ЖЕТИ-ШААР (мамлекет) - Түзөтүүлөр тарыхы

Турганбаев Элебай, 03:03, 25 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-25T03:03:13Z

← Мурунку нускасы		03:03, 25 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ЖЕТИ-ШААР</b> – ~~1864–77~~-жылдарда Чыгыш Түркстандагы мусулман мамлекети. 1864-жылы 7-июнга караган түнү ~~<i>~~Куча~~</i>~~ шаарында кытай эзүүсүнө каршы дунган, уйгурлардын (к. <i>~~Дунган көтөрүлүшү~~, ~~Дунган хандыгы~~</i>) кезектеги көтөрүлүшү ~~башталып, аны~~ Чыгыш Түркстандын башка шаарлары да колдоп ~~чыгышкан~~. ~~Негизги ролду~~ ислам дини ойноп, кучалык көтөрүлүшчүлөр «Канкожо» («Хан-кожо») деген ат ~~м-н~~ кара тоолук сопулардын (~~к. <i>~~Исхакийа тарикаты~~</i>~~) өкүлү Рашид-ад-динди хан жарыялашкан, бирок Кашкар, Жаркен (Жаркент), Котон (Хотан) шаарларынын көтөрүлүшчүлөрү аны хан деп таануудан баш тартышкан. Натыйжада, Канкожо өзүнүн туусу алдында жыйылган бир нече жүз колду иниси Искак кожого башкартып, чыгышка аттандырган. Искактын колу адегенде императордун 300 араба ок-дары, 470 замбиреги м-н 24000 аскерин, кийин 10 000 аскерден турган экинчи колун талкалап, Кара-Шаар, Турпанды, 1866-жылы 5-майда Комулду (Хами), ал эми батышка аттандырган колу Бай, Жам, Ак-Суу, Үч-Турпанды алган. Көп өтпөй Үч-Турпанда буларга каршы жергиликтүү бийлер Мухаммед казы, Молдо Эмин шайык ж. б. башчылык кылган көтөрүлүш башталып, аларга кыргыздар да кошулган. Бирок көтөрүлүшчүлөр тез эле жеңилип, аман калгандардын көбү Иле тарапка ~~ж-а~~ Кашкардын бийи Сыдыкбектин алдына качышкан. Чыгыш Түркстандагы Сыдыкбек башкарган Кашкар ~~ж-а~~ Убайдулланын кол алдындагы Котон шаарынан башкасы Канкожонун колуна өткөн соң, Сыдыкбек Кокон ~~хандыгында~~ Цин өкмөтүнөн жашырынып жүргөн актоолук (к. <i>~~«Ышкиййа~~ та~~рикаты»~~) ~~Жааңгер кожонун~~</i> тукуму Бузурук кожону Кашкарга чакыртып, бийлигин өткөрүп берген (1864). Бузурук кожо ~~<i>~~Йакуб ~~бекти</i>~~ баатыр башы кызматына дайындаган. 1867-жылы июлда ~~Жаркен ж-а~~ Кучанын алдындагы салгылашууда кара тоолук сопулар жеңилүүгө дуушар болгон. Көп узабай Йакуб бек бийликти тартып алып, согушсуз Котон шаарын ээлеп, Убайдулланы өлүм жазасына буюруп, Бузурук кожону күчкө салып ~~Мекеге~~ зыяратка жөнөткөн. Натыйжада Чыгыш Түркстанда Йакуб бек башында турган Кашкар, Жаркен, Котон, Куча, Ак-Суу, Кара-Шаар, Турпанды кучагына алган Жети-Шаар мамлекети түзүлгөн. 1877-жылы Цин ~~империясынын~~ аскери Чыгыш Түркстанга кириши ~~м-н~~ Жети-Шаар өз жашоосун токтоткон.		