https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%AB%D0%97_%D0%A1%D0%9E%D0%93%D0%A3%D0%A8 2026-04-18T22:55:06Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%AB%D0%97_%D0%A1%D0%9E%D0%93%D0%A3%D0%A8&diff=44041&oldid=prev 2026-02-02T08:23:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:23, 2 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КАНСЫЗ СОГУШ&lt;/b&gt; – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дүйнөлүк согуштан кийин пайда болгон термин. СССР ж</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а башка </del>социалисттик <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өл&amp;shy;көлөр м-н АКШ ж-а анын союздаштарынын </del>ортосундагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">согуштук-</del>саясий <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">конфронтация</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;i&gt;</del>Экинчи дүйнөлүк <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">согушта </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1939–45</del>)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/i&gt; </del>Германия, Италия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а Япониянын </del>жеңилиши <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>дүйнөдө&amp;shy;гү саясий абал кайрадан өзгөрүп, күчтүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эки </del>дер&amp;shy;жава <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</del>СССР, АКШ) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түзүлгөн</del>. Алардын жеке <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көз карашы </del>өз алдынча саясий <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">догмага </del>айланып, бул учур курал-жаракты түз пайдаланбай, башкача айтканда бири-бирине каршы турган согуштук-саясий блок, стратегиялык-согуш базаларын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>плацдармдарды түзүү, түрдүү экономикалык кысымдарды (эм&amp;shy;барго, экономикалык блокада) кеңири колдонуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>мү&amp;shy;нөздөлгөн. Кансыз согуш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;i&gt;</del>Октябрь революциясынан (1917)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/i&gt; </del>кийин Советтер Союзунда марксизм-ленинизм&amp;shy;дик идеологияга басым жасалышына байланыш&amp;shy;туу эки системанын (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. &lt;i&gt;</del>Капитализм, Социа&amp;shy;лизм<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/i&gt;</del>) карама-каршылыгы күчөп, акыры про&amp;shy;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">летариаттын </del>жардамы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>социализм <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жеңет ж-а </del>коммунизм орнойт деген илимий көз караш ар&amp;shy;кылуу калыптанган. 1945-жылдан кийин дүйнө&amp;shy;дөгү көп полюстуу өнүгүү эки гана полюстуу (би&amp;shy;полярдык) өнүгүүгө өтүп, өзгөчө 1947-жылы &lt;i&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">У</del>. Чер&amp;shy;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чиллдин&lt;/i&gt; </del>Фултондогу (АКШ) сүйлөгөн сөзүнөн кийин мындай тирешүү өзүнүн эң жогорку дең&amp;shy;гээлине жеткен. Ал эми дүйнөдө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">с&lt;i&gt;оциалист</del>&amp;shy;тик лагердин<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/i&gt; </del>түзүлүшүнө байланыштуу ядро&amp;shy;лук (АКШда 1945-жыл, СССРде 1949-жыл), водо&amp;shy;роддук бомбаларды (АКШда 1952-жыл, СССРде 1953-жыл) сыноо ж. б. жаңы согуштук куралды өнүктүрүү күч алган. АКШ Түндүк Атлантика со&amp;shy;гуш блогун (НАТО), СССР Экономикалык өз ара жардам&amp;shy;дашуу кеңешин (СЭВ) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Варшава келишимин түзгөн. Мындай тирешүүлөр Германиянын ГДР <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ГФРге (1949) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а Кореянын </del>Түндүк, Түштүк бо&amp;shy;луп бөлүнүшүнө (1953) алып келген. 