https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0ЛАНТАНОИДДЕР - Түзөтүүлөр тарыхы2026-08-27T17:51:02ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0&diff=83261&oldid=prevvol5_>KadyrM, 17:50, 27 Август (Баш оона) 2026 карата2026-08-27T17:50:08Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:50, 27 Август (Баш оона) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0&diff=82881&oldid=prevvol5_>KadyrM, 17:33, 27 Август (Баш оона) 2026 карата2026-08-27T17:33:08Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:33, 27 Август (Баш оона) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0&diff=83262&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-08-27T17:16:37Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:16, 27 Август (Баш оона) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0&diff=82882&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-08-27T17:02:43Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:02, 27 Август (Баш оона) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАНТАНОИДДЕР </strong><em>(лантан</em> ж-а гр. ехбоз - түспөл, көрүнүш) - <em>элементтердин мезгилдик системасынын III тобу,</em> 6-мезгилинде лантандан кийин орун алган, катар н. 58ден 71ге чейинки 14 хим. элементтин жалпы аталышы. Л. эки топко бөлүнөт: церий тобуна - Ба, Се, Рг, N6, Рт, 8т, Еп, иттрий тобуна — О&lt;1, ТЬ, Бу, Но, Ег, Тш, ҮЪ, Ьи. Церий тобуна кирген элементтер жеңил, иттрий тобундагылар оор элементтер деп аталат. Л. ж-а касиеттери аларга окшош <em>скандий, иттрий</em> сейрек жер элементтер тобун түзөт. Л. м-н лантан жер кыртышында массасы б-ча 1,78’10“<sup>2</sup>%ти түзөт. Жаратылышта Л. чогуу кездешет. Ар бир элементти өзүнчө бөлүп алуу кыйын, анткени алардын касиеттери абдан окшош. Л. жер кыртышында 180ден ашык минералдын курамында болору белгилүү. Л.- күмүш түстүү жалтырак, ак, ийилгич, оңой иштетилүүчү металлдар. Алардын атомдорунун, церийден лютецийге карай, тышкы эки катмарындагы электрондорунун санынын өзгөрүшү көп байкалбай, ядролорунун оң заряды акырындык м-н көбөйгөндүктөн, электрондор ядрого күчтүүрөөк тартыла баштайт. Бул кубулуш лантаноиддик кысыл у у деп аталат. Церий тобундагы элементтердин эрүү темп-расы иттрий тобунун элементтерине караганда жогору болот. Л. хим. жактан алюминий ж-а цинктен активдүү келип, касиеттери б-ча щелочтуу жер металлдарына окшош болушат. Алар суу м-н аракеттенип, суутекти сүрүп чыгарып, эрибеген гидроксиддерин пайда кылышат. Абада оксид кабыкча м-н капталат, ысытканда Ме<sub>2</sub>О<sub>3</sub> курамындагы оксиддерди пайда кылат. <em>Галогендер,</em> галогендүү суутектер, углеводороддор, <em>бор</em> ж-а <em>күкүрт</em> м-н аракеттенип тиешелүү, бирикмелерди пайда кылат. Фториддеринен башка галогениддери, нитраттары, перхлораттары сууда жакшы эришет, фосфаттары, карбонаттары ж-а оксалаттары эрибейт. Оксалаттары м-н карбонаттары 800—900°Ста оксиддерин пайда кылуу м-н ажырайт. Бир катар орг. заттар м-н комплекстүү бирикмелерди