КАЗАКТАР (улут) - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan: Temirkan moved page КАЗАКТАР 1 to КАЗАКТАР (улут)

2025-10-06T07:42:02Z

Temirkan moved page КАЗАКТАР 1 to КАЗАКТАР (улут)

← Мурунку нускасы	07:42, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Temirkan, 07:41, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-06T07:41:42Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-<b type='title'>КАЗАКТАР</b> – у л у т ,
+<b type='title'>КАЗАКТАР</b> – у л у т , Казакстан Республикасынын жергиликтүү калкы. РФ, Өз&shy;бекстан,
 [[File:КАЗАКТАР 196.png | thumb | none]]
-Түркмөнстан, Кырг-н (42,6 миң киши), Украина, Тажикстан, о. эле Кытай, Моңголия, Түрки я, Иран, Афганстанда да жашашат. Жалпы саны 12 млн киши, а. и. Казакстанда 8 млн (2008). Казак тилинде сүйлөшөт. Ислам динин тутушат. 1925-ж. чейин К. кыргыз-кай&shy;сактар деп жаңылыш аталып келген. К-дын этностук негизине Казакстан ж-а О. Азия аймагында жашаган жерг. ж-а көчмөн уруулар (сак, усун, алан, түргөш, карлук, огуз, кыпчак, кидан, найман, керей ж. б.), о. эле моңголдор зор таасир тийгизген. Б. з. 1-миң жылдыгынын 1-жа&shy;рымында Казакстан аймагында хунн ж-а түрк тилдүү уруулардын миграциясына байланыштуу түрктөштүрүү процесси жүргөн. К-дын өзүнчө калк болуп калыптанышына 13-к-да башталган моңгол чапкыны көп тоск оолдук кылган.<br>
+Түркмөнстан, Кыргызстан (42,6 миң киши), Украина, Тажикстан, ошондой эле Кытай, Моңголия, Түркия, Иран, Афганстанда да жашашат. Жалпы саны 12 млн киши, анын ичинде Казакстанда 8 млн (2008). Казак тилинде сүйлөшөт. Ислам динин тутушат. 1925-жылга чейин казактар кыргыз-кай&shy;сактар деп жаңылыш  аталып келген. Казактардын этностук негизине Казакстан ж-а Орто Азия аймагында жашаган жергиликтүү ж-а көчмөн уруулар (сак, усун, алан, түргөш, карлук, огуз, кыпчак, кидан, найман, керей ж. б.), ошондой эле моңголдор зор таасир тийгизген. Б. з. 1-миң жылдыгынын 1-жа&shy;рымында Казакстан аймагында хунн ж-а түрк тилдүү уруулардын миграциясына байланыштуу түрктөштүрүү процесси жүргөн. Казактардын өзүнчө калк болуп калыптанышына 13-кылымда башталган моңгол чапкыны көп тоскоолдук кылган.<br>Чыңгызхан өлгөндөн кийин 13-кылымдын ортосунда казактар Алтын Ордо мамлекетине караган. 14-кылымдын аягы–15-кылымдын башында Алтын Ордо кулап, анын ордуна Ногой ордосу, Өзбек хандыгы орногон. 15–16-кылымдарда бирде өзбек, бирде казак аталып жүрүп, 15-кылымдын 50-жылдарынан «казак» деген этностук аталыш пайда болгон. 15-кылымдын 2-жарымында Казак хандыгы түзүлүп, казак элинин калыптануусу аяктаган. Казак эли үч жүздүккө бөлүнгөн. Улуу жүзгө (Жети-Суу) – сарүйсүн, дулат, каңды, албан, суан, жалайыр, чапырашты, очокту, ысты, сиргели уруулары; Орто жүзгө (Борбордук Казакстан) – аргын, найман, кыпчак, кереит, уак, коңурат уруулары; Кичүү жүзгө (Батыш Казакстан) – жети уруу (кердери, керейт, табын, тама, жагалмайлы, төлө, рама&shy;дан), али уулу (кара кезек, кара сакал, кете, төрт кара, шөмекей, шекти) ж-а бай уулу (адай, жаппас, алаш, байбакты, малкар, бериш, таз, эсентемир, тана, кызыл курт, шеркеш, ысык) ж. б. уруулары кирет. Казактар 19-кылымдын 60-жылда&shy;рында Россиянын курамына (1731-жылы Кичүү жүз, 1740-жылы Орто жүз ж-а Улуу жүз казактарынын жа&shy;рымы) кирген. Казактар мал чарба ж-а дыйканчылык м-н кесиптенишип, боз үй (түштүгүндө бийик, түндүгүндө жалпак чамгарактуу), таштан, ка&shy;мыштан же жыгачтан тургузулган боз үй сымал үйдө (шошала, тошала), ошондой эле жер төлөлөрдө жашашкан. Казактардын салттык кийими негизинен төө жүнүнөн, ошондой эле кой жүнү, кийиз ж-а бул&shy;гаарыдан даярдалган. Эркектер тик жакалуу көйнөк, багалеги кенен ыштан ж-а бешмант, чапан, башына топу, калпак, тебетей, тумак кийип, белине кур курчанган. Улгайган аялдар ак же күңүрт, жаштары ачык түстүү көйнөк кийип, башына кыздар шөкүлө, улгайгандары элечек кийишип, кооздуктарды тагынышкан. Тамак-ашы – негизинен дан, эт, сүт азыктары.
 [[Категория:3-том, 673-784 бб]]

