https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D0%9C%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%9C 2026-05-02T14:36:24Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%9C%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%9C&diff=30207&oldid=prev 2025-08-20T03:35:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:35, 20 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;ИМПЕРИАЛИ&amp;#769;ЗМ&lt;/b&gt; (лат. imperium – бийлик, үс&amp;shy;төмдүк) – саясий же <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>жактан өз көзөмө&amp;shy;лүнө алуу үчүн кандайдыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. </del>тарабынан жүр&amp;shy;гүзүлгөн саясатты туюнткан түшүнүк. Мунун не&amp;shy;гизинде өнүккөн алдыңкы өлкөлөр башка ай&amp;shy;макты басып алып, аларды колонияга айлан&amp;shy;тышкан. Бул термин 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>2-жарымынан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англ. </del>экономист Ж. Гобсондун «Империализм» (1902) ж-а В. И. Лениндин «Империализм – ка&amp;shy;питализмдин эң жогорку баскычы» аттуу эм&amp;shy;гектеринен кийин кеңири таралган. Марксизм&amp;shy;де [О. Бауэр (Австрия), Р. Гильфердинг, Р. Люк&amp;shy;сембург (Германия), В. И. Ленин, Н. И. Буха&amp;shy;рин (Россия) ж. б-дын эмгектеринде] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>өнүк&amp;shy;көн капитализм – монополисттик капитализм&amp;shy;дин эң жогорку баскычы катары көрсөтүлөт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И-ге </del>алгач <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ил. </del>талдоо жүргүзгөн В. Ленин бол&amp;shy;гон ж-а ал анын негизги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>белгилерин мын&amp;shy;дайча аныктаган: 1) өндүрүш м-н капиталды концентрациялоо эң жогорку баскычка жеткенде ал чарбалык турмушта чечүүчү роль ойногон мо&amp;shy;нополияларды пайда кылат; 2) банк капиталы ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ө. ж. </del>капиталы кошулуп, финансы капи&amp;shy;талын же финансы олигархиясын түзөт; 3) то&amp;shy;варды чыгарууга караганда капиталды чет өл&amp;shy;көгө чыгаруу өзгөчө мааниге ээ болот; 4) дүйнөнү бөлүп алуу үчүн эл аралык монополисттик ка&amp;shy;питализмдин союздары түзүлөт; 5) ири капита&amp;shy;листтик державалардын ортосунда дүйнөнү ай&amp;shy;мактык жактан бөлүштүрүү аяктайт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>белгилүү</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;ИМПЕРИАЛИ&amp;#769;ЗМ&lt;/b&gt; (лат. imperium – бийлик, үс&amp;shy;төмдүк) – саясий же <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>жактан өз көзөмө&amp;shy;лүнө алуу үчүн кандайдыр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекет </ins>тарабынан жүр&amp;shy;гүзүлгөн саясатты туюнткан түшүнүк. Мунун не&amp;shy;гизинде өнүккөн алдыңкы өлкөлөр башка ай&amp;shy;макты басып алып, аларды колонияга айлан&amp;shy;тышкан. Бул термин 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>2-жарымынан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англиялык </ins>экономист Ж. Гобсондун «Империализм» (1902) ж-а В. И. Лениндин «Империализм – ка&amp;shy;питализмдин эң жогорку баскычы» аттуу эм&amp;shy;гектеринен кийин кеңири таралган. Марксизм&amp;shy;де [О. Бауэр (Австрия), Р. Гильфердинг, Р. Люк&amp;shy;сембург (Германия), В. И. Ленин, Н. И. Буха&amp;shy;рин (Россия) ж. б-дын эмгектеринде] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">империализм </ins>өнүк&amp;shy;көн капитализм – монополисттик капитализм&amp;shy;дин эң жогорку баскычы катары көрсөтүлөт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Империализмге </ins>алгач <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">илимий </ins>талдоо жүргүзгөн В. Ленин бол&amp;shy;гон ж-а ал анын