КЛАПРОТ - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 08:00, 11 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-11T08:00:20Z

← Мурунку нускасы		08:00, 11 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КЛА́ПРОТ</b> Генрих-Юлий (нем. ''ulius Heinrich Klaproth)'' [11. 10. 1783, Пруссия (азыркы [[Германия]]), [[Берлин]] – 27. 08. 1835, [[Париж]]] – ориенталист, лингвист, синолог, академик (1807). Жаш кезинен чет тилдерге жөндөмдүүлүгүн көрсөтүп, 1801–1802-жылдары Галле университетинен классикалык филология боюнча билим алган. Алгачкы эмгеги 1802-жылы «Азия журналына» (Asiatisches Magazin) жарыяланган. [[Россия]]нын ~~Тышкы~~ иштер министрлигинде иштеген поляк Ян Потоцкий аны Вильнюстагы Чыгыш академиясына мугалимдикке сунуштаган. 1805-жылы ал [[Санкт-Петербург]]дагы Императордук ~~Илимдер~~ академиясына азия тилдери боюнча кошумча профессор катары чакырылып, анын чет элдик мүчөлүгүнө шайланган. [[Кытай тили]]не кызыгуусу гимназиядан башталган. Көп өтпөй Россия ИАнын аскер аспирантурасына (адъюнктантура) чакырылып (1804), Кытайга элчиликти коштоп барууга мүмкүнчүлүк алган (1805). Иркутск, Кяхта шаарында [[кыргыз]], [[башкырт]], [[тунгус]], [[якут]]тардын тили, үрп-адаты менен таанышып, анын негизинде сөздүктөрдү түзгөн жана ал тилдерди классификациялап, моңгол, манжур тили боюнча [[лингвистика]]лык маалымат жыйнаган. Петербургга кайтып келгенде (1807) экстраординар академик деген наам ыйгарылып, Александр I ага 300 сомдук пенсия чектеген. Россия ИАнын тапшырмасы мененн Кавказда [[этнография]]лык изилдөөлөрдү жүргүзүп (1808), анын негизинде жазган «Aзия адабияты, тарыхы жана сөздүгү боюнча архив» («Archiv fur asiatische Litteratur, Geschichte und Sprachkunde») деген эмгегин [[Француз\|француз]], [[немец]] тилдеринде жарыялаган. 1818-жылдан Парижде иштеп, кытай тилинен которууга кошумча түшүндүрмөлөр киргизген. Манжур хрестоматиясын түзгөндүгү үчүн азия тили жана адабияты боюнча профессор наамын алган. Кытай тилинин кээ бир өзгөчөлүктөрү (адамдардын ысымы, наам-титулдар) тууралуу Н. Я. [[Бичурин (Иакинф)\|Бичурин (Иакинф)]] менен талаш-тартыш жүргүзгөн. Г-Ю. Клаптроттун эмгектеринен кыргыздар жөнүндө да кеңири маалымат алууга болот.		<b type='title'>КЛА́ПРОТ</b> '''Генрих-Юлий''' (нем. ''ulius Heinrich Klaproth)'' [11. 10. 1783, Пруссия (азыркы [[Германия]]), [[Берлин]] – 27. 08. 1835, [[Париж]]] – ориенталист, лингвист, синолог, академик (1807). Жаш кезинен чет тилдерге жөндөмдүүлүгүн көрсөтүп, 1801–1802-жылдары Галле университетинен классикалык филология боюнча билим алган. Алгачкы эмгеги 1802-жылы «Азия журналына» (Asiatisches Magazin) жарыяланган. [[Россия]]нын тышкы иштер министрлигинде иштеген поляк Ян Потоцкий аны Вильнюстагы Чыгыш академиясына мугалимдикке сунуштаган. 1805-жылы ал [[Санкт-Петербург]]дагы Императордук илимдер академиясына азия тилдери боюнча кошумча профессор катары чакырылып, анын чет элдик мүчөлүгүнө шайланган. [[Кытай тили]]не кызыгуусу гимназиядан башталган. Көп өтпөй Россия ИАнын аскер аспирантурасына (адъюнктантура) чакырылып (1804), Кытайга элчиликти коштоп барууга мүмкүнчүлүк алган (1805). Иркутск, Кяхта шаарында [[кыргыз]], [[башкырт]], [[тунгус]], [[якут]]тардын тили, үрп-адаты менен таанышып, анын негизинде сөздүктөрдү түзгөн жана ал тилдерди классификациялап, моңгол, манжур тили боюнча [[лингвистика]]лык маалымат жыйнаган. Петербургга кайтып келгенде (1807) экстраординар академик деген наам ыйгарылып, Александр I ага 300 сомдук пенсия чектеген. Россия ИАнын тапшырмасы мененн Кавказда [[этнография]]лык изилдөөлөрдү жүргүзүп (1808), анын негизинде жазган «Aзия адабияты, тарыхы жана сөздүгү боюнча архив» («Archiv fur asiatische Litteratur, Geschichte und Sprachkunde») деген эмгегин [[Француз\|француз]], [[немец]] тилдеринде жарыялаган. 1818-жылдан Парижде иштеп, кытай тилинен которууга кошумча түшүндүрмөлөр киргизген. Манжур хрестоматиясын түзгөндүгү үчүн азия тили жана адабияты боюнча профессор наамын алган. Кытай тилинин кээ бир өзгөчөлүктөрү (адамдардын ысымы, наам-титулдар) тууралуу Н. Я. [[Бичурин (Иакинф)\|Бичурин (Иакинф)]] менен талаш-тартыш жүргүзгөн. Г-Ю. Клаптроттун эмгектеринен кыргыздар жөнүндө да кеңири маалымат алууга болот.