1960-жыл&amp;shy;дардын аягында Чыгыш Европада СССРдин үстөмдүгүнүн бекемделиши <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>АКШнын Вьет&amp;shy;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">намга </del>ийгиликсиз интервенциясы, Кытай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>СССРдин ортосундагы коммунисттик идеология&amp;shy;дагы келишпестик <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а к&lt;i&gt;ошулбоо </del>кыймылынын<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/i&gt; </del>түзүлүшү, 1960-жылдарда кансыз согуштун курчтугун азайткан. Эки өлкөдө тең салмактуу (паритет) абал түзүлүп, саясий мамилелер да өзгөрө баш&amp;shy;таган. Эки мамлекеттин ортосунда мамиленин жакшырышына байланыштуу атмосферада, кос&amp;shy;мосто <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>сууда ядролук куралды сыноого тыюу салуу (1963), аны таратпоо келишимдери (1968) түзүлгөн. 1970-жылы АКШ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>СССРдин ортосунда стратегиялык куралданууну чектөө (ОСВ-1, ОСВ-2) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ракетага каршы коргонуу (ПРО) ке&amp;shy;лишимдерине кол коюлган. Бирок 1979-жылы СССРдин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Афганстанга </del>аскерин киргизиши <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>АКШнын ОСВ-2 келишимин ратификациялоо&amp;shy;дон баш тартышы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>эки мамлекеттин мами&amp;shy;леси начарлап, кансыз согуштун күчөшүнө түрткү бол&amp;shy;гон. 1980-жылдардагы Советтер Союзундагы кай&amp;shy;ра куруу, айкындуулук, куралсыздандыруу (ку&amp;shy;ралданууну контролго алуу) боюнча сүйлөшүүлөр, 1989-жылы советтик аскерлердин Афганстандан чыгышы, социалисттик лагердеги, кийин СССРдеги саясий-экономикалык кризистер, Варшава келишиминин таркатылы&amp;shy;шы (1990), Германиянын биригиши (1990) Чы&amp;shy;гыш-Батыш мамилелеринин жөнгө салынышы&amp;shy;на шарт түзгөн. Натыйжада Чыгыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Батыш&amp;shy;тын ортосундагы эл аралык мамиленин курчу&amp;shy;шун күчөтө турган экономикалык, илимий-техникалык шарттар не&amp;shy;гизги ролун жоготкондуктан, 80-жылдардын аягында – 90-жылдардын башында мурдагы социалисттик системадагы көптөгөн өлкөлөр демократиялык негизде кайра <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түзүлгөндүгүнө байланыштуу </del>кансыз согуш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">токто&amp;shy;гон</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КАНСЫЗ СОГУШ&lt;/b&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(англ. Cold War) </ins>– <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ар кандай социалдык</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык системадагы (</ins>социалисттик <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана капиталисттик) мамлекеттердин эки блогунун </ins>ортосундагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кеңири (геосаясий, аскердик, технологиялык, экономикалык жана идеологиялык) масштабдагы тирешүүнүн маанисин түшүндүргөн </ins>саясий <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">термин</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Экинчи дүйнөлүк <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">согуш]]та </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1939–1945</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Германия<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Италия<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] жана [[Япония]]нын </ins>жеңилиши дүйнөдө&amp;shy;гү саясий абал кайрадан өзгөрүп, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эки </ins>күчтүү дер&amp;shy;жава <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– [[</ins>СССР<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] ж. б. Экономикалык өз ара жардамдашуу совети</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Варшава келишиминдеги социалисттик өл&amp;shy;көлөр менен </ins>АКШ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана анын [[Түндүк Атлантика согуш блогу]]ндагы (НАТО</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">союздаштарынын ортосунда согуштук-саясий [[конфронтация]]ны жараткан</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>Алардын жеке <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кызыкчылыгы </ins>өз алдынча