https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9B%D0%98%D0%A5%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%99%D0%9D 2026-10-31T02:53:09Z Бул барактын викидеги өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.4 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%98%D0%A5%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%99%D0%9D&diff=89906&oldid=prev 2026-10-31T08:00:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">31 октябрь 2026, саат 08:00 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol5_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%98%D0%A5%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%99%D0%9D&diff=89907&oldid=prev 2026-10-31T00:59:57Z

<p>1 версия</p> <a href="//encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%98%D0%A5%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%99%D0%9D&amp;diff=89907&amp;oldid=89008">Өзгөрүүлөрдү көрүү</a>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%98%D0%A5%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%99%D0%9D&diff=89008&oldid=prev 2026-10-30T08:48:40Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">30 октябрь 2026, саат 08:48 учурдагы нуска</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%98%D0%A5%D0%A2%D0%95%D0%9D%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%99%D0%9D&diff=89007&oldid=prev 2026-10-30T08:00:00Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_1_article_title&quot;&gt;ЛИХТЕНШТЕЙН, &lt;/strong&gt;Л ихте нштейн княз­д ы г ы - Ворб. Европадагы мамлекет. Альп тоолорунда, Швейцария &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Австриянын чек арасында жайгашкан (чек арасынын жалпы &lt;abbr data-short=&quot;уз.&quot; data-full=&quot;узундугу&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;узундугу&lt;/abbr&gt; 76 &lt;em&gt;км).&lt;/em&gt; Рейн д-н жээктей түндүктөн түштүктү карай 28 длгге созулат; Жазылыгы батыштан чыгышты карай 10 клгге чейин. Дүйнөдөгү эң чакан мамлекеттердин бири. Аянты 160 &lt;em&gt;км&lt;sup&gt;г&lt;/sup&gt;. &lt;/em&gt;Калкы 35 миң (2010). Борбору - Вадуц. Расмий тили - немис тили. Акча бирдиги - швей­цария франкы. Л. эки тарыхый облустан ту­рат: Оберланд (Жогорку Л., борбору - Вадуц)&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;[[File:ЛИХТЕНШТЕЙН_1.jpg|thumb]]&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Унтерланд (Төмөнкү Л., борбору - Шеллен­берг). &lt;abbr data-short=&quot;Адм.-айм.&quot; data-full=&quot;Администрациялык-аймактык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Администрациялык-аймактык&lt;/abbr&gt; жактан 11 коммунага бөлүнөт: Бальцерс, Эшен, Гамприн, Маурен, Планкен, Руггелль, Шан, Шелленберг, Тризен, Тризенберг, Вадуц.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;Л. - БУУнун (1990), Европа советинин (1978), Европа коопсуздугу &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; кызматташтыгы уюму­нун (1975), Европа эркин соода ассоциациясы­нын (1991), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995) мүчөсү.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Мамлекеттик түзүлүшү. &lt;/strong&gt;Л. - унитардык мам­лекет. Конституциясы 1921-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; кабыл алынган. 2003-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; 16-мартта жаңы редакциясы иштелип чыгып, княздын бийлиги чындалган. Башка­руу формасы - конституциялык монархия. Мам­лекет башчысы - башкаруучу князь. Ландтаг­дын (парламент) чечимдери княздын макулду­гусуз кабыл алынбайт. Мыйзам чыгаруу бий­лигинин жогорку органы - бир палаталуу ланд­таг. 4 жылга шайланып, 25 депутаттан турат. Мыйзамдарды иштеп чыгат &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; кабыл алат, бюджетти бекитет. Аткаруу бийлигинин жогор­ку органы - өкмөт. Л-де көп партиялуу саясий система орун алган. Негизги саясий партия­лары: Мекен уюму, Прогрессивдүү жарандык партия, Эркин тизме ж. б.