ДИНЛИН - Түзөтүүлөр тарыхы

Турганбаев Элебай, 03:17, 16 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-16T03:17:33Z

← Мурунку нускасы		03:17, 16 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДИНЛИН''' (dingling, тing-ling) — Байыркы мезгилде [[Борбордук Азия]]ны мекендеген ири көчмөн уруулардын бири. Динлиндер тууралуу маалыматтар Кытайдын [[династиялар тарыхы]]нда гана кездешет. Алардын ичинен б.з.ч. 109–91-жылдары жазылган [[Сыма Цян]]дын «Тарыхый жазмаларын» (Ши цзы) жана б. з. ч. 49-ж. жазылган «Хань тарыхын» өзгөчө белгилөөгө болот. Булардан тышкары «Вэй-лио», «Хоу Вэйшу» династиялар тарыхында да динлиндерге байланыштуу үзүндүлөр түрүндө кыскача маалыматтар жолугат. Ши цзыда гунндардын шанүйү (б. з. ч. 234–174) [[Модэ]] б. з. ч. 209–201-жылдары Хань падышалыгынын (б. з. ч. 202–б. з. 220) түндүгүндөгү хуньюй, кюеше, динлин, гэгунь (кара: [[Байыркы кыргыздар]]) жана цайли урууларына караштуу ээликтерди басып алганы айтылат. Айрым окумуштуулар (мис., И. В. Пьянков) динлиндердин түпкү теги негизинен б. з. ч. I миң жылдыкта Кытайга чек аралаш Ордосту мекендеген «ди» уруулары деп эсептеп, алар этникалык жактан тибеттиктерге тектеш «енисейликтер» болушкан. Кийинчерээк саясий күчкө жетип, азыркы [[Моңголия]]дагы түздүктөрдү ээлеп алышкан. Ал жердеги жергиликтүү [[түрк]] уруулары менен аралашуусунун натыйжасында акырындап б.з.ч. VII кылымда «түрк тилдүү» динлин уруусу калыптанган. [[Этноним]]дин чечмелениши тууралуу да бир нече пикир (мисалы, гаочэ – «бийик арабачандар» же тэлэ, чилэ, чжилэ ж. б.) айтылат. Айрым тарыхый даректер (мис,, Вэй-шу, Тан-шу) динлиндердин [[европеоид]] («ак түстүү») раса экенин, анча-мынча айырма болбосо алардын тили гунндардыкына жакындыгын белгилеп өтүшөт. Анын негизинде көпчүлүк окумуштуулар (мис., В. В. [[Бартольд]], Л. Н. Гумилев, С. В. Киселёв, К. Г. Менгес ж. б.) динлиндер байыртан Ортоңку [[Енисей]]ди (Минусинск крайы) жердеп турган деген тыянакка келишкен. Алардын пикиринде кийин гунндардын кысымына байланыштуу азыркы Батыш Моңголия – [[Тыва]] аймагында жайгашкан [[монголоид]] тибиндеги гяньгундар (кыргыз) б. з. ч. II–I кылымда түндүккө жылып, ак түстөгү динлиндердин келбетин, ал эми динлиндер кыргыздардын аты менен тилин кабыл алып калышкан. Бирок, ар кайсы мезгилде үзүндү түрүндө жазылган кытай хроникаларын бир-бирине салыштыруу аркылуу динлиндер тууралуу бир беткей, так жыйынтык чыгаруу азырынча мүмкүн эмес. Мисалы, «Вэй-лио» же «Саньго чжи» («Үч хандыктын») тарыхы усундардын (Т[[янь-Шань]]) батышы, Кангюйдун ([[Сыр-Дарыя]] жана [[Аму-Дарыя]]нын ортоңку агымы) түндүгүндө дагы бир динлиндер жайгашканын, алар Түндүк деңизинин ([[Байкал]]) түштүгүндө жашаган динлиндер эмес экенин баса белгилейт. Батыштагы динлиндер көп сандуу болуп, бир эле мезгилде 60 миң тандамал жоокер чыгара алган жана мал чарбачылык турмушка ылайык тез-тез конуш которуп, көчүп-конуп жүрүшкөн. Мындай маалыматтар азыркы Чыгыш жана Борбордук [[Казакстан]]дын батыш тарабында башка бир динлин уруулары мекендеп келишкенин аныктайт. Б. з. 487-жылдары 12 уруудан турган динлиндердин конфедерациясы түзүлүп, анын башында бир туугандар Афучжило жана Цюнци турган. Динлиндер тууралуу акыркы кабар моңголдордун Саян-Алтайды басып алышы (12-к.) менен аяктайт.		