саясий <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[догма]]га </ins>айланып, бул учур курал-жаракты түз пайдаланбай, башкача айтканда бири-бирине каршы турган согуштук-саясий блок, стратегиялык-согуш базаларын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>плацдармдарды түзүү, түрдүү экономикалык кысымдарды (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Эмбарго|</ins>эм&amp;shy;барго<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>экономикалык блокада<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) кеңири колдонуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>мү&amp;shy;нөздөлгөн. Кансыз согуш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">негизинен </ins>Октябрь революциясынан (1917) кийин Советтер Союзунда марксизм-ленинизм&amp;shy;дик идеологияга басым жасалышына байланыш&amp;shy;туу эки системанын (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара: [[</ins>Капитализм<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Социализм|</ins>Социа&amp;shy;лизм<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) карама-каршылыгы күчөп, акыры <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Пролетариат|</ins>про&amp;shy;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">летариат]]тын </ins>жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен акыры </ins>социализм <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жеңип, [[</ins>коммунизм<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>орнойт деген илимий көз караш ар&amp;shy;кылуу калыптанган. 1945-жылдан кийин дүйнө&amp;shy;дөгү көп полюстуу өнүгүү эки гана полюстуу (би&amp;shy;полярдык) өнүгүүгө өтүп, өзгөчө 1947-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">У</ins>&lt;i&gt;.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/i&gt; [[Черчилл|</ins>Чер&amp;shy;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чилл]]дин </ins>Фултондогу (АКШ) сүйлөгөн сөзүнөн кийин мындай тирешүү өзүнүн эң жогорку дең&amp;shy;гээлине жеткен. Ал эми дүйнөдө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">социалист</ins>&amp;shy;тик лагердин түзүлүшүнө байланыштуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Ядролук|</ins>ядро&amp;shy;лук<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(АКШда 1945-жыл, СССРде 1949-жыл), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Водороддук|</ins>водо&amp;shy;роддук<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>бомбаларды (АКШда 1952-жыл, СССРде 1953-жыл) сыноо ж. б. жаңы согуштук куралды өнүктүрүү күч алган. АКШ Түндүк Атлантика со&amp;shy;гуш блогун (НАТО), СССР Экономикалык өз ара жардам&amp;shy;дашуу кеңешин (СЭВ) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Варшава келишимин түзгөн. Мындай тирешүүлөр Германиянын ГДР <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ГФРге (1949) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана [[Корея]]нын </ins>Түндүк, Түштүк бо&amp;shy;луп бөлүнүшүнө (1953) алып келген. 1960-жыл&amp;shy;дардын аягында Чыгыш Европада СССРдин үстөмдүгүнүн бекемделиши <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>АКШнын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Вьетнам|</ins>Вьет&amp;shy;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нам]]га </ins>ийгиликсиз интервенциясы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кытай<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] менен </ins>СССРдин ортосундагы коммунисттик идеология&amp;shy;дагы келишпестик <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана кошулбоо </ins>кыймылынын түзүлүшү, 1960-жылдарда кансыз согуштун курчтугун азайткан. Эки өлкөдө тең салмактуу (паритет) абал түзүлүп, саясий мамилелер да өзгөрө баш&amp;shy;таган. Эки мамлекеттин ортосунда мамиленин жакшырышына байланыштуу атмосферада, кос&amp;shy;мосто <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>сууда ядролук куралды сыноого тыюу салуу (1963), аны таратпоо келишимдери (1968) түзүлгөн. 