https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AFМИФОЛОГИЯ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-01T20:52:43ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=98586&oldid=prevvol5_>KadyrM, 21:09, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T21:09:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 21:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=98587&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:13:54Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:13 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p anomaly-ttl-fixed="True"></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p anomaly-ttl-fixed="True"></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><strong data-text-type="type_1_article_title">МИФОЛОГИЯ </strong></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><strong data-text-type="type_1_article_title">МИФОЛОГИЯ </strong></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><em>(миф</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) алгачкы жамаат коомундагы адамдардын дүйнө <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү укумдан тукумга оозеки баян (миф). түрүндө өткөн фантастикалык (шумдуктуу) түшүнүгү; 2) мифтерди чогултуп <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аларды изилдөөчү илим. Алгачкы коомдогу адамдардын өздөрүн курчап турган дүйнөгө болгон эң жөнөкөй фантастикалуу түшүнүктөрү: М. бардык элдердин өнүгүүсүнүн эң алгачкы мезгилдеринде пайда болгон. М-лык түшүнүк <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жер, асман, өсүмдүктөр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жан-жаныбарлар дүйнөсү өзүнчө урук жамааттарын түзөт. Бардык нерселер жандуу, атүгүл акыл-эске ээ <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өз ара тууганча мамиледе турушат. Мындай түшүнүктөр М-да жалпыланган түрдө болгон (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, кыргызда койдун «пири» - Чолпон ата, жылкыныкы - Камбар ата, төөнүкү - Ойсул ата ж. б.). М-дагы жалпылоочу түшүнүктөр акырындап калыптанган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>алгачкы түрлөрү - фетишизм (айрым нерселерди жандуу зат катары кароо), тотемизм (жамааттын же уруунун тегин тигил же бул жаныбарга байланыштыруу). Анимизм <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>өнүгүшүнүн кийинки тепкичинде пайда болуп, адам нерсе <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ал <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү «идеяны» бири биринен ажырата баштаганын айгинелейт. М. баш аламан формадан ырааттуу абалга карай өнүккөн. Матриархат доорундагы мифтик образдар түрү суук, коркунучтуу кейипте болсо, патриархат мезгилинде табиятты жеңе билген, коомдук мамилелерди аң-сезимдүү уюштурган каармандардын образы басымдуулук кылган. М-лык ойлом адегенде эле ар кандай тарыхый <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> космогониялык жалпылоолорго умтулган. М. алгачкы жамаат коомунун дүйнөгө көз карашы болуп, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге таанымдык милдет аткарган. Адам, дүйнө, жан-жаныбар кантип жаралган, өмүр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлүмдүн сыры эмнеде деген суроолорго жооп табууга аракеттенген. Алгачкы таптык коомдо М. диний, коомдуксаясий, моралдык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> идеялардын аллегориялык туюнтмасы болуп, <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>та кеңири колдонулган (к. <em>Миф).</em> Ар бир автор өзүнүн саясий көз карашына <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> стилине ылайык мифти түрдүүчө пайдаланган. М. коомдун саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> маданий турмушунда азыр да белгилүү бир кызмат өтөйт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ы </del><abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> негизде изилдөө <em>Кайра жаралуу</em> доорунан башталган. 18-к-га чейин Европада негизинен антикалык М. гана иликтенген. Кийин Египет, Америка <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Чыгыш элдеринин мифтери кеңири жайылып, аларды салыштырып кароого мүмкүндүк түзүлгөн. 