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Табияты. &lt;/strong&gt;Л-дин аймагынын басымдуу бөлүгүн Альп тоолору ээлейт. Эң бийик жери 2599 &lt;em&gt;м &lt;/em&gt;(Граушпиц чокусу - өлкөнүн эң бийик жери). Тоолору 3 ири өрөөн &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; бөлүнгөн. Эң батыш четин Рейн д-нын жогорку агымынын өрөөнү ээлейт. Фён шамалынын таасиринен жумшар­ган мелүүн климат мүнөздүү. Рейн өрөөнүндө январдын орт. &lt;abbr data-short=&quot;темп-ра&quot; data-full=&quot;температура&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;температура&lt;/abbr&gt;сы 0°С, июлдуку 18°С, тоолордо январдыкы -10°Стан -6°Ска чейин, июлдуку 12-14°С. Жаан-чачындын жылдык орт. өлчөмү - Рейн өрөөнүндө 700-800 &lt;em&gt;мм,&lt;/em&gt; тоолордо 1200-1900 &lt;em&gt;мм.&lt;/em&gt; Рейн өрөөнүн суу каптап кетпеш үчүн Рейн д-нын нугу айрым жерлеринде дам-&lt;/p&gt;<br /> &lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:ЛИХТЕНШТЕЙН_2.jpg|thumb|ЛИХТЕНШТЕЙН]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;балар &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; тосулган. Өрөөн дээрлик бүт курга­тылып, дыйканчылык өздөштүрүлгөн. Ал эми табигый абалында калган саз &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; шалбаа өсүмдүктүү жерлери коргоого алынган. Тоолор­до 800-1800 &lt;em&gt;м&lt;/em&gt; бийиктиктерди токой каптайт: төмөнкү алкагын - жазы жалбырактуу токой (эмен, бук ж. б.), жогорку алкагын - ийне жал­бырактуу токой (негизинен карагай) түзөт. Жал­пысынан токой өлкөнүн аймагынын 35% аян­тын ээлейт. Андан жогору субальп &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; альп шалбаасы таралган. Өлкө биол. ар түрдүүлүгү &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; өзгөчөлөнөт. Коргоого алынган 10 табигый аймак бар. Рейн өрөөнүндөгү Руггеллер-Рит резерваты - эл аралык маанидеги суу-саздуу аймак.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Калкы.&lt;/strong&gt; Өлкөнүн калкынын 67% и &lt;abbr data-short=&quot;жерг.&quot; data-full=&quot;жергиликтүү&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; лих­тенштейиндиктер (2008); &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; германиялык­тар, австриялыктар, немистер, италяндар, мур­дагы Югославия өлкөлөрүнөн келгендер, түрк­төр жашайт. Л-де туруктуу жашаган калк­тын 4,8% и - башка өлкөлөрдүн жарандары. 20-к-дын 2-жарымы - 21-к-дын башталышында Л-дин калкы 3 эсеге өскөн. Иммигранттардын негизги агымы Австрия &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Швейцариядан, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; Италия, Испания, Түркиядан келген. Төрөлүү 1000 адамга 9,86 бала, өлүм-житим 1000 тургунга 7,42 адам. Адам өмүрүнүн күтүлгөн орт. узактыгы 80,1 жаш (аялдардыкы 83,5 жаш, Ев­ропадагы эн. жогорку көрсөткүч; эркектердики 76,6 жаш). Калкынын орт. тыгыздыгы: 1 &lt;em&gt;км&lt;sup&gt;2 &lt;/sup&gt;<br /> &lt;/em&gt;жерге 219 адам. Калктын көбү &lt;abbr data-short=&quot;түн.&quot; data-full=&quot;түндүк&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;түндүк&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; батыш бөлүктөрүндө тоо этектей &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Рейн д-н бойлой отурукташкан. Шаар калкы 69,4% тей (2010). Эң ири шаарлары: Шан, Вадуц, Тризен, Баль­церс, Эшен. Экономикасында 31 миңге жакын адам эмгектенет; анын 14 миңи Австрия, Швей-&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;/p&gt;<br /> &lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:ЛИХТЕНШТЕЙН_3.jpg|thumb|Вадуц шаарынын борбордук көчөлөрүнүн бири.]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;p&gt;цариядан, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; Германия &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Италиядан күн сайын барып-келип иштейт. Жумушсуздар 1,5%ти гана түзөт. Калкынын 88%ке жакыны христиандар (&lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; 78,4% и католиктер, 8,3% и протестанттар, 1,1% и православныйлар), 4,8% и мусулман-сүннөттөр.