'''ДИНЛИН''' (dingling, тing-ling) — Байыркы мезгилде [[Борбордук Азия]]ны мекендеген ири көчмөн уруулардын бири. Динлиндер тууралуу маалыматтар Кытайдын [[династиялар тарыхы]]нда гана кездешет. Алардын ичинен б.з.ч. 109–91-жылдары жазылган [[Сыма Цян]]дын «Тарыхый жазмаларын» (Ши цзы) жана б. з. ч. 49-ж. жазылган «Хань тарыхын» өзгөчө белгилөөгө болот. Булардан тышкары «Вэй-лио», «Хоу Вэйшу» династиялар тарыхында да динлиндерге байланыштуу үзүндүлөр түрүндө кыскача маалыматтар жолугат. Ши цзыда гунндардын шанүйү (б. з. ч. 234–174) [[Модэ]] б. з. ч. 209–201-жылдары Хань падышалыгынын (б. з. ч. 202–б. з. 220) түндүгүндөгү хуньюй, кюеше, динлин, гэгунь (кара: [[Байыркы кыргыздар]]) жана цайли урууларына караштуу ээликтерди басып алганы айтылат. Айрым окумуштуулар (мис., И. В. Пьянков) динлиндердин түпкү теги негизинен б. з. ч. I миң жылдыкта Кытайга чек аралаш Ордосту мекендеген «ди» уруулары деп эсептеп, алар этникалык жактан тибеттиктерге тектеш «енисейликтер» болушкан. Кийинчерээк саясий күчкө жетип, азыркы [[Моңголия]]дагы түздүктөрдү ээлеп алышкан. Ал жердеги жергиликтүү [[түрк]] уруулары менен аралашуусунун натыйжасында акырындап б.з.ч. VII кылымда «түрк тилдүү» динлин уруусу калыптанган. [[Этноним]]дин чечмелениши тууралуу да бир нече пикир (мисалы, гаочэ – «бийик арабачандар» же тэлэ, чилэ, чжилэ ж. б.) айтылат. Айрым тарыхый даректер (мис,, Вэй-шу, Тан-шу) динлиндердин [[европеоид]] («ак түстүү») раса экенин, анча-мынча айырма болбосо алардын тили гунндардыкына жакындыгын белгилеп өтүшөт. Анын негизинде көпчүлүк окумуштуулар (мис., В. В. [[Бартольд]], Л. Н. Гумилев, С. В. Киселёв, К. Г. Менгес ж. б.) динлиндер байыртан Ортоңку [[Енисей]]ди (Минусинск крайы) жердеп турган деген тыянакка келишкен. Алардын пикиринде кийин гунндардын кысымына байланыштуу азыркы Батыш Моңголия – [[Тыва]] аймагында жайгашкан [[монголоид]] тибиндеги гяньгундар (кыргыз) б. з. ч. II–I кылымда түндүккө жылып, ак түстөгү динлиндердин келбетин, ал эми динлиндер кыргыздардын аты менен тилин кабыл алып калышкан. Бирок, ар кайсы мезгилде үзүндү түрүндө жазылган кытай хроникаларын бир-бирине салыштыруу аркылуу динлиндер тууралуу бир беткей, так жыйынтык чыгаруу азырынча мүмкүн эмес. Мисалы, «Вэй-лио» же «Саньго чжи» («Үч хандыктын») тарыхы усундардын ([[Т]][[янь-Шань]]) батышы, Кангюйдун ([[Сыр-Дарыя]] жана [[Аму-Дарыя]]нын ортоңку агымы) түндүгүндө дагы бир динлиндер жайгашканын, алар Түндүк деңизинин ([[Байкал]]) түштүгүндө жашаган динлиндер эмес экенин баса белгилейт. Батыштагы динлиндер көп сандуу болуп, бир эле мезгилде 60 миң тандамал жоокер чыгара алган жана мал чарбачылык турмушка ылайык тез-тез конуш которуп, көчүп-конуп жүрүшкөн. Мындай маалыматтар азыркы Чыгыш жана Борбордук [[Казакстан]]дын батыш тарабында башка бир динлин уруулары мекендеп келишкенин аныктайт. Б. з. 487-жылдары 12 уруудан турган динлиндердин конфедерациясы түзүлүп, анын башында бир туугандар Афучжило жана Цюнци турган. Динлиндер тууралуу акыркы кабар моңголдордун Саян-Алтайды басып алышы (12-к.) менен аяктайт.