<b type='title'>ЖЕТИ-ШААР</b> – 1864–1877-жылдарда [[Чыгыш Түркстан\|Чыгыш Түркстан]]дагы мусулман мамлекети. Жети-Шаар мамлекетинин түзүлүшүнө 1864-жылы 7-июнга караган түнү Куча шаарында кытай эзүүсүнө каршы башталган дунган, уйгурлардын (кара: [[Дунган көтөрүлүшү]]<i>,</i> [[Дунган хандыгы]]) кезектеги көтөрүлүшү себеп болгон. Ал көтөрүлүштү Чыгыш Түркстандын башка шаарлары да колдоп, тез эле башка шаарларга жайыла баштаган. Көтөрүлүштүн негизги ролун [[ислам]] дини ойноп, кучалык көтөрүлүшчүлөр «Канкожо» («Хан-кожо») деген ат менен кара тоолук сопулардын (кара: [[Исхакийа тарикаты]]) өкүлү Рашид-ад-динди хан жарыялашкан, бирок Кашкар, Жаркен (Жаркент), Котон (Хотан) шаарларынын көтөрүлүшчүлөрү аны хан деп таануудан баш тартышкан. Натыйжада, Канкожо өзүнүн туусу алдында жыйылган бир нече жүз колду иниси Искак кожого башкартып, чыгышка аттандырган. Искактын колу адегенде императордун 300 араба ок-дары, 470 замбиреги м-н 24000 аскерин, кийин 10 000 аскерден турган экинчи колун талкалап, Кара-Шаар, Турпанды, 1866-жылы 5-майда Комулду (Хами), ал эми батышка аттандырган колу Бай, Жам, Ак-Суу, Үч-Турпанды алган. Көп өтпөй Үч-Турпанда буларга каршы жергиликтүү бийлер Мухаммед казы, Молдо Эмин шайык ж. б. башчылык кылган көтөрүлүш башталып, аларга кыргыздар да кошулган. Бирок көтөрүлүшчүлөр тез эле жеңилип, аман калгандардын көбү Иле тарапка жана Кашкардын бийи Сыдыкбектин алдына качышкан. Чыгыш Түркстандагы Сыдыкбек башкарган Кашкар жана Убайдулланын кол алдындагы Котон шаарынан башкасы Канкожонун колуна өткөн соң, Сыдыкбек [[Кокон хандыгы]]нда Цин өкмөтүнөн жашырынып жүргөн актоолук (кара: <i>«</i>[[Ышкиййа тарикаты\|Ышкиййа тарикаты]]<i>»)</i> [[Жааңгер кожо]]нун тукуму Бузурук кожону Кашкарга чакыртып, бийлигин өткөрүп берген (1864). Бузурук кожо [[Йакуб бек]]ти баатыр башы кызматына дайындаган. 1867-жылы июлда Жаркент (Йаркенд) жана Кучанын алдындагы салгылашууда кара тоолук сопулар жеңилүүгө дуушар болгон. Көп узабай Йакуб бек бийликти тартып алып, согушсуз Котон шаарын ээлеп, Убайдулланы өлүм жазасына буюруп, Бузурук кожону күчкө салып [[Меке]]ге зыяратка жөнөткөн. Натыйжада Чыгыш Түркстанда Йакуб бек башында турган Кашкар, Жаркен, Котон, Куча, Ак-Суу, Кара-Шаар, Турпанды кучагына алган Жети-Шаар мамлекети түзүлгөн. 1877-жылы [[Цин империясы]]нын аскери Чыгыш Түркстанга кириши менен Жети-Шаар мамлекети өз жашоосун токтоткон.

