КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар) - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan: Temirkan moved page КАРАКОЛ to КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)

2025-11-25T08:01:25Z

Temirkan moved page КАРАКОЛ to КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)

← Мурунку нускасы	08:01, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Temirkan, 08:00, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-25T08:00:10Z

← Мурунку нускасы		08:00, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАРАКОЛ</b> (1889–1920- ж-а 1939–91-жылдарда П р ж ев а л ь с к) – шаар, Ысык-Көл облусунун борбору. Ысык-Көл ойдуңунун чыгыш бөлүгүндө, Тескей Ала-Тоонун түндүк этегинде, Каракол суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1690–1825 <i>м</i> бийикте жайгашкан. Республиканын борбору Бишкектен 386 <i>км</i> чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 219 <i>км</i> (автомобиль жолу боюнча; көл аркылуу 184 <i>км</i>). Калкы 66,3 миң (~~2009~~). Шаардын курамына <i>Жыргалаң</i> ж-а <i>Пристань-Пржевальск</i> шаарчалары кирет. Азыркы шаар жайгашкан жерде эл байыртадан эле отурукташканын ар түрдүү археологиялык табылгалар айгинелейт. Алар – Челпек ж-а Каракол тарыхый буюм-тайымдары, аэропорттун айланасында жайгашкан ташка чегилген сүрөттөр ж-а сак-усундардын мезгилиндеги көрүстөндөр. Каракол шаары 1869-жылы 1-июлда падышалык бийлик тарабынан эски кербен жолунун боюн-		<b type='title'>КАРАКОЛ</b> (1889–1920- ж-а 1939–91-жылдарда П р ж ев а л ь с к) – шаар, Ысык-Көл облусунун борбору. Ысык-Көл ойдуңунун чыгыш бөлүгүндө, Тескей Ала-Тоонун түндүк этегинде, Каракол суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1690–1825 <i>м</i> бийикте жайгашкан. Республиканын борбору Бишкектен 386 <i>км</i> чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол бекетинен 219 <i>км</i> (автомобиль жолу боюнча; көл аркылуу 184 <i>км</i>). Калкы 80, 7 миң (2022). Шаардын курамына <i>Жыргалаң</i> ж-а <i>Пристань-Пржевальск</i> шаарчалары кирет. Азыркы шаар жайгашкан жерде эл байыртадан эле отурукташканын ар түрдүү археологиялык табылгалар айгинелейт. Алар – Челпек ж-а Каракол тарыхый буюм-тайымдары, аэропорттун айланасында жайгашкан ташка чегилген сүрөттөр ж-а сак-усундардын мезгилиндеги көрүстөндөр. Каракол шаары 1869-жылы 1-июлда падышалык бийлик тарабынан эски кербен жолунун боюн-

	[[File:КАРАКОЛ12.png \| thumb \| Каракол автобекети.]]		[[File:КАРАКОЛ12.png \| thumb \| Каракол автобекети.]]

