https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90МАЛЬТА - Түзөтүүлөр тарыхы2026-11-01T17:43:08ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=93501&oldid=prevvol5_>KadyrM, 16:35, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T16:35:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:35 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=92831&oldid=prevvol5_>KadyrM, 16:30, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T16:30:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=93502&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T16:02:17Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 16:02 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=92832&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T15:53:13Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:53 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29">29-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">29-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_5.jpg|thumb|Мальтадагы Гхар-Далам үңкүрү. Мындан 7400 жыл мурдагы алгачкы адамдардын тургун жайы.]]</div></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_5.jpg|thumb|Мальтадагы Гхар-Далам үңкүрү. Мындан 7400 жыл мурдагы алгачкы адамдардын тургун жайы.]]</div></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>зантияга, 870-1091-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> арабдарга, 1127-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Сицилия королдугунун курамына кирген. 1530-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. а. Иоаннит орденинин ээлигине өткөн. Мальталыктардын өз алдынча мамлекети (борбору - Валлетта) болуп, туруктуу армиясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> аскер-деңиз инфраструктурасы түзүлгөн. А. ч. өнүккөн, кеме куруп, тыйын чыгарышкан. 1592-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Валлеттада иезуит семинариясы ачылган, 1692-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> китеп басып чыгарылган. 16-17-к-да <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>калкынын саны өскөн. М. 1798-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Францияга баш ийген. 1800-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> аралды Улуу Британия өз колониясына айлантып, аскер-деңиз базасын түзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин өлкөдө массалык демонстрациялар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> митингдер күч алгандыктан, Англия 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 21-сентябрда Британ Шериктештигинин чегинде М-га көз карандысыздыкты берүүгө мажбур болгон. Өлкөнүн конституциясы кабыл алынып, БУУга мүчө болуп кир<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Вирок Улуу Британия М-га «Биргелешип коргонуу жөнүндөгү» келишимди таңуулап, аны НАТОнун согуш базасына айландырган. Англиянын колониялык үстөмдүгүнүн кесепетинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>абалы өтө начарлаган. 1971-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> жалпы шайлоодо Лейбористтер партиясынын Д. Минтофф башкарган өкмөтү бийликке келип, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>өз алдынчалыгын чыңдоо <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> чаралар колдонгон. 1974-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. Респ-сы жарыяланып, 1979-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> британиялык аскер базасынын жабылышы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шериктештиктин курамынан чыккан. Лейбористтер аялдар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эркектер үчүн бирдей эмгек акы киргизүү, ишканаларды улутташтыруу, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> чыгымдарды токтотуу ж. б. кайра куруу иштерин жүзөгө ашырган. 1981-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. өзүн бейтарап мамлекет деп билдирип, Ливия, Тунис ж. б. араб өлкөлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мамилесин активдештирген. 1987-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> шайлоодо Улутчул партия (УП) көпчүлүк добушка ээ болуп, чет элдик капиталды көбөйтүүгө, туризмди өнүктүрүүгө, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>Европа советине интеграциясына багытталган саясат жүргүзүп, 1995-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> НАТО программасына кошулган. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> бийлик лейбористтердин колуна өтүп, 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> лейборист Ж. Абела М. президенти болуп калган. 2004-жылдан ЕСтин, 2008-жылдан Евро зонасы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шенген зонасынын мүчөсү.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>зантияга, 870-1091-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> арабдарга, 1127-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Сицилия королдугунун курамына кирген. 1530-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. а. Иоаннит орденинин ээлигине өткөн. Мальталыктардын өз алдынча мамлекети (борбору - Валлетта) болуп, туруктуу армиясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> аскер-деңиз инфраструктурасы түзүлгөн. А. ч. өнүккөн, кеме куруп, тыйын чыгарышкан. 1592-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Валлеттада иезуит семинариясы ачылган, 1692-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> китеп басып чыгарылган. 16-17-к-да М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>калкынын саны өскөн. М. 1798-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Францияга баш ийген. 1800-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> аралды Улуу Британия өз колониясына айлантып, аскер-деңиз базасын түзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин өлкөдө массалык демонстрациялар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> митингдер күч алгандыктан, Англия 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 21-сентябрда Британ Шериктештигинин чегинде М-га көз карандысыздыкты берүүгө мажбур болгон. Өлкөнүн конституциясы кабыл алынып, БУУга мүчө болуп кир<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Вирок Улуу Британия М-га «Биргелешип коргонуу жөнүндөгү» келишимди таңуулап, аны НАТОнун согуш базасына айландырган. Англиянын колониялык үстөмдүгүнүн кесепетинен М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>абалы өтө начарлаган. 1971-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> жалпы шайлоодо Лейбористтер партиясынын Д. Минтофф башкарган өкмөтү бийликке келип, М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>өз алдынчалыгын чыңдоо <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> чаралар колдонгон. 1974-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. Респ-сы жарыяланып, 1979-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> британиялык аскер базасынын жабылышы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шериктештиктин курамынан чыккан. Лейбористтер аялдар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эркектер үчүн бирдей эмгек акы киргизүү, ишканаларды улутташтыруу, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> чыгымдарды токтотуу ж. б. кайра куруу иштерин жүзөгө ашырган. 