18-к-да итал. философ Ж. Вико М-га тарыхый түшүндүрмө берген. Эгерде француз агартуучулары (Ф. Вольтер, Д. Дидро ж. б.) мифти наадандык, жалган ишеним катары караса, англ. акын Ж. Макферсон, немис жазуучусу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> философ И. Г. Гердер мифти элдик акылмандык деп түшүндүргөн. Романтизм М-га кызыгууну козгоп, элдик уламыштарды, жомокторду <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мифтерди чогултуу күчөгөн. Мифтерди улуттук <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>тын булагы катары караган мифол. мектеп калыптанган. Мифтин маңызын бейаң (бессознательное) психикалык кубулуштар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> түшүндүргөн <em>фрейдизм</em> Батышта кеңири белгилүү. Азыр М-да структуралык изилдөөлөр (өзгөчө фр. антрополог К. Леви-Стростун эмгектери) да күчөдү. Бирок бир да теория мифтин социалдык маңызын айкындай албайт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>матёр. түшүндүрмөсү <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> илимпоздор А. М. Золотарёвдун, А. Ф. Лосевдин, С. А. Токаревдин, Ю. Францевдин, М. И. Шахновичтин, Е. М. Мелетинскийдин эмгектеринде берилген.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><em>(миф</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) алгачкы жамаат коомундагы адамдардын дүйнө <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү укумдан тукумга оозеки баян (миф). түрүндө өткөн фантастикалык (шумдуктуу) түшүнүгү; 2) мифтерди чогултуп <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аларды изилдөөчү илим. Алгачкы коомдогу адамдардын өздөрүн курчап турган дүйнөгө болгон эң жөнөкөй фантастикалуу түшүнүктөрү: М. бардык элдердин өнүгүүсүнүн эң алгачкы мезгилдеринде пайда болгон. М-лык түшүнүк <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жер, асман, өсүмдүктөр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жан-жаныбарлар дүйнөсү өзүнчө урук жамааттарын түзөт. Бардык нерселер жандуу, атүгүл акыл-эске ээ <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өз ара тууганча мамиледе турушат. Мындай түшүнүктөр М-да жалпыланган түрдө болгон (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, кыргызда койдун «пири» - Чолпон ата, жылкыныкы - Камбар ата, төөнүкү - Ойсул ата ж. б.). М-дагы жалпылоочу түшүнүктөр акырындап калыптанган. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>алгачкы түрлөрү - фетишизм (айрым нерселерди жандуу зат катары кароо), тотемизм (жамааттын же уруунун тегин тигил же бул жаныбарга байланыштыруу). Анимизм М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>өнүгүшүнүн кийинки тепкичинде пайда болуп, адам нерсе <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ал <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү «идеяны» бири биринен ажырата баштаганын айгинелейт. М. баш аламан формадан ырааттуу абалга карай өнүккөн. Матриархат доорундагы мифтик образдар түрү суук, коркунучтуу кейипте болсо, патриархат мезгилинде табиятты жеңе билген, коомдук мамилелерди аң-сезимдүү уюштурган каармандардын образы басымдуулук кылган. М-лык ойлом адегенде эле ар кандай тарыхый <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> космогониялык жалпылоолорго умтулган. М. алгачкы жамаат коомунун дүйнөгө көз карашы болуп, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге таанымдык милдет аткарган. Адам, дүйнө, жан-жаныбар кантип жаралган, өмүр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлүмдүн сыры эмнеде деген суроолорго жооп табууга аракеттенген. Алгачкы таптык коомдо М. диний, коомдуксаясий, моралдык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> идеялардын аллегориялык туюнтмасы болуп, <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>та кеңири колдонулган (к. <em>Миф).</em> Ар бир автор өзүнүн саясий көз карашына <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> стилине ылайык мифти түрдүүчө пайдаланган. М. коомдун саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> маданий турмушунда азыр да белгилүү бир кызмат өтөйт. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны </ins><abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> негизде изилдөө <em>Кайра жаралуу</em> доорунан башталган. 18-к-га чейин Европада негизинен антикалык М. гана иликтенген. Кийин Египет, Америка <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Чыгыш элдеринин мифтери кеңири жайылып, аларды салыштырып кароого мүмкүндүк түзүлгөн. 