https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D0%97%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%AF
ИЗОМЕРИЯ - Түзөтүүлөр тарыхы
2026-05-02T21:13:03Z
Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы
MediaWiki 1.40.0
https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%97%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=30034&oldid=prev
Temirkan, 03:58, 14 Август (Баш оона) 2025 карата
2025-08-14T03:58:09Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:58, 14 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>ИЗОМЕРИ&#769;Я</b> (<i>изо</i>... ж-а гр. mtros – бөлүк,</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>ИЗОМЕРИ&#769;Я</b> (<i>изо</i>... ж-а гр. mtros – бөлүк, үлүш) – заттардын курамы ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">молекулалык </ins>массасы бирдей болуп, түзүлүшү же атомдорунун мейкин&shy;дикте жайгашуусу ж-а ага байланыштуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">химиялык </ins>касиеттеринин ар башка болуу кубулушу. 1823-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>немис химиги Ю. Либих ачып, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«изомерия» </ins>терминин 1830-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Й. Берцелиус сунуш кылган. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>60-жылдарында А. М. <i>Бутлеров</i> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">химиялык </ins>түзүлүш теориясында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">изомерия </ins>кубулушун толук түшүндүргөн. Ал структуралык ж-а мейкиндик&shy;тик болуп бөлүнөт. С т р у к т у р а л ы к <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">изомерияга </ins>бутандын (С<sub>4</sub>Н<sub>10</sub>) эки: n-бутан СН<sub>3</sub>–СН<sub>2</sub>–СН<sub>2</sub>–СН<sub>3</sub> ж-а изобутан СН –СН–СН ; пентандын (С Н ) үч 3 3 ⏐ СН<sub>3</sub> 5 12 изомери: n-пентан СН<sub>3</sub>–СН<sub>2</sub>– СН<sub>2 </sub>– СН<sub>2</sub>– СН<sub>3</sub>, изопентан СН<sub>3 </sub>– СН – СН<sub>2 </sub>– СН<sub>3 </sub>ж-а неопентан ⏐ СН<sub>3</sub> СН<sub>3</sub> ⏐ СН<sub>3 </sub>– С – СН<sub>3 </sub>мисал болот. Көмүртектин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чынжырындагы </ins>функциялык топтордун ж-а көп байланыштын жайгашышына жараша да изо&shy;мер пайда болот, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисалы</ins>, пропанол-1 СН<sub>3 </sub>– СН<sub>2</sub>– –СН<sub>2</sub>ОН ж-а пропанол-тен-1 СН<sub>2</sub>– СН– СН<sub>2</sub>–СН<sub>3 </sub>ж-а бутен-2 СН<sub>3</sub>– СН–</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>үлүш) – заттардын курамы ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мол. </del>массасы</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>– СН–СН<sub>3 </sub>ж. б. М е й к и н д и к <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">изомериясы </ins>оптика&shy;лык ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геометриялык </ins>(цис-, транс-) болуп бөлүнөт. О п&shy;т и к а л ы к <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">изомерия </ins>молекулада асимметриялуу көмүртек атому бар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">органикалык </ins>заттарда кездешет. Мындай молекулалар полярланган жарыктын тегиздигин буруу касиетине ээ. Көмүртектин асимметриялуу бир атому бар молекула мейкин&shy;дикте 2 изомерди (L-форма ж-а D-форма) пай&shy;да кылат. Буга сүт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кислотасы </ins>СН <sup>*</sup>СН(ОН) СООН м-н белгиленген). Мында изомерлердин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">химиялык </ins>касиеттери окшош болуп, полярлан&shy;ган жарыктын тегиздигин солго ж-а оңго бу&shy;руп, бири бирине күзгүдөн чагылгандай крис&shy;таллданат. Г е о м е т р и я л ы к <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">изомерия </ins>кош байланыштуу циклдүү бирикмелерде кездешет. Алардын молекулаларындагы функциялык топ&shy;тор мейкиндикте ар түрдүү багытта жайгашат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, 2 негиздүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кислотанын </ins>НООС– СН = СН–СООН эки <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геометриялык </ins>изомери (цис-, трансформалары) бар: малеин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кислотасы </ins>фумар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кислотасы</ins>: Н С – СООН НООС – С – Н</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>бирдей болуп, түзүлүшү же атомдорунун мейкин&shy;дикте жайгашуусу ж-а ага байланыштуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ.</del>- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хим. </del>касиеттеринин ар башка болуу кубулушу. 