https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9DМОГОЛСТАН - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-04T07:11:50ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D&diff=102442&oldid=prevvol5_>KadyrM, 04:00, 4 ноябрь 2026 карата2026-11-04T04:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 04:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D&diff=102443&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:35:30Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:35 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D&diff=101623&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:30:42Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D&diff=100803&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:30:29Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D&diff=99983&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-04T03:16:31Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">4 ноябрь 2026, саат 03:16 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D&diff=101622&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D&diff=100802&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%9E%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D&diff=99982&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">МОГОЛСТАН — </strong>14-к-дын орто ченинде 0. Азияда түзүлгөн өз алдынча мамлекет. 1346-ж. Казан хан өлтүрүлгөндөн кийин <em>Чагатай улусу </em>ыдырай баштаган. <em>Мавераннахрда</em> түрк эмирлеринин бир нече майда ээликтери түзүлсө, <em>Мухаммед Хайдардын</em> эмгеги (к. <em>«Тарих-и Рашиди»)</em> <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> анын чыгыш бөлүгү (к. <em>Манглай Субе) </em>дуулат уруусунун эмири Ордобинин (Уртубу) энчисине тийип, натыйжада М-дын <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> бирикмесинин калыптанышына дуулаттар (дуглат) чоң роль ойногон. Ордобинин небереси Болатши (Пуладчи) Чагатай тукуму деп саналган <em>Туглук Тимурду</em> (Чыңгызхандын тукуму) Ак-Суу ш-нда (Чыгыш Түркстан) такка отургузушкан (1347). Туглук Тимур (1347-62) бийлигин бекемдөө үчүн ислам динин курал катары пайдаланып, бир катар <abbr data-short="адм." data-full="администрациялык" data-extended="true">администрациялык</abbr>, <abbr data-short="экон." data-full="экономикалык" data-extended="true">экономикалык</abbr>, саясий реформаларды жүргүзгөн. Башкы калаасы (1347-80) Алмалык болуп, 1361-ж. Мавераннахр толук могол ханына баш ийген. М. мамлекети <abbr data-short="Кырг-н" data-full="Кыргызстан" data-extended="true">Кыргызстан</abbr>дын азыркы аймагын, Казакстандын <abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-чыгышын кучагына алган, <abbr data-short="б. а." data-full="башкача айтканда" data-extended="true">башкача айтканда</abbr> чыгышынан Бар-Көл, Эмил <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Иртыш; түндугүнөн Көкчө-Тениз (Балхаш), Бум-Лиш <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Каратал; батышынан Түркстан, Ташкент; түштүгүнөн Фергана, Кашкар, Чалыш, Турпан <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> чектелген. Кыргыз уруулары М-га көз каранды болуп калбоо үчүн аларга каршы тынымсыз күрөш жүргүзүп турушкан. Өз алдынчалыгы үчүн Мухаммед Хайдар аларды «Моголстан токоюнун арстандары» деп атаган. Туглук Тимурдун уулу Илияс Кожонун тушунда (1362-80) М. ыдырай баштаган. Жети-Суу аймагына дуулаттардын эмири <em>Камар ад-Дин</em> ээлик кылса, Иледен Тарбагатайга чейинки жерлер Еңге төрөнүн колуна өткөн. Султан Саид хандын тушунда (1514-33) М. Кашкар аймагын гана камтып, бир нече жолу катуу сокку жегенине карабай, кыргыздар моголдорго көз каранды болуудан арылган (к. <em>Мухаммед Кыргыз).</em> Бул <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> Мухаммед Хайдар «Бабурдун тукумунан башка Чагатайдан (моголдордон) киши калбай, Турпан <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Кашкар тарапта отуз миңге жакын могол калганын», эми М-га өзбек (казак) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> кыргыздар ээ болгонун эскертет. М-дын алсырай башташы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> кыргыздардын өз алдынча мамлекеттүүлүгүнүн түптөлүшүнө шарт түзүлгөн. 1678-ж. М-ды калмактар басып алып (к. <em>Жуңгар хандыгы),</em> 1704-ж. Мухаммед Мумин хандын көтөрүлүшүнө байланыштуу биротоло жоюлган.</p><p>Ад.: <em>Бартольд В. В.</em> Древнетюркские надписи и арабские источники. Соч. Т. V. М., 1968; <em>Караев О. </em>Арабские и персидские источники 1Х-ХП вв. о киргизах и Киргизии. Ф., 1968; <em>Акимушкин О. Ф. </em>К вопросу о внешнеполитическйх связях могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI- 60-х годах XVII в. // Палестинский сборник. Вып. 21 (84). Л., 1970; <em>Пищулина К. А.</em> Юго-Восточный Казахстан в середине XIV - начале XVI в. А.-А., 1977; <em>Мухаммед-Хайдар Дулати.</em> Тарих-и Рашиди. А., 1999; <em>НоиюгИг Н. Н.</em> Н181огу о£ 1Ье Моп§о1з 1гот 1Ие 9111 1о 1Ье 191Ь сеп1игу, р1. 1, 1Ье Моп£о1в ргорег ап&lt;1 1Ье Ка1тикв, Ьопбоп, 1876.</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_401-500_бб]]</div>vol5_>KadyrM