	Ад.: <i>Куропаткин А</i>. Кашгария. СПб., 1879; <i>Тихонов Д. И.</i> Восстание 1864 г. в Восточном Туркестане. М., 1948; <i>Исиев Д. А.</i> Уйгурское государство Йеттишар. М., 1981; <i>Кузнецов В. С.</i> Империя Цин и мусульманский мир. Новосибирск, 1990; <i>Солтоноев Б</i>. Кызыл кыргыз тарыхы. Б., 1993.		Ад.: <i>Куропаткин А</i>. Кашгария. СПб., 1879; <i>Тихонов Д. И.</i> Восстание 1864 г. в Восточном Туркестане. М., 1948; <i>Исиев Д. А.</i> Уйгурское государство Йеттишар. М., 1981; <i>Кузнецов В. С.</i> Империя Цин и мусульманский мир. Новосибирск, 1990; <i>Солтоноев Б</i>. Кызыл кыргыз тарыхы. Б., 1993.

Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page ЖЕТИ-ШААР to ЖЕТИ-ШААР (мамлекет)

2025-12-25T01:02:50Z

Турганбаев Элебай moved page ЖЕТИ-ШААР to ЖЕТИ-ШААР (мамлекет)

← Мурунку нускасы	01:02, 25 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Temirkan, 09:49, 16 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-16T09:49:45Z

← Мурунку нускасы		09:49, 16 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ЖЕТИ-ШААР</b> – 1864–77-ж. Чыгыш Түркстандагы мусулман мамлекети. 1864-ж. 7-июнга караган түнү <i>Куча</i> ~~ш-нда~~ кытай эзүүсүнө каршы дунган, уйгурлардын (к. <i>Дунган көтөрүлүшү, Дунган хандыгы</i>) кезектеги көтөрүлүшү башталып, аны Чыгыш Түркстандын башка шаарлары да колдоп чыгышкан. Негизги ролду ислам дини ойноп, кучалык көтөрүлүшчүлөр «Канкожо» («Хан-кожо») деген ат м-н кара тоолук сопулардын (к. <i>Исхакийа тарикаты</i>) өкүлү Ра-		<b type='title'>ЖЕТИ-ШААР</b> – 1864–77-жылдарда Чыгыш Түркстандагы мусулман мамлекети. 1864-жылы 7-июнга караган түнү <i>Куча</i> шаарында кытай эзүүсүнө каршы дунган, уйгурлардын (к. <i>Дунган көтөрүлүшү, Дунган хандыгы</i>) кезектеги көтөрүлүшү башталып, аны Чыгыш Түркстандын башка шаарлары да колдоп чыгышкан. Негизги ролду ислам дини ойноп, кучалык көтөрүлүшчүлөр «Канкожо» («Хан-кожо») деген ат м-н кара тоолук сопулардын (к. <i>Исхакийа тарикаты</i>) өкүлү Рашид-ад-динди хан жарыялашкан, бирок Кашкар, Жаркен (Жаркент), Котон (Хотан) шаарларынын көтөрүлүшчүлөрү аны хан деп таануудан баш тартышкан. Натыйжада, Канкожо өзүнүн туусу алдында жыйылган бир нече жүз колду иниси Искак кожого башкартып, чыгышка аттандырган. Искактын колу адегенде императордун 300 араба ок-дары, 470 замбиреги м-н 24000 аскерин, кийин 10 000 аскерден турган экинчи колун талкалап, Кара-Шаар, Турпанды, 1866-жылы 5-майда Комулду (Хами), ал эми батышка аттандырган колу Бай, Жам, Ак-Суу, Үч-Турпанды алган. Көп өтпөй Үч-Турпанда буларга каршы жергиликтүү бийлер Мухаммед казы, Молдо Эмин шайык ж. б. башчылык кылган көтөрүлүш башталып, аларга кыргыздар да кошулган. Бирок көтөрүлүшчүлөр тез эле жеңилип, аман калгандардын көбү Иле тарапка ж-а Кашкардын бийи Сыдыкбектин алдына качышкан. Чыгыш Түркстандагы Сыдыкбек башкарган Кашкар ж-а Убайдулланын кол алдындагы Котон шаарынан башкасы Канкожонун колуна өткөн соң, Сыдыкбек Кокон хандыгында Цин өкмөтүнөн жашырынып жүргөн актоолук (к. <i>«Ышкиййа тарикаты») Жааңгер кожонун</i> тукуму Бузурук кожону Кашкарга чакыртып, бийлигин өткөрүп берген (1864). Бузурук кожо <i>Йакуб бекти</i> баатыр башы кызматына дайындаган. 1867-жылы июлда Жаркен ж-а Кучанын алдындагы салгылашууда кара тоолук сопулар жеңилүүгө дуушар болгон. Көп узабай Йакуб бек бийликти тартып алып, согушсуз Котон шаарын ээлеп, Убайдулланы өлүм жазасына буюруп, Бузурук кожону күчкө салып Мекеге зыяратка жөнөткөн. Натыйжада Чыгыш Түркстанда Йакуб бек башында турган Кашкар, Жаркен, Котон, Куча, Ак-Суу, Кара-Шаар, Турпанды кучагына алган Жети-Шаар мамлекети түзүлгөн. 1877-жылы Цин империясынын аскери Чыгыш Түркстанга кириши м-н Жети-Шаар өз жашоосун токтоткон.

