүшү 29,5%. Машина куруу комплекси алдынкы орунда. Ири ишканалары: «Лисма» (лампа), «Сарансккабель» (күч, телефон, кеме <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> текшерүү кабелдери), «Рузхиммаш» (вагон; цистерна, көлөмдүү идиштер), «Электровыпрямитель», «Сарэкс». Тамакаш (19%), курулуш материалдар (11%), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> (5%) ө. ж. бар. А. ч-нын респ-нын дүң продукциясындагы үлүшү 21,4%. А.ч-га жарактуу жери 1659,6 миң <em>га</em> (жер фондусунун 63,5% и), <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 68% и айдоо аянты. Дан эгиндери, картөшкө, кант кызылчасы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жашылча айдалат. Бодо мал асыралып, үй куштары багылат. Т. ж-нун уз. 546 <em>км,</em> автомобилдики 5616 <em>км</em> (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 4232 к.ии асфальтталган). Саранскиде аэропорт бар. Республикада 743 жалпы билим берүүчү окуу жайлары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 59у башталгыч <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> орто), 9 ЖОЖ (филиалдары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> Мордва <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и), 5 театр (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> <abbr data-short="муз." data-full="музыкалык" data-extended="true">музыкалык</abbr>, куурчак), филармония, камералык хор, ыр-бий ансамбли, 22 музей (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> край таануу, асем <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> ж. б.), С. Д. Эрьзинин үй-музейи (Баев кыш-нда), китепканалар (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> азиздер үчүн) бар.</p><p>Ад.: Мордовия//Болыпая Российская Энциклопедия. Спец. том Россия. М., 2004; Мордовия//Болыпая Российская энциклопедия. Т. 21. М., 2013.</p><p>Т. М. <em>Чодураев. </em></p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРДВА РЕСПУБЛИКАСЫ, </strong>Мордовия Россиянын Европа бөлүгүнүн чыгышында жайгашкан. Аянты 26,2 миң <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">клг</ins><sup>2</sup>. Калкы 833,0 миң (2009); негизинен орустар (60,8%), мордвалар (32,5), татарлар (4,9) ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Православие (277 диний уюм бар), мусулман (24) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> протестант (11) динин тутат. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup></em> жерге 34,3 киши. <abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борбору - Саранск (336,1 миң). Ири шаарлары: Рузаевка (49,6 миң), Ковылкино (23,0). Шаар калкы 59,8%. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 22 <abbr data-short="адм." data-full="администрациялык" data-extended="true">администрациялык</abbr> районго, 7 шаарга, 18 шаарчага бөлүнөт.</p><p>Т а б и я т ы. М. Чыгыш Европа (Орус) түздүгүнүн чыгышында, Волга д-нын алабында жайгашкан. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr>-батышын <em>Ока-Дон туздугу, </em><abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-чыгышын <em>Волга бою дөңсөөсу</em> ээлейт. Табигый шарты калктын жашоосуна жагымдуу. Экол. абалы салыштырмалуу канааттандырарлык. Негизинен ө. ж-луу зоналардын тегереги булганууда. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы -11,2°С, июлдуку 19,2°С. Жылдык жаан-чачыны 450-500 <em>мм.</em> Ири дарыялары: Мокша, Сура. Жери көбүнчө каракүл, боз-токой <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чым көң-күл топурактуу. Аймагынын 24,2% ин токой (кайың, эмен, байтерек, липа, мырза карагай) ээлейт. Негизги байлыгы жер астындагы суулар (таза, минералдуу, мала туздуу), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> цемент өндүрүшү үчүн бор, керамзит үчүн ылай, айнек куму <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> акиташ казылып алынат.</p><p>Приволжье федерация округуна кирет. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> бийлик 5 жылга шайланган республиканын башчысына таандык. РФтеги электр лампалар өндүрүшүнүн борбору (Россияда өндүрүлгөндүн 67% и), машина куруу (22,4; 2-орунда), цемент өндүрүшү (6,2; 6-орунда), ж. б. ишканалары иштейт. Региондун дүң продукциясы 24318,1 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> рублди түзөт. Анда ө. ж-дын үлүшү 29,5%. Машина куруу комплекси алдынкы орунда. Ири ишканалары: «Лисма» (лампа), «Сарансккабель» (күч, телефон, кеме <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> текшерүү кабелдери), «Рузхиммаш» (вагон; цистерна, көлөмдүү идиштер), «Электровыпрямитель», «Сарэкс». Тамакаш (19%), курулуш материалдар (11%), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> (5%) ө. ж. бар. А. ч-нын респ-нын дүң продукциясындагы үлүшү 21,4%. А.ч-га жарактуу жери 1659,6 миң <em>га</em> (жер фондусунун 63,5% и), <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 68% и айдоо аянты. Дан эгиндери, картөшкө, кант кызылчасы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жашылча айдалат. Бодо мал асыралып, үй куштары багылат. Т. ж-нун уз. 546 <em>км,</em> автомобилдики 5616 <em>км</em> (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 4232 к.