1823-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>немис химиги Ю. Либих ачып, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«И.» </del>терминин 1830-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Й. Берцелиус сунуш кылган. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>60-жылдарында А. М. <i>Бутлеров</i> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хим. </del>түзүлүш теориясында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>кубулушун толук түшүндүргөн. Ал структуралык ж-а мейкиндик&shy;тик болуп бөлүнөт. С т р у к т у р а л ы к <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И-га </del>бутандын (С<sub>4</sub>Н<sub>10</sub>) эки: n-бутан СН<sub>3</sub>–СН<sub>2</sub>–СН<sub>2</sub>–СН<sub>3</sub></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>С – СООН Н – С – СООН Н цисформасы, трансформасы.<br><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Геометриялык </ins>изомерлердин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">химиялык </ins>касиеттерин&shy;де чоң айырма бар, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисалы</ins>, малеин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кислотасы </ins>суунун молекуласын бөлүп чыгарып, ангидрид пайда кылса, фумар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кислотасы </ins>ангидрид бербейт.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж-а изобутан СН –СН–СН ; пентандын (С Н</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>) үч</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3 3</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>⏐</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>СН<sub>3</sub></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5 12</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>изомери: n-пентан СН<sub>3</sub>–СН<sub>2</sub>– СН<sub>2 </sub>– СН<sub>2</sub>– СН<sub>3</sub>,</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>изопентан СН<sub>3 </sub>– СН – СН<sub>2 </sub>– СН<sub>3 </sub>ж-а неопентан</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>⏐</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>СН<sub>3</sub></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>СН<sub>3</sub></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>⏐</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>СН<sub>3 </sub>– С – СН<sub>3 </sub>мисал болот. Көмүртектин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чын-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">⏐</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">СН<sub>3</sub></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жырындагы </del>функциялык топтордун ж-а көп</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>байланыштын жайгашышына жараша да изо&shy;мер пайда болот, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мис.</del>, пропанол-1 СН<sub>3 </sub>– СН<sub>2</sub>–</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>–СН<sub>2</sub>ОН ж-а пропанол-тен-1 СН<sub>2</sub>– СН– СН<sub>2</sub>–СН<sub>3 </sub>ж-а бутен-2 СН<sub>3</sub>– СН–</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>– СН–СН<sub>3 </sub>ж. б. М е й к и н д и к <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И-сы </del>оптика&shy;лык ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геом. </del>(цис-, транс-) болуп бөлүнөт. О п&shy;т и к а л ы к <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>молекулада асимметриялуу көмүртек атому бар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орг. </del>заттарда кездешет. Мындай молекулалар полярланган жарыктын тегиздигин буруу касиетине ээ. Көмүртектин асимметриялуу бир атому бар молекула мейкин&shy;дикте 2 изомерди (L-форма ж-а D-форма) пай&shy;да кылат. Буга сүт <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-тасы </del>СН <sup>*</sup>СН(ОН) СООН</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>м-н белгиленген). Мында изомерлердин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хим. </del>касиеттери окшош болуп, полярлан&shy;ган жарыктын тегиздигин солго ж-а оңго бу&shy;руп, бири бирине күзгүдөн чагылгандай крис&shy;таллданат. Г е о м е т р и я л ы к <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>кош байланыштуу циклдүү бирикмелерде кездешет. Алардын молекулаларындагы функциялык топ&shy;тор мейкиндикте ар түрдүү багытта жайгашат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, 2 негиздүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-танын </del>НООС– СН = СН–СООН эки <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геом. </del>изомери (цис-, трансформалары) бар:</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>малеин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-тасы </del>фумар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-тасы</del>: Н</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>С – СООН НООС – С – Н</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>С – СООН Н – С – СООН Н</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>цисформасы, трансформасы.