негизги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>белгилерин мын&amp;shy;дайча аныктаган: 1) өндүрүш м-н капиталды концентрациялоо эң жогорку баскычка жеткенде ал чарбалык турмушта чечүүчү роль ойногон мо&amp;shy;нополияларды пайда кылат; 2) банк капиталы ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өнөр жай </ins>капиталы кошулуп, финансы капи&amp;shy;талын же финансы олигархиясын түзөт; 3) то&amp;shy;варды чыгарууга караганда капиталды чет өл&amp;shy;көгө чыгаруу өзгөчө мааниге ээ болот; 4) дүйнөнү бөлүп алуу үчүн эл аралык монополисттик ка&amp;shy;питализмдин союздары түзүлөт; 5) ири капита&amp;shy;листтик державалардын ортосунда дүйнөнү ай&amp;shy;мактык жактан бөлүштүрүү аяктайт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Империализм </ins>белгилүү бир тарыхый баскычка тиешелүү болуп, өз учу&amp;shy;рунда Грекия, Рим, Осмон империясы, Испа&amp;shy;ния, Улуу Британия сыяктуу алдыңкы мамле&amp;shy;кеттер башка элдерге үстөмдүк кылып, империа&amp;shy;листтик башкаруунун түрлөрүн жараткан. Ин&amp;shy;дустриялык жактан өнүккөн мамлекеттер жүргүзгөн экспансиялык мезгил (1880-жылдан 1-дүйнөлүк согушка чейин) «классикалык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">империализм» </ins>деп аталат. 2-дүйнөлүк согуштан кийин ылдам өнүгө баштаган мамлекеттердин (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисалы</ins>, АКШ м-н мурдагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Советтер </ins>Союзу) жаңыдан өнүгүп жат&amp;shy;кан мамлекеттерге карата жүргүзгөн саясатын «неоимпериализм» деп аташат. 1953-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Ж. Гэл&amp;shy;лэжер м-н Р. Робинсон «Эркин соода империа&amp;shy;лизми» аттуу чакан макаласында өнүккөн мам&amp;shy;лекеттер өзүнөн алсыз мамлекеттерди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>кара&amp;shy;жаттардын жардамы м-н кыйыр көзөмөлдөйт деген маанини туюнткан «формалдуу эмес <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">империализм» </ins>терминин киргизишкен. Формалдуу эмес <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">империализм жөнүндө </ins>бүгүнкү күнгө чейин көптөгөн талаш-тартыш&amp;shy;тар жүрүп, ар түрдүү көз караштар айтылат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Империализмдин </ins>маанисин саясий ж-а аймактык жактан үстөмдүк кылуу деген түшүнүк м-н чектөөнү туу&amp;shy;ра көрүшкөн изилдөөчүлөр тарабынан анык, так эместиги сынга алынып келет.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>бир тарыхый баскычка тиешелүү болуп, өз учу&amp;shy;рунда Грекия, Рим, Осмон империясы, Испа&amp;shy;ния, Улуу Британия сыяктуу алдыңкы мамле&amp;shy;кеттер башка элдерге үстөмдүк кылып, империа&amp;shy;листтик башкаруунун түрлөрүн жараткан. Ин&amp;shy;дустриялык жактан өнүккөн мамлекеттер жүргүзгөн экспансиялык мезгил (1880-жылдан 1-дүйнөлүк согушка чейин) «классикалык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И.» </del>деп аталат. 2-дүйнөлүк согуштан кийин ылдам</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>өнүгө баштаган мамлекеттердин (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мис.</del>, АКШ м-н мурдагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сов. </del>Союзу) жаңыдан өнүгүп жат&amp;shy;кан мамлекеттерге карата жүргүзгөн саясатын</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«неоимпериализм» деп аташат. 