1981-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. өзүн бейтарап мамлекет деп билдирип, Ливия, Тунис ж. б. араб өлкөлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мамилесин активдештирген. 1987-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> шайлоодо Улутчул партия (УП) көпчүлүк добушка ээ болуп, чет элдик капиталды көбөйтүүгө, туризмди өнүктүрүүгө, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>Европа советине интеграциясына багытталган саясат жүргүзүп, 1995-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> НАТО программасына кошулган. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> бийлик лейбористтердин колуна өтүп, 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> лейборист Ж. Абела М. президенти болуп калган. 2004-жылдан ЕСтин, 2008-жылдан Евро зонасы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шенген зонасынын мүчөсү.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<strong data-text-type="type_2_section_header">Ч а р б а с ы. </strong>==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<strong data-text-type="type_2_section_header">Ч а р б а с ы. </strong>==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>М. орт. өнүккөн мамлекеттердин катарына кирет. ИДПнин көлөмү 10,2 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды (АКШ) түзөт; аны киши башына бөлүштүргөндө 25,1 миң доллардан туура келет (2010). Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 80,6, ө. ж-дыкы 18, а. ч-ныкы 1,4. М. - Европадагы туризмдин (жылына 1 млндон ашык), банк-финансы иштеринин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> транспортторду (транзит кемелер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> самолётторду) тейлөөнүн борбору. Кирешенин маанилүү бөлүгү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>желеги <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жүргөн кемелерден (1,4 миң, дүйнөдө 4-орунда) түшөт. Электроника (компьютер, автомобилдерди чогултуу), электр-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr>, кагаз <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="полигр." data-full="полиграфиялык" data-extended="true">полиграфиялык</abbr> (банкнот, баалуу кагаздар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> биометрика паспорттору басылат), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>, фармацевтика, тигүү (негизинен жинсы кездемесинен), тамак-аш (жашылча-жемиш консервалоо, шарап, тамеки ж. б.), булгаары-бут кийим ишканалары иштейт. Кеме куруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> оңдоо, карапачылык өнүккөн. А. ч-нын негизги тармагы - жашылчачылык (жашылча-жемиш, картөшкө). Жүзүмчүлүк <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шарап жасоо жолго коюлган. Уй, кой, эчки <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чочко асыралат. Т. ж. жок. Автомобиль-‘жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 2227 <em>км </em>(2005). Башкы деңиз порттору - Валетта, Марсашлокк. Сыртка ө. ж. продукцияларын чыгарат. Негизги соода шериктери: Италия, Германия, Франция.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>М. орт. өнүккөн мамлекеттердин катарына кирет. ИДПнин көлөмү 10,2 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды (АКШ) түзөт; аны киши башына бөлүштүргөндө 25,1 миң доллардан туура келет (2010). Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 80,6, ө. ж-дыкы 18, а. ч-ныкы 1,4. М. - Европадагы туризмдин (жылына 1 млндон ашык), банк-финансы иштеринин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> транспортторду (транзит кемелер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> самолётторду) тейлөөнүн борбору. Кирешенин маанилүү бөлүгү М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>желеги <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жүргөн кемелерден (1,4 миң, дүйнөдө 4-орунда) түшөт. Электроника (компьютер, автомобилдерди чогултуу), электр-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr>, кагаз <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="полигр." data-full="полиграфиялык" data-extended="true">полиграфиялык</abbr> (банкнот, баалуу кагаздар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> биометрика паспорттору басылат), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>, фармацевтика, тигүү (негизинен жинсы кездемесинен), тамак-аш (жашылча-жемиш консервалоо, шарап, тамеки ж. б.), булгаары-бут кийим ишканалары иштейт. Кеме куруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> оңдоо, карапачылык өнүккөн. А. ч-нын негизги тармагы - жашылчачылык (жашылча-жемиш, картөшкө). Жүзүмчүлүк <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шарап жасоо жолго коюлган. Уй, кой, эчки <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чочко асыралат. Т. ж. жок. Автомобиль-‘жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 2227 <em>км </em>(2005). Башкы деңиз порттору - Валетта, Марсашлокк. Сыртка ө. ж. продукцияларын чыгарат. Негизги соода шериктери: Италия, Германия, Франция.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Билим берүү системасы мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү 11 жылдык орто <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 92,8% (2008). М. <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и (1592), М. <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> коллежи, Илим <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> технология <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (2000), Туризм <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (1987) ж. б. окуу жайлары, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Улуттук китепкана (1555) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> музейлери бар. Мальта тилиндеги «Ь-Ог122оп1», «1п-Ма22)оп», англ. тилиндеги «ТЬе Тттез о£ Ма11а», «П-Оепз», «И-Тогса», «II Мптеп1», «Ки11Ьа&lt;1&lt;1», «ТЬе 8пп&lt;1ау Т1тез» ж. б. гезит-журналдары чыгат. Радиоуктуруусу 1935- жылдан, телекөрсөтүүсү 1962-жылдан иштейт. Улуттук маалымат агенттиги жок.</p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Билим берүү системасы мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү 11 жылдык орто <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 92,8% (2008). М. <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и (1592), М. <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> коллежи, Илим <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> технология <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (2000), Туризм <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (1987) ж. б. окуу жайлары, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Улуттук китепкана (1555) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> музейлери бар. Мальта тилиндеги «Ь-Ог122оп1», «1п-Ма22)оп», англ. тилиндеги «ТЬе Тттез о£ Ма11а», «П-Оепз», «И-Тогса», «II Мптеп1», «Ки11Ьа&lt;1&lt;1», «ТЬе 8пп&lt;1ау Т1тез» ж. б. гезит-журналдары чыгат. Радиоуктуруусу 1935- жылдан, телекөрсөтүүсү 1962-жылдан иштейт. Улуттук маалымат агенттиги жок.