https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92 2026-11-01T21:15:25Z Бул барактын викидеги өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.4 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92&diff=98000&oldid=prev 2026-11-01T21:09:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 21:09 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol5_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92&diff=98001&oldid=prev 2026-11-01T20:13:44Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:13 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;МЕНДЕЛЕЕВ &lt;/strong&gt;Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; коом­дук ишмер. Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;пед.&quot; data-full=&quot;педагогикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;педагогикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ин-т&quot; data-full=&quot;институт&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;институт&lt;/abbr&gt;унун &lt;abbr data-short=&quot;физ.&quot; data-full=&quot;физикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;физикалык&lt;/abbr&gt;-&lt;abbr data-short=&quot;матем.&quot; data-full=&quot;математикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;математикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ф-т&quot; data-full=&quot;факультет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;факультет&lt;/abbr&gt;ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инде &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; химия курсу­нан лекция окуп, 1861-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инин &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; эмес хи­мияны окуп билүүдө &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; аракеттенишүү &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү түшүнүк эритме­лер &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт &lt;abbr data-short=&quot;к-та&quot; data-full=&quot;кислота&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;кислота&lt;/abbr&gt;сы, &lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;МЕНДЕЛЕЕВ &lt;/strong&gt;Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; коом­дук ишмер. Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;пед.&quot; data-full=&quot;педагогикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;педагогикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ин-т&quot; data-full=&quot;институт&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;институт&lt;/abbr&gt;унун &lt;abbr data-short=&quot;физ.&quot; data-full=&quot;физикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;физикалык&lt;/abbr&gt;-&lt;abbr data-short=&quot;матем.&quot; data-full=&quot;математикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;математикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ф-т&quot; data-full=&quot;факультет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;факультет&lt;/abbr&gt;ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инде &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; химия курсу­нан лекция окуп, 1861-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инин &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; эмес хи­мияны окуп билүүдө &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; аракеттенишүү &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү түшүнүк эритме­лер &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт &lt;abbr data-short=&quot;к-та&quot; data-full=&quot;кислота&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;кислота&lt;/abbr&gt;сы, &lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;ми­нерал жер семирткичтерди &lt;abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true"&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эсептеген</del>. &lt;abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true"&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот &lt;abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true"&gt;жана&lt;/abbr&gt; калий жер се­мирткичтерин &lt;abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true"&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; жер семирткичтер &lt;abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true"&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия &lt;abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true"&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt;-технол. &lt;abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true"&gt;институт&lt;/abbr&gt;у, &lt;abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true"&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. &lt;abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true"&gt;Америкалык&lt;/abbr&gt; окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке &lt;em&gt;менделевий&lt;/em&gt; (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-&lt;abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true"&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Брижпорт &lt;abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true"&gt;университет&lt;/abbr&gt;индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;ми­нерал жер семирткичтерди &lt;abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true"&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эсепте­&lt;abbr data-short="ген</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" data-full="генетикалык" data-extended="true"&gt;генетикалык&lt;/abbr&gt; </ins>&lt;abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true"&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот &lt;abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true"&gt;жана&lt;/abbr&gt; калий жер се­мирткичтерин &lt;abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true"&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; жер семирткичтер &lt;abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true"&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия &lt;abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true"&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt;-технол. &lt;abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true"&gt;институт&lt;/abbr&gt;у, &lt;abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true"&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. &lt;abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true"&gt;Америкалык&lt;/abbr&gt; окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке &lt;em&gt;менделевий&lt;/em&gt; (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-&lt;abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true"&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Брижпорт &lt;abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true"&gt;университет&lt;/abbr&gt;индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;Ад.: &lt;em&gt;Фигурновский Н.&lt;/em&gt; А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; &lt;em&gt;Кедров Б. М. &lt;/em&gt;День одного великого открытия. М., 2001.&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;Ад.: &lt;em&gt;Фигурновский Н.