беришет. Л. концент., суюлтулган күкүрт, азот ж-а туз к-талары м-н аракеттенип, тиешелүү бирикмелерди пайда кылат. Башка металлдардан экстракция жолу м-н бөлүп алынат. Мында хроматография (ион алмашуу) методу чогуу колдонулса өтө таза Л. алынат. Л. болот, чоюн ж. б. куймаларга бир аз кошулса, алардын мех. бекемдигин, коррозияга туруктуулугун, ысыкка чыдамдуулугун жогорулатат. Л-дин бирикмелери айнектин атайын түрлөрүн алууда, кездеме ө. ж-ында, лак ж-а боёк жасоодо, дефектоскопия куралында, радиоэлектроникада, о. эле лазер нурун алууда ж-а рентген диагностикада да колдонулат.</p><p>Ад.: <em>Асанов Ү.А., Кудайбергенов Т. Т., Рысмендеев К. </em>Жалпы химия. Б., 1998.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАНТАНОИДДЕР </strong><em>(лантан</em> ж-а гр. ехбоз - түспөл, көрүнүш) - <em>элементтердин мезгилдик системасынын III тобу,</em> 6-мезгилинде лантандан кийин орун алган, катар н. 58ден 71ге чейинки 14 хим. элементтин жалпы аталышы. Л. эки топко бөлүнөт: церий тобуна - Ба, Се, Рг, N6, Рт, 8т, Еп, иттрий тобуна — О&lt;1, ТЬ, Бу, Но, Ег, Тш, ҮЪ, Ьи. Церий тобуна кирген элементтер жеңил, иттрий тобундагылар оор элементтер деп аталат. Л. ж-а касиеттери аларга окшош <em>скандий, иттрий</em> сейрек жер элементтер тобун түзөт. Л. м-н лантан жер кыртышында массасы б-ча 1,78’10“<sup>2</sup>%ти түзөт. Жаратылышта Л. чогуу кездешет. Ар бир элементти өзүнчө бөлүп алуу кыйын, анткени алардын касиеттери абдан окшош. Л. жер кыртышында 180ден ашык минералдын курамында болору белгилүү. Л.- күмүш түстүү жалтырак, ак, ийилгич, оңой иштетилүүчү металлдар. Алардын атомдорунун, церийден лютецийге карай, тышкы эки катмарындагы электрондорунун санынын өзгөрүшү көп байкалбай, ядролорунун оң заряды акырындык м-н көбөйгөндүктөн, электрондор ядрого күчтүүрөөк тартыла баштайт. Бул кубулуш лантаноиддик кысыл у у деп аталат. Церий тобундагы элементтердин эрүү темп-расы иттрий тобунун элементтерине караганда жогору болот. Л. хим. жактан алюминий ж-а цинктен активдүү келип, касиеттери б-ча щелочтуу жер металлдарына окшош болушат. Алар суу м-н аракеттенип, суутекти сүрүп чыгарып, эрибеген гидроксиддерин пайда кылышат. Абада оксид кабыкча м-н капталат, ысытканда Ме<sub>2</sub>О<sub>3</sub> курамындагы оксиддерди пайда кылат. <em>Галогендер,</em> галогендүү суутектер, углеводороддор, <em>бор</em> ж-а <em>күкүрт</em> м-н аракеттенип тиешелүү, бирикмелерди пайда кылат. Фториддеринен башка галогениддери, нитраттары, перхлораттары сууда жакшы эришет, фосфаттары, карбонаттары ж-а оксалаттары эрибейт. Оксалаттары м-н карбонаттары 800—900°Ста оксиддерин пайда кылуу м-н ажырайт. Бир катар орг. заттар м-н комплекстүү бирикмелерди беришет. Л. концент., суюлтулган күкүрт, азот ж-а туз к-талары м-н аракеттенип, тиешелүү бирикмелерди пайда кылат. Башка металлдардан экстракция жолу м-н бөлүп алынат. Мында хроматография (ион алмашуу) методу чогуу колдонулса өтө таза Л. алынат. Л. болот, чоюн ж. б. куймаларга бир аз кошулса, алардын мех. бекемдигин, коррозияга туруктуулугун, ысыкка чыдамдуулугун жогорулатат. Л-дин бирикмелери айнектин атайын түрлөрүн алууда, кездеме ө. ж-ында, лак ж-а боёк жасоодо, дефектоскопия куралында, радиоэлектроникада, о. эле лазер нурун алууда ж-а рентген диагностикада да колдонулат.