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=92162&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T15:51:12Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:51 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=91492&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T15:45:04Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:45 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=90685&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-11-01T15:14:24Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 15:14 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29">29-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">29-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_5.jpg|thumb|Мальтадагы Гхар-Далам үңкүрү. Мындан 7400 жыл мурдагы алгачкы адамдардын тургун жайы.]]</div></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_5.jpg|thumb|Мальтадагы Гхар-Далам үңкүрү. Мындан 7400 жыл мурдагы алгачкы адамдардын тургун жайы.]]</div></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>зантияга, 870-1091-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> арабдарга, 1127-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Сицилия королдугунун курамына кирген. 1530-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. а. Иоаннит орденинин ээлигине өткөн. Мальталыктардын өз алдынча мамлекети (борбору - Валлетта) болуп, туруктуу армиясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> аскер-деңиз инфраструктурасы түзүлгөн. А. ч. өнүккөн, кеме куруп, тыйын чыгарышкан. 1592-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Валлеттада иезуит семинариясы ачылган, 1692-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> китеп басып чыгарылган. 16-17-к-да М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>калкынын саны өскөн. М. 1798-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Францияга баш ийген. 1800-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> аралды Улуу Британия өз колониясына айлантып, аскер-деңиз базасын түзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин өлкөдө массалык демонстрациялар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> митингдер күч алгандыктан, Англия 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 21-сентябрда Британ Шериктештигинин чегинде М-га көз карандысыздыкты берүүгө мажбур болгон. Өлкөнүн конституциясы кабыл алынып, БУУга мүчө болуп кир<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Вирок Улуу Британия М-га «Биргелешип коргонуу жөнүндөгү» келишимди таңуулап, аны НАТОнун согуш базасына айландырган. Англиянын колониялык үстөмдүгүнүн кесепетинен М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>абалы өтө начарлаган. 1971-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> жалпы шайлоодо Лейбористтер партиясынын Д. Минтофф башкарган өкмөтү бийликке келип, М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>өз алдынчалыгын чыңдоо <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> чаралар колдонгон. 1974-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. Респ-сы жарыяланып, 1979-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> британиялык аскер базасынын жабылышы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шериктештиктин курамынан чыккан. Лейбористтер аялдар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эркектер үчүн бирдей эмгек акы киргизүү, ишканаларды улутташтыруу, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> чыгымдарды токтотуу ж. б. кайра куруу иштерин жүзөгө ашырган. 1981-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. өзүн бейтарап мамлекет деп билдирип, Ливия, Тунис ж. б. араб өлкөлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мамилесин активдештирген. 1987-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> шайлоодо Улутчул партия (УП) көпчүлүк добушка ээ болуп, чет элдик капиталды көбөйтүүгө, туризмди өнүктүрүүгө, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>Европа советине интеграциясына багытталган саясат жүргүзүп, 1995-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> НАТО программасына кошулган. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> бийлик лейбористтердин колуна өтүп, 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> лейборист Ж. Абела М. президенти болуп калган. 2004-жылдан ЕСтин, 2008-жылдан Евро зонасы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шенген зонасынын мүчөсү.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>зантияга, 870-1091-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> арабдарга, 1127-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Сицилия королдугунун курамына кирген. 1530-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. а. Иоаннит орденинин ээлигине өткөн. Мальталыктардын өз алдынча мамлекети (борбору - Валлетта) болуп, туруктуу армиясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> аскер-деңиз инфраструктурасы түзүлгөн. А. ч. өнүккөн, кеме куруп, тыйын чыгарышкан. 1592-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Валлеттада иезуит семинариясы ачылган, 1692-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> китеп басып чыгарылган. 16-17-к-да <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </ins>калкынын саны өскөн. М. 1798-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Францияга баш ийген. 1800-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> аралды Улуу Британия өз колониясына айлантып, аскер-деңиз базасын түзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин өлкөдө массалык демонстрациялар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> митингдер күч алгандыктан, Англия 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 21-сентябрда Британ Шериктештигинин чегинде М-га көз карандысыздыкты берүүгө мажбур болгон. Өлкөнүн конституциясы кабыл алынып, БУУга мүчө болуп кир<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Вирок Улуу Британия М-га «Биргелешип коргонуу жөнүндөгү» келишимди таңуулап, аны НАТОнун согуш базасына айландырган. Англиянын колониялык үстөмдүгүнүн кесепетинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </ins>абалы өтө начарлаган. 1971-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> жалпы шайлоодо Лейбористтер партиясынын Д. Минтофф башкарган өкмөтү бийликке келип, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </ins>өз алдынчалыгын чыңдоо <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> чаралар колдонгон. 1974-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. Респ-сы жарыяланып, 1979-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> британиялык аскер базасынын жабылышы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шериктештиктин курамынан чыккан. Лейбористтер аялдар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эркектер үчүн бирдей эмгек акы киргизүү, ишканаларды улутташтыруу, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> чыгымдарды токтотуу ж. б. кайра куруу иштерин жүзөгө ашырган. 