&lt;/em&gt; А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; &lt;em&gt;Кедров Б. М. &lt;/em&gt;День одного великого открытия. М., 2001.&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td></tr> </table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92&diff=97071&oldid=prev 2026-11-01T20:10:49Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:10 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92&diff=96141&oldid=prev 2026-11-01T20:09:11Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:09 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92&diff=95094&oldid=prev 2026-11-01T19:46:20Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 19:46 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;МЕНДЕЛЕЕВ &lt;/strong&gt;Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; коом­дук ишмер. Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;пед.&quot; data-full=&quot;педагогикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;педагогикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ин-т&quot; data-full=&quot;институт&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;институт&lt;/abbr&gt;унун &lt;abbr data-short=&quot;физ.&quot; data-full=&quot;физикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;физикалык&lt;/abbr&gt;-&lt;abbr data-short=&quot;матем.&quot; data-full=&quot;математикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;математикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ф-т&quot; data-full=&quot;факультет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;факультет&lt;/abbr&gt;ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инде &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; химия курсу­нан лекция окуп, 1861-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инин &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; эмес хи­мияны окуп билүүдө &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; аракеттенишүү &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү түшүнүк эритме­лер &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт &lt;abbr data-short=&quot;к-та&quot; data-full=&quot;кислота&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;кислота&lt;/abbr&gt;сы, &lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;МЕНДЕЛЕЕВ &lt;/strong&gt;Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; коом­дук ишмер. Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;пед.&quot; data-full=&quot;педагогикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;педагогикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ин-т&quot; data-full=&quot;институт&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;институт&lt;/abbr&gt;унун &lt;abbr data-short=&quot;физ.&quot; data-full=&quot;физикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;физикалык&lt;/abbr&gt;-&lt;abbr data-short=&quot;матем.&quot; data-full=&quot;математикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;математикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ф-т&quot; data-full=&quot;факультет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;факультет&lt;/abbr&gt;ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инде &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; химия курсу­нан лекция окуп, 1861-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инин &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; эмес хи­мияны окуп билүүдө &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; аракеттенишүү &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү түшүнүк эритме­лер &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт &lt;abbr data-short=&quot;к-та&quot; data-full=&quot;кислота&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;кислота&lt;/abbr&gt;сы, &lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;ми­нерал жер семирткичтерди &lt;abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true"&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эсепте­&lt;abbr data-short="ген</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" data-full="генетикалык" data-extended="true"&gt;генетикалык&lt;/abbr&gt; </del>&lt;abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true"&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот &lt;abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true"&gt;жана&lt;/abbr&gt; калий жер се­мирткичтерин &lt;abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true"&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; жер семирткичтер &lt;abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true"&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия &lt;abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true"&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt;-технол. &lt;abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true"&gt;институт&lt;/abbr&gt;у, &lt;abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true"&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. &lt;abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true"&gt;Америкалык&lt;/abbr&gt; окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке &lt;em&gt;менделевий&lt;/em&gt; (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-&lt;abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true"&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Брижпорт &lt;abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true"&gt;университет&lt;/abbr&gt;индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;ми­нерал жер семирткичтерди &lt;abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true"&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эсептеген</ins>. &lt;abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true"&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот &lt;abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true"&gt;жана&lt;/abbr&gt; калий жер се­мирткичтерин &lt;abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true"&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; жер семирткичтер &lt;abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true"&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия &lt;abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true"&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt;-технол. &lt;abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true"&gt;институт&lt;/abbr&gt;у, &lt;abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true"&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. &lt;abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true"&gt;Америкалык&lt;/abbr&gt; окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке &lt;em&gt;менделевий&lt;/em&gt; (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-&lt;abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true"&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Брижпорт &lt;abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true"&gt;университет&lt;/abbr&gt;индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;Ад.: &lt;em&gt;Фигурновский Н.