https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D2%AE%D0%9C%D2%AE%D0%A8КҮМҮШ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-05-02T01:17:04ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9A%D2%AE%D0%9C%D2%AE%D0%A8&diff=38696&oldid=prevvol4>KadyrM, 11:26, 20 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата2025-12-20T11:26:11Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:26, 20 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol4>KadyrMhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9A%D2%AE%D0%9C%D2%AE%D0%A8&diff=38697&oldid=prevKadyrm: 1 версия2025-12-20T05:30:34Z<p>1 версия</p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>КҮМҮШ</b> (лат. Argentum), Ag – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы хим. эле&shy;мент; ат. н. 47; ат. м. 107,870; асыл металлдар&shy;га кирет. Жаратылышта К. эки (Ag<sup>107 </sup>ж-а Ag<sup>109</sup>) туруктуу изотоптун аралашмасынан турат. Таза К. мындан 3 миң жыл мурун Египетте, Персияда, Кытайда белгилүү болгон. К. – алтынга салыштырганда активдүү, жер кыртышында ал&shy;тынга караганда 1,5 эсе көп, эркин абалда аз кездешүүчү элемент. К-түн саны жер кыртышынын 6–10<sup>–</sup><sup>6 </sup>%ин (массасы б-ча) түзөт. К. табиятта аргентит Ag<sub>2</sub>S (күмүш жалтырагы), пираргирит Ag<sub>2</sub>SbS<sub>3</sub>, прустит Ag<sub>3</sub>AsS<sub>3 </sub>минералдары түрүндө, айрыкча алтын, жез, коргошун кендери м-н бирге кездешет. Таза К. – өтө жумшак, ак түстөгү металл; башка металлдарга караганда жылуулукту ж-а электр тогун жакшы өткөрөт; тыгызд. 10,5 <i>г/см<sup>3</i></sup>; кайноо t 2212°С; эрүү t 960,5°С. Бирикмелерде I валенттүү; II ж-а III валенттүү К. бирикмелери да белгилүү. Хлор м-н нымдуу чөйрөдө 80°Сде, ал эми кургак хлор м-н 300°Сде реакцияга кирет; фтор м-н жогорку темп-рада аракеттенет. Кадимки темп-рада кычкылдан&shy;дыргыч катышпаса, HCl, HBr, HI К-кө таасир этпейт. Кадимки шартта хим. жактан анча ак&shy;тивдүү болбогондуктан, кычкылтек таасир эт&shy;пейт. Жогорку темп-рада ж-а басым астында кара күрөң түстөгү К. оксиди Аg<sub>2</sub>О пайда болот. Бөлмө темп-расында галогендер ага акырындак м-н таасир этип, К. галогениддерин AgF, AgCl, AgBr, AgJ берет. О. эле ак түстөгү, сууда тез ажырай турган гидриди АgH, оңой жарылуучу кара түстөгү нитриди Ag<sub>3</sub>N, карбиди Ag<sub>2</sub>C<sub>2 </sub>бел&shy;гилүү. К. м-н сууда эрибей турган сульфидди Ag<sub>2</sub>S пайда кылат. К. азот к-тасында, концент. ысык күкүрт к-тасында, падыша арагында эрийт. Орто к-талар, щелочтор таасир этпейт. Көпчүлүк туз&shy;дары сууда эрибейт. Суутек ж-а азот м-н К. түздөн-түз бирикпейт. Ag<sub>2</sub>Oнун аммиактуу эритме&shy;сине ацетонду ж-а спиртти таасир эткенде нитрид Ag<sub>3</sub>N пайда болот. AgNO<sub>3 </sub>эритмесине гид&shy;разинди таасир этүүдөн азиди Ag<sub>2</sub>N<sub>3 </sub>алынат. Бөлмө темп-расында К. күкүмүнө же К. туздарынын эритмесине ацетиленди таасир этүүдөн карбиди Ag<sub>2</sub>C<sub>2 </sub>алынат. Өтө жогорку темп-рада фосфор м-н Ag<sub>3</sub>P пайда кылат. К-кө орг. к-талар ж-а щелочтор таасир этпейт. Нитраттар, сульфаттар, тиосульфаттар ж-а металлдардын хлориддери К. м-н эриген (балкыган) абалында гана реакцияга кирет. К-түн нитраты, фтори&shy;ди, перхлораттан башка туздары түссүз ж-а уу. Ал ысык концент. күкүрт к-тасында К. сульфатын ж-а күкүрттүү ангидридди пайда кылуу м-н эрийт. Муздак, суюлтулган азот к-тасы м-н бөлмө темп-расында нитратты ж-а азоттун кыч&shy;кылдарын пайда кылуу м-н аракеттенет. К. не&shy;гизинен куйма түрүндө колдонулат; куймасы зер&shy;гер ж-а турмуш-тиричиликте колдонулуучу буюм, тыйын, лабор. идиштерди жасоодо, ме&shy;таллдарды ж-а радиотетиктерди каптоодо, күмүш-цинк аккумуляторлорун жасоодо пайда&shy;ланылат. о. эле орг. эмес ж-а орг. синтезде ката&shy;лизатор катары да колдонулат. К-түн иону бак&shy;терияларды жок кылат. Анын өтө кичине кон&shy;цент. ичүүчү сууну тазалайт. <br />
<p align='right'><i type='author'>Г. Турдубаева.</i></p><br />
[[Категория:4-том, 657-736 бб]]<br />
</div>Kadyrm