vol3>KadyrM, 09:49, 4 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-04T09:49:39Z

← Мурунку нускасы	09:49, 4 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2025-07-04T04:06:35Z

1 версия

Жаңы барак

<b type='title'>КАЗАКТАР</b> – у л у т ,
Казакстан Респ-нын жерг. калкы. РФ, Өзбекстан,

[[File:КАЗАКТАР 196.png | thumb | none]]
Түркмөнстан, Кырг-н (42,6 миң киши), Украина, Тажикстан, о. эле Кытай, Моңголия, Түрки я, Иран, Афганстанда да жашашат. Жалпы саны 12 млн киши, а. и. Казакстанда 8 млн (2008). Казак тилинде сүйлөшөт. Ислам динин тутушат. 1925-ж. чейин К. кыргыз-кайсактар деп жаңылыш аталып келген. К-дын этностук негизине Казакстан ж-а О. Азия аймагында жашаган жерг. ж-а көчмөн уруулар (сак, усун, алан, түргөш, карлук, огуз, кыпчак, кидан, найман, керей ж. б.), о. эле моңголдор зор таасир тийгизген. Б. з. 1-миң жылдыгынын 1-жарымында Казакстан аймагында хунн ж-а түрк тилдүү уруулардын миграциясына байланыштуу түрктөштүрүү процесси жүргөн. К-дын өзүнчө калк болуп калыптанышына 13-к-да башталган моңгол чапкыны көп тоск оолдук кылган.<br>
Чыңгызхан өлгөндөн кийин 13-к-дын ортосунда К. Алтын Ордо мамлекетине караган. 14-к-дын аягы–15-к-дын башында Алтын Ордо кулап, анын ордуна Ногой ордосу, Өзбек хандыгы орногон. 15–16-к-да бирде өзбек, бирде казак аталып жүрүп, 15-к-дын 50-жылдарынан
«казак» деген этностук аталыш пайда болгон. 15-к-дын 2-жарымында Казак хандыгы түзүлүп, К. элинин калыптануусу аяктаган. Казак эли
үч жүздүккө бөлүнгөн. Улуу жүзгө (Жети-Суу) –
сарүйсүн, дулат, каңды, албан, суан, жалайыр,
чапырашты, очокту, ысты, сиргели уруулары; Орто жүзгө (Борб. Казакстан) – аргын, найман, кыпчак, кереит, уак, коңурат уруулары; Кичүү жүзгө (Батыш Казакстан) – жети уруу (кердери,

керейт, табын, тама, жагалмайлы, төлө, рамадан), али уулу (кара кезек, кара сакал, кете, төрт кара, шөмекей, шекти) ж-а бай уулу (адай, жаппас, алаш, байбакты, малкар, бериш, таз, эсентемир, тана, кызыл курт, шеркеш, ысык) ж. б. уруулары кирет. К. 19-к-дын 60-жылдарында Россиянын курамына (1731-ж. Кичүү жүз, 1740-ж. Орто жүз ж-а Улуу жүз К-ынын жарымы) кирген. К. мал чарба ж-а дыйканчылык м-н кесиптенишип, боз үй (түштүгүндө бийик, түндүгүндө жалпак чамгарактуу), таштан, камыштан же жыгачтан тургузулган боз үй сымал
үйдө (шошала, тошала), о. эле жер төлөлөрдө
жашашкан. К-дын салттык кийими негизинен төө жүнүнөн, о. эле кой жүнү, кийиз ж-а булгаарыдан даярдалган. Эркектер тик жакалуу көйнөк, багалеги кенен ыштан ж-а бешмант,
чапан, башына топу, калпак, тебетей, тумак кийип, белине кур курчанган. Улгайган аялдар ак же күңүрт, жаштары ачык түстүү көйнөк кийип, башына кыздар шөкүлө, улгайгандары элечек кийишип, кооздуктарды тагынышкан. Тамак-ашы – негизинен дан, эт, сүт азыктары.
[[Категория:3-том, 673-784 бб]]