ГАЛУА ТЕОРИЯСЫ - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 05:58, 27 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-27T05:58:54Z

← Мурунку нускасы		05:58, 27 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы алгебралык теӊдемелер теориясы. Аны франциялык математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда <math>x_n \ + \ a_1 x^{n-1}+...+a_{n-1}x \ + \ a_n = 0 \ ()</math> түрүндөгү теӊдеменин тамырларын <math>a_1,a_2, \ ..., \ a_n</math> коэффициенттери аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а арифметикалык төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. Мисалы, <math>x^m=a</math> теӊдемесинин чыгарылышы <math>\sqrt[m]{a}</math> радикалы болсо жана <math>()</math> түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда <math>()</math> теӊдеме бардык <math>2-, \ 3-, \ 4</math>-даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). <math>n=5</math> ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-кылымда бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда франциялык математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-жылы К. ''Гаусс'' <math>x^n=1</math> түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура <math>n</math>-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан <math>x^n=1</math> теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-жылы Н. ''Абель'' <math>n\geq5</math> болгондо <math>()</math> теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алгебралык 5-даражадагы теӊдеменин коэффициенттери ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа«Теӊдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап,1846-жылы жарыялаган. Ошондон бери бул теория Галуа теориясы деп аталат.		'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы алгебралык теӊдемелер теориясы. Аны франциялык математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда <math>x_n \ + \ a_1 x^{n-1}+...+a_{n-1}x \ + \ a_n = 0 \ ()</math> түрүндөгү теӊдеменин тамырларын <math>a_1,a_2, \ ..., \ a_n</math> коэффициенттери аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а арифметикалык төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. Мисалы, <math>x^m=a</math> теӊдемесинин чыгарылышы <math>\sqrt[m]{a}</math> радикалы болсо жана <math>()</math> түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда <math>()</math> теӊдеме бардык <math>2-, \ 3-, \ 4-</math>даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). <math>n=5</math> ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-кылымда бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда франциялык математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-жылы К. ''Гаусс'' <math>x^n=1</math> түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура <math>n</math>-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан <math>x^n=1</math> теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-жылы Н. ''Абель'' <math>n\geq5</math> болгондо <math>()</math> теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алгебралык 5-даражадагы теӊдеменин коэффициенттери ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа«Теӊдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап,1846-жылы жарыялаган. Ошондон бери бул теория Галуа теориясы деп аталат.

	<br />Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.		<br />Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Dilde, 05:23, 15 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата

2025-01-15T05:23:46Z

← Мурунку нускасы		05:23, 15 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы алгебралык теӊдемелер теориясы. Аны франциялык математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда <math>x_n \ + \ a_1 x^{n-1}+...+a_{n-1}x \ + \ a_n = 0 \ ()</math> түрүндөгү теӊдеменин тамырларын <math>a_1,a_2, \ ..., \ a_n</math> ~~''ап''~~ коэффициенттери аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а арифметикалык төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. Мисалы, <math>x^m=a</math> теӊдемесинин чыгарылышы <math>\sqrt[m]{a}</math> радикалы болсо ~~ж- а~~ <math>()</math> түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда <math>()</math> теӊдеме бардык <math>2-, \ 3-, \ 4</math>-даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). <math>n=5</math> ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-кылымда бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда франциялык математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-жылы К. ''Гаусс'' <math>x^n=1</math> түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура <math>n</math>-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан <math>x^n=1</math> теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-жылы Н. ''Абель'' <math>n\geq5</math> болгондо <math>()</math> теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алгебралык 5-даражадагы теӊдеменин коэффициенттери ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. ~~Галуа «Теӊдемелердин~~ радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап, 1846-жылы жарыялаган. Ошондон бери бул теория Галуа теориясы деп аталат.		'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы алгебралык теӊдемелер теориясы. Аны франциялык математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда <math>x_n \ + \ a_1 x^{n-1}+...+a_{n-1}x \ + \ a_n = 0 \ ()</math> түрүндөгү теӊдеменин тамырларын <math>a_1,a_2, \ ..., \ a_n</math> коэффициенттери аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а арифметикалык төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. Мисалы, <math>x^m=a</math> теӊдемесинин чыгарылышы <math>\sqrt[m]{a}</math> радикалы болсо жана <math>()</math> түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда <math>()</math> теӊдеме бардык <math>2-, \ 3-, \ 4</math>-даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). <math>n=5</math> ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-кылымда бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда франциялык математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-жылы К. ''Гаусс'' <math>x^n=1</math> түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура <math>n</math>-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан <math>x^n=1</math> теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-жылы Н. ''Абель'' <math>n\geq5</math> болгондо <math>()</math> теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алгебралык 5-даражадагы теӊдеменин коэффициенттери ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа«Теӊдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап,1846-жылы жарыялаган. Ошондон бери бул теория Галуа теориясы деп аталат.