			Ад.: <i>Куропаткин А</i>. Кашгария. СПб., 1879; <i>Тихонов Д. И.</i> Восстание 1864 г. в Восточном Туркестане. М., 1948; <i>Исиев Д. А.</i> Уйгурское государство Йеттишар. М., 1981; <i>Кузнецов В. С.</i> Империя Цин и мусульманский мир. Новосибирск, 1990; <i>Солтоноев Б</i>. Кызыл кыргыз тарыхы. Б., 1993.

			<i>Э. Турганбаев.</i>
	шид-ад-динди хан жарыялашкан, бирок Кашкар, Жаркен (Жаркент), Котон (Хотан) ш-нын көтөрүлүшчүлөрү аны хан деп таануудан баш тартышкан. Натыйжада, Канкожо өзүнүн туусу алдында жыйылган бир нече жүз колду иниси Искак кожого башкартып, чыгышка аттандырган. Искактын колу адегенде императордун 300 араба ок-дары, 470 замбиреги м-н 24000 аскерин, кийин 10 000 аскерден турган экинчи колун талкалап, Кара-Шаар, Турпанды, 1866-ж. 5-майда Комулду (Хами), ал эми батышка аттандырган колу Бай, Жам, Ак-Суу, Үч-Турпанды алган. Көп өтпөй Үч-Турпанда буларга каршы жерг. бийлер Мухаммед казы, Молдо Эмин шайык ж. б. башчылык кылган көтөрүлүш башталып, аларга кыргыздар да кошулган. Бирок көтөрүлүшчүлөр тез эле жеңилип, аман калгандардын көбү Иле тарапка ж-а Кашкардын бийи Сыдыкбектин алдына качышкан. Чыгыш Түркстандагы Сыдыкбек башкарган Кашкар ж-а Убайдулланын кол алдындагы Котон ш-нан башкасы Канкожонун колуна өткөн соң, Сыдыкбек Кокон хандыгында Цин өкмөтүнөн жашырынып жүргөн актоолук (к. <i>«Ышкиййа тарикаты») Жааңгер кожонун</i> тукуму Бузурук кожону Кашкарга чакыр ып, бийли гин		[[Категория:3-том, 327-448 бб]]
	өткөрүп берген (1864). Бузурук кожо <i>Йакуб бекти</i> баатыр башы кызматына дайындаган. 1867-ж. июлда Жаркен ж-а Кучанын алдындагы салгылашууда кара тоолук сопулар жеңилүүгө дуушар болгон. Көп узабай Йакуб бек бийликти тартып алып, согушсуз Котон ш-н ээлеп, Убайдулланы өлүм жазасына буюруп, Бузурук кожону күчкө салып Мекеге зыяратка жөнөткөн. Натыйжада Чыгыш Түркстанда Йакуб бек башында турган Кашкар, Жаркен, Котон, Куча, Ак-Суу, Кара-Шаар, Турпанды кучагына алган Ж.-Ш. мамлекети түзүлгөн.
	~~1877-ж. Цин империясынын аскери Чыгыш Түркстанга кириши м-н Ж.-Ш. өз жашоосун токтоткон.~~



	Ад.: <i>Куропаткин А</i>. Кашгария. СПб., 1879; <i>Тихонов Д. И.</i> Восстание 1864 г. в Восточном Туркестане. М., 1948; <i>Исиев Д. А.</i> Уйгурское государство Йеттишар. М., 1981; <i>Кузнецов В. С.</i> Империя Цин и мусульманский мир. Новосибирск, 1990; <i>Солтоноев Б</i>. Кызыл кыргыз тарыхы. Б., 1993. <i>Э. Турганбаев.</i> [[Категория:3-том, 327-448 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-05-02T13:51:51Z