1981-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. өзүн бейтарап мамлекет деп билдирип, Ливия, Тунис ж. б. араб өлкөлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мамилесин активдештирген. 1987-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> шайлоодо Улутчул партия (УП) көпчүлүк добушка ээ болуп, чет элдик капиталды көбөйтүүгө, туризмди өнүктүрүүгө, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </ins>Европа советине интеграциясына багытталган саясат жүргүзүп, 1995-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> НАТО программасына кошулган. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> бийлик лейбористтердин колуна өтүп, 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> лейборист Ж. Абела М. президенти болуп калган. 2004-жылдан ЕСтин, 2008-жылдан Евро зонасы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шенген зонасынын мүчөсү.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<strong data-text-type="type_2_section_header">Ч а р б а с ы. </strong>==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<strong data-text-type="type_2_section_header">Ч а р б а с ы. </strong>==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>М. орт. өнүккөн мамлекеттердин катарына кирет. ИДПнин көлөмү 10,2 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды (АКШ) түзөт; аны киши башына бөлүштүргөндө 25,1 миң доллардан туура келет (2010). Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 80,6, ө. ж-дыкы 18, а. ч-ныкы 1,4. М. - Европадагы туризмдин (жылына 1 млндон ашык), банк-финансы иштеринин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> транспортторду (транзит кемелер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> самолётторду) тейлөөнүн борбору. Кирешенин маанилүү бөлүгү М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </del>желеги <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жүргөн кемелерден (1,4 миң, дүйнөдө 4-орунда) түшөт. Электроника (компьютер, автомобилдерди чогултуу), электр-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr>, кагаз <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="полигр." data-full="полиграфиялык" data-extended="true">полиграфиялык</abbr> (банкнот, баалуу кагаздар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> биометрика паспорттору басылат), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>, фармацевтика, тигүү (негизинен жинсы кездемесинен), тамак-аш (жашылча-жемиш консервалоо, шарап, тамеки ж. б.), булгаары-бут кийим ишканалары иштейт. Кеме куруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> оңдоо, карапачылык өнүккөн. А. ч-нын негизги тармагы - жашылчачылык (жашылча-жемиш, картөшкө). Жүзүмчүлүк <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шарап жасоо жолго коюлган. Уй, кой, эчки <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чочко асыралат. Т. ж. жок. Автомобиль-‘жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 2227 <em>км </em>(2005). Башкы деңиз порттору - Валетта, Марсашлокк. Сыртка ө. ж. продукцияларын чыгарат. Негизги соода шериктери: Италия, Германия, Франция.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>М. орт. өнүккөн мамлекеттердин катарына кирет. ИДПнин көлөмү 10,2 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды (АКШ) түзөт; аны киши башына бөлүштүргөндө 25,1 миң доллардан туура келет (2010). Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 80,6, ө. ж-дыкы 18, а. ч-ныкы 1,4. М. - Европадагы туризмдин (жылына 1 млндон ашык), банк-финансы иштеринин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> транспортторду (транзит кемелер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> самолётторду) тейлөөнүн борбору. Кирешенин маанилүү бөлүгү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</ins>М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </ins>желеги <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жүргөн кемелерден (1,4 миң, дүйнөдө 4-орунда) түшөт. Электроника (компьютер, автомобилдерди чогултуу), электр-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr>, кагаз <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="полигр." data-full="полиграфиялык" data-extended="true">полиграфиялык</abbr> (банкнот, баалуу кагаздар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> биометрика паспорттору басылат), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>, фармацевтика, тигүү (негизинен жинсы кездемесинен), тамак-аш (жашылча-жемиш консервалоо, шарап, тамеки ж. б.), булгаары-бут кийим ишканалары иштейт. Кеме куруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> оңдоо, карапачылык өнүккөн. А. ч-нын негизги тармагы - жашылчачылык (жашылча-жемиш, картөшкө). Жүзүмчүлүк <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шарап жасоо жолго коюлган. Уй, кой, эчки <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чочко асыралат. Т. ж. жок. Автомобиль-‘жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 2227 <em>км </em>(2005). Башкы деңиз порттору - Валетта, Марсашлокк. Сыртка ө. ж. продукцияларын чыгарат. Негизги соода шериктери: Италия, Германия, Франция.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Билим берүү системасы мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү 11 жылдык орто <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 92,8% (2008). М. <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и (1592), М. <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> коллежи, Илим <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> технология <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (2000), Туризм <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (1987) ж. б. окуу жайлары, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Улуттук китепкана (1555) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> музейлери бар. Мальта тилиндеги «Ь-Ог122оп1», «1п-Ма22)оп», англ. тилиндеги «ТЬе Тттез о£ Ма11а», «П-Оепз», «И-Тогса», «II Мптеп1», «Ки11Ьа&lt;1&lt;1», «ТЬе 8пп&lt;1ау Т1тез» ж. б. гезит-журналдары чыгат. Радиоуктуруусу 1935- жылдан, телекөрсөтүүсү 1962-жылдан иштейт. Улуттук маалымат агенттиги жок.</p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Билим берүү системасы мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү 11 жылдык орто <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 92,8% (2008). М. <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и (1592), М. <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> коллежи, Илим <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> технология <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (2000), Туризм <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (1987) ж. б. окуу жайлары, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Улуттук китепкана (1555) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> музейлери бар. Мальта тилиндеги «Ь-Ог122оп1», «1п-Ма22)оп», англ. тилиндеги «ТЬе Тттез о£ Ма11а», «П-Оепз», «И-Тогса», «II Мптеп1», «Ки11Ьа&lt;1&lt;1», «ТЬе 8пп&lt;1ау Т1тез» ж. б. гезит-журналдары чыгат. Радиоуктуруусу 1935- жылдан, телекөрсөтүүсү 1962-жылдан иштейт. Улуттук маалымат агенттиги жок.