1970-жылы АКШ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>СССРдин ортосунда стратегиялык куралданууну чектөө (ОСВ-1, ОСВ-2) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ракетага каршы коргонуу (ПРО) ке&amp;shy;лишимдерине кол коюлган. Бирок 1979-жылы СССРдин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Афганстан]]га </ins>аскерин киргизиши <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>АКШнын ОСВ-2 келишимин ратификациялоо&amp;shy;дон баш тартышы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>эки мамлекеттин мами&amp;shy;леси начарлап, кансыз согуштун күчөшүнө түрткү бол&amp;shy;гон. 1980-жылдардагы Советтер Союзундагы кай&amp;shy;ра куруу, айкындуулук, куралсыздандыруу (ку&amp;shy;ралданууну контролго алуу) боюнча сүйлөшүүлөр, 1989-жылы советтик аскерлердин Афганстандан чыгышы, социалисттик лагердеги, кийин СССРдеги саясий-экономикалык кризистер, Варшава келишиминин таркатылы&amp;shy;шы (1990), Германиянын биригиши (1990) Чы&amp;shy;гыш-Батыш мамилелеринин жөнгө салынышы&amp;shy;на шарт түзгөн. Натыйжада Чыгыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Батыш&amp;shy;тын ортосундагы эл аралык мамиленин курчу&amp;shy;шун күчөтө турган экономикалык, илимий-техникалык шарттар не&amp;shy;гизги ролун жоготкондуктан, 80-жылдардын аягында – 90-жылдардын башында мурдагы социалисттик системадагы көптөгөн өлкөлөр демократиялык негизде кайра <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түзүлүшү </ins>кансыз согуш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">токтошуна алып келген</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 51-100 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 51-100 бб]]</div></td></tr> </table>

Турганбаев Элебай https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%AB%D0%97_%D0%A1%D0%9E%D0%93%D0%A3%D0%A8&diff=34909&oldid=prev 2025-11-06T05:20:20Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:20, 6 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КАНСЫЗ СОГУШ&lt;/b&gt; – дүйнөлүк согуштан кийин</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КАНСЫЗ СОГУШ&lt;/b&gt; – дүйнөлүк согуштан кийин пайда болгон термин. СССР ж-а башка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">социалисттик </ins>өл&amp;shy;көлөр м-н АКШ ж-а анын союздаштарынын ортосундагы согуштук-саясий конфронтация. &lt;i&gt;Экинчи дүйнөлүк согушта (1939–45)&lt;/i&gt; Германия, Италия ж-а Япониянын жеңилиши м-н дүйнөдө&amp;shy;гү саясий абал кайрадан өзгөрүп, күчтүү эки дер&amp;shy;жава (СССР, АКШ) түзүлгөн. Алардын жеке көз карашы өз алдынча саясий догмага айланып, бул учур курал-жаракты түз пайдаланбай, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкача айтканда </ins>бири-бирине каршы турган согуштук-саясий блок, стратегиялык-согуш базаларын ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">плацдармдарды </ins>түзүү, түрдүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>кысымдарды (эм&amp;shy;барго, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>блокада) кеңири колдонуу м-н мү&amp;shy;нөздөлгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кансыз согуш </ins>&lt;i&gt;Октябрь революциясынан (1917)&lt;/i&gt; кийин Советтер Союзунда марксизм-ленинизм&amp;shy;дик идеологияга басым жасалышына байланыш&amp;shy;туу эки системанын (к. &lt;i&gt;Капитализм, Социа&amp;shy;лизм&lt;/i&gt;) карама-каршылыгы күчөп, акыры про&amp;shy;летариаттын жардамы м-н социализм жеңет ж-а коммунизм орнойт деген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">илимий </ins>көз караш ар&amp;shy;кылуу калыптанган. 1945-жылдан кийин дүйнө&amp;shy;дөгү көп полюстуу өнүгүү эки гана полюстуу (би&amp;shy;полярдык) өнүгүүгө өтүп, өзгөчө 1947-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>&lt;i&gt;У. Чер&amp;shy;чиллдин&lt;/i&gt; Фултондогу (АКШ) сүйлөгөн сөзүнөн кийин мындай тирешүү өзүнүн эң жогорку дең&amp;shy;гээлине жеткен. Ал эми дүйнөдө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">с</ins>&lt;i&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">оциалист</ins>&amp;shy;тик лагердин&lt;/i&gt; түзүлүшүнө байланыштуу ядро&amp;shy;лук (АКШда 1945-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жыл</ins>, СССРде 1949-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жыл</ins>), водо&amp;shy;роддук бомбаларды (АКШда 1952-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жыл</ins>, СССРде 1953-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жыл</ins>) сыноо ж. б. жаңы согуштук куралды өнүктүрүү күч алган. АКШ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Атлантика со&amp;shy;гуш блогун (НАТО), СССР <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Экономикалык </ins>өз ара жардам&amp;shy;дашуу кеңешин (СЭВ) ж-а Варшава келишимин түзгөн. Мындай тирешүүлөр Германиянын ГДР м-н ГФРге (1949) ж-а Кореянын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түштүк </ins>бо&amp;shy;луп бөлүнүшүнө (1953) алып келген. 