	Ад.: Кюнер Н.В., Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока, М., 1961; Материалы по истории сюнну (по китайским источникам), М., 1968; Бартольд В. В. Избранные труды по истории кыргызов и Кыргызстана, Б., 1996; Зуев Ю. А. Ранние тюрки: очерки истории и идеологии. А., 2002; Пьянков И. В. Проблема динлинов. //Вопросы археологии Казахстана. Вып. 3. А., 2011.		Ад.: Кюнер Н.В., Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока, М., 1961; Материалы по истории сюнну (по китайским источникам), М., 1968; Бартольд В. В. Избранные труды по истории кыргызов и Кыргызстана, Б., 1996; Зуев Ю. А. Ранние тюрки: очерки истории и идеологии. А., 2002; Пьянков И. В. Проблема динлинов. //Вопросы археологии Казахстана. Вып. 3. А., 2011.
	[[Категория:3-том, 86-170 бб]]		[[Категория:3-том, 86-170 бб]]

Турганбаев Элебай, 03:40, 31 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-31T03:40:03Z

← Мурунку нускасы		03:40, 31 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДИНЛИН''' , ~~т и н г л и н г – финн~~-~~угорлорго караштуу байыркы уруу~~. Б. з. ч. ~~4–3~~-~~кылымдарда Динлиндер Саян~~-~~Алтай, Минуса ойдуңу~~ ж-~~а Гоби чөлүнүн түндүгүн мекендешип~~, ~~күч~~-~~кубатка ээ болгон мезгилинде Түндүк Кытайды~~ басып ~~алышып~~, ~~Чжоу бийлигин курушкан деген маалыматтар бар~~. Б. з. ч. ~~201~~-~~жылы хунндардын чабуулуна байланыштуу батышка ооп~~, 49-~~жылы аларга багынышкан~~. ~~Кээ бир белгилүү окумуштуулардын~~ (~~мисалы~~, А. Н. ~~Аристов~~, С. М. ~~Абрамзон~~, С. П. ~~Толстов~~ ж. б.) пикиринде ~~Динлиндер~~ кыргыз ~~элинин калыптанышына таасир тийгизген уруулардын бири болгон~~. В. В. ~~Бартольд боюнча Динлиндер енисейлик остяктардын~~ (~~кеттер~~) ~~байыркы ата~~-~~бабалары болушу мүмкүн~~. ~~Динлин~~ тууралуу акыркы кабар ~~моңголдордун~~ Саян-Алтайды басып алышы (12-~~кылым~~) ~~м-н~~ аяктайт.		'''ДИНЛИН''' (dingling, тing-ling) — Байыркы мезгилде [[Борбордук Азия]]ны мекендеген ири көчмөн уруулардын бири. Динлиндер тууралуу маалыматтар Кытайдын [[династиялар тарыхы]]нда гана кездешет. Алардын ичинен б.з.ч. 109–91-жылдары жазылган [[Сыма Цян]]дын «Тарыхый жазмаларын» (Ши цзы) жана б. з. ч. 49-ж. жазылган «Хань тарыхын» өзгөчө белгилөөгө болот. Булардан тышкары «Вэй-лио», «Хоу Вэйшу» династиялар тарыхында да динлиндерге байланыштуу үзүндүлөр түрүндө кыскача маалыматтар жолугат. Ши цзыда гунндардын шанүйү (б. з. ч. 234–174) [[Модэ]] б. з. ч. 209–201-жылдары Хань падышалыгынын (б. з. ч. 202–б. з. 220) түндүгүндөгү хуньюй, кюеше, динлин, гэгунь (кара: [[Байыркы кыргыздар]]) жана цайли урууларына караштуу ээликтерди басып алганы айтылат. Айрым окумуштуулар (мис., И. В. Пьянков) динлиндердин түпкү теги негизинен б. з. ч. I миң жылдыкта Кытайга чек аралаш Ордосту мекендеген «ди» уруулары деп эсептеп, алар этникалык жактан тибеттиктерге тектеш «енисейликтер» болушкан. Кийинчерээк саясий күчкө жетип, азыркы [[Моңголия]]дагы түздүктөрдү ээлеп алышкан. Ал жердеги жергиликтүү [[түрк]] уруулары менен аралашуусунун натыйжасында акырындап б.з.ч. VII кылымда «түрк тилдүү» динлин уруусу калыптанган. [[Этноним]]дин чечмелениши тууралуу да бир нече пикир (мисалы, гаочэ – «бийик арабачандар» же тэлэ, чилэ, чжилэ ж. б.) айтылат. Айрым тарыхый даректер (мис,, Вэй-шу, Тан-шу) динлиндердин [[европеоид]] («ак түстүү») раса экенин, анча-мынча айырма болбосо алардын тили гунндардыкына жакындыгын белгилеп өтүшөт. Анын негизинде көпчүлүк окумуштуулар (мис., В. В. [[Бартольд]], Л. Н. Гумилев, С. В. Киселёв, К. Г. Менгес ж. б.) динлиндер байыртан Ортоңку [[Енисей]]ди (Минусинск крайы) жердеп турган деген тыянакка келишкен. Алардын пикиринде кийин гунндардын кысымына байланыштуу азыркы Батыш Моңголия – [[Тыва]] аймагында жайгашкан [[монголоид]] тибиндеги гяньгундар (кыргыз) б. з. ч. II–I кылымда түндүккө жылып, ак түстөгү динлиндердин келбетин, ал эми динлиндер кыргыздардын аты менен тилин кабыл алып калышкан. Бирок, ар кайсы мезгилде үзүндү түрүндө жазылган кытай хроникаларын бир-бирине салыштыруу аркылуу динлиндер тууралуу бир беткей, так жыйынтык чыгаруу азырынча мүмкүн эмес. Мисалы, «Вэй-лио» же «Саньго чжи» («Үч хандыктын») тарыхы усундардын (Т[[янь-Шань]]) батышы, Кангюйдун ([[Сыр-Дарыя]] жана [[Аму-Дарыя]]нын ортоңку агымы) түндүгүндө дагы бир динлиндер жайгашканын, алар Түндүк деңизинин ([[Байкал]]) түштүгүндө жашаган динлиндер эмес экенин баса белгилейт. Батыштагы динлиндер көп сандуу болуп, бир эле мезгилде 60 миң тандамал жоокер чыгара алган жана мал чарбачылык турмушка ылайык тез-тез конуш которуп, көчүп-конуп жүрүшкөн. Мындай маалыматтар азыркы Чыгыш жана Борбордук [[Казакстан]]дын батыш тарабында башка бир динлин уруулары мекендеп келишкенин аныктайт. Б. з. 487-жылдары 12 уруудан турган динлиндердин конфедерациясы түзүлүп, анын башында бир туугандар Афучжило жана Цюнци турган. Динлиндер тууралуу акыркы кабар моңголдордун Саян-Алтайды басып алышы (12-к.) менен аяктайт.