	Ад.: <i>Веселовский Н.</i> Клапрот Ю.-Г. //Русский биографический словарь (Ибак-Ключарев). СПб., 1897.		Ад.: <i>Веселовский Н.</i> Клапрот Ю.-Г. //Русский биографический словарь (Ибак-Ключарев). СПб., 1897.

Турганбаев Элебай, 07:43, 15 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-15T07:43:51Z

← Мурунку нускасы		07:43, 15 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КЛА́ПРОТ</b> Генрих-Юлий (11. 10. 1783, Берлин –		<b type='title'>КЛА́ПРОТ</b> Генрих-Юлий (нем. ''ulius Heinrich Klaproth)'' [11. 10. 1783, Пруссия (азыркы [[Германия]]), [[Берлин]] – 27. 08. 1835, [[Париж]]] – ориенталист, лингвист, синолог, академик (1807). Жаш кезинен чет тилдерге жөндөмдүүлүгүн көрсөтүп, 1801–1802-жылдары Галле университетинен классикалык филология боюнча билим алган. Алгачкы эмгеги 1802-жылы «Азия журналына» (Asiatisches Magazin) жарыяланган. [[Россия]]нын Тышкы иштер министрлигинде иштеген поляк Ян Потоцкий аны Вильнюстагы Чыгыш академиясына мугалимдикке сунуштаган. 1805-жылы ал [[Санкт-Петербург]]дагы Императордук Илимдер академиясына азия тилдери боюнча кошумча профессор катары чакырылып, анын чет элдик мүчөлүгүнө шайланган. [[Кытай тили]]не кызыгуусу гимназиядан башталган. Көп өтпөй Россия ИАнын аскер аспирантурасына (адъюнктантура) чакырылып (1804), Кытайга элчиликти коштоп барууга мүмкүнчүлүк алган (1805). Иркутск, Кяхта шаарында [[кыргыз]], [[башкырт]], [[тунгус]], [[якут]]тардын тили, үрп-адаты менен таанышып, анын негизинде сөздүктөрдү түзгөн жана ал тилдерди классификациялап, моңгол, манжур тили боюнча [[лингвистика]]лык маалымат жыйнаган. Петербургга кайтып келгенде (1807) экстраординар академик деген наам ыйгарылып, Александр I ага 300 сомдук пенсия чектеген. Россия ИАнын тапшырмасы мененн Кавказда [[этнография]]лык изилдөөлөрдү жүргүзүп (1808), анын негизинде жазган «Aзия адабияты, тарыхы жана сөздүгү боюнча архив» («Archiv fur asiatische Litteratur, Geschichte und Sprachkunde») деген эмгегин [[Француз\|француз]], [[немец]] тилдеринде жарыялаган. 1818-жылдан Парижде иштеп, кытай тилинен которууга кошумча түшүндүрмөлөр киргизген. Манжур хрестоматиясын түзгөндүгү үчүн азия тили жана адабияты боюнча профессор наамын алган. Кытай тилинин кээ бир өзгөчөлүктөрү (адамдардын ысымы, наам-титулдар) тууралуу Н. Я. [[Бичурин (Иакинф)\|Бичурин (Иакинф)]] менен талаш-тартыш жүргүзгөн. Г-Ю. Клаптроттун эмгектеринен кыргыздар жөнүндө да кеңири маалымат алууга болот.
	27. 8. 1835, Париж) – ориенталист, лингвист,
	синолог, академик (1807). Кытай ~~тилине кызы~~-

