https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%98%D0%A4МИФ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-01T21:47:22ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4&diff=98584&oldid=prevvol5_>KadyrM, 21:09, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T21:09:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 21:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4&diff=98585&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:13:54Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:13 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4&diff=97655&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:10:55Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:10 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4&diff=96725&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:09:18Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4&diff=95678&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T19:46:28Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 19:46 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4&diff=97654&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:09, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:09:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4&diff=96724&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%98%D0%A4&diff=95677&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><br />
<strong data-text-type="type_1_article_title">МИФ </strong>(<abbr data-short="гр." data-full="грекче" data-extended="true">грекче</abbr> mythos - уламыш, баян) - адам коомунун көбүнчө эрте баскычында жаралган элдик оозеки <abbr data-short="чыг-лык" data-full="чыгармачылык" data-extended="true">чыгармачылык</abbr>тын фантазиялуу туундулары. Аларда байыркы заманда жашаган адамдардын турмуш-тиричилик, айлана-чөйрө <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү баёо түшүнүктөрү, өздөрүнө түшүнүксүз көрүнүштөрдүн сырын ачууга кылган саамалык аракети чагылдырылат. М. <abbr data-short="чыг-лыг" data-full="чыгармачылыг" data-extended="true">чыгармачылыг</abbr>ында фетишизм, анимизм, тотемизм, магия сыяктуу абалкы диний түшүнүктөрдүн мааниси чоң. М-тер ар кандай темада чыгарылган. Алардын кээ биринде Ааламдын, кишинин, айбанаттын, өсүмдүктүн, стихиялуу табият көрүнүштөрүнүн сырын ачууга аракет жасалат. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, байыркы славяндардын чагылган <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> добул кудайы Перун, индилердин от кудайы Агни, дүйнөлүк топон суу <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү библиялык М. ж. б. Кээ бири адам баласынын чарбалык ишине, ойлоп тапкычтык жөндөмүнө, ачылыштар жасаганына байланыштуу чыккан: байыркы гректердин түшүм кудайы Дионис, чебер курулушчу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> художник Дедал, египеттиктердин жазма-чиймени ойлоп тапкан</p><br />
<p>Тото <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү М-и ж. б. Тапчыл коомдун пайда болушу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жаңы М-тер жаралган <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> эскилери үстөмдүк кылчу таптын мүдөөсүн көздөөгө ылайыкташтырылган (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, Христос <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү М.). Жогоркудай М-тердин кыйласы кыргыз фольклорунда да бар. Кыргыз М-терин негизинен үч чоң топко бөлүп караса болот. Б и р и нч и т о п к о дүйнөнүн жаралышы <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> анын ар кандай кубулуштары тууралуу М-тер; экинчи топко жалпы эле жан-жаныбардын пайда болушу туурасындагы М-тер; Ү ч ү нч ү т о п к о жандуу-жансыз дүйнөнүн колдоочулары (ээлери) <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү М-тер. Биринчиге Үч Аркар, Жетиген жылдыздарынын пайда болушу <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү «Үркөрдүн кызы Үлпүлдөк сулуу», «Жети каракчы», «Ак сары ат, көк сары ат», «Тоодой мерген менен Үч Аркар» сыяктуу М-тер мисал. Ал М-тердин мазмуну асманга Жерден адам, жан-жаныбарлардын качып барып, жылдызга айланып кеткендиктери <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>. Экинчи топко аюу, түлкү ж. б. айбанаттар <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү М-тер кирет. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, аюу <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү М-те аюу башында күчтүү адам болсо да аюуга, түлкү сулуу, бирок ашкере куу, кербез аял болгон үчүн түлкүгө айланып кеткен деп түшүндүрүлөт. Бул топко, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> «Күкүк <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Зейнеп» <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү уламыш да мисал боло алат (к. <em>Кукук менен Зейнеп).</em> Үчүнчү топтогу М-тер <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> тоо-таш, токой, ар кандай айбанаттын, малдын, кесиптин ар биринин өзөзүнчө ээси бар. <abbr data-short="Мис." data-full="Мисалы" data-extended="true">Мисалы</abbr>, койдун ээси - Чолпон ата, уйдуку - Заңги баба, жылкыныкы - Камбар ата, төөнүкү - Ойсул ата, эчкиники - Чычаң ата; кесиптерден: устаныкы - Дөөтү, дыйкандыкы - Баба дыйкан ж. б. М-тер өз алдынча да, фольклордук башка чыгармаларга аралаш айтыла берет. —</p><br />
<p>Ад.: Мифы народов мира. Энциклопедия. 2-е изд. М., 1987-1988. Т. 1-2; <em>Голан А.</em> Миф и символ. М., 1994; <em>Мелетинский Е. М.</em> Поэтика мифа. 4-е изд. М., 2006; <em>Элиаде М.</em> Аспекты мифа. 4-е изд. М., 2010. </p><br />
<br />
[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div>vol5_>KadyrM