https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9B%D0%9E%D0%91%D0%90%D0%A7%D0%95%D0%92%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%AF%D0%A1%D0%ABЛОБАЧЕВСКИЙ ГЕОМЕТРИЯСЫ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-10-31T02:58:03ZБул барактын викидеги өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.4https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%9E%D0%91%D0%90%D0%A7%D0%95%D0%92%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%AF%D0%A1%D0%AB&diff=89920&oldid=prevvol5_>KadyrM, 08:00, 31 октябрь 2026 карата2026-10-31T08:00:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">31 октябрь 2026, саат 08:00 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%9E%D0%91%D0%90%D0%A7%D0%95%D0%92%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%AF%D0%A1%D0%AB&diff=89921&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-10-31T00:59:57Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">31 октябрь 2026, саат 00:59 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">4-сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">4-сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Ад.: <em>Каган В. Ф.</em> Очерки по геометрии. М., 1963; <em>Широков П.А.</em> Краткий очерк основ геометрии Лобачевского. 2-е изд. М., 1983.</p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p>Ад.: <em>Каган В. Ф.</em> Очерки по геометрии. М., 1963; <em>Широков П.А.</em> Краткий очерк основ геометрии Лобачевского. 2-е изд. М., 1983.</p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">_50</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">100_бб</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category:5-том,<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">_101</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">200_бб</ins>]]</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%9E%D0%91%D0%90%D0%A7%D0%95%D0%92%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%AF%D0%A1%D0%AB&diff=89022&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-10-30T08:48:40Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">30 октябрь 2026, саат 08:48 учурдагы нуска</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%9E%D0%91%D0%90%D0%A7%D0%95%D0%92%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99_%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%A0%D0%98%D0%AF%D0%A1%D0%AB&diff=89021&oldid=prevvol5_>KadyrM, 08:00, 30 октябрь 2026 карата2026-10-30T08:00:00Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><br />
<strong data-text-type="type_1_article_title">ЛОБАЧЕВСКИЙ ГЕОМЕТРИЯСЫ - </strong><br />
<abbr data-short="геом." data-full="геометриялык" data-extended="true">геометриялык</abbr> теория. Аны 1826-<abbr data-short="ж." data-full="жылы" data-extended="true" data-static="false" data-review="true">жылы</abbr> Н. И. <em>Лобачевский</em> түзгөн. <em>Евклид геометриясынын</em> негизги эрежелерине негизделген. Евклид аксиомасы тегиздиктеги берилген түз сызыкта жатпаган чекит аркылуу берилген түз сызыкка параллель, <abbr data-short="б. а." data-full="башкача айтканда" data-extended="true">башкача айтканда</abbr> ал түз сызык <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> кесилишпөөчү бир гана түз сызык жүргүзүүгө болот деп далилдейт. Ал эми Л. г. <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> тегиздиктеги берилген түз сызыкта жатпаган чекит аркылуу берилген түз сызык <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> кесилишпөөчү бирден көп түз сызык жүргүзүүгө болот деген аксиома айтылат. Л. г-нда көп теоремалар Евклид геометриясынын окшош теоремаларынан айырмаланат, <abbr data-short="мис." data-full="мисалы" data-extended="true">мисалы</abbr>, үч бурчтуктун бурчтарынын суммасы эки тик бурчтан кичине, эки окшош үч бурчтуктар ар дайым өз ара барабар. Евклиддик эмес Л. г-нын ачылышы мейкиндик табияты <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү көз карашты түптамырынан бери өзгөрттү. Лобачевский аксиомасы аткарылуучу тегиздик (мейкиндик) Лобачевский тегиздиги (мейкиндиги) деп аталат. Л. г-нын аксиомалары Евклид геометриясынын аксиомаларынан (параллелдер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү аксиомадан башка), <abbr data-short="б. а." data-full="башкача айтканда" data-extended="true">башкача айтканда</abbr> <abbr data-short="абс." data-full="абсолюттук" data-extended="true">абсолюттук</abbr> геометриянын (1-1У группалардагы аксиомалардан) <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> Лобачевский аксиомаларынан турат. Демек, <abbr data-short="абс." data-full="абсолюттук" data-extended="true">абсолюттук</abbr> геометрия <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> Лобачевский аксиомалары <abbr data-short="ж-а" data-full="жана" data-extended="true">жана</abbr> алардын натыйжалары Л. г-н аныктайт. Евклид геометриясы Л. г-нын айрым учуру болуп эсептелет. Л. г. <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> ар кандай үч бурчтуктун ички бурчтарынын суммасы 180°тан кичине. Аны <abbr data-short="абс." data-full="абсолюттук" data-extended="true">абсолюттук</abbr> геометриянын теоремасы катары Лежандр далилдеген. Эгерде үч бурчтуктун ички бурчтарынын суммасы 180°ка барабар десек, анда Евклиддин параллелдер <abbr data-short="ж-дө" data-full="жөнүндө" data-extended="true">жөнүндө</abbr>гү аксиомасын кабыл алабыз, бирок Л. г-нда ал аксиома кабыл алынбайт. Ошондуктан үч бурчтуктун ички бурчтарынын суммасы 180°тан кичине болушу туруктуу эмес, ал бир үч бурчтуктан экинчи үч бурчтукка өткөндө өзгөрөт. Эгерде бир үч бурчтуктун үч бурчу экинчи үч бурчтуктун туура келүүчү үч бурчуна барабар болсо, анда ал үч бурчтуктар барабар болот. Демек, Лобачевский тегиздигинде окшош үч бурчтуктар болбойт. Л. г. <abbr data-short="б-ча" data-full="боюнча" data-extended="true">боюнча</abbr> томпок төрт бурчтуктун ички бурчтарынын суммасы 360°тан кичине. Жалпы перпендикулярга ээ эки түз сызык жыйналбас түз сызыктар деп аталат. Л. г-нын түзүлүшү жалпы эле геометриянын түзүлүшүнө, ошону <abbr data-short="м-н" data-full="менен" data-extended="true">менен</abbr> бирге азыркы көз караштагы математиканын негизделишине алып келди, аксиомалык-методдун башталышын түздү. Лобачевский аксиомасы математиканын түрдүү бөлүмдөрүндө, <abbr data-short="о. эле" data-full="ошондой эле" data-extended="true">ошондой эле</abbr> Эйнштейндин салыштырмалуулук теориясында, кванттык механикада, өтө чоң ылдамдыкка ээ болуучу кыймылдарды үйрөнүүдө, заманбап атомдук физикада, космос илиминде ж. б. колдонулууда.</p><br />
<p>Ад.: <em>Каган В. Ф.</em> Очерки по геометрии. М., 1963; <em>Широков П.А.</em> Краткий очерк основ геометрии Лобачевского. 2-е изд. М., 1983.</p><br />
<br />
[[Category:5-том,_50-100_бб]]</div>vol5_>KadyrM