	<br />Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.		<br />Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Бекзат, 07:38, 16 Декабрь (Бештин айы) 2024 карата

2024-12-16T07:38:53Z

← Мурунку нускасы		07:38, 16 Декабрь (Бештин айы) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы алгебралык теӊдемелер теориясы. Аны франциялык математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда ~~''хп~~ + ~~а''~~1~~''хп–''1''~~+...+~~ап–''~~1~~''х~~ + ап= 0'' () түрүндөгү теӊдеменин тамырларын ~~''а''1''~~, ~~а''2''~~, ..., ап'' коэффициенттери аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а арифметикалык төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. Мисалы, ~~''хm~~=a'' теӊдемесинин чыгарылышы ''m ~~а''~~ радикалы болсо ж- а () түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда () теӊдеме бардык 2-, 3-, 4-даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). n=5 ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-кылымда бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда франциялык математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-жылы К. ''Гаусс'' хn=1 түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура n-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан хn=1 теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-жылы Н. ''Абель'' ~~n 5~~ болгондо () теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алгебралык 5-даражадагы теӊдеменин коэффициенттери ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа «Теӊдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап, 1846-жылы жарыялаган. Ошондон бери бул теория Галуа теориясы деп аталат.		'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы алгебралык теӊдемелер теориясы. Аны франциялык математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда <math>x_n \ + \ a_1 x^{n-1}+...+a_{n-1}x \ + \ a_n = 0 \ ()</math> түрүндөгү теӊдеменин тамырларын <math>a_1,a_2, \ ..., \ a_n</math> ''ап'' коэффициенттери аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а арифметикалык төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. Мисалы, <math>x^m=a</math> теӊдемесинин чыгарылышы <math>\sqrt[m]{a}</math> радикалы болсо ж- а <math>()</math> түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда <math>()</math> теӊдеме бардык <math>2-, \ 3-, \ 4</math>-даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). <math>n=5</math> ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-кылымда бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда франциялык математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-жылы К. ''Гаусс'' <math>x^n=1</math> түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура <math>n</math>-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан <math>x^n=1</math> теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-жылы Н. ''Абель'' <math>n\geq5</math> болгондо <math>()</math> теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алгебралык 5-даражадагы теӊдеменин коэффициенттери ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа «Теӊдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап, 1846-жылы жарыялаган. Ошондон бери бул теория Галуа теориясы деп аталат.

	<br />Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.		<br />Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Temirkan: Temirkan moved page ГАЛУА ТЕОРИЯСЫ – to ГАЛУА ТЕОРИЯСЫ

2024-08-13T03:32:02Z

Temirkan moved page ГАЛУА ТЕОРИЯСЫ – to ГАЛУА ТЕОРИЯСЫ

← Мурунку нускасы	03:32, 13 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

