КАЛИЙ - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 02:49, 12 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-12T02:49:40Z

← Мурунку нускасы		02:49, 12 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.~~<br>~~Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6<math>H_2</math>		<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган. Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6<math>H_2</math> О; каинит -- КСl-MgS<math>O_4</math> - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. колдонулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.

	О; каинит -- КСl-MgS<math>O_4</math> - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. ~~кол-~~

	~~донулат~~. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Жакут, 08:04, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-04T08:04:07Z

← Мурунку нускасы		08:04, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6<math>H_2</math>		<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6<math>H_2</math>

	О; каинит -- КСl-~~MgSO~~<math>O_4</math> - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-		О; каинит -- КСl-MgS<math>O_4</math> - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-

	донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.		донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Жакут, 08:03, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-04T08:03:46Z

← Мурунку нускасы		08:03, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6<math>H_2</math>		<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6<math>H_2</math>

	О; каинит -- КСl-MgSO - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-		О; каинит -- КСl-MgSO<math>O_4</math> - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-

	донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.		донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Жакут, 08:02, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-04T08:02:27Z

← Мурунку нускасы		08:02, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6H<math>H_2</math>		<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6<math>H_2</math>

	О; каинит -- КСl-MgSO - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-		О; каинит -- КСl-MgSO - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-

Жакут, 08:02, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-04T08:02:01Z

← Мурунку нускасы		08:02, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .~~6HО~~; каинит -- КСl-MgSO - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type='not Cyrillic'>N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type='not Cyrillic'>F</font>, К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r, К<font type='not Cyrillic'>I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>8</sub>, К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type='not Cyrillic'>C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type='not Cyrillic'>C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type='not Cyrillic'>M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r фотографияда, К<font type='not Cyrillic'>F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-		<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6H<math>H_2</math>

			О; каинит -- КСl-MgSO - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type="not Cyrillic">N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type="not Cyrillic">F</font>, К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<font type="not Cyrillic">B</font>r, К<font type="not Cyrillic">I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>8</sub>, К<font type="not Cyrillic">C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type="not Cyrillic">C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type="not Cyrillic">C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type="not Cyrillic">C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type="not Cyrillic">M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type="not Cyrillic">B</font>r фотографияда, К<font type="not Cyrillic">F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-

	донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.		донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Dilde, 10:26, 27 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-27T10:26:04Z

← Мурунку нускасы		10:26, 27 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; ~~атмосфералык~~ массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6HО; каинит -- КСl-MgSO - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type='not Cyrillic'>N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type='not Cyrillic'>F</font>, К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r, К<font type='not Cyrillic'>I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>8</sub>, К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type='not Cyrillic'>C</font>l +		<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6HО; каинит -- КСl-MgSO - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type='not Cyrillic'>N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type='not Cyrillic'>F</font>, К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r, К<font type='not Cyrillic'>I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>8</sub>, К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type='not Cyrillic'>C</font>l ++Na = К + NaCl; 6К<font type='not Cyrillic'>C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type='not Cyrillic'>M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r фотографияда, К<font type='not Cyrillic'>F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-
	+Na = К + NaCl; 6К<font type='not Cyrillic'>C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +
	+3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type='not Cyrillic'>M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r фотографияда, К<font type='not Cyrillic'>F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-

	донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк		донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.

	азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Temirkan, 04:01, 13 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-13T04:01:15Z