ии асфальтталган). Саранскиде аэропорт бар. Республикада 743 жалпы билим берүүчү окуу жайлары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 59у башталгыч <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> орто), 9 ЖОЖ (филиалдары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> Мордва <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и), 5 театр (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> <abbr data-short="муз." data-full="музыкалык" data-extended="true">музыкалык</abbr>, куурчак), филармония, камералык хор, ыр-бий ансамбли, 22 музей (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> край таануу, асем <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> ж. б.), С. Д. Эрьзинин үй-музейи (Баев кыш-нда), китепканалар (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> азиздер үчүн) бар.</p><p>Ад.: Мордовия//Болыпая Российская Энциклопедия. Спец. том Россия. М., 2004; Мордовия//Болыпая Российская энциклопедия. Т. 21. М., 2013.</p><p>Т. М. <em>Чодураев. </em></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div></td></tr>
</table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%92%D0%90_%D0%A0%D0%95%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=100280&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОРДВА РЕСПУБЛИКАСЫ, </strong>Мордовия Россиянын Европа бөлүгүнүн чыгышында жайгашкан. Аянты 26,2 миң км<sup>2</sup>. Калкы 833,0 миң (2009); негизинен орустар (60,8%), мордвалар (32,5), татарлар (4,9) ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Православие (277 диний уюм бар), мусулман (24) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> протестант (11) динин тутат. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup></em> жерге 34,3 киши. <abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борбору - Саранск (336,1 миң). Ири шаарлары: Рузаевка (49,6 миң), Ковылкино (23,0). Шаар калкы 59,8%. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 22 <abbr data-short="адм." data-full="администрациялык" data-extended="true">администрациялык</abbr> районго, 7 шаарга, 18 шаарчага бөлүнөт.</p><p>Т а б и я т ы. М. Чыгыш Европа (Орус) түздүгүнүн чыгышында, Волга д-нын алабында жайгашкан. <abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true">Түндүк</abbr>-батышын <em>Ока-Дон туздугу, </em><abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-чыгышын <em>Волга бою дөңсөөсу</em> ээлейт. Табигый шарты калктын жашоосуна жагымдуу. Экол. абалы салыштырмалуу канааттандырарлык. Негизинен ө. ж-луу зоналардын тегереги булганууда. Климаты мелүүн континенттик. Январдын орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы -11,2°С, июлдуку 19,2°С. Жылдык жаан-чачыны 450-500 <em>мм.</em> Ири дарыялары: Мокша, Сура. Жери көбүнчө каракүл, боз-токой <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чым көң-күл топурактуу. Аймагынын 24,2% ин токой (кайың, эмен, байтерек, липа, мырза карагай) ээлейт. Негизги байлыгы жер астындагы суулар (таза, минералдуу, мала туздуу), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> цемент өндүрүшү үчүн бор, керамзит үчүн ылай, айнек куму <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> акиташ казылып алынат.</p><p>Приволжье федерация округуна кирет. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> бийлик 5 жылга шайланган республиканын башчысына таандык. РФтеги электр лампалар өндүрүшүнүн борбору (Россияда өндүрүлгөндүн 67% и), машина куруу (22,4; 2-орунда), цемент өндүрүшү (6,2; 6-орунда), ж. б. ишканалары иштейт. Региондун дүң продукциясы 24318,1 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> рублди түзөт. Анда ө. ж-дын үлүшү 29,5%. Машина куруу комплекси алдынкы орунда. Ири ишканалары: «Лисма» (лампа), «Сарансккабель» (күч, телефон, кеме <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> текшерүү кабелдери), «Рузхиммаш» (вагон; цистерна, көлөмдүү идиштер), «Электровыпрямитель», «Сарэкс». Тамакаш (19%), курулуш материалдар (11%), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr> (5%) ө. ж. бар. А. ч-нын респ-нын дүң продукциясындагы үлүшү 21,4%. А.ч-га жарактуу жери 1659,6 миң <em>га</em> (жер фондусунун 63,5% и), <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 68% и айдоо аянты. Дан эгиндери, картөшкө, кант кызылчасы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жашылча айдалат. Бодо мал асыралып, үй куштары багылат. Т. ж-нун уз. 546 <em>км,</em> автомобилдики 5616 <em>км</em> (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 4232 к.ии асфальтталган). Саранскиде аэропорт бар. Республикада 743 жалпы билим берүүчү окуу жайлары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> 59у башталгыч <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> орто), 9 ЖОЖ (филиалдары <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> Мордва <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и), 5 театр (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> <abbr data-short="муз." data-full="музыкалык" data-extended="true">музыкалык</abbr>, куурчак), филармония, камералык хор, ыр-бий ансамбли, 22 музей (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> край таануу, асем <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> ж. б.), С. Д. Эрьзинин үй-музейи (Баев кыш-нда), китепканалар (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> азиздер үчүн) бар.</p><p>Ад.: Мордовия//Болыпая Российская Энциклопедия. Спец. том Россия. М., 2004; Мордовия//Болыпая Российская энциклопедия. Т. 21. М., 2013.</p><p>Т. М. <em>Чодураев. </em></p><br />
<br />
[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div>vol5_>KadyrM