https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98МАХМУД ИБН ВАЛИ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-01T21:16:55ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98&diff=97748&oldid=prevvol5_>KadyrM, 21:09, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T21:09:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 21:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98&diff=97749&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:13:40Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:13 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98&diff=96819&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:10:46Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:10 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98&diff=95889&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T20:09:09Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 20:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98&diff=94842&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T19:46:17Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 19:46 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98&diff=96818&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:09, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:09:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:09 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98&diff=95888&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 18:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%A3%D0%94_%D0%98%D0%91%D0%9D_%D0%92%D0%90%D0%9B%D0%98&diff=94841&oldid=prevvol5_>KadyrM, 18:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T18:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><br />
<strong data-text-type="type_1_article_title">МАХМУД ИБН ВАЛИ, </strong>МахмудбенЭмир В а л и [хижранын 1004-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> (1595-96), Балх ш. - <abbr data-short="ө. ж. б." data-full="өлгөн жылы белгисиз" data-extended="true">өлгөн жылы белгисиз</abbr>] - орто азиялык окумуштуу, тарыхчы. Өз доорундагы сабаттуу адамдардын бири болгон. <em>Ислам</em> дининдеги <em>суффизм</em> агымы ага өзгөчө таасир тийгизип, дубаначылык (1614- 23) кылган. Бул учурда «Равайих-и таййиба» («Жагымдуу жыттар») аттуу алгачкы эмгегин жараткан. Ал Кабул, Пешавар, Лахор ш-на саякат жасап, 1625-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> ноябрда Делиге келген. Бир жылдан кийин Индия аймактарын (Калькутта, Хайдарабад, Декан, Бенгалия ж. б.) кыдырып, Ганг д-нын куймасына жакын жерден могол-индустарынын колуна түшкөн. Эки жылдай туткунда болуп, «Рисала-йи Бихарийа» («Бихар трактаты») эмгегин жазган. 1628-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> августта туткундан бошонуп, Агра ш-на <em>Моголдордун империясынын</em> ханы (1628-58) ШахЖаханга келген. 1629-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Пенжаб ш. аркылуу мекенине кайтып, «Ахлак-и Хусейни» («Хусейндин адеп тарбиясы») эмгегин аяктаган. Балх ханы (1606-42; 1645-51) Надир-Мухаммеддин тапшырмасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> көптөгөн тарыхый-<abbr data-short="геогр." data-full="географиялык" data-extended="true">географиялык</abbr> чыгармалар (<abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, <em>Ибн ал-Факих</em> Хамаданинин «Китаб ахбар ал-Булдан», <em>Табаринин</em> «Китаб расул ва-л-мулук ва-л-хулафа», <em>Истахринин</em> «Китаб Масалик ва-л-мамалик», Мухаммед Ауфтун «Джами’ ал-хикайат», <em>Жувейнинин</em> «Тарых-и жахангушай», <em>Рашид уд-Диндин</em> «Джами’ аттаварих», <em>Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Раишди-&gt;,</em> Абдаллах Балхинин «Зубдат ал-асар», <em>Бирунинин</em> «Жами өлхикайат» ж. б.) <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> таанышып чыккан соң, 1634-40-ж. ар бири 4 бөлүмдөн турган 7 том «Бахр ал-асрар фи манакиб алахйар» («Асыл эрдиктердин эң көп сыры») аттуу эмгегин жазган. Китепке 0. Азия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> ага. жакын аймактардагы тарыхый окуялар, ал жерде жашаган элдер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> этногр., <abbr data-short="геогр." data-full="географиялык" data-extended="true">географиялык</abbr>, <abbr data-short="экон." data-full="экономикалык" data-extended="true">экономикалык</abbr> ж. б. баалуу маалыматтар камтылган. М. и. В-нин бул эмгегинен о. кылымдагы кыргыздар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> алардын үрп-адаттары, жашаган аймагы, башка элдер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> болгон саясий мамилеси <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> баалуу кабарларды алууга болот. Анда Мавераннахрга караштуу мурда Хутталан деп аталган Кулабдын [к. <em>Көлөп (Куляб) вилайети]</em> бир бөлүгү (Дашт-и Алан) кыргыз урууларына тийиштүү жер экени көрсөтүлгөн. «Бахр ал-асрар фи манакиб ал-ахйардын» бир көчүрмөсү (6-томдун 1-, 2-, 3-бөлүмү) 1902-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> В. В. <em>Бартолъд</em> тарабынан Ташкент <abbr data-short="ш-нда" data-full="шаарында" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">шаарында</abbr> табылган. Мындан тышкары М. и. В. «Мухаббат-наме» («Махабат китеби»), «Наджм-и сакиб» («Метеор») ж. б. <em>казал, касыйда</em> <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жазылган ыр жыйнактары бар.</p><br />
<p>Чыг.: Море тайн относительно доблестей благородных. (География)/Введение, перевод, примечания <abbr data-short="Б. А." data-full="Башкача Айтканда" data-extended="true">Башкача Айтканда</abbr> Ахмедова. Таш., 1977.</p><br />
<p>Ад.: Материалы по истории казахских ханств XVXVIII вв. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений). А.-А., 1969. <em>Т. Асанов.</em><br />
</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_301-400_бб]]</div>vol5_>KadyrM