</p><p>Ад.: <em>Асанов Ү.А., Кудайбергенов Т. Т., Рысмендеев К. </em>Жалпы химия. Б., 1998.</p><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:5-том,_2-50_бб]] </ins></div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0&diff=82506&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-08-27T17:00:11Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:00, 27 Август (Баш оона) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0&diff=82077&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-08-27T16:53:21Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:53, 27 Август (Баш оона) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАНТАНОИДДЕР </strong><em>(лантан</em> ж-а гр. ехбоз - түспөл, көрүнүш) - <em>элементтердин мезгилдик системасынын III тобу,</em> 6-мезгилинде лантандан кийин орун алган, катар н. 58ден 71ге чейинки 14 хим. элементтин жалпы аталышы. Л. эки топко бөлүнөт: церий тобуна - Ба, Се, Рг, N6, Рт, 8т, Еп, иттрий тобуна — О&lt;1, ТЬ, Бу, Но, Ег, Тш, ҮЪ, Ьи. Церий тобуна кирген элементтер жеңил, иттрий тобундагылар оор элементтер деп аталат. Л. ж-а касиеттери аларга окшош <em>скандий, иттрий</em> сейрек жер элементтер тобун түзөт. Л. м-н лантан жер кыртышында массасы б-ча 1,78’10“<sup>2</sup>%ти түзөт. Жаратылышта Л. чогуу кездешет. Ар бир элементти өзүнчө бөлүп алуу кыйын, анткени алардын касиеттери абдан окшош. Л. жер кыртышында 180ден ашык минералдын курамында болору белгилүү. Л.- күмүш түстүү жалтырак, ак, ийилгич, оңой иштетилүүчү металлдар. Алардын атомдорунун, церийден лютецийге карай, тышкы эки катмарындагы электрондорунун санынын өзгөрүшү көп байкалбай, ядролорунун оң заряды акырындык м-н көбөйгөндүктөн, электрондор ядрого күчтүүрөөк тартыла баштайт. Бул кубулуш лантаноиддик кысыл у у деп аталат. Церий тобундагы элементтердин эрүү темп-расы иттрий тобунун элементтерине караганда жогору болот. Л. хим. жактан алюминий ж-а цинктен активдүү келип, касиеттери б-ча щелочтуу жер металлдарына окшош болушат. Алар суу м-н аракеттенип, суутекти сүрүп чыгарып, эрибеген гидроксиддерин пайда кылышат. Абада оксид кабыкча м-н капталат, ысытканда Ме<sub>2</sub>О<sub>3</sub> курамындагы оксиддерди пайда кылат. <em>Галогендер,</em> галогендүү суутектер, углеводороддор, <em>бор</em> ж-а <em>күкүрт</em> м-н аракеттенип тиешелүү, бирикмелерди пайда кылат. Фториддеринен башка галогениддери, нитраттары, перхлораттары сууда жакшы эришет, фосфаттары, карбонаттары ж-а оксалаттары эрибейт. Оксалаттары м-н карбонаттары 800—900°Ста оксиддерин пайда кылуу м-н ажырайт. Бир катар орг. заттар м-н комплекстүү бирикмелерди беришет. Л. концент., суюлтулган күкүрт, азот ж-а туз к-талары м-н аракеттенип, тиешелүү бирикмелерди пайда