vol5_>KadyrM, 16:35, 1 ноябрь 2026 карата

2026-11-01T16:35:00Z

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 16:35 учурдагы нуска
(Айырма жок)

vol5_>KadyrM, 16:30, 1 ноябрь 2026 карата

2026-11-01T16:30:00Z

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 16:30 учурдагы нуска
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2026-11-01T16:02:17Z

1 версия

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 16:02 учурдагы нуска
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2026-11-01T15:53:13Z

1 версия

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 15:53 учурдагы нуска
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2026-11-01T15:51:12Z

1 версия

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 15:51 учурдагы нуска
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2026-11-01T15:45:04Z

1 версия

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 15:45 учурдагы нуска
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2026-11-01T15:14:24Z

1 версия

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 15:14 учурдагы нуска
(Айырма жок)

vol5_>KadyrM, 13:30, 1 ноябрь 2026 карата

2026-11-01T13:30:00Z

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 13:30 учурдагы нуска
(Айырма жок)

vol5_>KadyrM, 12:30, 1 ноябрь 2026 карата

2026-11-01T12:30:00Z

← Мурунку нускасы	1 ноябрь 2026, саат 12:30 учурдагы нуска
(Айырма жок)

vol5_>KadyrM, 12:00, 1 ноябрь 2026 карата

2026-11-01T12:00:00Z

Жаңы барак

МАЛЬДЙВ, Мальдив Республикас ы (Дивехи Раджеге Жумхурия) - <abbr data-short="Түш." data-full="Түштүк" data-extended="true">Түштүк</abbr> Азиядагы арал мамлекет. Инди океанынын түндүгүндө, Мальдив а-нда (1200гө жакын майда аралдардан турат; алар 26 шуру атоллдорун түзөт),
[[File:МАЛЬДЙВ_1.jpg|thumb]]
Индстан ж. а-нан <abbr data-short="түш." data-full="түштүк" data-extended="true">түштүк</abbr>-батышта жайгашкан. Аянты 298 клг2(кургактыктагы). Калкы 320 миң (2010). Ворбору - Мале. <abbr data-short="Адм.-айм." data-full="Администрациялык-аймактык" data-extended="true">Администрациялык-аймактык</abbr> жактан 21 бөлүккө (20 атоллго <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> <abbr data-short="борб." data-full="борбордук" data-extended="true">борбордук</abbr> округга) бөлүнөт. Акча бирдиги - руфия.
М. - БУУнун (1965), ЭФВтин (1978), Эл аралык реконструкциялоо <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өнүктүрүү банкынын (1978), Ынтымакташтыктын (1982), <abbr data-short="Түш." data-full="Түштүк" data-extended="true">Түштүк</abbr> Азия өлкөлөрүнүн региондук кызматташтык ассоциа-
<table>
<thead>
<tr>
<th colspan="4">
Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006)
</th>
</tr>
<tr>
<th>
Атоллдору
</th>
<th>
Аянты, км2


</th>
<th>
Калкы
</th>
<th>

<abbr data-short="Адм." data-full="Администрациялык" data-extended="true">Администрациялык</abbr> борборлору
</th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td>
Хаа-Алиф
</td>
<td>
16,59
</td>
<td>
13 495
</td>
<td>
Диддхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Хаа-Дхаалу
</td>
<td>
22,80
</td>
<td>
16 237
</td>
<td>
Кулюдюфуши
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Шавийани
</td>
<td>
14,42
</td>
<td>
11 940
</td>
<td>
Миландхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Нуну
</td>
<td>
10,33
</td>
<td>
10 015
</td>
<td>
Манадхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Раа
</td>
<td>
7,55
</td>
<td>
14 756
</td>
<td>
Юнгоофаару
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Баа
</td>
<td>
7,29
</td>
<td>
9 578
</td>
<td>
Ейдхафуши
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Лавийани
</td>
<td>
3,42
</td>
<td>
9 190
</td>
<td>
Наифару
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Каафу
</td>
<td>
8,53
</td>
<td>
15 441
</td>
<td>
Маафуши
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Алиф-Алиф
</td>
<td>
4,29
</td>
<td>
5 776
</td>
<td>
Расдхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Алиф-Дхаал
</td>
<td>
4,97
</td>
<td>
8 379
</td>
<td>
Махибадхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Вааву
</td>
<td>
0,66
</td>
<td>
1 606
</td>
<td>
Фелидхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Меему
</td>
<td>
3,31
</td>
<td>
4 710
</td>
<td>
Мули
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Фаафу
</td>
<td>
2,00
</td>
<td>
3 765
</td>
<td>
Ниландхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Дхаалу
</td>
<td>
2,57
</td>
<td>
4 967
</td>
<td>
Кудахувадхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Гаафу-Алиф
</td>
<td>
6,75
</td>
<td>
8 262
</td>
<td>
Виллингили
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Гаафу-Дхаалу
</td>
<td>
10,45
</td>
<td>
11 013
</td>
<td>
Тинадхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Гнавийани
</td>
<td>
4,92
</td>
<td>
7 636
</td>
<td>
Фувахмулах
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Сиину (Адду)
</td>
<td>
11,10
</td>
<td>
18 026
</td>
<td>
Адду
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Тхаа
</td>
<td>
7,16
</td>
<td>
8 493
</td>
<td>
Веймандхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Лааму
</td>
<td>
17,80
</td>
<td>
11 990
</td>
<td>
Фонадхоо
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Мале (<abbr data-short="борб." data-full="борбордук" data-extended="true">борбордук</abbr>округ)
</td>
<td>
4,39
</td>
<td>
103 693
</td>
<td>
</td>
</tr>
<tr>
<td>
Бардыгы
</td>
<td>
171,30
</td>
<td>
298 968
</td>
<td>
</td>
</tr>
</tbody>
</table>
циясынын (1985), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995) мүчөсү.