1 версия

← Мурунку нускасы	13:51, 2 Май (Бугу) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol3>KadyrM, 07:34, 2 Май (Бугу) 2025 карата

2025-05-02T07:34:55Z

Жаңы барак

ЖЕТИ-ШААР – 1864–77-ж. Чыгыш Түркстандагы мусулман мамлекети. 1864-ж. 7-июнга караган түнү Куча ш-нда кытай эзүүсүнө каршы дунган, уйгурлардын (к. Дунган көтөрүлүшү, Дунган хандыгы) кезектеги көтөрүлүшү башталып, аны Чыгыш Түркстандын башка шаарлары да колдоп чыгышкан. Негизги ролду ислам дини ойноп, кучалык көтөрүлүшчүлөр «Канкожо» («Хан-кожо») деген ат м-н кара тоолук сопулардын (к. Исхакийа тарикаты) өкүлү Ра-

шид-ад-динди хан жарыялашкан, бирок Кашкар, Жаркен (Жаркент), Котон (Хотан) ш-нын көтөрүлүшчүлөрү аны хан деп таануудан баш тартышкан. Натыйжада, Канкожо өзүнүн туусу алдында жыйылган бир нече жүз колду иниси Искак кожого башкартып, чыгышка аттандырган. Искактын колу адегенде императордун 300 араба ок-дары, 470 замбиреги м-н 24000 аскерин, кийин 10 000 аскерден турган экинчи колун талкалап, Кара-Шаар, Турпанды, 1866-ж. 5-майда Комулду (Хами), ал эми батышка аттандырган колу Бай, Жам, Ак-Суу, Үч-Турпанды алган. Көп өтпөй Үч-Турпанда буларга каршы жерг. бийлер Мухаммед казы, Молдо Эмин шайык ж. б. башчылык кылган көтөрүлүш башталып, аларга кыргыздар да кошулган. Бирок көтөрүлүшчүлөр тез эле жеңилип, аман калгандардын көбү Иле тарапка ж-а Кашкардын бийи Сыдыкбектин алдына качышкан. Чыгыш Түркстандагы Сыдыкбек башкарган Кашкар ж-а Убайдулланын кол алдындагы Котон ш-нан башкасы Канкожонун колуна өткөн соң, Сыдыкбек Кокон хандыгында Цин өкмөтүнөн жашырынып жүргөн актоолук (к. «Ышкиййа тарикаты») Жааңгер кожонун тукуму Бузурук кожону Кашкарга чакыр ып, бийли гин
өткөрүп берген (1864). Бузурук кожо Йакуб бекти баатыр башы кызматына дайындаган. 1867-ж. июлда Жаркен ж-а Кучанын алдындагы салгылашууда кара тоолук сопулар жеңилүүгө дуушар болгон. Көп узабай Йакуб бек бийликти тартып алып, согушсуз Котон ш-н ээлеп, Убайдулланы өлүм жазасына буюруп, Бузурук кожону күчкө салып Мекеге зыяратка жөнөткөн. Натыйжада Чыгыш Түркстанда Йакуб бек башында турган Кашкар, Жаркен, Котон, Куча, Ак-Суу, Кара-Шаар, Турпанды кучагына алган Ж.-Ш. мамлекети түзүлгөн.
1877-ж. Цин империясынын аскери Чыгыш Түркстанга кириши м-н Ж.-Ш. өз жашоосун токтоткон.

Ад.: Куропаткин А. Кашгария. СПб., 1879; Тихонов Д. И. Восстание 1864 г. в Восточном Туркестане. М., 1948; Исиев Д. А. Уйгурское государство Йеттишар. М., 1981; Кузнецов В. С. Империя Цин и мусульманский мир. Новосибирск, 1990; Солтоноев Б. Кызыл кыргыз тарыхы. Б., 1993. Э. Турганбаев. [[Категория:3-том, 327-448 бб]]