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Тарыхы. &lt;/strong&gt;Азыркы Л. аймагын адамдар &lt;abbr data-short=&quot;б. з. ч.&quot; data-full=&quot;биздин заманга чейинки&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;биздин заманга чейинки&lt;/abbr&gt; 5-миң жылдыктан мекендеген. Бул жерге рето­романдыктардын ата-бабалары - рет уруулары отурукташып, римдиктер убагында Реция про­винциясына (&lt;abbr data-short=&quot;б. з. ч.&quot; data-full=&quot;биздин заманга чейинки&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;биздин заманга чейинки&lt;/abbr&gt; 15-жылдан) кирип, 5-к-да Л. аймагына алеманндар отурукташкан, 8-к-да Франк мамлекетине, 10-12-к-да Брегенц, Мон­фор тукумундагы графтардын бийлигинде бол­гон. 1699-1712-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; бул аймактарды Лихтенш­тейн тукумунун австриялык князы каратып, 1719-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Ыйык Рим империясына көз каранды Лихтенштейн княздыгына бириктирген. 1799-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Л-ди Франция оккупациялаган. 1806-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Л. Рейн союзуна кирип, 1815-66-ж. Герман союзунун ку­рамында болгон. 1805-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Л-де мектепте мил­деттүү түрдө билим берүү киргизилген. 1852-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Л-дин Австрия империясы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; бажы келиши­мин түзүшү соода &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; текстиль ө. ж-н өнүктү­рүүгө түрткү берген. Князь Иоганн Пнин мезги­линде (1858-1929) өлкөдө реформалар жүргүзү­лүп, гезиттер чыгарылып, 1861-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; биринчи банк ачылган. 1862-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; конституциясы кабыл алын­ган. 19-к-дын 2-жарымында княздыктын &lt;abbr data-short=&quot;экон.&quot; data-full=&quot;экономикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;экономикалык&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; финансылык абалы начарлап, Л. &lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;калкы­нын көбү коңшу өлкөлөргө чыгып кетуүгө арга­сыз болгон. Виринчи дүйнөлүк согуш (1914-18) мезгилинде Л. бейтараптуулугун сактаган. 1918-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; алгачкы саясий партиялар (Христиан &lt;abbr data-short=&quot;соц.&quot; data-full=&quot;социалисттик&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;социалисттик&lt;/abbr&gt; элдик партиясы, Лихтенштейн элдик пар­тиясы, Ата мекендик уюм ж. б.) пайда болгон. 1921-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; жаңы Конституция иштелип чыккан. 1919-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; Австрия &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; түзүлгөн келишим күчүн жоготуп, Л. Швейцария &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; келишим түзгөн. Бажы, валюта &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; почта союзу &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt; келишим (1923) - бүгүнкү күнгө чейин Л. &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Швейцария­нын өнөктөштүгүнүн негизги булагы. Л-дин ва­лютасы швейцариялык франк болуп эсептелет. 1924-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; өзүнчө мамлекет деп жарыяланганы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Швейцариянын протекторатына айланган. Анын чет өлкөлүк &lt;abbr data-short=&quot;дипл.&quot; data-full=&quot;дипломатиялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;дипломатиялык&lt;/abbr&gt; ишин Швейцария жүргүзөт. Экинчи дүйнөлүк согуш (1939-45) учу­рунда Л. Швейцария &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; тыгыз байланышта бо­луп, бейтараптыгын сактап калган. 