кылат. Башка металлдардан экстракция жолу м-н бөлүп алынат. Мында хроматография (ион алмашуу) методу чогуу колдонулса өтө таза Л. алынат. Л. болот, чоюн ж. б. куймаларга бир аз кошулса, алардын мех. бекемдигин, коррозияга туруктуулугун, ысыкка чыдамдуулугун жогорулатат. Л-дин бирикмелери айнектин атайын түрлөрүн алууда, кездеме ө. ж-ында, лак ж-а боёк жасоодо, дефектоскопия куралында, радиоэлектроникада, о. эле лазер нурун алууда ж-а рентген диагностикада да колдонулат.</p><p>Ад.: <em>Асанов Ү.А., Кудайбергенов Т. Т., Рысмендеев К. </em>Жалпы химия. Б., 1998.</p><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:5-том,_2-50_бб]] </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАНТАНОИДДЕР </strong><em>(лантан</em> ж-а гр. ехбоз - түспөл, көрүнүш) - <em>элементтердин мезгилдик системасынын III тобу,</em> 6-мезгилинде лантандан кийин орун алган, катар н. 58ден 71ге чейинки 14 хим. элементтин жалпы аталышы. Л. эки топко бөлүнөт: церий тобуна - Ба, Се, Рг, N6, Рт, 8т, Еп, иттрий тобуна — О&lt;1, ТЬ, Бу, Но, Ег, Тш, ҮЪ, Ьи. Церий тобуна кирген элементтер жеңил, иттрий тобундагылар оор элементтер деп аталат. Л. ж-а касиеттери аларга окшош <em>скандий, иттрий</em> сейрек жер элементтер тобун түзөт. Л. м-н лантан жер кыртышында массасы б-ча 1,78’10“<sup>2</sup>%ти түзөт. Жаратылышта Л. чогуу кездешет. Ар бир элементти өзүнчө бөлүп алуу кыйын, анткени алардын касиеттери абдан окшош. Л. жер кыртышында 180ден ашык минералдын курамында болору белгилүү. Л.- күмүш түстүү жалтырак, ак, ийилгич, оңой иштетилүүчү металлдар. Алардын атомдорунун, церийден лютецийге карай, тышкы эки катмарындагы электрондорунун санынын өзгөрүшү көп байкалбай, ядролорунун оң заряды акырындык м-н көбөйгөндүктөн, электрондор ядрого күчтүүрөөк тартыла баштайт. Бул кубулуш лантаноиддик кысыл у у деп аталат. Церий тобундагы элементтердин эрүү темп-расы иттрий тобунун элементтерине караганда жогору болот. Л. хим. жактан алюминий ж-а цинктен активдүү келип, касиеттери б-ча щелочтуу жер металлдарына окшош болушат. Алар суу м-н аракеттенип, суутекти сүрүп чыгарып, эрибеген гидроксиддерин пайда кылышат. Абада оксид кабыкча м-н капталат, ысытканда Ме<sub>2</sub>О<sub>3</sub> курамындагы оксиддерди пайда кылат. <em>Галогендер,</em> галогендүү суутектер, углеводороддор, <em>бор</em> ж-а <em>күкүрт</em> м-н аракеттенип тиешелүү, бирикмелерди пайда кылат. Фториддеринен башка галогениддери, нитраттары, перхлораттары сууда жакшы эришет, фосфаттары, карбонаттары ж-а оксалаттары эрибейт. Оксалаттары м-н карбонаттары 800—900°Ста оксиддерин пайда кылуу м-н ажырайт. Бир катар орг. заттар м-н комплекстүү бирикмелерди беришет. Л. концент., суюлтулган күкүрт, азот ж-а туз к-талары м-н аракеттенип, тиешелүү бирикмелерди пайда кылат. Башка металлдардан экстракция жолу м-н бөлүп алынат. Мында хроматография (ион алмашуу) методу чогуу колдонулса өтө таза Л. алынат. Л. болот, чоюн ж. б. куймаларга бир аз кошулса, алардын мех. бекемдигин, коррозияга туруктуулугун, ысыкка чыдамдуулугун жогорулатат. Л-дин бирикмелери айнектин атайын түрлөрүн алууда, кездеме ө. ж-ында, лак ж-а боёк жасоодо, дефектоскопия куралында, радиоэлектроникада, о. эле лазер нурун алууда ж-а рентген диагностикада да колдонулат.</p><p>Ад.: <em>Асанов Ү.А., Кудайбергенов Т. Т., Рысмендеев К. </em>Жалпы химия. Б., 1998.</p></div></td></tr>