Temirkan, 07:54, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-25T07:54:54Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-<b type='title'>КАРАКОЛ</b> (1889–1920- ж-а 1939–91-ж. П р ж е&shy;в а л ь с к) – шаар, Ысык-Көл обл-нун борбору.<br>
+<b type='title'>КАРАКОЛ</b> (1889–1920- ж-а 1939–91-жылдарда П р ж е&shy;в а л ь с к) – шаар, Ысык-Көл облусунун борбору. Ысык-Көл ойдуңунун чыгыш бөлүгүндө, Тескей Ала-Тоонун түндүк этегинде, Каракол суусунун боюнда, деңиз деңгээлинен 1690–1825 <i>м</i> бийикте жай&shy;гашкан. Республиканын борбору Бишкектен 386 <i>км</i> чыгыш тарапта. Балыкчы темир жол бекети&shy;нен 219 <i>км</i> (автомобиль жолу боюнча; көл аркы&shy;луу 184 <i>км</i>). Калкы 66,3 миң (2009). Шаардын курамына <i>Жыргалаң</i> ж-а <i>Пристань-Прже&shy;вальск</i> шаарчалары кирет. Азыркы шаар жайгашкан жерде эл байырта&shy;дан эле отурукташканын ар түрдүү археологиялык та&shy;былгалар айгинелейт. Алар – Челпек ж-а Ка&shy;ракол тарыхый буюм-тайымдары, аэропорттун айланасында жайгашкан ташка чегилген сүрөт&shy;төр ж-а сак-усундардын мезгилиндеги көрүстөн&shy;дөр. Каракол шаары 1869-жылы 1-июлда падышалык бийлик тарабынан эски кербен жолунун боюн-
 [[File:КАРАКОЛ12.png | thumb | Каракол автобекети.]]
-да (шаар аркылуу <i>Улуу жибек жолу</i>нун бир тармагы өткөн) негизделген. Ошол эле жылы 2-июлда шаардын негизги көчөлөрү, аянттары, соода жайлары пландаштырылып, казарма жай&shy;гаштырылган. Шаарга Ак-Суу чебинен гарни&shy;зон көчүп келип (мурда Ысык-Көл уездинин баш&shy;каруу борбору болгон), жаңы аскер чеби Кара&shy;кол деп аталып, уезддин борборуна айланган.
+да (шаар аркылуу <i>Улуу жибек жолу</i>нун бир тармагы өткөн) негизделген. Ошол эле жылы 2-июлда шаардын негизги көчөлөрү, аянттары, соода жайлары пландаштырылып, казарма жай&shy;гаштырылган. Шаарга Ак-Суу чебинен гарни&shy;зон көчүп келип (мурда Ысык-Көл уездинин баш&shy;каруу борбору болгон), жаңы аскер чеби Кара&shy;кол деп аталып, уезддин борборуна айланган. 1869-жылдын аягы – 1870-жылдын башында 12 менчик үй, 50 майда дүкөн болгон. Караколдо 1872-жылы Ташкенттен ж-а Түркстандын башка шаарла&shy;рынан келишкен 150 адам (көбүнчө татар, өзбек) жашаган. 1887-жылкы жер титирөөдөн майда көп имараттар кыйрап, кийин шаар Каракол суусун өрдөй курулган. Каракол шаары революцияга че&shy;йин Кыргызстандагы белгилүү шаарлардын бири бол&shy;гон. 1870-жылы 50дөн ашык дүкөн иштеп, 1872-жылы 150дөй киши жашаса, 1897-жылга карата жашоочу&shy;лардын саны 8 миң, 1939-жылы 21 миңге жеткен. Борбордук Азияга жасаган 5-саякаты учурунда 1888-жылы 20-октябрда орус саякатчысы, географ Н. М. <i>Пржевальский</i> дүйнөдөн кайтып, сөөгү шаарга жакын, Ысык-Көлдүн жээгине коюлган. Падышанын 1889-жылы 11-марттагы жарлыгы м-н Каракол шаары Пржевальск деп аталып, 1908-жылы 19-мартта ал шаардын герби бекитилген ж-а ал герб бир эле убакта уезддик болуп эсептелген. Анда алгачкы метеостанция (Я. И. Корольков 1881-жылы негиздеген) ж-а китепкана (1905) иште&shy;ген. Биринчи журнал («Пржевальский сельский хозяин», 1913-жылдан) чыккан. 1918-жылы Каракол шаарында 7 мектеп, аялдар гимназиясы, эркектер окуу жайы, интернат, 4 медресе ж-а ар түрдүү уюмдар иштеген. Орус ж-а чет өлкөлүк саякат&shy;чылардын Азияны изилдөөчү базасы болгон. Шаар жайгашкан аймактын рельефи негизи&shy;нен түз, көл тарапка бир аз жантайыңкы. Шаар&shy;дын түштүк тарабындагы күдүрлүү түздүктөрдү эгил&shy;ме өсүмдүктөр ж-а шалбаа ээлейт. Түштүгүнөн чыга бериште Каракол капчыгайы башталат. Анын капталдарында шалбаа ж-а карагайлуу токой өсөт. Климаты континенттик, кышы жум&shy;шак, жайы жылуу. Жылдык орточо температурасы 5°С, январдыкы –6°С, июлдуку 18°С. Жылдык жаан&shy;-чачыны 350–450 <i>мм</i>. Калкы көп улуттуу; кыргыз (54,4%), орус (26,8%), өзбек (3,8%), уйгур (3,6%), татар (2,1%), ошондой эле дуңган, украин, калмак, казак, немис ж. б. улуттар да жашайт.<br>Каракол – облустун маданий ж-а өнөр жай борбору. Не&shy;гизинен тамак-аш, жеңил өнөр жай жана энергети&shy;калык машина куруу өнүккөн. Алар: «Төштүк» (эт комбинаты), «Ак-Булак» АК, сүт, нан, «Се&shy;йил» заводдору, пиво кайнатуу ж-а спирт өндү&shy;рүшү; жеңил 2 кичи ишкана («Бугу эне» тигүү ж-а бут кийим фабрикалары) иштейт. Машина ку&shy;руу тармагындагы 3 ишкананын базасында бир&shy;гелешкен «Улан» ж-а «Ысык-Көл электро» АКлары түзүлгөн. Негизинен электр-техникалык буюмдарды (электр плиткалары ж. б.) чыгарат. «Темир- Бетон» ж-а «Каракол-Таш» АКлары курулуш иштерин аткарат. Шаардын түндүк-чыгышында деңиз деңгээлинен 1700 <i>м</i> бийикте жайгашкан аэро&shy;порт бар.<br>Шаарда К. Тыныстанов атындагы Ысык-Көл мамлекеттик университети, Ж. Алышбаев атындагы кооперация институту, Москва ишкердик ж-а укук институтунун Каракол филиалы, 2 кесиптик-техникалык окуу жайы, 4 техни&shy;кум, 14 жалпы билим берүүчү (анын ичинде лицей ж-а гимназия) ж-а музыкалык мектеп, 16 мектепке чейин&shy;ки балдар мекемеси бар. Драма театр, край таа&shy;нуу музейи, 5 клуб, 20 китепкана, 2 кинотеатр, 12 кино койгуч , ооруканалар, кургак учук дис&shy;пансери, тиш дарылоочу 2 бейтапкана, санита&shy;рия-эпидемиологиялык станция, 3 үй-бүлөлүк врачтар тобу, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүм&shy;дөрү, базар, ресторан, кафе-барлар, тамакта&shy;нуу жайлары иштейт. Шаарда В. И. Ленинге, Ю. Фучикке, басмачыларга каршы күрөштө кур&shy;ман болгон чек арачыларга, Н. М. Пржеваль&shy;скийге, К. <i>Тыныстанов</i> м-н Х. <i>Карасев</i>ге эсте-[[File:КАРАКОЛ13.png | thumb | Каракол шаары.<br>К. Тыныстанов ме&shy;нен К. Карасаевдин эстелиги.]]
 лик тургузулган. Жыгачтан салынган мусулман мечити, чиркөө ж. б. тарыхый ж-а маданий эс&shy;теликтер сакталган. Көптөгөн үйлөр, тарыхый имараттар коргоого алынган. Белгилүү адамдар жашаган үйлөргө такталар орнотулган. Бел&shy;гилүү тилчи, академик Х. <i>Карасаев</i>дин музейи уюштурулган.
 [[Категория:4-том, 101-153 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-09-30T13:12:27Z