&lt;/em&gt; А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; &lt;em&gt;Кедров Б. М. &lt;/em&gt;День одного великого открытия. М., 2001.&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;Ад.: &lt;em&gt;Фигурновский Н.&lt;/em&gt; А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; &lt;em&gt;Кедров Б. М. &lt;/em&gt;День одного великого открытия. М., 2001.&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td></tr> </table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92&diff=97070&oldid=prev 2026-11-01T18:09:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:09 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol5_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92&diff=96140&oldid=prev 2026-11-01T18:00:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1-сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1-сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;МЕНДЕЛЕЕВ &lt;/strong&gt;Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; коом­дук ишмер. Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;пед.&quot; data-full=&quot;педагогикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;педагогикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ин-т&quot; data-full=&quot;институт&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;институт&lt;/abbr&gt;унун &lt;abbr data-short=&quot;физ.&quot; data-full=&quot;физикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;физикалык&lt;/abbr&gt;-&lt;abbr data-short=&quot;матем.&quot; data-full=&quot;математикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;математикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ф-т&quot; data-full=&quot;факультет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;факультет&lt;/abbr&gt;ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инде &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; химия курсу­нан лекция окуп, 1861-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инин &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; эмес хи­мияны окуп билүүдө &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; аракеттенишүү &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү түшүнүк эритме­лер &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт &lt;abbr data-short=&quot;к-та&quot; data-full=&quot;кислота&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;кислота&lt;/abbr&gt;сы, &lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;МЕНДЕЛЕЕВ &lt;/strong&gt;Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; коом­дук ишмер. Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;пед.&quot; data-full=&quot;педагогикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;педагогикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ин-т&quot; data-full=&quot;институт&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;институт&lt;/abbr&gt;унун &lt;abbr data-short=&quot;физ.&quot; data-full=&quot;физикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;физикалык&lt;/abbr&gt;-&lt;abbr data-short=&quot;матем.&quot; data-full=&quot;математикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;математикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ф-т&quot; data-full=&quot;факультет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;факультет&lt;/abbr&gt;ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инде &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; химия курсу­нан лекция окуп, 1861-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инин &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; эмес хи­мияны окуп билүүдө &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; аракеттенишүү &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү түшүнүк эритме­лер &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт &lt;abbr data-short=&quot;к-та&quot; data-full=&quot;кислота&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;кислота&lt;/abbr&gt;сы, &lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;ми­нерал жер семирткичтерди &lt;abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true"&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эсептеген</del>. &lt;abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true"&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот &lt;abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true"&gt;жана&lt;/abbr&gt; калий жер се­мирткичтерин &lt;abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true"&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; жер семирткичтер &lt;abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true"&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия &lt;abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true"&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt;-технол. &lt;abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true"&gt;институт&lt;/abbr&gt;у, &lt;abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true"&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. &lt;abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true"&gt;Америкалык&lt;/abbr&gt; окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке &lt;em&gt;менделевий&lt;/em&gt; (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-&lt;abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true"&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Брижпорт &lt;abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true"&gt;университет&lt;/abbr&gt;индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;ми­нерал жер семирткичтерди &lt;abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true"&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эсепте­&lt;abbr data-short="ген</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" data-full="генетикалык" data-extended="true"&gt;генетикалык&lt;/abbr&gt; </ins>&lt;abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true"&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот &lt;abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true"&gt;жана&lt;/abbr&gt; калий жер се­мирткичтерин &lt;abbr data-short="орг." data-full="органикалык" data-extended="true"&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; жер семирткичтер &lt;abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true"&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия &lt;abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true"&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва &lt;abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true"&gt;химиялык&lt;/abbr&gt;-технол. &lt;abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true"&gt;институт&lt;/abbr&gt;у, &lt;abbr data-short="Түн." data-full="Түндүк" data-extended="true"&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. &lt;abbr data-short="Амер." data-full="Америкалык" data-extended="true"&gt;Америкалык&lt;/abbr&gt; окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке &lt;em&gt;менделевий&lt;/em&gt; (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-&lt;abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true"&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Брижпорт &lt;abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true"&gt;университет&lt;/abbr&gt;индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;Ад.: &lt;em&gt;Фигурновский Н.&lt;/em&gt; А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; &lt;em&gt;Кедров Б. М. &lt;/em&gt;День одного великого открытия. М., 2001.&lt;/p&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p&gt;Ад.: &lt;em&gt;Фигурновский Н.&lt;/em&gt; А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; &lt;em&gt;Кедров Б. М. &lt;/em&gt;День одного великого открытия. М., 2001.&lt;/p&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div></td></tr> </table>