</table>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0&diff=82505&oldid=prevvol5_>KadyrM, 16:33, 27 Август (Баш оона) 2026 карата2026-08-27T16:33:08Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:33, 27 Август (Баш оона) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАНТАНОИДДЕР </strong><em>(лантан</em> ж-а гр. ехбоз - түспөл, көрүнүш) - <em>элементтердин мезгилдик системасынын III тобу,</em> 6-мезгилинде лантандан кийин орун алган, катар н. 58ден 71ге чейинки 14 хим. элементтин жалпы аталышы. Л. эки топко бөлүнөт: церий тобуна - Ба, Се, Рг, N6, Рт, 8т, Еп, иттрий тобуна — О&lt;1, ТЬ, Бу, Но, Ег, Тш, ҮЪ, Ьи. Церий тобуна кирген элементтер жеңил, иттрий тобундагылар оор элементтер деп аталат. Л. ж-а касиеттери аларга окшош <em>скандий, иттрий</em> сейрек жер элементтер тобун түзөт. Л. м-н лантан жер кыртышында массасы б-ча 1,78’10“<sup>2</sup>%ти түзөт. Жаратылышта Л. чогуу кездешет. Ар бир элементти өзүнчө бөлүп алуу кыйын, анткени алардын касиеттери абдан окшош. Л. жер кыртышында 180ден ашык минералдын курамында болору белгилүү. Л.- күмүш түстүү жалтырак, ак, ийилгич, оңой иштетилүүчү металлдар. Алардын атомдорунун, церийден лютецийге карай, тышкы эки катмарындагы электрондорунун санынын өзгөрүшү көп байкалбай, ядролорунун оң заряды акырындык м-н көбөйгөндүктөн, электрондор ядрого күчтүүрөөк тартыла баштайт. Бул кубулуш лантаноиддик кысыл у у деп аталат. Церий тобундагы элементтердин эрүү темп-расы иттрий тобунун элементтерине караганда жогору болот. Л. хим. жактан алюминий ж-а цинктен активдүү келип, касиеттери б-ча щелочтуу жер металлдарына окшош болушат. Алар суу м-н аракеттенип, суутекти сүрүп чыгарып, эрибеген гидроксиддерин пайда кылышат. Абада оксид кабыкча м-н капталат, ысытканда Ме<sub>2</sub>О<sub>3</sub> курамындагы оксиддерди пайда кылат. <em>Галогендер,</em> галогендүү суутектер, углеводороддор, <em>бор</em> ж-а <em>күкүрт</em> м-н аракеттенип тиешелүү, бирикмелерди пайда кылат. Фториддеринен башка галогениддери, нитраттары, перхлораттары сууда жакшы эришет, фосфаттары, карбонаттары ж-а оксалаттары эрибейт. Оксалаттары м-н карбонаттары 800—900°Ста оксиддерин пайда кылуу м-н ажырайт. Бир катар орг. заттар м-н комплекстүү бирикмелерди беришет. Л. концент., суюлтулган күкүрт, азот ж-а туз к-талары м-н аракеттенип, тиешелүү бирикмелерди пайда кылат. Башка металлдардан экстракция жолу м-н бөлүп алынат. Мында хроматография (ион алмашуу) методу чогуу колдонулса өтө таза Л. алынат. Л. болот, чоюн ж. б. куймаларга бир аз кошулса, алардын мех. бекемдигин, коррозияга туруктуулугун, ысыкка чыдамдуулугун жогорулатат. Л-дин бирикмелери айнектин атайын түрлөрүн алууда, кездеме ө. ж-ында, лак ж-а боёк жасоодо, дефектоскопия куралында, радиоэлектроникада, о. эле лазер нурун алууда ж-а рентген диагностикада да колдонулат.