1 версия

← Мурунку нускасы	13:12, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 07:04, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-30T07:04:43Z

Жаңы барак

КАРАКОЛ (1889–1920- ж-а 1939–91-ж. П р ж ев а л ь с к) – шаар, Ысык-Көл обл-нун борбору. 
Ысык-Көл ойдуңунун чыгыш бөлүгүндө, Тескей Ала-Тоонун түн. этегинде, Каракол суусунун
боюнда, деңиз деңг. 1690–1825 м бийикте жайгашкан. Республиканын борбору Бишкектен 386 км чыгыш тарапта. Балыкчы т. ж. бекетинен 219 км (автомобиль жолу б-ча; көл аркылуу 184 км). Калкы 66,3 миң (2009). Шаардын курамына Жыргалаң ж-а Пристань-Пржевальск шаарчалары кирет. 
Азыркы шаар жайгашкан жерде эл байыртадан эле отурукташканын ар түрдүү археол. табылгалар айгинелейт. Алар – Челпек ж-а Каракол тарыхый буюм-тайымдары, аэропорттун айланасында жайгашкан ташка чегилген сүрөттөр ж-а сак-усундардын мезгилиндеги көрүстөндөр. Каракол ш. 1869-ж. 1-июлда падышалык бийлик тарабынан эски кербен жолунун боюн-

