https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1 2026-11-01T16:24:55Z Бул барактын викидеги өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.4 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=93973&oldid=prev 2026-11-01T16:35:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:35 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol5_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=93303&oldid=prev 2026-11-01T16:30:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:30 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol5_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=93974&oldid=prev 2026-11-01T16:02:24Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:02 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=93304&oldid=prev 2026-11-01T15:53:21Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:53 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=92634&oldid=prev 2026-11-01T15:51:18Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:51 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=91964&oldid=prev 2026-11-01T15:45:10Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:45 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=91157&oldid=prev 2026-11-01T15:14:32Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:14 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=92633&oldid=prev 2026-11-01T13:30:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 13:30 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol5_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=91963&oldid=prev 2026-11-01T12:30:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 12:30 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol5_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%A0%D0%A1&diff=91156&oldid=prev 2026-11-01T12:00:00Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;МАРС &lt;/strong&gt;(&lt;abbr data-short=&quot;астр.&quot; data-full=&quot;астрономиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;астрономиялык&lt;/abbr&gt; белгиси сГ) - &lt;em&gt;Күн системасындагы. &lt;/em&gt;планета. &lt;abbr data-short=&quot;Физ.&quot; data-full=&quot;Физикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Физикалык&lt;/abbr&gt; мүнөздөмөсү &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; &lt;em&gt;Жер&lt;/em&gt; тобундагы планеталарга кирет. Күнгө чейинки орт. аралы­гы 227,9 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; &lt;em&gt;км&lt;/em&gt; же 1,5 &lt;em&gt;а. б.;&lt;/em&gt; Күндү айлануу мезгили 1,88 жыл, өз огунда айлануу мезгили 24,5 с, 37 &lt;em&gt;мин;&lt;/em&gt; массасы 6,4-1023 &lt;em&gt;кг&lt;/em&gt; (0,1 Жер массасындай), орт. тыгыздыгы 3,97 &lt;em&gt;г/см&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,&lt;/em&gt; орт. диа­метри 6780 &lt;em&gt;км. &lt;/em&gt;М-тын спектринде суу буусунун сы­зыктары байкал­ган. Атм. басы­мы - 0,007 атм-ра­дан (700 &lt;em&gt;Па)&lt;/em&gt; аш­пайт, &lt;abbr data-short=&quot;б. а.&quot; data-full=&quot;башкача айтканда&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;башкача айтканда&lt;/abbr&gt; болжол &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Жер бетинен 40 &lt;em&gt;км&lt;/em&gt; бийиктик­теги атм. басымы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; бирдей. Мындай төмөнкү атм. басымда суу суюк абалда болушу мүмкүн эмес, суу +50°С &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;да бууга айлангандык­тан, буу, кар &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; муз түрүндө болот. Спектрдик байкоонун жыйынтыгы &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; М-тын атм-сы 95% көмүр кычкыл газынан, 3% азоттон, 1,5% ар­гондон &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; 0,15% кычкылтектен турат. М-тын атм-сында сейрек булуттар &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; тумандар кезде­шет. Аларды уюлдарынан тез-тез байкоого бо­лот. Бетинде көптөгөн кратерлер, тоо кыркала­ры, чокулар ж. б. бар. М-тын эң бийик жери Олимп жанартоосу (28 &lt;em&gt;км).&lt;/em&gt; 0. эле туш. жарым шарында Маринераер өрөөндөрү - тереңдиги 6 клгден ашык коньондор тармагы батыштан чы­гышка 4000 &lt;em&gt;км&lt;/em&gt; узундукта созулуп жатат. Пла­нетанын бетинде дайыма чаңдуу туманды пай­да кылган шамал болуп, кээде[[File:МАРС_1.jpg|thumb]] катуу шамалдан Марстын бүткүл бетин коюу чаң каптап, көрүнбөй калат. Бетинин &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;сы -ЮОдөн 0°Сге чейин өзгөрүп турат. Уюлдарында -125°Сге жакын. М-та Жердегидей эле жыл мезгилдери болуп турат &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; климаттык алкактарга (уюл­дук, мелүүн, тропиктик) бөлүнөт. М. жылы 687 &lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;жер суткасына барабар. Планетага окшош туу­ра эмес формадагы табигый эки &lt;em&gt;(Фобос&lt;/em&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Дей­мос) жандоочусу бар. 1877-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;амер.&quot; data-full=&quot;америкалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;америкалык&lt;/abbr&gt; астроном А. Холл ачкан. Планетага жакын жайгашкан­дыктан, аларды байкоо кыйын. Ай кратерлери сыяктуу Марстын бетинде ЗООдөн ашык кратер байкалган. Алардын диаметри 3 клгден 180 кжге чейин жетет. Магнит талаасы Жердикинен 500 эсе начар. Анын уюлдуулугу Жердин магнит та­лаасынын уюлдуулугуна карама-каршы, &lt;abbr data-short=&quot;б. а.&quot; data-full=&quot;башкача айтканда&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;башкача айтканда&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt; магнит уюлу планетанын &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt; жарым ша­рында, &lt;abbr data-short=&quot;түш.&quot; data-full=&quot;түштүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түштүк&lt;/abbr&gt; уюлу - &lt;abbr data-short=&quot;түш.&quot; data-full=&quot;түштүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түштүк&lt;/abbr&gt; жарым шарында жай­гашкан. Перигелийде М. Жерге өтө жакындайт, &lt;abbr data-short=&quot;б. а.&quot; data-full=&quot;башкача айтканда&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;башкача айтканда&lt;/abbr&gt; андан 54,7 &lt;abbr data-short=&quot;млн&quot; data-full=&quot;миллион&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллион&lt;/abbr&gt; к.идей аралыкта болот. Ар бир 15 же 17 жылда кайталануучу улуу того­шуу мезгилинде М-тын жаркырактыгы &lt;em&gt;Чолпон­дон&lt;/em&gt; кийинки орунда болуп, асманда балбылдап көрүнөт. Марстын акыркы улуу тогошуулары 1971, 1988-жылдары байкалган. Мындан 1200 жыл мурун Жерге М-тан келип түшкөн метео­ритке НАСА (АКШ) тарабынан жүргүзгөн изилдөөлөр &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; качандыр бир мезгилде анда жашоо болгон деп божомолдонот.&lt;/p&gt;<br /> <br /> [[Category:5-том,_201-300_бб]]</div>

vol5_>KadyrM