18-к-да итал. философ Ж. Вико М-га тарыхый түшүндүрмө берген. Эгерде француз агартуучулары (Ф. Вольтер, Д. Дидро ж. б.) мифти наадандык, жалган ишеним катары караса, англ. акын Ж. Макферсон, немис жазуучусу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> философ И. Г. Гердер мифти элдик акылмандык деп түшүндүргөн. Романтизм М-га кызыгууну козгоп, элдик уламыштарды, жомокторду <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мифтерди чогултуу күчөгөн. Мифтерди улуттук <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>тын булагы катары караган мифол. мектеп калыптанган. Мифтин маңызын бейаң (бессознательное) психикалык кубулуштар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> түшүндүргөн <em>фрейдизм</em> Батышта кеңири белгилүү. Азыр М-да структуралык изилдөөлөр (өзгөчө фр. антрополог К. Леви-Стростун эмгектери) да күчөдү. Бирок бир да теория мифтин социалдык маңызын айкындай албайт. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>матёр. түшүндүрмөсү <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> илимпоздор А. М. Золотарёвдун, А. Ф. Лосевдин, С. А. Токаревдин, Ю. Францевдин, М. И. Шахновичтин, Е. М. Мелетинскийдин эмгектеринде берилген.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Ад.: Мифология древнего мира//Сб. ст. М., 1977; <em>Барт Р.</em> Мифологии. М.7-2010.</p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Ад.: Мифология древнего мира//Сб. ст. М., 1977; <em>Барт Р.</em> Мифологии. М.7-2010.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=97657&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:10:55Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:10 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=96727&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:09:18Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=95680&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T19:46:28Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 19:46 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p anomaly-ttl-fixed="True"></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p anomaly-ttl-fixed="True"></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><strong data-text-type="type_1_article_title">МИФОЛОГИЯ </strong></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><strong data-text-type="type_1_article_title">МИФОЛОГИЯ </strong></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><em>(миф</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) алгачкы жамаат коомундагы адамдардын дүйнө <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү укумдан тукумга оозеки баян (миф). түрүндө өткөн фантастикалык (шумдуктуу) түшүнүгү; 2) мифтерди чогултуп <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аларды изилдөөчү илим. Алгачкы коомдогу адамдардын өздөрүн курчап турган дүйнөгө болгон эң жөнөкөй фантастикалуу түшүнүктөрү: М. бардык элдердин өнүгүүсүнүн эң алгачкы мезгилдеринде пайда болгон. М-лык түшүнүк <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жер, асман, өсүмдүктөр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жан-жаныбарлар дүйнөсү өзүнчө урук жамааттарын түзөт. Бардык нерселер жандуу, атүгүл акыл-эске ээ <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өз ара тууганча мамиледе турушат. Мындай түшүнүктөр М-да жалпыланган түрдө болгон (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, кыргызда койдун «пири» - Чолпон ата, жылкыныкы - Камбар ата, төөнүкү - Ойсул ата ж. б.). М-дагы жалпылоочу түшүнүктөр акырындап калыптанган. М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>алгачкы түрлөрү - фетишизм (айрым нерселерди жандуу зат катары кароо), тотемизм (жамааттын же уруунун тегин тигил же бул жаныбарга байланыштыруу). Анимизм М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>өнүгүшүнүн кийинки тепкичинде пайда болуп, адам нерсе <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ал <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү «идеяны» бири биринен ажырата баштаганын айгинелейт. М. баш аламан формадан ырааттуу абалга карай өнүккөн. Матриархат доорундагы мифтик образдар түрү суук, коркунучтуу кейипте болсо, патриархат мезгилинде табиятты жеңе билген, коомдук мамилелерди аң-сезимдүү уюштурган каармандардын образы басымдуулук кылган. М-лык ойлом адегенде эле ар кандай тарыхый <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> космогониялык жалпылоолорго умтулган. М. алгачкы жамаат коомунун дүйнөгө көз карашы болуп, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге таанымдык милдет аткарган. Адам, дүйнө, жан-жаныбар кантип жаралган, өмүр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлүмдүн сыры эмнеде деген суроолорго жооп табууга аракеттенген. Алгачкы таптык коомдо М. диний, коомдуксаясий, моралдык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> идеялардын аллегориялык туюнтмасы болуп, <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>та кеңири колдонулган (к. <em>Миф).