[[File:КАРАКОЛ12.png | thumb | Каракол автобекети.]]
да (шаар аркылуу Улуу жибек жолунун бир тармагы өткөн) негизделген. Ошол эле жылы 2-июлда шаардын негизги көчөлөрү, аянттары, соода жайлары пландаштырылып, казарма жайгаштырылган. Шаарга Ак-Суу чебинен гарнизон көчүп келип (мурда Ысык-Көл уездинин башкаруу борбору болгон), жаңы аскер чеби Каракол деп аталып, уезддин борборуна айланган.
1869-жылдын аягы – 1870-жылдын башында 12
менчик үй, 50 майда дүкөн болгон. К-до 1872-ж. Ташкенттен ж-а Түркстандын башка шаарларынан келишкен 150 адам (көбүнчө татар, өзбек) жашаган. 1887-жылкы жер титирөөдөн майда көп имараттар кыйрап, кийин шаар Каракол суусун өрдөй курулган. Каракол ш. рев-яга чейин Кырг-ндагы белгилүү шаарлардын бири болгон. 1870-ж. 50дөн ашык дүкөн иштеп, 1872-ж. 150дөй киши жашаса, 1897-ж. карата жашоочулардын саны 8 миң, 1939-ж. 21 миңге жеткен. Борб. Азияга жасаган 5-саякаты учурунда 1888-ж. 20-октябрда орус саякатчысы, географ Н. М. Пржевальский дүйнөдөн кайтып, сөөгү шаарга жакын, Ысык-Көлдүн жээгине коюлган. Падышанын 1889-ж. 11-марттагы жарлыгы м-н К. ш. Пржевальск деп аталып, 1908-ж. 19-мартта ал шаардын герби бекитилген ж-а ал герб бир эле убакта уезддик болуп эсептелген. Анда алгачкы метеостанция (Я. И. Корольков 1881-ж. негиздеген) ж-а китепкана (1905) иштеген. Биринчи журнал («Пржевальский сельский хозяин», 1913-жылдан) чыккан. 1918-ж. К. ш-нда 7 мектеп, аялдар гимназиясы, эркектер окуу жайы, интернат, 4 медресе ж-а ар түрдүү уюмдар иштеген. Орус ж-а чет өлкөлүк саякатчылардын Азияны изилдөөчү базасы болгон. Шаар жайгашкан аймактын рельефи негизинен түз, көл тарапка бир аз жантайыңкы. Шаардын түш. тарабындагы күдүрлүү түздүктөрдү эгилме өсүмдүктөр ж-а шалбаа ээлейт. Түштүгүнөн
чыга бериште Каракол капчыгайы башталат. Анын капталдарында шалбаа ж-а карагайлуу токой өсөт. Климаты континенттик, кышы жумшак, жайы жылуу. Жылдык орт. темп-расы 5°С,
январдыкы –6°С, июлдуку 18°С. Жылдык жаанчачыны 350–450 мм.
Калкы көп улуттуу; кыргыз (54,4%), орус (26,8%), өзбек (3,8%), уйгур (3,6%), татар (2,1%), о. эле дуңган, украин, калмак, казак, немис ж. б. улуттар да жашайт. 
К. – облустун маданий ж-а өнөр жай борбору. Негизинен тамак-аш, жеңил өнөр жай жана энергетикалык машина куруу өнүккөн. Алар: «Төштүк» (эт комбинаты), «Ак-Булак» АК, сүт, нан («Сейил») з-ддору, пиво кайнатуу ж-а спирт өндүрүшү; жеңил 2 кичи ишкана («Бугу эне» тигүү ж-а бут кийим ф-калары) иштейт. Машина куруу тармагындагы 3 ишкананын базасында биргелешкен «Улан» ж-а «Ысык-Көл электро» АК-лары түзүлгөн. Негизинен электр-тех. буюмдар-

ды (электр плиткалары ж. б.) чыгарат. «Темир- Бетон» ж-а «Каракол-Таш» АКлары курулуш иштерин аткарат. Шаардын түн.-чыгышында деңиз деңг. 1700 м бийикте жайгашкан аэропорт бар. 
Шаарда К. Тыныстанов атн. Ысык-Көл мамл.
ун-ти, Ж. Алышбаев атн. Кооперация ин-ту, Москва ишкердик ж-а укук ин-тунун Каракол филиалы, 2 кесиптик-тех. окуу жайы, 4 техникум, 14 жалпы билим берүүчү (а. и. лицей ж-а гимназия) ж-а муз. мектеп, 16 мектепке чейинки балдар мекемеси бар. Драма театр, край таануу музейи, 5 клуб, 20 китепкана, 2 кинотеатр, 12 кино койгуч , ооруканалар, кургак учук диспансери, тиш дарылоочу 2 бейтапкана, санитария-эпидемиол. станция, 3 үй-бүлөлүк врачтар тобу, турмуш-тиричилик кызматынын бөлүмдөрү, базар, ресторан, кафе-барлар, тамактануу жайлары иштейт. Шаарда В. И. Ленинге, Ю. Фучикке, басмачыларга каршы күрөштө курман болгон чек арачыларга, Н. М. Пржевальскийге, К. Тыныстанов м-н Х. Карасевге эсте-

[[File:КАРАКОЛ13.png | thumb | Каракол шаары. 
К. Тыныстанов менен К. Карасаевдин эстелиги.]]
лик тургузулган. Жыгачтан салынган мусулман мечити, чиркөө ж. б. тарыхый ж-а маданий эстеликтер сакталган. Көптөгөн үйлөр, тарыхый имараттар коргоого алынган. Белгилүү адамдар жашаган үйлөргө такталар орнотулган. Белгилүү тилчи, академик Х. Карасаевдин музейи уюштурулган.
[[Категория:4-том, 101-153 бб]]