Temirkan, 03:31, 13 Август (Баш оона) 2024 карата

2024-08-13T03:31:44Z

← Мурунку нускасы		03:31, 13 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы ~~алг.~~ теӊдемелер теориясы. Аны ~~фр.~~ математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда ''хп + а''1''хп–''1''+...+ап–''1''х + ап= 0'' () түрүндөгү теӊдеменин тамырларын ''а''1'', а''2'', ..., ап'' ~~коэфф-тери~~ аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а ~~арифм.~~ төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. ~~Мис.~~, ''хm=a'' теӊдемесинин чыгарылышы ''m а'' радикалы болсо ж- а () түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда () теӊдеме бардык 2-, 3-, 4-даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). n=5 ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-~~к-да~~ бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда ~~фр.~~ математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-ж. К. ''Гаусс'' хn=1 түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура n-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан хn=1 теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-ж. Н. ''Абель'' n 5 болгондо () теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада ~~алг.~~ 5-даражадагы теӊдеменин ~~коэфф-тери~~ ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа «Теӊдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап, 1846-ж. жарыялаган. Ошондон бери бул теория ~~Г. т.~~ деп аталат.		'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы алгебралык теӊдемелер теориясы. Аны франциялык математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда ''хп + а''1''хп–''1''+...+ап–''1''х + ап= 0'' () түрүндөгү теӊдеменин тамырларын ''а''1'', а''2'', ..., ап'' коэффициенттери аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а арифметикалык төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. Мисалы, ''хm=a'' теӊдемесинин чыгарылышы ''m а'' радикалы болсо ж- а () түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда () теӊдеме бардык 2-, 3-, 4-даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). n=5 ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-кылымда бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда франциялык математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-жылы К. ''Гаусс'' хn=1 түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура n-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан хn=1 теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-жылы Н. ''Абель'' n 5 болгондо () теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алгебралык 5-даражадагы теӊдеменин коэффициенттери ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа «Теӊдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап, 1846-жылы жарыялаган. Ошондон бери бул теория Галуа теориясы деп аталат.
	<br/>Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.
			<br />Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Kadyrm: 1 версия

2024-03-25T10:51:15Z

1 версия

← Мурунку нускасы	10:51, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

vol2_>KadyrM, 08:13, 25 Март (Жалган куран) 2024 карата

2024-03-25T08:13:00Z

Жаңы барак

'''ГАЛУА́ ТЕОРИЯСЫ – ''' бир белгисизи бар жогорку даражадагы алг. теӊдемелер теориясы. Аны фр. математик Э. Галуа түзгөн. Бул теорияда ''хп + а''1''хп–''1''+...+ап–''1''х + ап= 0'' (*) түрүндөгү теӊдеменин тамырларын ''а''1'', а''2'', ..., ап'' коэфф-тери аркылуу тамырдан чыгаруу ж-а арифм. төрт амалдын жардамы м-н туюнтуу. Мис., ''хm=a'' теӊдемесинин чыгарылышы ''m а'' радикалы болсо ж- а (*) түрүндөгү теӊдеме эки мүчөлүү теӊдемеге келтирилсе, анда (*) теӊдеме бардык 2-, 3-, 4-даражалуу теӊдемелер радикал аркылуу чыгарылат (к. ''Квдраттык теӊдеме, Кубдук теӊдеме, Кардано формуласы''). n=5 ж-а андан жогору даражалуу теӊдемени радикал аркылуу чыгаруу натыйжа берген эмес. 18-к-да бул теӊдемелерди радикалда чыгарууда фр. математиктер Э. Безу (1730–83) м-н Ж. ''Лагранж'' (1736–1813) көп эмгектенген. 1801-ж. К. ''Гаусс'' хn=1 түрүндөгү эки мүчөлүү теӊдеменин радикалдагы толук чыгарылышынын теориясын түзгөн. Геометрияда бул маселе туура n-бурчтуктарды циркуль ж-а сызгычтын жардамы м-н чийүүгө мүмкүн экендигин көрсөткөн; ошондуктан хn=1 теӊдемеси айлананы бөлүү теӊдемеси деп аталат. 1824-ж. Н. ''Абель'' n 5 болгондо (*) теӊдемеси радикал аркылуу чыгарылбастыгын далилдеген. Натыйжада алг. 5-даражадагы теӊдеменин коэфф-тери ал теӊдеме радикалда чыгарылышы үчүн, кандайдыр бир шарттарга баш ийишинин зарыл ж-а жетиштүү шарттарын табуу маселеси пайда болгон. Бул маселени Э. Галуа «Теӊдемелердин радикал аркылуу чыгарылышынын шарттары жөнүндөгү мемуар» (1832) деген эмгегинде баяндап, 1846-ж. жарыялаган. Ошондон бери бул теория Г. т. деп аталат.
<br/>Ад.: ''Галуа Э''. Сочинения/Пер. с франц. М.; Л., 1936; ''Чеботарев Н. Г''. Основы теории Галуа. Ч. 1–2, М.; Л., 1937; ''Постников М. М''. Основы теории Галуа. М., 1964.
[[Category: 2-том]]