ИНАЛ - Түзөтүүлөр тарыхы

Турганбаев Элебай, 07:26, 26 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-26T07:26:39Z

← Мурунку нускасы		07:26, 26 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИНА́Л</b> , ~~э н а л~~ – ават уруусундагы геноним. Айрым маалыматтар боюнча уруунун аталышы. Тувада 9–10-кылымдарга тиешелүү кыргыздар калтырган рун эстеликтеринде «ынал» деген сөз кездешет. Белгилүү тарыхчы Рашид ад-Дин кыргыздар жөнүндө маалымат бергенде, алардын падышасы «инал» деп аталарын белгилейт. Байыркы түрктөр ~~«инал» деген терминди~~ титул жана тактынын мураскору ~~катары колдонушкан~~. X–XI кылымдагы огуз-түркмөн коомунун социалдык-саясий баскычында ~~алар~~ жогорку орундардын бирин ээлеп турган. Соңку орто кылымга тиешелүү жазма маалыматтарда кыргыздар өз башчысын ~~инал~~ «инал» ~~(айрым учурларда «айнал», «инел» болуп окулушу мүмкүн)~~ деп ~~аташат~~, ал сөз ~~моңголдордогу~~ «каан», ~~тажиктердеги~~ «падшах» деген титул менен барабар экени айтылат. Л. Будагов да тоолук (Тянь-Шань, Памир) кыргыздарда бул термин ~~«падыша~~, ~~хан»~~ менен тектеш мааниде ~~колдонулганын эскерет~~. С. Е. Яхонтовдун пикиринде Кытай тарыхый ~~булактарында~~ бул титул «к-iê niet» түрүндө жолугуп, баш тамгасы үндүү болгондуктан ~~тыбышы~~ боюнча «инал» (inäl) деп окула турганы белгиленет. Анда ал энчилүү атка (Инэл-каган) байланыштуу эскерилген жана мааниси жагынан ~~«ажо»~~ деген сөзгө жакын деп чечмелеген. Мындай термин ~~«князь»~~ деген мааниде ~~Кавказда~~ жашаган айрым ~~этностордо~~ да кезигет. 1) энеси хан тегинен, атасы карапайым жерден чыккан, тектүү, жогорку даражалуу; 2) ~~энчилүү ат~~, ~~титул~~.		<b type='title'>ИНА́Л</b> (айрым учурларда «айнал», «инел» болуп окулушу мүмкүн) – [[байыркы түрктөр]]дө колдонулган титул жана тактынын мураскору. X–XI кылымдагы огуз-түркмөн коомунун социалдык-саясий баскычында «иналдар» жогорку орундардын бирин ээлеп турган. Соңку орто кылымга тиешелүү жазма маалыматтарда (кара: [[Рашид ад-Дин]]) кыргыздар өз башчысын да «инал» деп аташкан, ал сөз [[моңголдор]]догу «каан», [[тажиктер]]деги «падшах» деген титул менен барабар экени айтылат. [[Тыва]]да IX–X кылымдарга тиешелүү кыргыздар калтырган [[руна эстеликтери]]нде «ынал» деген сөз кездешет. Л. Будагов да тоолук ([[Тянь-Шань]], [[Памир]]) кыргыздарда бул [[термин]] «[[падыша]], [[хан]]» менен тектеш мааниде колдонулуп жүргөнүн көрсөтөт. С. Е. Яхонтовдун пикиринде [[Кытай тарыхый булактары]]нда бул титул «к-iê niet» түрүндө жолугуп, баш тамгасы үндүү болгондуктан [[тыбыш]]ы боюнча «инал» (inäl) деп окула турганы белгиленет. Анда ал энчилүү атка (Инэл-каган) байланыштуу эскерилген жана мааниси жагынан «[[ажо]]» деген сөзгө жакын деп чечмелеген. Мындай термин «[[князь]]» деген мааниде Түндүк [[Кавказ]]да жашаган айрым [[этнос]]тордо да кезигет. 1) энчилүү ат, титул энеси хан тегинен, 2) атасы карапайым жерден чыккан, тектүү, жогорку даражалуу; 3) [[ават]] уруусундагы геноним, .

	Ад.: Родословное древо тюрков. Сочинение Абуль-Гази, Хивинского хана. Перевод и предисловие Г. С. Саблукова. Казань, 1906; Яхонтов С. Е. Древнейшие упоминания названия «киргиз». //Советская этнография. 1970.		Ад.: Родословное древо тюрков. Сочинение Абуль-Гази, Хивинского хана. Перевод и предисловие Г. С. Саблукова. Казань, 1906; Яхонтов С. Е. Древнейшие упоминания названия «киргиз». //Советская этнография. 1970.
	[[Категория:3-том, 449-543 бб]]		[[Категория:3-том, 449-543 бб]]

Турганбаев Элебай, 05:46, 26 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-26T05:46:34Z