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=92161&oldid=prevvol5_>KadyrM, 13:30, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T13:30:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 13:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=91491&oldid=prevvol5_>KadyrM, 12:30, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T12:30:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">1 ноябрь 2026, саат 12:30 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29">29-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">29-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_5.jpg|thumb|Мальтадагы Гхар-Далам үңкүрү. Мындан 7400 жыл мурдагы алгачкы адамдардын тургун жайы.]]</div></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_5.jpg|thumb|Мальтадагы Гхар-Далам үңкүрү. Мындан 7400 жыл мурдагы алгачкы адамдардын тургун жайы.]]</div></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>зантияга, 870-1091-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> арабдарга, 1127-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Сицилия королдугунун курамына кирген. 1530-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. а. Иоаннит орденинин ээлигине өткөн. Мальталыктардын өз алдынча мамлекети (борбору - Валлетта) болуп, туруктуу армиясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> аскер-деңиз инфраструктурасы түзүлгөн. А. ч. өнүккөн, кеме куруп, тыйын чыгарышкан. 1592-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Валлеттада иезуит семинариясы ачылган, 1692-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> китеп басып чыгарылган. 16-17-к-да <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>калкынын саны өскөн. М. 1798-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Францияга баш ийген. 1800-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> аралды Улуу Британия өз колониясына айлантып, аскер-деңиз базасын түзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин өлкөдө массалык демонстрациялар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> митингдер күч алгандыктан, Англия 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 21-сентябрда Британ Шериктештигинин чегинде М-га көз карандысыздыкты берүүгө мажбур болгон. Өлкөнүн конституциясы кабыл алынып, БУУга мүчө болуп кир<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Вирок Улуу Британия М-га «Биргелешип коргонуу жөнүндөгү» келишимди таңуулап, аны НАТОнун согуш базасына айландырган. Англиянын колониялык үстөмдүгүнүн кесепетинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>абалы өтө начарлаган. 1971-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> жалпы шайлоодо Лейбористтер партиясынын Д. Минтофф башкарган өкмөтү бийликке келип, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>өз алдынчалыгын чыңдоо <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> чаралар колдонгон. 1974-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. Респ-сы жарыяланып, 1979-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> британиялык аскер базасынын жабылышы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шериктештиктин курамынан чыккан. Лейбористтер аялдар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эркектер үчүн бирдей эмгек акы киргизүү, ишканаларды улутташтыруу, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> чыгымдарды токтотуу ж. б. кайра куруу иштерин жүзөгө ашырган. 1981-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. өзүн бейтарап мамлекет деп билдирип, Ливия, Тунис ж. б. араб өлкөлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мамилесин активдештирген. 1987-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> шайлоодо Улутчул партия (УП) көпчүлүк добушка ээ болуп, чет элдик капиталды көбөйтүүгө, туризмди өнүктүрүүгө, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>Европа советине интеграциясына багытталган саясат жүргүзүп, 1995-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> НАТО программасына кошулган. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> бийлик лейбористтердин колуна өтүп, 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> лейборист Ж. Абела М. президенти болуп калган. 2004-жылдан ЕСтин, 2008-жылдан Евро зонасы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шенген зонасынын мүчөсү.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>зантияга, 870-1091-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> арабдарга, 1127-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Сицилия королдугунун курамына кирген. 1530-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. а. Иоаннит орденинин ээлигине өткөн. Мальталыктардын өз алдынча мамлекети (борбору - Валлетта) болуп, туруктуу армиясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> аскер-деңиз инфраструктурасы түзүлгөн. А. ч. өнүккөн, кеме куруп, тыйын чыгарышкан. 1592-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Валлеттада иезуит семинариясы ачылган, 1692-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> китеп басып чыгарылган. 16-17-к-да М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>калкынын саны өскөн. М. 1798-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Францияга баш ийген. 1800-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> аралды Улуу Британия өз колониясына айлантып, аскер-деңиз базасын түзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин өлкөдө массалык демонстрациялар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> митингдер күч алгандыктан, Англия 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 21-сентябрда Британ Шериктештигинин чегинде М-га көз карандысыздыкты берүүгө мажбур болгон. Өлкөнүн конституциясы кабыл алынып, БУУга мүчө болуп кир<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Вирок Улуу Британия М-га «Биргелешип коргонуу жөнүндөгү» келишимди таңуулап, аны НАТОнун согуш базасына айландырган. Англиянын колониялык үстөмдүгүнүн кесепетинен М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>абалы өтө начарлаган. 1971-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> жалпы шайлоодо Лейбористтер партиясынын Д. Минтофф башкарган өкмөтү бийликке келип, М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>өз алдынчалыгын чыңдоо <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> чаралар колдонгон. 1974-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. Респ-сы жарыяланып, 1979-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> британиялык аскер базасынын жабылышы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шериктештиктин курамынан чыккан. Лейбористтер аялдар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эркектер үчүн бирдей эмгек акы киргизүү, ишканаларды улутташтыруу, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> чыгымдарды токтотуу ж. б. кайра куруу иштерин жүзөгө ашырган. 