1960-жыл&amp;shy;дардын аягында Чыгыш Европада СССРдин үстөмдүгүнүн бекемделиши ж-а АКШнын Вьет&amp;shy;намга ийгиликсиз интервенциясы, Кытай м-н СССРдин ортосундагы коммунисттик идеология&amp;shy;дагы келишпестик ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</ins>&lt;i&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошулбоо </ins>кыймылынын&lt;/i&gt; түзүлүшү, 1960-жылдарда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кансыз согуштун </ins>курчтугун азайткан. Эки өлкөдө тең салмактуу (паритет) абал түзүлүп, саясий мамилелер да өзгөрө баш&amp;shy;таган. Эки мамлекеттин ортосунда мамиленин жакшырышына байланыштуу атмосферада, кос&amp;shy;мосто ж-а сууда ядролук куралды сыноого тыюу салуу (1963), аны таратпоо келишимдери (1968) түзүлгөн. 1970-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>АКШ м-н СССРдин ортосунда стратегиялык куралданууну чектөө (ОСВ-1, ОСВ-2) ж-а ракетага каршы коргонуу (ПРО) ке&amp;shy;лишимдерине кол коюлган. Бирок 1979-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>СССРдин Афганстанга аскерин киргизиши ж-а АКШнын ОСВ-2 келишимин ратификациялоо&amp;shy;дон баш тартышы м-н эки мамлекеттин мами&amp;shy;леси начарлап, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кансыз согуштун </ins>күчөшүнө түрткү бол&amp;shy;гон. 1980-жылдардагы Советтер Союзундагы кай&amp;shy;ра куруу, айкындуулук, куралсыздандыруу (ку&amp;shy;ралданууну контролго алуу) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>сүйлөшүүлөр, 1989-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы советтик аскерлердин </ins>Афганстандан чыгышы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">социалисттик </ins>лагердеги, кийин СССРдеги саясий-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>кризистер, Варшава келишиминин таркатылы&amp;shy;шы (1990), Германиянын биригиши (1990) Чы&amp;shy;гыш-Батыш мамилелеринин жөнгө салынышы&amp;shy;на шарт түзгөн. Натыйжада Чыгыш м-н Батыш&amp;shy;тын ортосундагы эл аралык мамиленин курчу&amp;shy;шун күчөтө турган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">илимий</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">техникалык </ins>шарттар не&amp;shy;гизги ролун жоготкондуктан, 80-жылдардын аягында – 90-жылдардын башында мурдагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">социалисттик </ins>системадагы көптөгөн өлкөлөр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">демократиялык </ins>негизде кайра түзүлгөндүгүнө байланыштуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кансыз согуш </ins>токто&amp;shy;гон.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>пайда болгон термин. СССР ж-а башка <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">соц. </del>өл&amp;shy;көлөр м-н АКШ ж-а анын союздаштарынын ортосундагы согуштук-саясий конфронтация. &lt;i&gt;Экинчи дүйнөлүк согушта (1939–45)&lt;/i&gt; Германия, Италия ж-а Япониянын жеңилиши м-н дүйнөдө&amp;shy;гү саясий абал кайрадан өзгөрүп, күчтүү эки дер&amp;shy;жава (СССР, АКШ) түзүлгөн. Алардын жеке көз</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>карашы өз алдынча саясий догмага айланып, бул учур курал-жаракты түз пайдаланбай, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. а. </del>бири-бирине каршы турган согуштук-саясий блок, стратегиялык-согуш базаларын ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">плац-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дармдарды </del>түзүү, түрдүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>кысымдарды (эм&amp;shy;барго, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>блокада) кеңири колдонуу м-н мү&amp;shy;нөздөлгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. с. </del>&lt;i&gt;Октябрь революциясынан (1917)&lt;/i&gt; кийин Советтер Союзунда марксизм-ленинизм&amp;shy;дик идеологияга басым жасалышына байланыш&amp;shy;туу эки системанын (к. &lt;i&gt;Капитализм, Социа&amp;shy;лизм&lt;/i&gt;) карама-каршылыгы күчөп, акыры про&amp;shy;летариаттын жардамы м-н социализм жеңет ж-а коммунизм орнойт деген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ил. </del>көз караш ар&amp;shy;кылуу калыптанган. 