КОЧҢАР-БАШИ - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 10:05, 10 Июнь (Кулжа) 2026 карата

2026-06-10T10:05:19Z

← Мурунку нускасы		10:05, 10 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КОЧҢАР-БАШИ</b> ,<span style="letter-spacing:2px;"> К о ч к о р - Б а ш ы</span> – Кочкор		<b type='title'>КОЧҢАР-БАШИ</b> ,<span style="letter-spacing:2px;"> К о ч к о р - Б а ш ы</span> – Кочкор өрөөнүндөгү 10–12-кылымдарга таандык шаар. Шаар аркылуу <i>Караханиддер</i> кагандыгынын аймагындагы байыркы Жибек жолунун бир айрыгы өткөн. Кочңар-Баши тууралуу алгачкы маалыматтар Абу Саид <i>Гардизинин</i> 1050–52-жылдарда фарсы тилинде жазылган «Зайн ал-ах-бар» («Кабарларды көркөм сүрөттөө») чыгармасында кездешет. Караханиддер династиясынан Мавераннахрды алгач каратып алган Буура хан Харун Мусанын Баласагундан Кашкарга кайтып баратып, 992-жылы Кочңар-Башида өлгөндүгү айтылат. Мындан кийинки Кочңар-Башига тиешелүү маалыматтар <i>Махмуд Кашгаринин</i> «Дивану лугат-ит-түрк» («Түрк тилдеринин түшүндүрмө сөздүгү») эмгегинде: өзүнчө бир шаар ж-а Кочңар-Баши м-н Баласагундун ортосунда <i>Занби-Арт</i> деген ашуу бар экени айтылат. В. В. <i>Бартольд</i> Занби-Артты азыркы Шамшы ашуусу м-н салыштырып, Кочңар-Башини Чүй суусунун жогорку агымындагы Кочкор районундагы орто кылымга тиешелүү шаардын урандысы деп божомолдогон. Кийинки изилдөөлөрдө орто кылымдагы Кочңар-Башинин жайгашкан ордун Кочкор шаар калдыгы м-н байланыштырышууда (Кум- Дөбө айылынын аймагындагы Төрткүл шаарчасы). 2011-жылы казуу иштери жүргүзүлүп, бул жерден таш кетмендер, жаргылчак, Караханиддер мезгилине таандык дубал калдыгы, кемеге, малдын сөөктөрү, карапа идиштер, тыйын, суу түтүктөрү, жүгөндүн тогоолору ж. б. темир ж-а коло буюмдар табылган. Карапа идиштер көп түрдүүлүгү м-н айырмаланат. Маданий катмарынын тереңдиги 4 <i>м</i>ге чейин. Кочңар-Баши Баласагундан анча алыс эмес жерде жайгашкандыктан, Караханиддер мамлекетиндеги соода-экономикалык катнашты өнүктүрүүнү камсыз кылган. Кочңар-Баши аркылуу өтүү Караханиддердин Кашкар тараптан келаткан соода кербендери өткөн Баласагунга түшө калуунун эң кыска жолу болгон.
	өрөөнүндөгү 10–12-~~к-га~~ таандык шаар. Шаар аркылуу <i>Караханиддер</i> кагандыгынын аймагындагы байыркы Жибек жолунун бир айрыгы
	өткөн. К.-Б. тууралуу алгачкы маалыматтар Абу Саид <i>Гардизинин</i> 1050–52-ж. фарсы тилинде жазылган «Зайн ал-ах-бар» («Кабарларды көркөм сүрөттөө») чыгармасында кездешет. Караханиддер династиясынан Мавераннахрды алгач каратып алган Буура хан Харун Мусанын, Баласагундан Кашкарга кайтып баратып, 992-~~ж. К.-Б~~-да өлгөндүгү айтылат. Мындан кийинки К.-~~Б-га~~ тиешелүү маалыматтар <i>Махмуд Кашгаринин</i> «Дивану лугат-ит-түрк» («Түрк тилдеринин түшүндүрмө сөздүгү») эмгегинде: өзүнчө бир шаар ж-а К.-Б. м-н Баласагундун ортосунда <i>Занби-Арт</i> деген ашуу бар экени айтылат. В. В. <i>Бартольд</i> Занби-Артты азыркы Шамшы ашуусу м-н салыштырып, ~~К.-Б~~-ни Чүй суусунун жогорку агымындагы Кочкор районундагы о. кылымга тиешелүү шаардын урандысы деп божомолдогон. Кийинки изилдөөлөрдө о. кылымдагы К.-~~Б-нин~~ жайгашкан ордун Кочкор шаар калдыгы м-н байланыштырышууда. (Кум- Дөбө айылынын аймагындагы Төрткүл шаарчасы). 2011-ж. казуу иштери жүргүзүлүп, бул жерден таш кетмендер, жаргылчак, Караханиддер мезгилине таандык дубал калдыгы, кемеге, малдын сөөктөрү, карапа идиштер, тыйын, суу түтүктөрү, жүгөндүн тогоолору ж. б. темир ж-а коло буюмдар табылган. Карапа идиштер көп түрдүүлүгү м-н айырмаланат. Маданий катмарынын тереңдиги 4 <i>м</i>ге чейин. К.-Б. Баласагундан анча алыс эмес жерде жайгашкандыктан,
	Караханиддер мамлекетиндеги соода-~~экон.~~ катнашты өнүктүрүүнү камсыз кылган. К.-Б. аркылуу өтүү Караханиддердин Кашкар тараптан келаткан соода кербендери өткөн Баласагунга түшө калуунун эң кыска жолу болгон.