</em> Ар бир автор өзүнүн саясий көз карашына <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> стилине ылайык мифти түрдүүчө пайдаланган. М. коомдун саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> маданий турмушунда азыр да белгилүү бир кызмат өтөйт. М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны </del><abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> негизде изилдөө <em>Кайра жаралуу</em> доорунан башталган. 18-к-га чейин Европада негизинен антикалык М. гана иликтенген. Кийин Египет, Америка <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Чыгыш элдеринин мифтери кеңири жайылып, аларды салыштырып кароого мүмкүндүк түзүлгөн. 18-к-да итал. философ Ж. Вико М-га тарыхый түшүндүрмө берген. Эгерде француз агартуучулары (Ф. Вольтер, Д. Дидро ж. б.) мифти наадандык, жалган ишеним катары караса, англ. акын Ж. Макферсон, немис жазуучусу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> философ И. Г. Гердер мифти элдик акылмандык деп түшүндүргөн. Романтизм М-га кызыгууну козгоп, элдик уламыштарды, жомокторду <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мифтерди чогултуу күчөгөн. Мифтерди улуттук <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>тын булагы катары караган мифол. мектеп калыптанган. Мифтин маңызын бейаң (бессознательное) психикалык кубулуштар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> түшүндүргөн <em>фрейдизм</em> Батышта кеңири белгилүү. Азыр М-да структуралык изилдөөлөр (өзгөчө фр. антрополог К. Леви-Стростун эмгектери) да күчөдү. Бирок бир да теория мифтин социалдык маңызын айкындай албайт. М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>матёр. түшүндүрмөсү <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> илимпоздор А. М. Золотарёвдун, А. Ф. Лосевдин, С. А. Токаревдин, Ю. Францевдин, М. И. Шахновичтин, Е. М. Мелетинскийдин эмгектеринде берилген.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><em>(миф</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) алгачкы жамаат коомундагы адамдардын дүйнө <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү укумдан тукумга оозеки баян (миф). түрүндө өткөн фантастикалык (шумдуктуу) түшүнүгү; 2) мифтерди чогултуп <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аларды изилдөөчү илим. Алгачкы коомдогу адамдардын өздөрүн курчап турган дүйнөгө болгон эң жөнөкөй фантастикалуу түшүнүктөрү: М. бардык элдердин өнүгүүсүнүн эң алгачкы мезгилдеринде пайда болгон. М-лык түшүнүк <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жер, асман, өсүмдүктөр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жан-жаныбарлар дүйнөсү өзүнчө урук жамааттарын түзөт. Бардык нерселер жандуу, атүгүл акыл-эске ээ <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өз ара тууганча мамиледе турушат. Мындай түшүнүктөр М-да жалпыланган түрдө болгон (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, кыргызда койдун «пири» - Чолпон ата, жылкыныкы - Камбар ата, төөнүкү - Ойсул ата ж. б.). М-дагы жалпылоочу түшүнүктөр акырындап калыптанган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </ins>алгачкы түрлөрү - фетишизм (айрым нерселерди жандуу зат катары кароо), тотемизм (жамааттын же уруунун тегин тигил же бул жаныбарга байланыштыруу). Анимизм <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </ins>өнүгүшүнүн кийинки тепкичинде пайда болуп, адам нерсе <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ал <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү «идеяны» бири биринен ажырата баштаганын айгинелейт. М. баш аламан формадан ырааттуу абалга карай өнүккөн. Матриархат доорундагы мифтик образдар түрү суук, коркунучтуу кейипте болсо, патриархат мезгилинде табиятты жеңе билген, коомдук мамилелерди аң-сезимдүү уюштурган каармандардын образы басымдуулук кылган. М-лык ойлом адегенде эле ар кандай тарыхый <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> космогониялык жалпылоолорго умтулган. М. алгачкы жамаат коомунун дүйнөгө көз карашы болуп, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге таанымдык милдет аткарган. Адам, дүйнө, жан-жаныбар кантип жаралган, өмүр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлүмдүн сыры эмнеде деген суроолорго жооп табууга аракеттенген. Алгачкы таптык коомдо М. диний, коомдуксаясий, моралдык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> идеялардын аллегориялык туюнтмасы болуп, <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>та кеңири колдонулган (к. <em>Миф).