← Мурунку нускасы		05:46, 26 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИНА́Л</b> , э н а л – ават уруусундагы геноним. Айрым маалыматтар боюнча уруунун аталышы. Тувада 9–10-кылымдарга тиешелүү кыргыздар калтырган рун эстеликтеринде «ынал» деген сөз кездешет. Белгилүү тарыхчы Рашид ад-Дин кыргыздар жөнүндө маалымат бергенде, алардын падышасы «инал» деп аталарын белгилейт. ~~Ушундай эле маалымат Абу~~-л-~~Гази Бахадур хандын эмгегинде~~ да ~~айтылат~~. ~~Махмуд Кашгари иналга төмөнкүдөй аныктама берет:~~ 1) энеси хан тегинен, атасы карапайым жерден чыккан, тектүү, жогорку даражалуу; 2) энчилүү ат, титул.		<b type='title'>ИНА́Л</b> , э н а л – ават уруусундагы геноним. Айрым маалыматтар боюнча уруунун аталышы. Тувада 9–10-кылымдарга тиешелүү кыргыздар калтырган рун эстеликтеринде «ынал» деген сөз кездешет. Белгилүү тарыхчы Рашид ад-Дин кыргыздар жөнүндө маалымат бергенде, алардын падышасы «инал» деп аталарын белгилейт. Байыркы түрктөр «инал» деген терминди титул жана тактынын мураскору катары колдонушкан. X–XI кылымдагы огуз-түркмөн коомунун социалдык-саясий баскычында алар жогорку орундардын бирин ээлеп турган. Соңку орто кылымга тиешелүү жазма маалыматтарда кыргыздар өз башчысын инал «инал» (айрым учурларда «айнал», «инел» болуп окулушу мүмкүн) деп аташат, ал сөз моңголдордогу «каан», тажиктердеги «падшах» деген титул менен барабар экени айтылат. Л. Будагов да тоолук (Тянь-Шань, Памир) кыргыздарда бул термин «падыша, хан» менен тектеш мааниде колдонулганын эскерет. С. Е. Яхонтовдун пикиринде Кытай тарыхый булактарында бул титул «к-iê niet» түрүндө жолугуп, баш тамгасы үндүү болгондуктан тыбышы боюнча «инал» (inäl) деп окула турганы белгиленет. Анда ал энчилүү атка (Инэл-каган) байланыштуу эскерилген жана мааниси жагынан «ажо» деген сөзгө жакын деп чечмелеген. Мындай термин «князь» деген мааниде Кавказда жашаган айрым этностордо да кезигет. 1) энеси хан тегинен, атасы карапайым жерден чыккан, тектүү, жогорку даражалуу; 2) энчилүү ат, титул.

			Ад.: Родословное древо тюрков. Сочинение Абуль-Гази, Хивинского хана. Перевод и предисловие Г. С. Саблукова. Казань, 1906; Яхонтов С. Е. Древнейшие упоминания названия «киргиз». //Советская этнография. 1970.
	[[Категория:3-том, 449-543 бб]]		[[Категория:3-том, 449-543 бб]]

Temirkan, 08:00, 20 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-20T08:00:17Z

← Мурунку нускасы		08:00, 20 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИНА́Л</b> , э н а л – ават уруусундагы геноним. Айрым маалыматтар ~~б-ча~~ уруунун аталышы. Тувада 9–10-~~к-га~~ тиешелүү кыргыздар калтырган рун эстеликтеринде «ынал» деген сөз кездешет. Белгилүү тарыхчы Рашид ад-Дин кыргыздар ~~ж-дө~~ маалымат бергенде, алардын падышасы «инал» деп аталарын белгилейт. Ушундай эле маалымат Абу-л-Гази Бахадур хандын эмгегинде да айтылат. Махмуд Кашгари ~~И-га~~ төмөнкүдөй аныктама берет: 1) энеси хан тегинен, атасы карапайым жерден чыккан, тектүү, жогорку даражалуу; 2) энчилүү ат, титул.		<b type='title'>ИНА́Л</b> , э н а л – ават уруусундагы геноним. Айрым маалыматтар боюнча уруунун аталышы. Тувада 9–10-кылымдарга тиешелүү кыргыздар калтырган рун эстеликтеринде «ынал» деген сөз кездешет. Белгилүү тарыхчы Рашид ад-Дин кыргыздар жөнүндө маалымат бергенде, алардын падышасы «инал» деп аталарын белгилейт. Ушундай эле маалымат Абу-л-Гази Бахадур хандын эмгегинде да айтылат. Махмуд Кашгари иналга төмөнкүдөй аныктама берет: 1) энеси хан тегинен, атасы карапайым жерден чыккан, тектүү, жогорку даражалуу; 2) энчилүү ат, титул.
	[[Категория:3-том, 449-543 бб]]		[[Категория:3-том, 449-543 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-05-06T16:48:34Z

1 версия

← Мурунку нускасы	16:48, 6 Май (Бугу) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol3>KadyrM, 10:36, 6 Май (Бугу) 2025 карата

2025-05-06T10:36:46Z

Жаңы барак

<b type='title'>ИНА́Л</b> , э н а л – ават уруусундагы геноним. Айрым маалыматтар б-ча уруунун аталышы. Тувада 9–10-к-га тиешелүү кыргыздар калтырган рун эстеликтеринде «ынал» деген сөз кездешет. Белгилүү тарыхчы Рашид ад-Дин кыргыздар ж-дө маалымат бергенде, алардын падышасы «инал» деп аталарын белгилейт. Ушундай эле маалымат Абу-л-Гази Бахадур хандын эмгегинде да айтылат. Махмуд Кашгари И-га төмөнкүдөй аныктама берет: 1) энеси хан тегинен, атасы карапайым жерден чыккан, тектүү, жогорку даражалуу; 2) энчилүү ат, титул.
[[Категория:3-том, 449-543 бб]]