1945-жыл­дан кийин Л-дин экономикасы тез өнүгө баш­таган. 2000-жылдардын башында ө. ж. өнүгүшү &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; тейлөө чөйрөсү &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; Л. өнүккөн Батыш өлкөлөрүнүн ичинен алдынкы орунду ээлеген. 1984-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; аялдар шайлоо укуктарына ээ болуш­кан. 1989-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; князь Ханс Адам II такка отур­ган. 2003-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; конституцияга өзгөртүүлөр кирги­зилип, княздын укуктары кеңейген. 2004-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; 15- августта Ханс Адам II мамлекетти башкаруу иштерин расмий түрдө уулу принц Алоисуга өткөрүп берген. 2009-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; парламенттик шай­лоодо Ата мекендик уюм (АУ) партиясы жеңиш­ке жетип, анын лидери К. Чючер премьер-ми­нистрликке шайланган.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Чарбасы. &lt;/strong&gt;ИДПнин жалпы көлөмү (2007-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; 4,16 &lt;abbr data-short=&quot;млрд&quot; data-full=&quot;миллиард&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллиард&lt;/abbr&gt; доллар) &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; чакан мамлекеттердин катарына кирген Л. Европада акыркы орундар­дын бирин ээлейт. Бирок, ИДПни киши башы­на бөлүштүргөндө (122,1 миң доллардан) дүйнөдө 1-орунда. Экономикасынын негизин чет өлкөлүк (негизинен швейцариялык) капитал түзөт. 1923-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; түзүлгөн бажы &lt;abbr data-short=&quot;ж-дө&quot; data-full=&quot;жөнүндө&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жөнүндө&lt;/abbr&gt;гү келишим &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; Л. Швейцариянын ички &lt;abbr data-short=&quot;экон.&quot; data-full=&quot;экономикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;экономикалык&lt;/abbr&gt; зонасына кирет. ИДПнин структурасында тейлөө чөйрөсүнүн үлү­шү 54% ти, ө. ж-ныкы &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; курулуштуку 40% ти, айыл, токой &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; балык чарбаларыныкы 6%ти түзөт (2007). Л. электр энергиясы &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; өзүн то­лук камсыз кылат; энергияны Рейндин баша­тындагы куймаларына курулган чакан ГЭСтер­ден өндүрөт. Иштеп чыгуучу ө. ж-на бир жак­туу адистешүү мүнөздүү; продукциясынын басым­дуу бөлүгү (97%тен ашыгы) экспортко чыгат. Башкы экспорттук өндүрүштөрү: прибор куруу (негизинен жогорку тактыкта өлчөөчү прибор­лор), вакуум техникасы, микропроцессорлор, ра­диоэлектроника системаларын, ядролук физи­каүчүн жабдуу чыгаруучу ишканалар. Негиз­ги ө. ж. ишканалары: машина куруу, так ма­шиналарын куруу &lt;abbr data-short=&quot;з-д&quot; data-full=&quot;завод&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;завод&lt;/abbr&gt;дору. Чет өлкөлүк (Швей­цария, Германия ж. б.) ишканалар &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; кошо&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;/p&gt;<br /> &lt;div class=&quot;imageCaption&quot;&gt;[[File:ЛИХТЕНШТЕЙН_4.jpg|thumb|Шандагы «1үос1аг ухуабепб АС» фирмасынын өн­дүрүш комплекси.]]&lt;/div&gt;<br /> &lt;p&gt;тирөөч, чакан габариттүү курулуш материалда­рын, электр-пневматикалык &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; бургулоо техни­каларын, оптикалык &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;мех.