</em> Ар бир автор өзүнүн саясий көз карашына <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> стилине ылайык мифти түрдүүчө пайдаланган. М. коомдун саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> маданий турмушунда азыр да белгилүү бир кызмат өтөйт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ы </ins><abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> негизде изилдөө <em>Кайра жаралуу</em> доорунан башталган. 18-к-га чейин Европада негизинен антикалык М. гана иликтенген. Кийин Египет, Америка <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Чыгыш элдеринин мифтери кеңири жайылып, аларды салыштырып кароого мүмкүндүк түзүлгөн. 18-к-да итал. философ Ж. Вико М-га тарыхый түшүндүрмө берген. Эгерде француз агартуучулары (Ф. Вольтер, Д. Дидро ж. б.) мифти наадандык, жалган ишеним катары караса, англ. акын Ж. Макферсон, немис жазуучусу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> философ И. Г. Гердер мифти элдик акылмандык деп түшүндүргөн. Романтизм М-га кызыгууну козгоп, элдик уламыштарды, жомокторду <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мифтерди чогултуу күчөгөн. Мифтерди улуттук <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>тын булагы катары караган мифол. мектеп калыптанган. Мифтин маңызын бейаң (бессознательное) психикалык кубулуштар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> түшүндүргөн <em>фрейдизм</em> Батышта кеңири белгилүү. Азыр М-да структуралык изилдөөлөр (өзгөчө фр. антрополог К. Леви-Стростун эмгектери) да күчөдү. Бирок бир да теория мифтин социалдык маңызын айкындай албайт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </ins>матёр. түшүндүрмөсү <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> илимпоздор А. М. Золотарёвдун, А. Ф. Лосевдин, С. А. Токаревдин, Ю. Францевдин, М. И. Шахновичтин, Е. М. Мелетинскийдин эмгектеринде берилген.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Ад.: Мифология древнего мира//Сб. ст. М., 1977; <em>Барт Р.</em> Мифологии. М.7-2010.</p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Ад.: Мифология древнего мира//Сб. ст. М., 1977; <em>Барт Р.</em> Мифологии. М.7-2010.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=97656&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:09, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:09:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=96726&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p anomaly-ttl-fixed="True"></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p anomaly-ttl-fixed="True"></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><strong data-text-type="type_1_article_title">МИФОЛОГИЯ </strong></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><strong data-text-type="type_1_article_title">МИФОЛОГИЯ </strong></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><em>(миф</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) алгачкы жамаат коомундагы адамдардын дүйнө <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү укумдан тукумга оозеки баян (миф). түрүндө өткөн фантастикалык (шумдуктуу) түшүнүгү; 2) мифтерди чогултуп <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аларды изилдөөчү илим. Алгачкы коомдогу адамдардын өздөрүн курчап турган дүйнөгө болгон эң жөнөкөй фантастикалуу түшүнүктөрү: М. бардык элдердин өнүгүүсүнүн эң алгачкы мезгилдеринде пайда болгон. М-лык түшүнүк <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жер, асман, өсүмдүктөр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жан-жаныбарлар дүйнөсү өзүнчө урук жамааттарын түзөт. Бардык нерселер жандуу, атүгүл акыл-эске ээ <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өз ара тууганча мамиледе турушат. Мындай түшүнүктөр М-да жалпыланган түрдө болгон (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, кыргызда койдун «пири» - Чолпон ата, жылкыныкы - Камбар