1953-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Ж. Гэл&amp;shy;лэжер м-н Р. Робинсон «Эркин соода империа&amp;shy;лизми» аттуу чакан макаласында өнүккөн мам&amp;shy;лекеттер өзүнөн алсыз мамлекеттерди <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>кара&amp;shy;жаттардын жардамы м-н кыйыр көзөмөлдөйт деген маанини туюнткан «формалдуу эмес <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И.» </del>терминин киргизишкен. Формалдуу эмес <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. ж-дө </del>бүгүнкү күнгө чейин көптөгөн талаш-тартыш&amp;shy;тар жүрүп, ар түрдүү көз караштар айтылат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И-дин </del>маанисин саясий ж-а аймактык жактан</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>үстөмдүк кылуу деген түшүнүк м-н чектөөнү туу&amp;shy;ра көрүшкөн изилдөөчүлөр тарабынан анык, так эместиги сынга алынып келет.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 449-543 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 449-543 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%9C%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%9C&diff=25071&oldid=prev 2025-05-06T16:48:34Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:48, 6 Май (Бугу) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%9C%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%97%D0%9C&diff=25070&oldid=prev 2025-05-06T10:36:46Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;ИМПЕРИАЛИ&amp;#769;ЗМ&lt;/b&gt; (лат. imperium – бийлик, үс&amp;shy;төмдүк) – саясий же экон. жактан өз көзөмө&amp;shy;лүнө алуу үчүн кандайдыр мамл. тарабынан жүр&amp;shy;гүзүлгөн саясатты туюнткан түшүнүк. Мунун не&amp;shy;гизинде өнүккөн алдыңкы өлкөлөр башка ай&amp;shy;макты басып алып, аларды колонияга айлан&amp;shy;тышкан. Бул термин 19-к-дын 2-жарымынан англ. экономист Ж. Гобсондун «Империализм» (1902) ж-а В. И. Лениндин «Империализм – ка&amp;shy;питализмдин эң жогорку баскычы» аттуу эм&amp;shy;гектеринен кийин кеңири таралган. Марксизм&amp;shy;де [О. Бауэр (Австрия), Р. Гильфердинг, Р. Люк&amp;shy;сембург (Германия), В. И. Ленин, Н. И. Буха&amp;shy;рин (Россия) ж. б-дын эмгектеринде] И. өнүк&amp;shy;көн капитализм – монополисттик капитализм&amp;shy;дин эң жогорку баскычы катары көрсөтүлөт. И-ге алгач ил. талдоо жүргүзгөн В. Ленин бол&amp;shy;гон ж-а ал анын негизги экон. белгилерин мын&amp;shy;дайча аныктаган: 1) өндүрүш м-н капиталды концентрациялоо эң жогорку баскычка жеткенде ал чарбалык турмушта чечүүчү роль ойногон мо&amp;shy;нополияларды пайда кылат; 2) банк капиталы ж-а ө. ж. капиталы кошулуп, финансы капи&amp;shy;талын же финансы олигархиясын түзөт; 3) то&amp;shy;варды чыгарууга караганда капиталды чет өл&amp;shy;көгө чыгаруу өзгөчө мааниге ээ болот; 4) дүйнөнү бөлүп алуу үчүн эл аралык монополисттик ка&amp;shy;питализмдин союздары түзүлөт; 5) ири капита&amp;shy;листтик державалардын ортосунда дүйнөнү ай&amp;shy;мактык жактан бөлүштүрүү аяктайт. И. белгилүү<br /> <br /> <br /> бир тарыхый баскычка тиешелүү болуп, өз учу&amp;shy;рунда Грекия, Рим, Осмон империясы, Испа&amp;shy;ния, Улуу Британия сыяктуу алдыңкы мамле&amp;shy;кеттер башка элдерге үстөмдүк кылып, империа&amp;shy;листтик башкаруунун түрлөрүн жараткан. Ин&amp;shy;дустриялык жактан өнүккөн мамлекеттер жүргүзгөн экспансиялык мезгил (1880-жылдан 1-дүйнөлүк согушка чейин) «классикалык И.» деп аталат. 2-дүйнөлүк согуштан кийин ылдам<br /> өнүгө баштаган мамлекеттердин (мис., АКШ м-н мурдагы Сов. Союзу) жаңыдан өнүгүп жат&amp;shy;кан мамлекеттерге карата жүргүзгөн саясатын<br /> «неоимпериализм» деп аташат. 1953-ж. Ж. Гэл&amp;shy;лэжер м-н Р. Робинсон «Эркин соода империа&amp;shy;лизми» аттуу чакан макаласында өнүккөн мам&amp;shy;лекеттер өзүнөн алсыз мамлекеттерди экон. кара&amp;shy;жаттардын жардамы м-н кыйыр көзөмөлдөйт деген маанини туюнткан «формалдуу эмес И.» терминин киргизишкен. Формалдуу эмес И. ж-дө бүгүнкү күнгө чейин көптөгөн талаш-тартыш&amp;shy;тар жүрүп, ар түрдүү көз караштар айтылат. И-дин маанисин саясий ж-а аймактык жактан<br /> үстөмдүк кылуу деген түшүнүк м-н чектөөнү туу&amp;shy;ра көрүшкөн изилдөөчүлөр тарабынан анык, так эместиги сынга алынып келет.<br /> [[Категория:3-том, 449-543 бб]]<br /> </div>

vol3>KadyrM