			Ад.: <i>Веселовский Н.</i> Клапрот Ю.-Г. //Русский биографический словарь (Ибак-Ключарев). СПб., 1897.
	гууну гимназиядан баштаган. 1801–02-ж. Галле ун-тинeн классикалык филология б-ча билим алгандан кийин Веймар ш-нда немиc тилиндеги «Азия дүкөнү» («Asiatisches Magazin», 1802) журналынын 1-санын чыгара баштаган. Көп өтпөй Россия ИАнын аскер аспирантурасына (адъюнктантура) чакырылып (1804), Кытайга элчиликти коштоп барууга мүмкүнчүлүк алган (1805). Иркутск, Кяхта ш-нда кыргыз, башкырт, тунгус, якуттардын тили, үрп-адаты м-н таанышып, анын негизинде сөздүктөрдү түзгөн ж-а ал тилдерди классификациялап, моңгол, манжур тили б-ча лингв. маалымат жыйнаган. Петербургга кайтып келгенде (1807) экстраординар академик деген наам ыйгарылып, Александр I 300 сомдук пенсия чектеген. Россия ИАнын тапшырмасы м-н Кавказда этногр. изилдөөлөрдү жүргүзүп (1808), анын негизинде жазган «Aзия адабияты, тарыхы жана сөздүгү боюнча архив» («Archiv fur asiatische Litteratur, Geschichte und Sprachkunde») деген эмгегин француз, немис тилдеринде жарыялаган. 1818-жылдан Парижде иштеп, кытай тилинен которууга кошумча түшүндүрмөлөр киргизген. Манжур хрестоматиясын түзгөндүгү үчүн азия тили ж-а ад-ты б-ча профессор наамын алган. Кытай тилинин кээ бир өзгөчөлүктөрү тууралуу Н. Я. <i>Бичурин (Иакинф)</i> м-н талаш-тартыш жүргүзгөн. К-тун эмгегинде кыргыздар ж-дө да кеңири маалымат кезигет.


	Ад.: <i>Веселовский Н.</i> Клапрот Ю.-Г. // Русский биографический словарь (Ибак-Ключарев). СПб., 1897.

	<p align='right'><i type='author'>Э. Турганбаев.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>Э. Турганбаев.</i></p>
	[[Категория:4-том, 307-352 бб]]		[[Категория:4-том, 307-352 бб]]

vol4>KadyrM, 10:36, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-13T10:36:19Z

← Мурунку нускасы	10:36, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2025-12-13T04:40:25Z

1 версия

Жаңы барак

КЛА́ПРОТ Генрих-Юлий (11. 10. 1783, Берлин –
27. 8. 1835, Париж) – ориенталист, лингвист,
синолог, академик (1807). Кытай тилине кызы-

гууну гимназиядан баштаган. 1801–02-ж. Галле ун-тинeн классикалык филология б-ча билим алгандан кийин Веймар ш-нда немиc тилиндеги «Азия дүкөнү» («Asiatisches Magazin», 1802) журналынын 1-санын чыгара баштаган. Көп өтпөй Россия ИАнын аскер аспирантурасына (адъюнктантура) чакырылып (1804), Кытайга элчиликти коштоп барууга мүмкүнчүлүк алган (1805). Иркутск, Кяхта ш-нда кыргыз, башкырт, тунгус, якуттардын тили, үрп-адаты м-н таанышып, анын негизинде сөздүктөрдү түзгөн ж-а ал тилдерди классификациялап, моңгол, манжур тили б-ча лингв. маалымат жыйнаган. Петербургга кайтып келгенде (1807) экстраординар академик деген наам ыйгарылып, Александр I 300 сомдук пенсия чектеген. Россия ИАнын тапшырмасы м-н Кавказда этногр. изилдөөлөрдү жүргүзүп (1808), анын негизинде жазган «Aзия адабияты, тарыхы жана сөздүгү боюнча архив» («Archiv fur asiatische Litteratur, Geschichte und Sprachkunde») деген эмгегин француз, немис тилдеринде жарыялаган. 1818-жылдан Парижде иштеп, кытай тилинен которууга кошумча түшүндүрмөлөр киргизген. Манжур хрестоматиясын түзгөндүгү үчүн азия тили ж-а ад-ты б-ча профессор наамын алган. Кытай тилинин кээ бир өзгөчөлүктөрү тууралуу Н. Я. Бичурин (Иакинф) м-н талаш-тартыш жүргүзгөн. К-тун эмгегинде кыргыздар ж-дө да кеңири маалымат кезигет.

Ад.: Веселовский Н. Клапрот Ю.-Г. // Русский биографический словарь (Ибак-Ключарев). СПб., 1897.

Э. Турганбаев.
[[Категория:4-том, 307-352 бб]]