ата, төөнүкү - Ойсул ата ж. б.). М-дагы жалпылоочу түшүнүктөр акырындап калыптанган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>алгачкы түрлөрү - фетишизм (айрым нерселерди жандуу зат катары кароо), тотемизм (жамааттын же уруунун тегин тигил же бул жаныбарга байланыштыруу). Анимизм <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>өнүгүшүнүн кийинки тепкичинде пайда болуп, адам нерсе <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ал <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү «идеяны» бири биринен ажырата баштаганын айгинелейт. М. баш аламан формадан ырааттуу абалга карай өнүккөн. Матриархат доорундагы мифтик образдар түрү суук, коркунучтуу кейипте болсо, патриархат мезгилинде табиятты жеңе билген, коомдук мамилелерди аң-сезимдүү уюштурган каармандардын образы басымдуулук кылган. М-лык ойлом адегенде эле ар кандай тарыхый <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> космогониялык жалпылоолорго умтулган. М. алгачкы жамаат коомунун дүйнөгө көз карашы болуп, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге таанымдык милдет аткарган. Адам, дүйнө, жан-жаныбар кантип жаралган, өмүр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлүмдүн сыры эмнеде деген суроолорго жооп табууга аракеттенген. Алгачкы таптык коомдо М. диний, коомдуксаясий, моралдык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> идеялардын аллегориялык туюнтмасы болуп, <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>та кеңири колдонулган (к. <em>Миф).</em> Ар бир автор өзүнүн саясий көз карашына <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> стилине ылайык мифти түрдүүчө пайдаланган. М. коомдун саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> маданий турмушунда азыр да белгилүү бир кызмат өтөйт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ы </del><abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> негизде изилдөө <em>Кайра жаралуу</em> доорунан башталган. 18-к-га чейин Европада негизинен антикалык М. гана иликтенген. Кийин Египет, Америка <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Чыгыш элдеринин мифтери кеңири жайылып, аларды салыштырып кароого мүмкүндүк түзүлгөн. 18-к-да итал. философ Ж. Вико М-га тарыхый түшүндүрмө берген. Эгерде француз агартуучулары (Ф. Вольтер, Д. Дидро ж. б.) мифти наадандык, жалган ишеним катары караса, англ. акын Ж. Макферсон, немис жазуучусу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> философ И. Г. Гердер мифти элдик акылмандык деп түшүндүргөн. Романтизм М-га кызыгууну козгоп, элдик уламыштарды, жомокторду <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мифтерди чогултуу күчөгөн. Мифтерди улуттук <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>тын булагы катары караган мифол. мектеп калыптанган. Мифтин маңызын бейаң (бессознательное) психикалык кубулуштар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> түшүндүргөн <em>фрейдизм</em> Батышта кеңири белгилүү. Азыр М-да структуралык изилдөөлөр (өзгөчө фр. антрополог К. Леви-Стростун эмгектери) да күчөдү. Бирок бир да теория мифтин социалдык маңызын айкындай албайт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>матёр. түшүндүрмөсү <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> илимпоздор А. М. Золотарёвдун, А. Ф. Лосевдин, С. А. Токаревдин, Ю. Францевдин, М. И. Шахновичтин, Е. М. Мелетинскийдин эмгектеринде берилген.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><em>(миф</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) алгачкы жамаат коомундагы адамдардын дүйнө <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү укумдан тукумга оозеки баян (миф). түрүндө өткөн фантастикалык (шумдуктуу) түшүнүгү; 2) мифтерди чогултуп <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аларды изилдөөчү илим. Алгачкы коомдогу адамдардын өздөрүн курчап турган дүйнөгө болгон эң жөнөкөй фантастикалуу түшүнүктөрү: М. бардык элдердин өнүгүүсүнүн эң алгачкы мезгилдеринде пайда болгон. М-лык түшүнүк <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жер, асман, өсүмдүктөр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жан-жаныбарлар дүйнөсү өзүнчө урук жамааттарын түзөт. Бардык нерселер жандуу, атүгүл акыл-эске ээ <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өз ара тууганча мамиледе турушат. Мындай түшүнүктөр М-да жалпыланган түрдө болгон (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, кыргызда койдун «пири» - Чолпон ата, жылкыныкы - Камбар ата, төөнүкү - Ойсул ата ж. б.). М-дагы жалпылоочу түшүнүктөр акырындап калыптанган. