https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2МАМЛЕКЕТ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-01T16:51:32ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=93599&oldid=prevvol5_>KadyrM, 16:35, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T16:35:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:35 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=92929&oldid=prevvol5_>KadyrM, 16:30, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T16:30:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=93600&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T16:02:19Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:02 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=92930&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T15:53:15Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:53 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=92260&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T15:51:13Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:51 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=91590&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T15:45:05Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:45 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=90783&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T15:14:26Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:14 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=92259&oldid=prevvol5_>KadyrM, 13:30, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T13:30:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 13:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=91589&oldid=prevvol5_>KadyrM, 12:30, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T12:30:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 12:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%9B%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%A2&diff=90782&oldid=prevvol5_>KadyrM, 12:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T12:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><br />
<strong data-text-type="type_1_article_title">МАМЛЕКЕТ </strong>(<abbr data-short="ар." data-full="арабча" data-extended="true">арабча</abbr> мамлака, мамлакат - өлкө, хандык) - белгилүү бир коомду кучагына алган саясий уюм; өз алдынча аймактык ээлиги, калкы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аны башкаруу, коргоо, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> ага кызмат өтөө үчүн атайын түзүлгөн бийлик аппараты болот. Илимде же эл аралык укукта «мамлекет» түшүнүгүнүн бирдиктүү <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жалпы таанылган аныктамасы жок. Кийинки <abbr data-short="ил." data-full="илимий" data-extended="true">илимий</abbr> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>та «баш ийүүгө аргасыз кылган атайын бийлик аппараты бар бир тап же жалпы элдин кызыкчылыгы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> эркин көздөгөн коомдук саясий бийликтин өзгөчө уюму» катары түшүндүрүлөт. В. И. <em>Лениндин</em> аныктамасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> М. - «бир тап экинчи таптын үстүнөн эзип турган машина». БУУ <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> М. негизинен башка өлкөлөрдүн аны таанышына (<abbr data-short="б. а." data-full="башкача айтканда" data-extended="true">башкача айтканда</abbr> <abbr data-short="дипл." data-full="дипломатиялык" data-extended="true">дипломатиялык</abbr> элчилик ачуу) жараша аныкталат. М-тин качан, кай жерде пайда болгону <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> так маалымат жокко эсе, марксисттик көз караш <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> М-тин баштапкы формасы (эмгек куралынын өнүгүшү) алгачкы коомдо эле пайда болуп, бирок саясий ж. б. бийлик <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>тарынын жок болушу <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мүнөздөлгөн. Археол. казууларга караганда эң байыркы М-тер адегенде Чыгыш (азыркы Кытай, Индия), <abbr data-short="Борб." data-full="Борбордук" data-extended="true">Борбордук</abbr> Азия <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Ж. Чыгышта (азыркы Ирак, Палестина ж. б.) пайда болгон. Бирок алардын байыртадан берки туруктуулугу сакталган жок; чек аралар дайым өзгөрүп (кеңейип-кыскарып), кээ бир М-тер кыска гана убакыт өмүр сүргөн. Байыркы <em>хунндардын</em> империясынын ордуна <em>Усун мамлекети, Турк кагандыгы, Моңгол империясы, Жуңгар хандыгы, Кокон хандыгы, СССР</em> ж. б. түзүлүп, кайра жоюлуп турган. М-тин башкы функциясы өз элинин жашоосун камсыздоо (өнүктүрүү) болгондуктан, ал коомдук-чарбалык иштерди аткаруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> аймагын коргоону өз мойнуна алат. Азыркы учурдагы М-тин негизги белгилерине (аймак <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> элинен тышкары) конституция, аскердик доктрина, башкаруу аппараты (президент, өкмөт, парламент, сот), коомдук-<abbr data-short="экон." data-full="экономикалык" data-extended="true">экономикалык</abbr> (акча системасы, салык жыйноо) ишмердүүлүк, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> тил, <em>мамлекеттик символдор</em> ж. б. кирет. Башкаруу формасы <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> монархиялык (<abbr data-short="абс." data-full="абсолюттук" data-extended="true">абсолюттук</abbr>, чектелген, конституциялык, парламенттик ж. б.); респ. (президенттик, парламенттик, аралаш); монархиялык респ. же респ. монархия ж. б., ал эми <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> түзүлүшү жагынан унитардык (<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> ипПаз - бөлүнбөс, бүтүн; фр. ипНаНвш); федерациялык (соңку <abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> ГоейегаПо - биримдик, уюм; фр. £ейегаПоп); конфедерациялык (<abbr data-short="лат." data-full="латынча" data-extended="true">латынча</abbr> сопГоебегаПо - союз, биримдик) болуп бөлүнөт. Булар да өз учурунда майдаланат, <abbr data-short="б. а." data-full="башкача айтканда" data-extended="true">башкача айтканда</abbr> унитардык М. - борборлошкон, борборлошкон эмес, татаал, жөнөкөй, улуттук; федерациялык - аймактык, улуттук, улуттук-аймактык, борборлошкон ж. б.; конфедерациялык - демокр. (социал-демокр., либерал демокр., парламенттик), демокр. эмес (аристократтык, олигархиялык, авторитардык, деспоттук, тоталитардык, тирандык) болуп айырмаланат. <abbr data-short="О. эле" data-full="Ошондой эле" data-extended="true">Ошондой эле</abbr> коомдук турмушта М-тин аткара турган ички (укуктук, саясий, уюштуруу, <abbr data-short="экон." data-full="экономикалык" data-extended="true">экономикалык</abbr>, социалдык, маданий, агартуу) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> тышкы (улуттук коопсуздукту камсыздоо, пайдалуу эл аралык мамилени жалгаштыруу ж. б.) функциялары болот. 2007-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> дүйнөдөгү 193 өлкө М. катары эсептелип, <em>Ватикандан</em> башка 192си БУУнун мүчөсү. 0. эле башка өлкөлөр тигил же бул себептер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> тааныбаган өз алдынча ондогон М. бар.</p><br />
<p>Ад.: <em>Ленин В. И.</em> Полн. собр. соч., 5-е изд., Т. 39. М., 1958-65; <em>Геллнер Э.</em> Нации и национализм. М. 1991; Общая теория права и государства: Учебник. Под <abbr data-short="ред." data-full="редакциялык" data-extended="true">редакциялык</abbr> Лазарева В. В. М., 1994; <em>С1аеззеп Н. ■&lt;. М. </em>ЗШе //Епсус1оресИа о! СиНига! Ап111горо1о£у. Уо1. IV. Ме\у Үогк. 1996; <em>Гринин Л. Е.</em> Государство и исторический процесс. М., 2007.</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_201-300_бб]]</div>vol5_>KadyrM