	~~''Т~~. ~~Жуманалиев~~.''		Ад.: Кюнер Н.В., Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока, М., 1961; Материалы по истории сюнну (по китайским источникам), М., 1968; Бартольд В. В. Избранные труды по истории кыргызов и Кыргызстана, Б., 1996; Зуев Ю. А. Ранние тюрки: очерки истории и идеологии. А., 2002; Пьянков И. В. Проблема динлинов. //Вопросы археологии Казахстана. Вып. 3. А., 2011.
	[[Категория:3-том, 86-170 бб]]		[[Категория:3-том, 86-170 бб]]

Temirkan, 10:33, 7 Апрель (Чын куран) 2025 карата

2025-04-07T10:33:14Z

← Мурунку нускасы		10:33, 7 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДИНЛИН''' , т и н г л и н г – финн-угорлорго караштуу байыркы уруу. Б. з. ч. 4–3-~~к-да Д-дер~~ Саян-Алтай, Минуса ойдуңу ж-а Гоби чөлүнүн түндүгүн мекендешип, күч-кубатка ээ болгон мезгилинде ~~Түн.~~ Кытайды басып алышып, Чжоу бийлигин курушкан деген маалыматтар бар. Б. з. ч. 201-ж. хунндардын чабуулуна байланыштуу батышка ооп, 49-ж. аларга багынышкан. Кээ бир белгилүү окумуштуулардын (~~мис.~~, А. Н. Аристов, С. М. Абрамзон, С. П. Толстов ж. б.) пикиринде ~~Д-дер~~ кыргыз элинин калыптанышына таасир тийгизген уруулардын бири болгон. В. В. Бартольд ~~б-ча Д-дер~~ енисейлик остяктардын (кеттер) байыркы ата-бабалары болушу мүмкүн. Д. тууралуу акыркы кабар моңголдордун Саян-Алтайды басып алышы (12-к.) м-н аяктайт. ~~''Т. Жуманалиев.'' [[Категория:3-том, 86-170 бб]]~~		'''ДИНЛИН''' , т и н г л и н г – финн-угорлорго караштуу байыркы уруу. Б. з. ч. 4–3-кылымдарда Динлиндер Саян-Алтай, Минуса ойдуңу ж-а Гоби чөлүнүн түндүгүн мекендешип, күч-кубатка ээ болгон мезгилинде Түндүк Кытайды басып алышып, Чжоу бийлигин курушкан деген маалыматтар бар. Б. з. ч. 201-жылы хунндардын чабуулуна байланыштуу батышка ооп, 49-жылы аларга багынышкан. Кээ бир белгилүү окумуштуулардын (мисалы, А. Н. Аристов, С. М. Абрамзон, С. П. Толстов ж. б.) пикиринде Динлиндер кыргыз элинин калыптанышына таасир тийгизген уруулардын бири болгон. В. В. Бартольд боюнча Динлиндер енисейлик остяктардын (кеттер) байыркы ата-бабалары болушу мүмкүн. Динлин тууралуу акыркы кабар моңголдордун Саян-Алтайды басып алышы (12-кылым) м-н аяктайт.

			''Т. Жуманалиев.''
			[[Категория:3-том, 86-170 бб]]

vol3_>KadyrM, 10:41, 4 Апрель (Чын куран) 2025 карата

2025-04-04T10:41:01Z

← Мурунку нускасы	10:41, 4 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2025-04-04T04:59:50Z

1 версия

Жаңы барак

'''ДИНЛИН''' , т и н г л и н г – финн-угорлорго караштуу байыркы уруу. Б. з. ч. 4–3-к-да Д-дер Саян-Алтай, Минуса ойдуңу ж-а Гоби чөлүнүн түндүгүн мекендешип, күч-кубатка ээ болгон мезгилинде Түн. Кытайды басып алышып, Чжоу бийлигин курушкан деген маалыматтар бар. Б. з. ч. 201-ж. хунндардын чабуулуна байланыштуу батышка ооп, 49-ж. аларга багынышкан. Кээ бир белгилүү окумуштуулардын (мис., А. Н. Аристов, С. М. Абрамзон, С. П. Толстов ж. б.) пикиринде Д-дер кыргыз элинин калыптанышына таасир тийгизген уруулардын бири болгон. В. В. Бартольд б-ча Д-дер енисейлик остяктардын (кеттер) байыркы ата-бабалары болушу мүмкүн. Д. тууралуу акыркы кабар моңголдордун Саян-Алтайды басып алышы (12-к.) м-н аяктайт. ''Т. Жуманалиев.'' [[Категория:3-том, 86-170 бб]]