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Геом. </del>изомерлердин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хим. </del>касиеттерин&shy;де чоң айырма бар, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мис.</del>, малеин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-тасы </del>суунун молекуласын бөлүп чыгарып, ангидрид пайда кылса, фумар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-тасы </del>ангидрид бербейт.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: <i>Потапов В. М.</i> Стереохимия. М., 1988; <i>Ады<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</del></i></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: <i>Потапов В. М.</i> Стереохимия. М., 1988; <i>Ады</i><i>лов С. А., Асанов Ү. А.</i> Органикалык химия кур&shy;су. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><i>лов С. А., Асанов Ү. А.</i> Органикалык химия кур&shy;су. Б., 2003.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисал болот (асимметриялуу</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атом жылдызча</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 449-543 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 449-543 бб]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Temirkan
https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%97%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=24815&oldid=prev
Kadyrm: 1 версия
2025-05-06T16:48:28Z
<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:48, 6 Май (Бугу) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>
Kadyrm
https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%97%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=24814&oldid=prev
vol3>KadyrM, 10:36, 6 Май (Бугу) 2025 карата
2025-05-06T10:36:46Z
<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>ИЗОМЕРИ&#769;Я</b> (<i>изо</i>... ж-а гр. mtros – бөлүк,<br />
үлүш) – заттардын курамы ж-а мол. массасы<br />
бирдей болуп, түзүлүшү же атомдорунун мейкин&shy;дикте жайгашуусу ж-а ага байланыштуу физ.- хим. касиеттеринин ар башка болуу кубулушу. 1823-ж. немис химиги Ю. Либих ачып, «И.» терминин 1830-ж. Й. Берцелиус сунуш кылган. 19-к-дын 60-жылдарында А. М. <i>Бутлеров</i> хим. түзүлүш теориясында И. кубулушун толук түшүндүргөн. Ал структуралык ж-а мейкиндик&shy;тик болуп бөлүнөт. С т р у к т у р а л ы к И-га бутандын (С<sub>4</sub>Н<sub>10</sub>) эки: n-бутан СН<sub>3</sub>–СН<sub>2</sub>–СН<sub>2</sub>–СН<sub>3</sub><br />
ж-а изобутан СН –СН–СН ; пентандын (С Н<br />
) үч<br />
3 3<br />
⏐<br />
СН<sub>3</sub><br />
5 12<br />
изомери: n-пентан СН<sub>3</sub>–СН<sub>2</sub>– СН<sub>2 </sub>– СН<sub>2</sub>– СН<sub>3</sub>,<br />
изопентан СН<sub>3 </sub>– СН – СН<sub>2 </sub>– СН<sub>3 </sub>ж-а неопентан<br />
⏐<br />
СН<sub>3</sub><br />
СН<sub>3</sub><br />
⏐<br />
СН<sub>3 </sub>– С – СН<sub>3 </sub>мисал болот. Көмүртектин чын-<br />
⏐<br />
СН<sub>3</sub><br />
жырындагы функциялык топтордун ж-а көп<br />
байланыштын жайгашышына жараша да изо&shy;мер пайда болот, мис., пропанол-1 СН<sub>3 </sub>– СН<sub>2</sub>–<br />
–СН<sub>2</sub>ОН ж-а пропанол-тен-1 СН<sub>2</sub>– СН– СН<sub>2</sub>–СН<sub>3 </sub>ж-а бутен-2 СН<sub>3</sub>– СН–<br />
– СН–СН<sub>3 </sub>ж. б. М е й к и н д и к И-сы оптика&shy;лык ж-а геом. (цис-, транс-) болуп бөлүнөт. О п&shy;т и к а л ы к И. молекулада асимметриялуу көмүртек атому бар орг. заттарда кездешет. Мындай молекулалар полярланган жарыктын тегиздигин буруу касиетине ээ. Көмүртектин асимметриялуу бир атому бар молекула мейкин&shy;дикте 2 изомерди (L-форма ж-а D-форма) пай&shy;да кылат. Буга сүт к-тасы СН <sup>*</sup>СН(ОН) СООН<br />
м-н белгиленген). Мында изомерлердин физ. ж-а хим. касиеттери окшош болуп, полярлан&shy;ган жарыктын тегиздигин солго ж-а оңго бу&shy;руп, бири бирине күзгүдөн чагылгандай крис&shy;таллданат. Г е о м е т р и я л ы к И. кош байланыштуу циклдүү бирикмелерде кездешет. Алардын молекулаларындагы функциялык топ&shy;тор мейкиндикте ар түрдүү багытта жайгашат. Мис., 2 негиздүү к-танын НООС– СН = СН–СООН эки геом. изомери (цис-, трансформалары) бар:<br />
малеин к-тасы фумар к-тасы: Н<br />
С – СООН НООС – С – Н<br />
С – СООН Н – С – СООН Н<br />
цисформасы, трансформасы.<br />
<br>Геом. изомерлердин физ. ж-а хим. касиеттерин&shy;де чоң айырма бар, мис., малеин к-тасы суунун молекуласын бөлүп чыгарып, ангидрид пайда кылса, фумар к-тасы ангидрид бербейт.<br />
<br />
<br />
Ад.: <i>Потапов В. М.</i> Стереохимия. М., 1988; <i>Ады-</i><br />
<i>лов С. А., Асанов Ү. А.</i> Органикалык химия кур&shy;су. Б., 2003.<br />
мисал болот (асимметриялуу<br />
3<br />
атом жылдызча<br />
<br />
<br />
<br />
[[Категория:3-том, 449-543 бб]]<br />
</div>
vol3>KadyrM