&quot; data-full=&quot;механикалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;механикалык&lt;/abbr&gt; приборлорду, комплекттөөчү &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; автомобиль тетиктерин, пресстелген &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; штампталган буюмдарды, опти­ка системаларын, казан, вентиляция &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; муз­даткыч курулмаларын, радиоаппаратураларын, ө. ж. &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; тиричилик электр-техникаларын, өлчөгүч &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; оптикалык приборлорду чыгаруу­да. Эт консерваларын, сүт продукцияларын, шарап чыгаруу өнүккөн. Текстиль, жыгач иш­тетүү ишканалары иштейт. Шан &lt;abbr data-short=&quot;ш-нда&quot; data-full=&quot;шаарында&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;шаарында&lt;/abbr&gt; жасал­ма (&lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; фарфордук) тиш &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; тиш протездерин (дүйнөдө чыгарылган &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; экспорттолгон продук­циянын жарымы) чыгаруучу дүйнөдөгү эң ири &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; уникалдуу ишкана бар; ошол эле ишкана түрдүү косметикалык продукция, өздүк гигиена каражаттарын, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; зер буюмдарын чыгарат.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;А. ч-нда чакан дыйкан чарбалары басымдуу. А. ч. өндүрүшүнүн негизин ургаалдуу өнүккөн мал чарбасы (а. ч. өндүрүшүнүн көлөмүнүн &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) түзөт. Негизги тармагы - сүт багытындагы мал чарбасы. Өлкөнүн жер фондусунун &lt;em&gt;<br /> &lt;sup&gt;х&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;г&lt;/sub&gt;тл&lt;/em&gt; Жайыт катары пайдаланылат. &lt;abbr data-short=&quot;О. эле&quot; data-full=&quot;Ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Ошондой эле&lt;/abbr&gt; чочко, үй канат­туулары багылат, кой чарбачылыгы (негизинен жайытта асыралат) өнүккөн. Өсүмдүк өстүрүү­чүлүк негизинен Рейн өрөөнүндө таралган. Буу­дай, жүгөрү, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; тоют өсүмдүктөрү, картөшкө, тамеки, жашылча ж. б. өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк, мөмө-жемиш (айрыкча алма) өстүрүү өнүккөн.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;Тейлөө чөйрөсү - өлкөнүн экономикасынын башкы сектору. Банк-финансы иштери, офшор­дук иштер &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; чет элдик туризм өнүккөн. Л-дин эң ири 5 банкынын жалпы активи 30 &lt;abbr data-short=&quot;млрд&quot; data-full=&quot;миллиард&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;миллиард&lt;/abbr&gt; швей­цария франкынан ашык. Өлкөдө 3 ири банк иш­тейт. Капиталга болгон салыктын төмөндүгү, киреше салыгын жоктугу, ишканаларды ачуу &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; каттоо процедураларынын жөнөкөйлүгү, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; банк-кредит мекемелеринин көптүгү Л-ге чет өлкөлүк компанияларды &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; инвестиция­ларды тартуунун маанилүү фактору болуп са­налат. Өлкөдө Л-ден сырткары бизнес жүргүзгөн 75 миңге жакын холдинг ж. б. чет өлкөлүк ком­паниялар катталган. Л. - тоо лыжа спортунун &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; кышкы эс алуунун жалпы &lt;abbr data-short=&quot;европ.&quot; data-full=&quot;европалык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;европалык&lt;/abbr&gt; мааниде­ги борбору. Өлкөгө жылына 150 миңге жакын &lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;чет өлкөлүк турист келет. Л. жогорку класста­гы рекреациялык, туристтик &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; мейманкана инфраструктурасына ээ. Жыл сайын чыгарыл­ган почта маркалары, &lt;abbr data-short=&quot;а. и.&quot; data-full=&quot;анын ичинде&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;анын ичинде&lt;/abbr&gt; коллекциялар да княздыктын бюджетине 10% ке чейин киреше алып келет.