1945-жылдан кийин дүйнө&amp;shy;дөгү көп полюстуу өнүгүү эки гана полюстуу (би&amp;shy;полярдык) өнүгүүгө өтүп, өзгөчө 1947-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>&lt;i&gt;У. Чер&amp;shy;чиллдин&lt;/i&gt; Фултондогу (АКШ) сүйлөгөн сөзүнөн кийин мындай тирешүү өзүнүн эң жогорку дең&amp;shy;гээлине жеткен. Ал эми дүйнөдө &lt;i&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Социалист</del>&amp;shy;тик лагердин&lt;/i&gt; түзүлүшүнө байланыштуу ядро&amp;shy;лук (АКШда 1945-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.</del>, СССРде 1949-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.</del>), водо&amp;shy;роддук бомбаларды (АКШда 1952-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.</del>, СССРде 1953-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.</del>) сыноо ж. б. жаңы согуштук куралды</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>өнүктүрүү күч алган. АКШ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Атлантика со&amp;shy;гуш блогун (НАТО), СССР <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Экон. </del>өз ара жардам&amp;shy;дашуу кеңешин (СЭВ) ж-а Варшава келишимин түзгөн. Мындай тирешүүлөр Германиянын ГДР м-н ГФРге (1949) ж-а Кореянын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн.</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түш. </del>бо&amp;shy;луп бөлүнүшүнө (1953) алып келген. 1960-жыл&amp;shy;дардын аягында Чыгыш Европада СССРдин</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>үстөмдүгүнүн бекемделиши ж-а АКШнын Вьет&amp;shy;намга ийгиликсиз интервенциясы, Кытай м-н СССРдин ортосундагы коммунисттик идеология&amp;shy;дагы келишпестик ж-а &lt;i&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кошулбоо </del>кыймылынын&lt;/i&gt; түзүлүшү, 1960-жылдарда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. с-тун </del>курчтугун азайткан. Эки өлкөдө тең салмактуу (паритет) абал түзүлүп, саясий мамилелер да өзгөрө баш&amp;shy;таган. Эки мамлекеттин ортосунда мамиленин жакшырышына байланыштуу атмосферада, кос&amp;shy;мосто ж-а сууда ядролук куралды сыноого тыюу салуу (1963), аны таратпоо келишимдери (1968) түзүлгөн. 1970-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>АКШ м-н СССРдин ортосунда стратегиялык куралданууну чектөө (ОСВ-1, ОСВ-2) ж-а ракетага каршы коргонуу (ПРО) ке&amp;shy;лишимдерине кол коюлган. Бирок 1979-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>СССРдин Афганстанга аскерин киргизиши ж-а АКШнын ОСВ-2 келишимин ратификациялоо&amp;shy;дон баш тартышы м-н эки мамлекеттин мами&amp;shy;леси начарлап, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. с-тун </del>күчөшүнө түрткү бол&amp;shy;гон. 1980-жылдардагы Советтер Союзундагы кай&amp;shy;ра куруу, айкындуулук, куралсыздандыруу (ку&amp;shy;ралданууну контролго алуу) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>сүйлөшүүлөр, 1989-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. сов. аскердин </del>Афганстандан чыгышы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">соц. </del>лагердеги, кийин СССРдеги саясий-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>кризистер, Варшава келишиминин таркатылы&amp;shy;шы (1990), Германиянын биригиши (1990) Чы&amp;shy;гыш-Батыш мамилелеринин жөнгө салынышы&amp;shy;на шарт түзгөн. Натыйжада Чыгыш м-н Батыш&amp;shy;тын ортосундагы эл аралык мамиленин курчу&amp;shy;шун күчөтө турган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон.</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ил.</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тех. </del>шарттар не&amp;shy;гизги ролун жоготкондуктан, 80-жылдардын</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>аягында – 90-жылдардын башында мурдагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">соц.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>системадагы көптөгөн өлкөлөр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">демокр. </del>негизде кайра түзүлгөндүгүнө байланыштуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. с. </del>токто&amp;shy;гон.