	Ад.: <i>Бартольд В. В.</i> Избранные труды по истории кыргызов и Кыргызстана. Б., 1996; <i>Чоротегин Т. К.</i> Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын «Дивану		Ад.: <i>Бартольд В. В.</i> Избранные труды по истории кыргызов и Кыргызстана. Б., 1996; <i>Чоротегин Т. К.</i> Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын «Дивану лугати ит-түрк» сөз жыйнагы (1072–1077). Б., 1997; <i>Бернштам А. Н.</i> Избранные труды по археологии и истории кыргызов и Кыргызстана (в 2-х томах). Б., 1998; <i>Асанов Т. И.</i> Кочкор-Башы– Караханий түрктөрдүн байыркы шаары// Коомдук илимдер журналы. Б., 2002.
	лугати ит-түрк» сөз жыйнагы (1072–1077). Б., 1997;
	<i>Бернштам А. Н.</i> Избранные труды по археологии и истории кыргызов и Кыргызстана (в 2-х томах). Б.,
	1998; <i>Асанов Т. И.</i> Кочкор-Башы– Караханий түрктөрдүн байыркы шаары// Коомдук илимдер журналы. Б., 2002.
	<p align='right'><i type='author'>Т. Асанов.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>Т. Асанов.</i></p>
	[[Категория:4-том, 497-546 бб]]		[[Категория:4-том, 497-546 бб]]

vol4>KadyrM, 10:39, 9 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-09T10:39:48Z

← Мурунку нускасы	10:39, 9 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2026-01-09T05:19:41Z

1 версия

Жаңы барак

КОЧҢАР-БАШИ , К о ч к о р - Б а ш ы – Кочкор
өрөөнүндөгү 10–12-к-га таандык шаар. Шаар аркылуу Караханиддер кагандыгынын аймагындагы байыркы Жибек жолунун бир айрыгы
өткөн. К.-Б. тууралуу алгачкы маалыматтар Абу Саид Гардизинин 1050–52-ж. фарсы тилинде жазылган «Зайн ал-ах-бар» («Кабарларды көркөм сүрөттөө») чыгармасында кездешет. Караханиддер династиясынан Мавераннахрды алгач каратып алган Буура хан Харун Мусанын, Баласагундан Кашкарга кайтып баратып, 992-ж. К.-Б-да өлгөндүгү айтылат. Мындан кийинки К.-Б-га тиешелүү маалыматтар Махмуд Кашгаринин «Дивану лугат-ит-түрк» («Түрк тилдеринин түшүндүрмө сөздүгү») эмгегинде: өзүнчө бир шаар ж-а К.-Б. м-н Баласагундун ортосунда Занби-Арт деген ашуу бар экени айтылат. В. В. Бартольд Занби-Артты азыркы Шамшы ашуусу м-н салыштырып, К.-Б-ни Чүй суусунун жогорку агымындагы Кочкор районундагы о. кылымга тиешелүү шаардын урандысы деп божомолдогон. Кийинки изилдөөлөрдө о. кылымдагы К.-Б-нин жайгашкан ордун Кочкор шаар калдыгы м-н байланыштырышууда. (Кум- Дөбө айылынын аймагындагы Төрткүл шаарчасы). 2011-ж. казуу иштери жүргүзүлүп, бул жерден таш кетмендер, жаргылчак, Караханиддер мезгилине таандык дубал калдыгы, кемеге, малдын сөөктөрү, карапа идиштер, тыйын, суу түтүктөрү, жүгөндүн тогоолору ж. б. темир ж-а коло буюмдар табылган. Карапа идиштер көп түрдүүлүгү м-н айырмаланат. Маданий катмарынын тереңдиги 4 мге чейин. К.-Б. Баласагундан анча алыс эмес жерде жайгашкандыктан,
Караханиддер мамлекетиндеги соода-экон. катнашты өнүктүрүүнү камсыз кылган. К.-Б. аркылуу өтүү Караханиддердин Кашкар тараптан келаткан соода кербендери өткөн Баласагунга түшө калуунун эң кыска жолу болгон.

Ад.: Бартольд В. В. Избранные труды по истории кыргызов и Кыргызстана. Б., 1996; Чоротегин Т. К. Махмуд Кашгари (Барскани) жана анын «Дивану
лугати ит-түрк» сөз жыйнагы (1072–1077). Б., 1997;
Бернштам А. Н. Избранные труды по археологии и истории кыргызов и Кыргызстана (в 2-х томах). Б.,
1998; Асанов Т. И. Кочкор-Башы– Караханий түрктөрдүн байыркы шаары// Коомдук илимдер журналы. Б., 2002.
Т. Асанов.
[[Категория:4-том, 497-546 бб]]