1981-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. өзүн бейтарап мамлекет деп билдирип, Ливия, Тунис ж. б. араб өлкөлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мамилесин активдештирген. 1987-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> шайлоодо Улутчул партия (УП) көпчүлүк добушка ээ болуп, чет элдик капиталды көбөйтүүгө, туризмди өнүктүрүүгө, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>Европа советине интеграциясына багытталган саясат жүргүзүп, 1995-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> НАТО программасына кошулган. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> бийлик лейбористтердин колуна өтүп, 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> лейборист Ж. Абела М. президенти болуп калган. 2004-жылдан ЕСтин, 2008-жылдан Евро зонасы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шенген зонасынын мүчөсү.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<strong data-text-type="type_2_section_header">Ч а р б а с ы. </strong>==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<strong data-text-type="type_2_section_header">Ч а р б а с ы. </strong>==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>М. орт. өнүккөн мамлекеттердин катарына кирет. ИДПнин көлөмү 10,2 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды (АКШ) түзөт; аны киши башына бөлүштүргөндө 25,1 миң доллардан туура келет (2010). Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 80,6, ө. ж-дыкы 18, а. ч-ныкы 1,4. М. - Европадагы туризмдин (жылына 1 млндон ашык), банк-финансы иштеринин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> транспортторду (транзит кемелер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> самолётторду) тейлөөнүн борбору. Кирешенин маанилүү бөлүгү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><abbr data-short="</del>М-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын </del>желеги <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жүргөн кемелерден (1,4 миң, дүйнөдө 4-орунда) түшөт. Электроника (компьютер, автомобилдерди чогултуу), электр-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr>, кагаз <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="полигр." data-full="полиграфиялык" data-extended="true">полиграфиялык</abbr> (банкнот, баалуу кагаздар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> биометрика паспорттору басылат), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>, фармацевтика, тигүү (негизинен жинсы кездемесинен), тамак-аш (жашылча-жемиш консервалоо, шарап, тамеки ж. б.), булгаары-бут кийим ишканалары иштейт. Кеме куруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> оңдоо, карапачылык өнүккөн. А. ч-нын негизги тармагы - жашылчачылык (жашылча-жемиш, картөшкө). Жүзүмчүлүк <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шарап жасоо жолго коюлган. Уй, кой, эчки <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чочко асыралат. Т. ж. жок. Автомобиль-‘жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 2227 <em>км </em>(2005). Башкы деңиз порттору - Валетта, Марсашлокк. Сыртка ө. ж. продукцияларын чыгарат. Негизги соода шериктери: Италия, Германия, Франция.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>М. орт. өнүккөн мамлекеттердин катарына кирет. ИДПнин көлөмү 10,2 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды (АКШ) түзөт; аны киши башына бөлүштүргөндө 25,1 миң доллардан туура келет (2010). Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 80,6, ө. ж-дыкы 18, а. ч-ныкы 1,4. М. - Европадагы туризмдин (жылына 1 млндон ашык), банк-финансы иштеринин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> транспортторду (транзит кемелер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> самолётторду) тейлөөнүн борбору. Кирешенин маанилүү бөлүгү М-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>желеги <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жүргөн кемелерден (1,4 миң, дүйнөдө 4-орунда) түшөт. Электроника (компьютер, автомобилдерди чогултуу), электр-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr>, кагаз <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="полигр." data-full="полиграфиялык" data-extended="true">полиграфиялык</abbr> (банкнот, баалуу кагаздар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> биометрика паспорттору басылат), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>, фармацевтика, тигүү (негизинен жинсы кездемесинен), тамак-аш (жашылча-жемиш консервалоо, шарап, тамеки ж. б.), булгаары-бут кийим ишканалары иштейт. Кеме куруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> оңдоо, карапачылык өнүккөн. А. ч-нын негизги тармагы - жашылчачылык (жашылча-жемиш, картөшкө). Жүзүмчүлүк <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шарап жасоо жолго коюлган. Уй, кой, эчки <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чочко асыралат. Т. ж. жок. Автомобиль-‘жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 2227 <em>км </em>(2005). Башкы деңиз порттору - Валетта, Марсашлокк. Сыртка ө. ж. продукцияларын чыгарат. Негизги соода шериктери: Италия, Германия, Франция.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Билим берүү системасы мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү 11 жылдык орто <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 92,8% (2008). М. <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и (1592), М. <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> коллежи, Илим <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> технология <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (2000), Туризм <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (1987) ж. б. окуу жайлары, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Улуттук китепкана (1555) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> музейлери бар. Мальта тилиндеги «Ь-Ог122оп1», «1п-Ма22)оп», англ. тилиндеги «ТЬе Тттез о£ Ма11а», «П-Оепз», «И-Тогса», «II Мптеп1», «Ки11Ьа&lt;1&lt;1», «ТЬе 8пп&lt;1ау Т1тез» ж. б. гезит-журналдары чыгат. Радиоуктуруусу 1935- жылдан, телекөрсөтүүсү 1962-жылдан иштейт. Улуттук маалымат агенттиги жок.</p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Билим берүү системасы мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү 11 жылдык орто <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 92,8% (2008). М. <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и (1592), М. <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> коллежи, Илим <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> технология <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (2000), Туризм <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (1987) ж. б. окуу жайлары, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Улуттук китепкана (1555) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> музейлери бар. Мальта тилиндеги «Ь-Ог122оп1», «1п-Ма22)оп», англ. тилиндеги «ТЬе Тттез о£ Ма11а», «П-Оепз», «И-Тогса», «II Мптеп1», «Ки11Ьа&lt;1&lt;1», «ТЬе 8пп&lt;1ау Т1тез» ж. б. гезит-журналдары чыгат. Радиоуктуруусу 1935- жылдан, телекөрсөтүүсү 1962-жылдан иштейт. Улуттук маалымат агенттиги жок.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p></div></td></tr>