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 51-100 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 51-100 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%AB%D0%97_%D0%A1%D0%9E%D0%93%D0%A3%D0%A8&diff=31440&oldid=prev 2025-09-07T08:08:09Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:08, 7 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%A1%D0%AB%D0%97_%D0%A1%D0%9E%D0%93%D0%A3%D0%A8&diff=31439&oldid=prev 2025-09-07T02:00:04Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;КАНСЫЗ СОГУШ&lt;/b&gt; – дүйнөлүк согуштан кийин<br /> пайда болгон термин. СССР ж-а башка соц. өл&amp;shy;көлөр м-н АКШ ж-а анын союздаштарынын ортосундагы согуштук-саясий конфронтация. &lt;i&gt;Экинчи дүйнөлүк согушта (1939–45)&lt;/i&gt; Германия, Италия ж-а Япониянын жеңилиши м-н дүйнөдө&amp;shy;гү саясий абал кайрадан өзгөрүп, күчтүү эки дер&amp;shy;жава (СССР, АКШ) түзүлгөн. Алардын жеке көз<br /> карашы өз алдынча саясий догмага айланып, бул учур курал-жаракты түз пайдаланбай, б. а. бири-бирине каршы турган согуштук-саясий блок, стратегиялык-согуш базаларын ж-а плац-<br /> <br /> дармдарды түзүү, түрдүү экон. кысымдарды (эм&amp;shy;барго, экон. блокада) кеңири колдонуу м-н мү&amp;shy;нөздөлгөн. К. с. &lt;i&gt;Октябрь революциясынан (1917)&lt;/i&gt; кийин Советтер Союзунда марксизм-ленинизм&amp;shy;дик идеологияга басым жасалышына байланыш&amp;shy;туу эки системанын (к. &lt;i&gt;Капитализм, Социа&amp;shy;лизм&lt;/i&gt;) карама-каршылыгы күчөп, акыры про&amp;shy;летариаттын жардамы м-н социализм жеңет ж-а коммунизм орнойт деген ил. көз караш ар&amp;shy;кылуу калыптанган. 1945-жылдан кийин дүйнө&amp;shy;дөгү көп полюстуу өнүгүү эки гана полюстуу (би&amp;shy;полярдык) өнүгүүгө өтүп, өзгөчө 1947-ж. &lt;i&gt;У. Чер&amp;shy;чиллдин&lt;/i&gt; Фултондогу (АКШ) сүйлөгөн сөзүнөн кийин мындай тирешүү өзүнүн эң жогорку дең&amp;shy;гээлине жеткен. Ал эми дүйнөдө &lt;i&gt;Социалист&amp;shy;тик лагердин&lt;/i&gt; түзүлүшүнө байланыштуу ядро&amp;shy;лук (АКШда 1945-ж., СССРде 1949-ж.), водо&amp;shy;роддук бомбаларды (АКШда 1952-ж., СССРде 1953-ж.) сыноо ж. б. жаңы согуштук куралды<br /> өнүктүрүү күч алган. АКШ Түн. Атлантика со&amp;shy;гуш блогун (НАТО), СССР Экон. өз ара жардам&amp;shy;дашуу кеңешин (СЭВ) ж-а Варшава келишимин түзгөн. Мындай тирешүүлөр Германиянын ГДР м-н ГФРге (1949) ж-а Кореянын Түн., Түш. бо&amp;shy;луп бөлүнүшүнө (1953) алып келген. 1960-жыл&amp;shy;дардын аягында Чыгыш Европада СССРдин<br /> үстөмдүгүнүн бекемделиши ж-а АКШнын Вьет&amp;shy;намга ийгиликсиз интервенциясы, Кытай м-н СССРдин ортосундагы коммунисттик идеология&amp;shy;дагы келишпестик ж-а &lt;i&gt;Кошулбоо кыймылынын&lt;/i&gt; түзүлүшү, 1960-жылдарда К. с-тун курчтугун азайткан. Эки өлкөдө тең салмактуу (паритет) абал түзүлүп, саясий мамилелер да өзгөрө баш&amp;shy;таган. Эки мамлекеттин ортосунда мамиленин жакшырышына байланыштуу атмосферада, кос&amp;shy;мосто ж-а сууда ядролук куралды сыноого тыюу салуу (1963), аны таратпоо келишимдери (1968) түзүлгөн. 1970-ж. АКШ м-н СССРдин ортосунда стратегиялык куралданууну чектөө (ОСВ-1, ОСВ-2) ж-а ракетага каршы коргонуу (ПРО) ке&amp;shy;лишимдерине кол коюлган. Бирок 1979-ж. СССРдин Афганстанга аскерин киргизиши ж-а АКШнын ОСВ-2 келишимин ратификациялоо&amp;shy;дон баш тартышы м-н эки мамлекеттин мами&amp;shy;леси начарлап, К. с-тун күчөшүнө түрткү бол&amp;shy;гон. 1980-жылдардагы Советтер Союзундагы кай&amp;shy;ра куруу, айкындуулук, куралсыздандыруу (ку&amp;shy;ралданууну контролго алуу) б-ча сүйлөшүүлөр, 1989-ж. сов. аскердин Афганстандан чыгышы, соц. лагердеги, кийин СССРдеги саясий-экон. кризистер, Варшава келишиминин таркатылы&amp;shy;шы (1990), Германиянын биригиши (1990) Чы&amp;shy;гыш-Батыш мамилелеринин жөнгө салынышы&amp;shy;на шарт түзгөн. Натыйжада Чыгыш м-н Батыш&amp;shy;тын ортосундагы эл аралык мамиленин курчу&amp;shy;шун күчөтө турган экон., ил.-тех. шарттар не&amp;shy;гизги ролун жоготкондуктан, 80-жылдардын<br /> аягында – 90-жылдардын башында мурдагы соц.<br /> системадагы көптөгөн өлкөлөр демокр. негизде кайра түзүлгөндүгүнө байланыштуу К. с. токто&amp;shy;гон.<br /> [[Категория:4-том, 51-100 бб]]<br /> </div>

vol4>KadyrM