==Мамлекеттик түзүлүшү. ==
М. - унитардык мамлекет. Конституциясы 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> кабыл алынган. Башкаруу формасы - президенттик республика. Мамлекет <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> өкмөт башчысы - президент, 5 жылга шайланат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы - бир палаталуу парламент (Элдик межлис). Аткаруу бийлигинин жогорку органы - Министрлер кабинети. М-де көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги партиялары: М. демокр. партиясы, М. элдик партиясы, Ислам демокр. партиясы ж. б.

==Табияты.==
М. архипелагы 2 миңден ашык майда аралдан турат. Алардын <abbr data-short="бийикт." data-full="бийиктиги" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">бийиктиги</abbr> 3 лгге чейин. Климаты экватордук муссондук. Айлык
<div class="imageCaption">[[File:МАЛЬДЙВ_2.jpg|thumb|Мальдивдеги мейманканалардын биринде кооздук үчүн жайгаштырылган кокос.]]</div>


[[File:МАЛЬДЙВ_3.png|thumb]]
орт. <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы 24-30°С. Жылдык жаан-чачыны 2500 мм. Агын суусу жок. Топурагы кумдуу. Кээ бир аралдарында мангр токою кездешет. Азык болуучу ж. б. өсүмдүктөрү сырттан алынып келинген. Кокос пальмасы, банан өстүрүлөт. Канаттуулардын 180-200 түрү мекендейт. Көк кытан <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> геккондун 2 түрү бардык жерде кездешет. <abbr data-short="Жерг." data-full="Жергиликтүү" data-extended="true">Жергиликтүү</abbr> жаныбарлары - сойлоочулар <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> жарганаттын 2 түрү (учуучу түлкү сымалдар). Курт-кумурсканын 130, көпөлөктүн 70 түрү бар. Суу дүйнөсү өтө бай <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> ар түрдүү. Акула, риф балыктары, мурен, омурткасыздар, маржан полиби, рак сымалдар, моллюскалар бар. 1998-жылдан муздак Перу агымы бир аз жылыгандыктан, Инди океанынын суусунун <abbr data-short="темп-ра" data-full="температура" data-extended="true">температура</abbr>сы өтө тез жогорулап, анын натыйжасында маржан полиби массалык түрдө кырылган. Арал 2004-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> цунамиден жабыркаган. М-де коргоого алынган 25 деңиз акваториясы <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> бир табигый аймак (чеке белиндеги акватория <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>; Хитаду а.) бар.
К а л к ы. Элинин көпчүлүк бөлүгүн мальдивдер (98,4%), <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> сингалдар, гужараттар, та-


<div class="imageCaption">[[File:МАЛЬДЙВ_4.jpg|thumb|Мальдивдеги диний борбор.]]</div>
милдер <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> арабдар ж. б. түзөт. Расмий тили - мальдив (дивехи) тили. Дини - ислам (сүннөттөр). Бул дин өлкөнүн бардык жарандары үчүн милдеттүү. Мусулман эмес диний уюмдарга тыюу салынган. Орт. жыштыгы 1 км2ге 1164 киши. Калкынын жашынын орт. узактыгы эркектериники - 72,5 жаш, аялдарыныкы - 74,2.[[File:МАЛЬДЙВ_5.jpg|thumb]][[File:МАЛЬДЙВ_6.jpg|thumb]]<div class="imageCaption">
Мальдив акчасы - руфия.
</div>
Төрөлүүнүн денгээли (ЮООге 23) өлүм-житимден (ЮООге 4) 5,8 эсе жогору. Шаар калкы 38% (2008). Жалгыз ири шаары - Мале.