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>алгачкы түрлөрү - фетишизм (айрым нерселерди жандуу зат катары кароо), тотемизм (жамааттын же уруунун тегин тигил же бул жаныбарга байланыштыруу). Анимизм М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>өнүгүшүнүн кийинки тепкичинде пайда болуп, адам нерсе <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ал <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү «идеяны» бири биринен ажырата баштаганын айгинелейт. М. баш аламан формадан ырааттуу абалга карай өнүккөн. Матриархат доорундагы мифтик образдар түрү суук, коркунучтуу кейипте болсо, патриархат мезгилинде табиятты жеңе билген, коомдук мамилелерди аң-сезимдүү уюштурган каармандардын образы басымдуулук кылган. М-лык ойлом адегенде эле ар кандай тарыхый <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> космогониялык жалпылоолорго умтулган. М. алгачкы жамаат коомунун дүйнөгө көз карашы болуп, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге таанымдык милдет аткарган. Адам, дүйнө, жан-жаныбар кантип жаралган, өмүр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлүмдүн сыры эмнеде деген суроолорго жооп табууга аракеттенген. Алгачкы таптык коомдо М. диний, коомдуксаясий, моралдык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> идеялардын аллегориялык туюнтмасы болуп, <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>та кеңири колдонулган (к. <em>Миф).</em> Ар бир автор өзүнүн саясий көз карашына <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> стилине ылайык мифти түрдүүчө пайдаланган. М. коомдун саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> маданий турмушунда азыр да белгилүү бир кызмат өтөйт. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны </ins><abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> негизде изилдөө <em>Кайра жаралуу</em> доорунан башталган. 18-к-га чейин Европада негизинен антикалык М. гана иликтенген. Кийин Египет, Америка <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Чыгыш элдеринин мифтери кеңири жайылып, аларды салыштырып кароого мүмкүндүк түзүлгөн. 18-к-да итал. философ Ж. Вико М-га тарыхый түшүндүрмө берген. Эгерде француз агартуучулары (Ф. Вольтер, Д. Дидро ж. б.) мифти наадандык, жалган ишеним катары караса, англ. акын Ж. Макферсон, немис жазуучусу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> философ И. Г. Гердер мифти элдик акылмандык деп түшүндүргөн. Романтизм М-га кызыгууну козгоп, элдик уламыштарды, жомокторду <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мифтерди чогултуу күчөгөн. Мифтерди улуттук <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>тын булагы катары караган мифол. мектеп калыптанган. Мифтин маңызын бейаң (бессознательное) психикалык кубулуштар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> түшүндүргөн <em>фрейдизм</em> Батышта кеңири белгилүү. Азыр М-да структуралык изилдөөлөр (өзгөчө фр. антрополог К. Леви-Стростун эмгектери) да күчөдү. Бирок бир да теория мифтин социалдык маңызын айкындай албайт. М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>матёр. түшүндүрмөсү <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> илимпоздор А. М. Золотарёвдун, А. Ф. Лосевдин, С. А. Токаревдин, Ю. Францевдин, М. И. Шахновичтин, Е. М. Мелетинскийдин эмгектеринде берилген.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Ад.: Мифология древнего мира//Сб. ст. М., 1977; <em>Барт Р.</em> Мифологии. М.7-2010.</p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Ад.: Мифология древнего мира//Сб. ст. М., 1977; <em>Барт Р.</em> Мифологии. М.7-2010.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td></tr>
</table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=95679&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p anomaly-ttl-fixed="True"><br />
<strong data-text-type="type_1_article_title">МИФОЛОГИЯ </strong><br />