</table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%AC%D0%A2%D0%90&diff=90684&oldid=prevvol5_>KadyrM, 12:00, 1 ноябрь 2026 карата2026-11-01T12:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><br />
<strong data-text-type="type_1_article_title">МАЛЬТА, </strong>Мальта Республикасы<abbr data-short="Түш." data-full="Түштүк" data-extended="true">Түштүк</abbr> Европадагы арал мамлекет. Жер Ортолук деңиздин <abbr data-short="борб." data-full="борбордук" data-extended="true">борбордук</abbr> бөлүгүндө, Мальта архипелагында, Сицилия а-нан 93 <em>км,</em> Тунистен 230 <em>км</em> (Африканын <abbr data-short="түн." data-full="түндүк" data-extended="true">түндүк</abbr> жээги) аралыкта жайгашкан.</p><br />
<p>[[File:МАЛЬТА_1.jpg|thumb]]</p><br />
<p>Аянты 316 к.и<sup>2</sup>. Калкы 413,0 миң (2010). Борбору - Валетта ш. (калкы 9,3 миң). <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 68 округга (анын 54% и Мальта а-нда,</p><br />
<p>14% и Гоцодо) бөлүнөт. Акча бирдиги - евро (2008-жылдын 1-январынан).</p><br />
<p>М. - БУУнун (1964), Европа Советинин (1965), ЭВФтин (1968), ЕККУнун (1973), Эл аралык реконструкциялоо <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өнүктүрүү банкынын (1983), Эл аралык соода уюмунун (1995), Европа союзунун (2004) мүчөсү.</p><br />
<p><br />
==<strong data-text-type="type_2_section_header">Мамлекеттик түзүлүшү.</strong>==<br />
М. - унитардык мамлекет. Конституциясы 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> кабыл алынган. Башкаруу формасы - парламенттик республика. Мамлекет башчысы - президент, 5 жылга шайланат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы - бир палаталуу парламент (Өкүлдөр палатасы). Аткаруу бийлиги президент, премьер-министр <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> министрлерден турган өкмөткө (кабинет) таандык. М-да көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партиялары - М. лейбористтик партиясы, Улуттук партия.</p><br />
<p><br />
==<strong data-text-type="type_2_section_header">Т а б и я т ы. </strong>==<br />
Мальта архипелагы 3 чоң (Мальта, Гоцо, Комино; ушул аралдарда гана эл отурукташкан) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> бир нече майда аралдардан турат. Жеринин көпчүлүк бөлүгүн плато (бийикт.</p><br />
<p><br />
</p><br />
<div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_2.jpg|thumb|Гоцо аралы.]]</div><br />
<p>253 <em>м;</em> Мальта а-нда) ээлейт. Климаты жер ортолук деңиздик. Кышы жумшак жаан-чачындуу, жайы ысык, кургак. Февралдын орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы 12°С, августтуку 25°С. Жылдык жаанчачыны 530 <em>мм.</em> Топурагы кызыл, күрөң. Антропогендик фактордун мааниси чоң. Табигый өсүмдүктөрү кайрадан өсүп, жапыз бадал түрүндө (маквия, европа зайтуну, мисте, сүт тикендер ж. б.) кездешет. Сүт эмүүчүлөрдүн 20дан ашык (кол канаттуулар, кит сыяктуулар), уялоочу куштардын ЗОдан ашык (көк чыйырчык), сойлоочулардын 18 (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> кескелдириктер), жерде-сууда жашоочулардын бир (жалпак тилдүү бака) түрү мекендейт. Аралдын аймагынын 13% ин коргоого алынган табигый (табигый резерваттар, орнитология заказниктери ж. б.) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> деңиз аймактары (11 км<sup>2</sup>ин) ээлейт. Бул аймактардын көпчүлүгү жалпы <abbr data-short="европ." data-full="европалык" data-extended="true">европалык</abbr> «Жаратылыш-2000» <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> «Жакут» экол. түйүнүнө киргизилген. Гадира <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Ис-Сирам суу-саздуу аймактары эл аралык мааниге ээ.</p><br />
<p><br />
==<strong data-text-type="type_2_section_header">К а л к ы н ы н</strong>==<br />
негизин мальталыктар түзөт (95%), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> англистер, австралиялыктар, италяндар да жашайт. <abbr data-short="Мамл." data-full="Мамлекеттик" data-extended="true">Мамлекеттик</abbr> тили - мальта <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> англис тилдери. Католик динин (англикандар, методисттер, адвентисттер) тутат. Орт. жыштыгы 1 <em>км<sup>2</sup><br />
</em> жерге 1307 киши (дүйнөдө өтө жого-</p><br />
<p><br />
</p><br />
<div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_3.jpg|thumb|Мальтанын чыгышындагы Марсаскала курорт шаары.]][[File:МАЛЬТА_4.png|thumb|Image]]</div><br />
<p>ру). Калкынын жашынын орт. узактыгы эркектериники - 77,4 жаш, аялдарыныкы - 82,1. Төрөлүүнүн деңгээли орт. (1000 адамга 13,22), өлүм-житим ЮООге 7,43 (жаш балдардын өлүмү төмөн, ЮООге 3,7). Шаар калкы 95% (2010). Ири шаарлары: Биркиркара, Моста, Сан-Пауль-ильБахар, Корми (баары Мальта а-нда).</p><br />
<p><br />
==<strong data-text-type="type_2_section_header">Т а р ы х ы. </strong>==<br />
М-да алгачкы тургун жайлар <abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 5-миң жылдыкта пайда болгон. <abbr data-short="Б. з. ч." data-full="Биздин заманга чейинки" data-extended="true">Биздин заманга чейинки</abbr> 8-к-да М. финикийлерге, 6-к-да карфагендиктерге, 218-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> римдиктерге, <abbr data-short="б. з. ч." data-full="биздин заманга чейинки" data-extended="true">биздин заманга чейинки</abbr> 533-535-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Ви-</p><br />
<p><br />
</p><br />
<div class="imageCaption">[[File:МАЛЬТА_5.jpg|thumb|Мальтадагы Гхар-Далам үңкүрү. Мындан 7400 жыл мурдагы алгачкы адамдардын тургун жайы.]]</div><br />
<p>зантияга, 870-1091-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> арабдарга, 1127-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Сицилия королдугунун курамына кирген. 1530-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. а. Иоаннит орденинин ээлигине өткөн. Мальталыктардын өз алдынча мамлекети (борбору - Валлетта) болуп, туруктуу армиясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> аскер-деңиз инфраструктурасы түзүлгөн. А. ч. өнүккөн, кеме куруп, тыйын чыгарышкан. 1592-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Валлеттада иезуит семинариясы ачылган, 1692-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> китеп басып чыгарылган. 16-17-к-да <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын калкынын саны өскөн. М. 1798-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Францияга баш ийген. 