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;Өлкөнүн аймагын батыштан чыгышты карай жалгыз т. ж. тармагы кесип өтөт; анын уз. Л-дин чегинде 9,5 &lt;em&gt;км,&lt;/em&gt; Фельдкирх (Австрия) &lt;abbr data-short=&quot;м-н&quot; data-full=&quot;менен&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;менен&lt;/abbr&gt; Букс­ты (Швейцария) байланыштырат. Транспорт­тун негизги түрү - автомобиль жолу; анын жал­пы &lt;abbr data-short=&quot;уз.&quot; data-full=&quot;узундугу&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;узундугу&lt;/abbr&gt; 380 &lt;em&gt;км&lt;/em&gt; (2007). Ички суу жолу &lt;abbr data-short=&quot;жерг.&quot; data-full=&quot;жергиликтүү&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жергиликтүү&lt;/abbr&gt; кат­наш (катерлер) үчүн пайдаланылат; Рейн д. &lt;abbr data-short=&quot;б-ча&quot; data-full=&quot;боюнча&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;боюнча&lt;/abbr&gt; &lt;abbr data-short=&quot;уз.&quot; data-full=&quot;узундугу&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;узундугу&lt;/abbr&gt; 28 &lt;em&gt;км.&lt;/em&gt; Аба катнашы Швейцариянын &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; Австриянын эл аралык аэропорттору аркы­луу жүргүзүлөт.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;Товардык экспорту импортко караганда 2,5 эсе көп. Экспортунда бир жактуу адистешкен ма­шина куруу продукциялары, стоматол. мате­риалдар, фармацевтика &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; косметология то­варлары, мал чарба продукциясынын айрым түрлөрү, карапа буюмдары, &lt;abbr data-short=&quot;о. эле&quot; data-full=&quot;ошондой эле&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;ошондой эле&lt;/abbr&gt; почта марка­лары басымдуу. Сырттан керектөө товарларын, машина &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; жабдууларды, ө. ж. сырьёсун ж. б. сатып алат. Негизги соода шериктештери: Швей­цария (экспорттун 20%тейи &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; импорттун жарымынан көбү), Европа союзуна кирген өлкө­лөр (экспорттун 45% ке чейинкиси; негизги кар­дарлары - Германия, Австрия, Италия) &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; АКШ.&lt;/p&gt;<br /> &lt;p&gt;<br /> &lt;strong data-text-type=&quot;type_2_section_header&quot;&gt;Маданияты. &lt;/strong&gt;Биринчи апталык гезит 1862-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; чыккан. Бир нече гезит &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; журналдары бар. Радиоуктуруусу 1995-жылдан, телекөрсөтүүсү 1992-жылдан иштейт. &lt;abbr data-short=&quot;Мамл.&quot; data-full=&quot;Мамлекеттик&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Мамлекеттик&lt;/abbr&gt; басма сөз &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; маа­лымат агенттиги иштейт. Шан &lt;abbr data-short=&quot;ш-нда&quot; data-full=&quot;шаарында&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;шаарында&lt;/abbr&gt; жалгыз театр имараты (1960-&lt;abbr data-short=&quot;ж.&quot; data-full=&quot;жылы&quot; data-extended=&quot;true&quot; data-static=&quot;false&quot; data-review=&quot;true&quot;&gt;жылы&lt;/abbr&gt; - кабаре; 2004-06-ж. реконструкцияланган) бар. Л. &lt;abbr data-short=&quot;Симф.&quot; data-full=&quot;Симфониялык&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;Симфониялык&lt;/abbr&gt; оркестри (1988) бар. Хор ырдоо (1879-жылдан), заманбап музыка (1985-жылдан) &lt;abbr data-short=&quot;ж-а&quot; data-full=&quot;жана&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;жана&lt;/abbr&gt; жаз (2000-жылдан) фестивалдары, фольклордук &lt;abbr data-short=&quot;иск-во&quot; data-full=&quot;искусство&quot; data-extended=&quot;true&quot;&gt;искусство&lt;/abbr&gt;нун майрам­дары өткөрүлөт.&lt;/p&gt;<br /> <br /> [[Category:5-том,_50-100_бб]]</div>

vol5_>KadyrM