<em>(миф</em> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <em>...логия) -</em> 1) алгачкы жамаат коомундагы адамдардын дүйнө <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү укумдан тукумга оозеки баян (миф). түрүндө өткөн фантастикалык (шумдуктуу) түшүнүгү; 2) мифтерди чогултуп <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аларды изилдөөчү илим. Алгачкы коомдогу адамдардын өздөрүн курчап турган дүйнөгө болгон эң жөнөкөй фантастикалуу түшүнүктөрү: М. бардык элдердин өнүгүүсүнүн эң алгачкы мезгилдеринде пайда болгон. М-лык түшүнүк <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> жер, асман, өсүмдүктөр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жан-жаныбарлар дүйнөсү өзүнчө урук жамааттарын түзөт. Бардык нерселер жандуу, атүгүл акыл-эске ээ <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өз ара тууганча мамиледе турушат. Мындай түшүнүктөр М-да жалпыланган түрдө болгон (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, кыргызда койдун «пири» - Чолпон ата, жылкыныкы - Камбар ата, төөнүкү - Ойсул ата ж. б.). М-дагы жалпылоочу түшүнүктөр акырындап калыптанган. <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын алгачкы түрлөрү - фетишизм (айрым нерселерди жандуу зат катары кароо), тотемизм (жамааттын же уруунун тегин тигил же бул жаныбарга байланыштыруу). Анимизм <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын өнүгүшүнүн кийинки тепкичинде пайда болуп, адам нерсе <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> ал <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү «идеяны» бири биринен ажырата баштаганын айгинелейт. М. баш аламан формадан ырааттуу абалга карай өнүккөн. Матриархат доорундагы мифтик образдар түрү суук, коркунучтуу кейипте болсо, патриархат мезгилинде табиятты жеңе билген, коомдук мамилелерди аң-сезимдүү уюштурган каармандардын образы басымдуулук кылган. М-лык ойлом адегенде эле ар кандай тарыхый <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> космогониялык жалпылоолорго умтулган. М. алгачкы жамаат коомунун дүйнөгө көз карашы болуп, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге таанымдык милдет аткарган. Адам, дүйнө, жан-жаныбар кантип жаралган, өмүр <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> өлүмдүн сыры эмнеде деген суроолорго жооп табууга аракеттенген. Алгачкы таптык коомдо М. диний, коомдуксаясий, моралдык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="филос." data-full="философиялык" data-extended="true">философиялык</abbr> идеялардын аллегориялык туюнтмасы болуп, <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>та кеңири колдонулган (к. <em>Миф).</em> Ар бир автор өзүнүн саясий көз карашына <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> стилине ылайык мифти түрдүүчө пайдаланган. М. коомдун саясий <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> маданий турмушунда азыр да белгилүү бир кызмат өтөйт. <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ы <abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> негизде изилдөө <em>Кайра жаралуу</em> доорунан башталган. 18-к-га чейин Европада негизинен антикалык М. гана иликтенген. Кийин Египет, Америка <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Чыгыш элдеринин мифтери кеңири жайылып, аларды салыштырып кароого мүмкүндүк түзүлгөн. 18-к-да итал. философ Ж. Вико М-га тарыхый түшүндүрмө берген. Эгерде француз агартуучулары (Ф. Вольтер, Д. Дидро ж. б.) мифти наадандык, жалган ишеним катары караса, англ. акын Ж. Макферсон, немис жазуучусу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> философ И. Г. Гердер мифти элдик акылмандык деп түшүндүргөн. Романтизм М-га кызыгууну козгоп, элдик уламыштарды, жомокторду <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> мифтерди чогултуу күчөгөн. Мифтерди улуттук <abbr data-short="мад-т" data-full="маданият" data-extended="true">маданият</abbr>тын булагы катары караган мифол. мектеп калыптанган. Мифтин маңызын бейаң (бессознательное) психикалык кубулуштар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> түшүндүргөн <em>фрейдизм</em> Батышта кеңири белгилүү. Азыр М-да структуралык изилдөөлөр (өзгөчө фр. антрополог К. Леви-Стростун эмгектери) да күчөдү. Бирок бир да теория мифтин социалдык маңызын айкындай албайт. <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын матёр. түшүндүрмөсү <abbr data-short="сов." data-full="советтик" data-extended="true">советтик</abbr> илимпоздор А. М. Золотарёвдун, А. Ф. Лосевдин, С. А. Токаревдин, Ю. Францевдин, М. И. Шахновичтин, Е. М. Мелетинскийдин эмгектеринде берилген.</p><br />
<p>Ад.: Мифология древнего мира//Сб. ст. М., 1977; <em>Барт Р.</em> Мифологии. М.7-2010.</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div>vol5_>KadyrM