1800-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> аралды Улуу Британия өз колониясына айлантып, аскер-деңиз базасын түзгөн. Экинчи дүйнөлүк согуштан (1939-45) кийин өлкөдө массалык демонстрациялар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> митингдер күч алгандыктан, Англия 1964-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 21-сентябрда Британ Шериктештигинин чегинде М-га көз карандысыздыкты берүүгө мажбур болгон. Өлкөнүн конституциясы кабыл алынып, БУУга мүчө болуп кир<abbr data-short="ген." data-full="генетикалык" data-extended="true">генетикалык</abbr> Вирок Улуу Британия М-га «Биргелешип коргонуу жөнүндөгү» келишимди таңуулап, аны НАТОнун согуш базасына айландырган. Англиянын колониялык үстөмдүгүнүн кесепетинен <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын абалы өтө начарлаган. 1971-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> жалпы шайлоодо Лейбористтер партиясынын Д. Минтофф башкарган өкмөтү бийликке келип, <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын өз алдынчалыгын чыңдоо <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> чаралар колдонгон. 1974-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. Респ-сы жарыяланып, 1979-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> британиялык аскер базасынын жабылышы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шериктештиктин курамынан чыккан. Лейбористтер аялдар <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> эркектер үчүн бирдей эмгек акы киргизүү, ишканаларды улутташтыруу, <abbr data-short="мамл." data-full="мамлекеттик" data-extended="true">мамлекеттик</abbr> чыгымдарды токтотуу ж. б. кайра куруу иштерин жүзөгө ашырган. 1981-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М. өзүн бейтарап мамлекет деп билдирип, Ливия, Тунис ж. б. араб өлкөлөрү <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> мамилесин активдештирген. 1987-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> шайлоодо Улутчул партия (УП) көпчүлүк добушка ээ болуп, чет элдик капиталды көбөйтүүгө, туризмди өнүктүрүүгө, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын Европа советине интеграциясына багытталган саясат жүргүзүп, 1995-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> НАТО программасына кошулган. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> бийлик лейбористтердин колуна өтүп, 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> лейборист Ж. Абела М. президенти болуп калган. 2004-жылдан ЕСтин, 2008-жылдан Евро зонасы <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Шенген зонасынын мүчөсү.</p><br />
<p><br />
==<strong data-text-type="type_2_section_header">Ч а р б а с ы. </strong>==<br />
М. орт. өнүккөн мамлекеттердин катарына кирет. ИДПнин көлөмү 10,2 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды (АКШ) түзөт; аны киши башына бөлүштүргөндө 25,1 миң доллардан туура келет (2010). Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 80,6, ө. ж-дыкы 18, а. ч-ныкы 1,4. М. - Европадагы туризмдин (жылына 1 млндон ашык), банк-финансы иштеринин <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> транспортторду (транзит кемелер <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> самолётторду) тейлөөнүн борбору. Кирешенин маанилүү бөлүгү <abbr data-short="М-н" data-full="Менен" data-extended="true">Менен</abbr>ын желеги <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> жүргөн кемелерден (1,4 миң, дүйнөдө 4-орунда) түшөт. Электроника (компьютер, автомобилдерди чогултуу), электр-<abbr data-short="тех." data-full="техникалык" data-extended="true">техникалык</abbr>, кагаз <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="полигр." data-full="полиграфиялык" data-extended="true">полиграфиялык</abbr> (банкнот, баалуу кагаздар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> биометрика паспорттору басылат), <abbr data-short="хим." data-full="химиялык" data-extended="true">химиялык</abbr>, фармацевтика, тигүү (негизинен жинсы кездемесинен), тамак-аш (жашылча-жемиш консервалоо, шарап, тамеки ж. б.), булгаары-бут кийим ишканалары иштейт. Кеме куруу <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> оңдоо, карапачылык өнүккөн. А. ч-нын негизги тармагы - жашылчачылык (жашылча-жемиш, картөшкө). Жүзүмчүлүк <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шарап жасоо жолго коюлган. Уй, кой, эчки <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> чочко асыралат. Т. ж. жок. Автомобиль-‘жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 2227 <em>км </em>(2005). Башкы деңиз порттору - Валетта, Марсашлокк. Сыртка ө. ж. продукцияларын чыгарат. Негизги соода шериктери: Италия, Германия, Франция.</p><br />
<p>Билим берүү системасы мектепке чейинки тарбиялоону, милдеттүү 11 жылдык орто <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жогорку билим берүүнү камтыйт. 15 жаштан жогору калктын сабаттуулугу 92,8% (2008). М. <abbr data-short="ун-т" data-full="университет" data-extended="true">университет</abbr>и (1592), М. <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> коллежи, Илим <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> технология <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (2000), Туризм <abbr data-short="ин-т" data-full="институт" data-extended="true">институт</abbr>у (1987) ж. б. окуу жайлары, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Улуттук китепкана (1555) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> музейлери бар. Мальта тилиндеги «Ь-Ог122оп1», «1п-Ма22)оп», англ. тилиндеги «ТЬе Тттез о£ Ма11а», «П-Оепз», «И-Тогса», «II Мптеп1», «Ки11Ьа&lt;1&lt;1», «ТЬе 8пп&lt;1ау Т1тез» ж. б. гезит-журналдары чыгат. Радиоуктуруусу 1935- жылдан, телекөрсөтүүсү 1962-жылдан иштейт. Улуттук маалымат агенттиги жок.</p><br />
<p><br />
<em>Малъталыктардын</em> <abbr data-short="ад-т" data-full="адабият" data-extended="true">адабият</abbr>ы мальта, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> италян <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> англис тилдеринде өнүгүүдө 15-к-да мальта тилиндеги эң байыркы эстелик «Кантилена» ыры, диний проза жанры пайда болгон. 19-к-дан тарыхый, готикалык роман жанрлары, 20-к-дан драматургия өнүккөн.</p><br />
<p>16-18-к-дан фортификациялык курулуштар (бастиондор, равелиндер, кароол мунаралары, Гоцо <abbr data-short="а." data-full="айылындагы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">айылындагы</abbr> Викториядагы чеп, Чиркеуа портуна жакын турган кызыл мунара, 1648) салынган. Британ үстөмдүгүнүн доорунда (1800-1964) </p><br />
<p>форттор тургузулуп (Ыйык Леонарддын, 1872, ж. б.), соңку классицизм, неоклассицизм стилиндеги имараттар курулган. Көркөм сүрөт <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жасалга-колдонмо <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr>нун (картиналар, дубалдагы сүрөттөр, жасалга скульптура, гобелендер) өнүгүшүнө 16-17-к-да М. П. д’Алессио (Мальта орденинин гроссмейстер сарайындагы сүрөт <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Валеттеги чиркөө алтарлары) ж. б. зор салым кошкон. 20-к-дын 2-жарымында «Азыркы <abbr data-short="иск-во" data-full="искусство" data-extended="true">искусство</abbr> тобу» бирикмесинин сүрөтчүлөрү: Ж. Каллейя, Ж. Прека, А. Инглойт, Э. Кремона ж. б. эмгектенишкен.</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_201-300_бб]]</div>vol5_>KadyrM