vol5_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%95%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%95%D0%92&diff=95093&oldid=prev 2026-11-01T18:00:00Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;МЕНДЕЛЕЕВ &lt;/strong&gt;Дмитрий Иванович [27. 1(8.2). 1834, Тобольск - 20. 1(2. 2). 1907, Санкт-Петер­бург] - &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; элементтердин мезгилдик законун ачкан орус химиги, илимпоз, педагог &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; коом­дук ишмер. Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;пед.&quot; data-full=&quot;педагогикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;педагогикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ин-т&quot; data-full=&quot;институт&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;институт&lt;/abbr&gt;унун &lt;abbr data-short=&quot;физ.&quot; data-full=&quot;физикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;физикалык&lt;/abbr&gt;-&lt;abbr data-short=&quot;матем.&quot; data-full=&quot;математикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;математикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ф-т&quot; data-full=&quot;факультет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;факультет&lt;/abbr&gt;ин бүтургөн (1855). 1857- жылдан Санкт-Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инде &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; химия курсу­нан лекция окуп, 1861-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; «Органикалык химия» ки­теби жарык көргөн. Санкт­Петербург &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;инин &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Санкт-Петербург технол. ин­тунун проф. 1869-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; эле­менттердин мезгилдик зако­нун ачкан. Ал мезгилдик системанын бир нече вариантын түзүп, анын негизинде белгилүү эле­менттердин ат. с-н, ондогон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; белгисиз эле­менттерди, алардын касиеттерин алдын ала айт­кан. М-дин мезгилдик системасы &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; эмес хи­мияны окуп билүүдө &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; изилдөөдө негизги көр­сөткүч карта болуп калган. 19-к-дын аягы - 20- к-дын башында инерттүү газдардын ачылышы мезгилдик законду андан ары бекемдеди.[[File:МЕНДЕЛЕЕВ_1.jpg|thumb]] Атом­дун түзүлүш теориясы М. элементтерди ат. н-нин өсүү тартиби &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; туура жайгаштырганын далилдеген. Мезгилдик закон химиянын негиз­ги закондорунун бири болуп, М-дин «Химия­нын негиздери» деген китебинин негизин түзгөн. Эритменин компоненттеринин ортосундагы өз ара &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; аракеттенишүү &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү түшүнүк эритме­лер &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү азыркы окууну иштеп чыгууда маа­ниси чоң. М. нефть, көмүр, металлургия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; химия ө. ж-на өзгөчө көңүл буруп, нефть түтүк­төрүн курууга, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; сырьё катары нефтини ар тараптан пайдаланууга демилгечи болгон. Көмүрдү жер алдында газга айландыруу &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү ойду 1-жолу айткан. Анын 500дөн ашык эмге­ги химия, &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; технология, физика, метеоро­логия, а. ч., экономика, эл агартуу ж. б. масе­лелерге арналган. М. сода, күкүрт &lt;abbr data-short=&quot;к-та&quot; data-full=&quot;кислота&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;кислота&lt;/abbr&gt;сы, &lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;ми­нерал жер семирткичтерди &lt;abbr data-short=&quot;жерг.&quot; data-full=&quot;жергиликтүү&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; сырьёлордон өндүрүүнү көбөйтүү негизги максат деп эсептеген. &lt;abbr data-short=&quot;О. эле&quot; data-full=&quot;Ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; өлкөнүн табигый байлыктарын өз­дөштүрүү программасын көп жыл мурда алдын ала белгилеген. Ал а. ч. маселесине да көңүл бөлүп, жердин түшүмдүүлүгүн жогорулатуу үчүн фосфорит, суперфосфат, азот &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; калий жер се­мирткичтерин &lt;abbr data-short=&quot;орг.&quot; data-full=&quot;органикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;органикалык&lt;/abbr&gt; жер семирткичтер &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирге пайдалануу зарылдыгын айткан. М. - метроло­гия &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; да бир нече эмгектин автору. Ал эл агартуу ишине да чоң көңүл бурган. Көрүнүктүү окумуштууларды (В. И. Вернадский, В. Л. Ко­маров, Д. П. Коновалов, Н. С. Курнаков ж. б.) тарбиялаган. М. - Орус &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt; коомун негиздөөчү­лөрдүн бири. Москва &lt;abbr data-short=&quot;хим.&quot; data-full=&quot;химиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;химиялык&lt;/abbr&gt;-технол. &lt;abbr data-short=&quot;ин-т&quot; data-full=&quot;институт&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;институт&lt;/abbr&gt;у, &lt;abbr data-short=&quot;Түн.&quot; data-full=&quot;Түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Түндүк&lt;/abbr&gt; Муз океандагы суу алдындагы кырка тоо, Ку­рил а-дагы аракеттеги жанартоо, минерал (мен­делеевит) ж. б. объектилер М-дин ысмынан аталган. &lt;abbr data-short=&quot;Амер.&quot; data-full=&quot;Америкалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Америкалык&lt;/abbr&gt; окумуштуулар синтездеп алган 101-элементке &lt;em&gt;менделевий&lt;/em&gt; (Мб) деп М-дин ысмы ыйгарылган. 1964-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Брижпорт &lt;abbr data-short=&quot;ун-т&quot; data-full=&quot;университет&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;университет&lt;/abbr&gt;индеги (АКШ) дүйнөдөгү улуу окумуштуулардын Ардак тактасына жазылган.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;Ад.: &lt;em&gt;Фигурновский Н.&lt;/em&gt; А. Дмитрий Иванович Мен­делеев. 2-е изд. М., 1983. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л., 1984; &lt;em&gt;Кедров Б. М. &lt;/em&gt;День одного великого открытия. М., 2001.&lt;/p&gt;<br /> <br /> [[Category:5-том,_301-400_бб]]</div>

vol5_>KadyrM