==Т а р ы х ы. ==
Мальдив а. <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr> алгачкы жазма даректер 16-к-дан белгилүү. Арал калкынын этностук негизин Индстан <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Цейлондон (Шри Ланка) чыккан арий уруулары түзгөн. Алар аралдарды 10-к-дан мекендеген. 12-к-дан ислам дини тарай баштаган. 14-к-да Диди династиясынын султандары башкарган мамлекет түзүлгөн (ал бийлик 1968-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> чейин сакталган). 1558-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> М-ди португалдар басып алган, бирок <abbr data-short="жерг." data-full="жергиликтүү" data-extended="true">жергиликтүү</abbr> калк аларды 1573-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> кууп чыккан. 17- к-дын 2-жарымында Мальдив султандыгы Цейлондогу голланд башкаруучуларына көз каранды болуп, 1796-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Улуу Британиянын таасирине өткөн. 1887-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> декабрда ал Британия протекторатына айланган. 1965-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 26-июлда Улуу Британия <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> М-дин ортосунда түзүлгөн келишимге ылайык М. көз карандысыз мамлекет. 1968-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> референдумдун натыйжасында М. респ. болуп жарыяланган. 1965-жылдан БУУга мүчө.
Чарбасы. М. дүйнөдөгү өнүгүп келе жаткан чакан өлкөлөрдүн катарына кирет. ИДПнин көлөмү 1,8 <abbr data-short="млрд" data-full="миллиард" data-extended="true">миллиард</abbr> долларды түзөт (АКШ, 2010), аны киши башына бөлүштүргөндө 4,6 миң доллардан туура келет. Андагы тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr>) 77,5, ө. ж-дыкы 16,9, а. ч-ныкы 5,6. Экономикасынын негизин чет элдик Туризм (ИДПдеги үлүшү 28%; 2009-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 656 миң турист келген) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> балыкчылык (жылына 150 миң г) түзөт. 2008-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> 300 <abbr data-short="млн" data-full="миллион" data-extended="true">миллион</abbr> кВт-с электр энергиясы өндүрүлгөн. Курулушта колдонулуучу кум <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> шуру (коралл) казылып алынат. Деңиз продуктулары, балык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> а. ч. азыктары (<abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> кокос жаңгагы) беленделет. Тигилүү кийим чыгарылат, балыкчылар үчүн дхони кайыгы даярдалып, кеме ондолот. Кокос пальмасы, тропика жашылча-жемиштери өстүрүлөт. Мал чарбачылыгы жокко эсе. Үй куштары багылат. Автомобиль жолунун <abbr data-short="уз." data-full="узундугу" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">узундугу</abbr> 88 км (2006). Деңиз соода флоту 29 кемеден турат. Төрт аэропорту, <abbr data-short="а. и." data-full="анын ичинде" data-extended="true">анын ичинде</abbr> эл аралык (Мале <abbr data-short="ш." data-full="шаарында" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">шаарында</abbr>) бар. Башкы порту - Мале. Сыртка балык <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> балык продуктулары (90%) чыгарылат. Негизги соода 
шериктери: Шри-Ланка, Улуу Британия, Италия, Франция (экспорт), Сингапур, БАЭ, Тайланд, Малайзия, Индия (импорт).
Ад.: Мальдивы//Большая российская энциклопедия. М„ 2011. Т. 18.

[[Category:5-том,_201-300_бб]]

МАЛЬДИВ - Түзөтүүлөр тарыхы

vol5_>KadyrM, 16:35, 1 ноябрь 2026 карата

vol5_>KadyrM, 16:30, 1 ноябрь 2026 карата

Kadyrm: 1 версия

Kadyrm: 1 версия

Kadyrm: 1 версия

Kadyrm: 1 версия

Kadyrm: 1 версия

vol5_>KadyrM, 13:30, 1 ноябрь 2026 карата

vol5_>KadyrM, 12:30, 1 ноябрь 2026 карата

vol5_>KadyrM, 12:00, 1 ноябрь 2026 карата