</p><p>Ад.: <em>Асанов Ү.А., Кудайбергенов Т. Т., Рысмендеев К. </em>Жалпы химия. Б., 1998.</p></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАНТАНОИДДЕР </strong><em>(лантан</em> ж-а гр. ехбоз - түспөл, көрүнүш) - <em>элементтердин мезгилдик системасынын III тобу,</em> 6-мезгилинде лантандан кийин орун алган, катар н. 58ден 71ге чейинки 14 хим. элементтин жалпы аталышы. Л. эки топко бөлүнөт: церий тобуна - Ба, Се, Рг, N6, Рт, 8т, Еп, иттрий тобуна — О&lt;1, ТЬ, Бу, Но, Ег, Тш, ҮЪ, Ьи. Церий тобуна кирген элементтер жеңил, иттрий тобундагылар оор элементтер деп аталат. Л. ж-а касиеттери аларга окшош <em>скандий, иттрий</em> сейрек жер элементтер тобун түзөт. Л. м-н лантан жер кыртышында массасы б-ча 1,78’10“<sup>2</sup>%ти түзөт. Жаратылышта Л. чогуу кездешет. Ар бир элементти өзүнчө бөлүп алуу кыйын, анткени алардын касиеттери абдан окшош. Л. жер кыртышында 180ден ашык минералдын курамында болору белгилүү. Л.- күмүш түстүү жалтырак, ак, ийилгич, оңой иштетилүүчү металлдар. Алардын атомдорунун, церийден лютецийге карай, тышкы эки катмарындагы электрондорунун санынын өзгөрүшү көп байкалбай, ядролорунун оң заряды акырындык м-н көбөйгөндүктөн, электрондор ядрого күчтүүрөөк тартыла баштайт. Бул кубулуш лантаноиддик кысыл у у деп аталат. Церий тобундагы элементтердин эрүү темп-расы иттрий тобунун элементтерине караганда жогору болот. Л. хим. жактан алюминий ж-а цинктен активдүү келип, касиеттери б-ча щелочтуу жер металлдарына окшош болушат. Алар суу м-н аракеттенип, суутекти сүрүп чыгарып, эрибеген гидроксиддерин пайда кылышат. Абада оксид кабыкча м-н капталат, ысытканда Ме<sub>2</sub>О<sub>3</sub> курамындагы оксиддерди пайда кылат. <em>Галогендер,</em> галогендүү суутектер, углеводороддор, <em>бор</em> ж-а <em>күкүрт</em> м-н аракеттенип тиешелүү, бирикмелерди пайда кылат. Фториддеринен башка галогениддери, нитраттары, перхлораттары сууда жакшы эришет, фосфаттары, карбонаттары ж-а оксалаттары эрибейт. Оксалаттары м-н карбонаттары 800—900°Ста оксиддерин пайда кылуу м-н ажырайт. Бир катар орг. заттар м-н комплекстүү бирикмелерди беришет. Л. концент., суюлтулган күкүрт, азот ж-а туз к-талары м-н аракеттенип, тиешелүү бирикмелерди пайда кылат. Башка металлдардан экстракция жолу м-н бөлүп алынат. Мында хроматография (ион алмашуу) методу чогуу колдонулса өтө таза Л. алынат. Л. болот, чоюн ж. б. куймаларга бир аз кошулса, алардын мех. бекемдигин, коррозияга туруктуулугун, ысыкка чыдамдуулугун жогорулатат. Л-дин бирикмелери айнектин атайын түрлөрүн алууда, кездеме ө. ж-ында, лак ж-а боёк жасоодо, дефектоскопия куралында, радиоэлектроникада, о. эле лазер нурун алууда ж-а рентген диагностикада да колдонулат.</p><p>Ад.: <em>Асанов Ү.А., Кудайбергенов Т. Т., Рысмендеев К. </em>Жалпы химия. Б., 1998.</p><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:5-том,_2-50_бб]] </ins></div></td></tr>