← Мурунку нускасы		04:01, 13 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы ~~хим.~~ элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; ~~ат.н.~~ 19; ~~ат. м.~~ 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. ~~К-ди~~ 1807-~~ж. англ.~~ химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>		<b type='title'>КА́ЛИЙ</b> (лат. Kalium), К – <i>элементтердин мезгилдик системасынын</i> I тобундагы химиялык элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; атомдук номери 19; атмосфералык массасы 39,102. Анын 3 изотобу бар. <sup>39</sup>К, <sup>40</sup>К ж-а <sup>41</sup>К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү <sup>42</sup>К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. Калийди 1807-жылы англиялык химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган.<br>Калий – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы боюнча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6HО; каинит -- КСl-MgSO - өтө активдүү элемент. Абада тез кычкылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку температурада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type='not Cyrillic'>N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а кислоталар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type='not Cyrillic'>F</font>, К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r, К<font type='not Cyrillic'>I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. Калий күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>8</sub>, К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. Калийдин жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. Калий спирттер м-н органикалык кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. Калийди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type='not Cyrillic'>C</font>l +
	К. – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 <i>г/см</i><sup>3</sup>, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы ~~б-ча~~ 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (К<font type='not Cyrillic'>C</font>l.MgCl<sub>2</sub> .6H
	~~кылдангандыктан~~, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К<sub>2</sub>O, К<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) пайда кылат. Жогорку ~~темп-рада~~ (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди К<font type='not Cyrillic'>N</font>, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН<sub>3 </sub>ж-а нитридди К<sub>3</sub>N берет. Галогендер ж-а ~~к-талар~~ м-н активдүү аракеттенип, туздарды (К<font type='not Cyrillic'>F</font>, К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r, К<font type='not Cyrillic'>I</font>, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>) пайда кылат. К. күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К<sub>2</sub>S), карбиддерди (К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>8</sub>, К<font type='not Cyrillic'>C</font><sub>16</sub>, К<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) берет. ~~К-дин~~ жардамы м-н кычкылдарды (B<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, Al<sub>2</sub>O<sub>3 </sub>ж-а SiO<sub>2</sub>) калыбына келтирүүгө болот. К. спирттер м-н ~~орг.~~ кошулмалары болгон алкоголяттарды, <i>ацетилен, этилен</i> м-н карбиддерди пайда кылат. ~~К-ди~~ алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: К<font type='not Cyrillic'>C</font>l +
	+Na = К + NaCl; 6К<font type='not Cyrillic'>C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +		+Na = К + NaCl; 6К<font type='not Cyrillic'>C</font>l + 2Al + 4CaO = 6К +
	+3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО.		+3CaCl<sub>2 </sub>+CaO + Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>; К<sub>2</sub>СО<sub>3 </sub>+ 2С = 2К + 3СО. Негизги бирикмелеринен К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> жер семирткич, К<sub>2</sub>S, К<font type='not Cyrillic'>M</font>nO<sub>4</sub> медицинада ж-а ветеринарияда, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r фотографияда, К<font type='not Cyrillic'>F</font> – металлургияда, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-
	Негизги бирикмелеринен К<font type='not Cyrillic'>C</font>l, К<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>
	жер ~~се-~~
	~~мирткич~~, К<sub>2</sub>S, К<font type='not Cyrillic'>M</font>nO<sub>4</sub>
	медицинада ж-а ~~ветери-~~
	~~нарияда~~, К<font type='not Cyrillic'>B</font>r фотографияда, К<font type='not Cyrillic'>F</font> – ~~металлургия-~~
	да, К<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>
	самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-

	донулат. К. өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар ~~К-ди~~ эт ж-а өсүмдүк		донулат. Калий өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар калийди эт ж-а өсүмдүк

	азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. К. жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. ~~К-дин~~ иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.		азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. Калий жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. Калийдин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-08-24T09:00:52Z

1 версия

← Мурунку нускасы	09:00, 24 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 01:04, 24 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-24T01:04:05Z

Жаңы барак

КА́ЛИЙ (лат. Kalium), К – элементтердин мезгилдик системасынын I тобундагы хим. элемент. Щелоч металлдар тобуна кирет; ат.н. 19; ат. м. 39,102. Анын 3 изотобу бар. 39К, 40К ж-а 41К. Жасалма изотопторунун эң маанилүүсү 42К (Т1/2=12,52 жыл); ал индикатор катары химия, биология ж-а медицинада кеңири колдонулат. К-ди 1807-ж. англ. химик ж-а физик Г. Деви КОНты электролиздөө жолу м-н алган. 
К. – күмүш түстүү, жумшак ак металл; тыгыздыгы 0,862 г/см3, эрүү t 63°С, кайноо t 776°С; электр тогун жакшы өткөрөт. Табиятта жер кыртышынын массасы б-ча 2,6%ин түзөт. Негизги минералдары – сильвинит (NaCl.КСl); карналлит (КCl.MgCl2 .6H
кылдангандыктан, керосин же бензинде сакталат. Ал дайыма I валенттүү. Кычкылтек м-н оксид ж-а пероксиддерди (К2O, К2O2) пайда кылат. Жогорку темп-рада (200°С) суутектүү чөйрөдө гидридди КN, электр зарядынын таасири астында азот м-н азидди КН3 ж-а нитридди К3N берет. Галогендер ж-а к-талар м-н активдүү аракеттенип, туздарды (КF, КCl, КBr, КI, К2CO3, К2SO4) пайда кылат. К. күкүрт, көмүртек м-н ысытканда, сульфидди (К2S), карбиддерди (КC8, КC16, К2C2) берет. К-дин жардамы м-н кычкылдарды (B2О3, Al2O3 ж-а SiO2) калыбына келтирүүгө болот. К. спирттер м-н орг. кошулмалары болгон алкоголяттарды, ацетилен, этилен м-н карбиддерди пайда кылат. К-ди алуу орун алмашуу реакциясына негизделген: КCl +
+Na = К + NaCl; 6КCl + 2Al + 4CaO = 6К +
+3CaCl2 +CaO + Al2O3; К2СО3 + 2С = 2К + 3СО.
Негизги бирикмелеринен КCl, К2SO4
жер се-
мирткич, К2S, КMnO4
медицинада ж-а ветери-
нарияда, КBr фотографияда, КF – металлургия-
да, К2CO3
самын ж-а айнек жасоодо ж. б. кол-

донулат. К. өсүмдүк, жаныбарлардын курамына кирет. Жаныбарлар К-ди эт ж-а өсүмдүк

азыктарынан, өсүмдүктөр топурактан алат. К. жетишсиз болсо өсүмдүктүн өсүшү начарлайт. К-дин иондору жүрөктүн, булчуңдардын жыйрылуусун жөнгө салууга, осмос басымын кармап турууга ж. б. катышат.
[[Категория:4-том, 1-50 бб]]