</table>vol5_>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A0&diff=82076&oldid=prevvol5_>KadyrM, 16:33, 27 Август (Баш оона) 2026 карата2026-08-27T16:33:08Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><p><strong data-text-type="type_1_article_title">ЛАНТАНОИДДЕР </strong><em>(лантан</em> ж-а гр. ехбоз - түспөл, көрүнүш) - <em>элементтердин мезгилдик системасынын III тобу,</em> 6-мезгилинде лантандан кийин орун алган, катар н. 58ден 71ге чейинки 14 хим. элементтин жалпы аталышы. Л. эки топко бөлүнөт: церий тобуна - Ба, Се, Рг, N6, Рт, 8т, Еп, иттрий тобуна — О&lt;1, ТЬ, Бу, Но, Ег, Тш, ҮЪ, Ьи. Церий тобуна кирген элементтер жеңил, иттрий тобундагылар оор элементтер деп аталат. Л. ж-а касиеттери аларга окшош <em>скандий, иттрий</em> сейрек жер элементтер тобун түзөт. Л. м-н лантан жер кыртышында массасы б-ча 1,78’10“<sup>2</sup>%ти түзөт. Жаратылышта Л. чогуу кездешет. Ар бир элементти өзүнчө бөлүп алуу кыйын, анткени алардын касиеттери абдан окшош. Л. жер кыртышында 180ден ашык минералдын курамында болору белгилүү. Л.- күмүш түстүү жалтырак, ак, ийилгич, оңой иштетилүүчү металлдар. Алардын атомдорунун, церийден лютецийге карай, тышкы эки катмарындагы электрондорунун санынын өзгөрүшү көп байкалбай, ядролорунун оң заряды акырындык м-н көбөйгөндүктөн, электрондор ядрого күчтүүрөөк тартыла баштайт. Бул кубулуш лантаноиддик кысыл у у деп аталат. Церий тобундагы элементтердин эрүү темп-расы иттрий тобунун элементтерине караганда жогору болот. Л. хим. жактан алюминий ж-а цинктен активдүү келип, касиеттери б-ча щелочтуу жер металлдарына окшош болушат. Алар суу м-н аракеттенип, суутекти сүрүп чыгарып, эрибеген гидроксиддерин пайда кылышат. Абада оксид кабыкча м-н капталат, ысытканда Ме<sub>2</sub>О<sub>3</sub> курамындагы оксиддерди пайда кылат. <em>Галогендер,</em> галогендүү суутектер, углеводороддор, <em>бор</em> ж-а <em>күкүрт</em> м-н аракеттенип тиешелүү, бирикмелерди пайда кылат. Фториддеринен башка галогениддери, нитраттары, перхлораттары сууда жакшы эришет, фосфаттары, карбонаттары ж-а оксалаттары эрибейт. Оксалаттары м-н карбонаттары 800—900°Ста оксиддерин пайда кылуу м-н ажырайт. Бир катар орг. заттар м-н комплекстүү бирикмелерди беришет. Л. концент., суюлтулган күкүрт, азот ж-а туз к-талары м-н аракеттенип, тиешелүү бирикмелерди пайда кылат. Башка металлдардан экстракция жолу м-н бөлүп алынат. Мында хроматография (ион алмашуу) методу чогуу колдонулса өтө таза Л. алынат. Л. болот, чоюн ж. б. куймаларга бир аз кошулса, алардын мех. бекемдигин, коррозияга туруктуулугун, ысыкка чыдамдуулугун жогорулатат. Л-дин бирикмелери айнектин атайын түрлөрүн алууда, кездеме ө. ж-ында, лак ж-а боёк жасоодо, дефектоскопия куралында, радиоэлектроникада, о. эле лазер нурун алууда ж-а рентген диагностикада да колдонулат.</p><p>Ад.: <em>Асанов Ү.А., Кудайбергенов Т. Т., Рысмендеев К. </em>Жалпы химия. Б., 1998.</p></div>vol5_>KadyrM