https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF 2026-04-23T02:43:41Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=14450&oldid=prev 2025-01-29T06:04:46Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">06:04, 29 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я    м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан ветеринариялык-санитариялык талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) ветеринариялык-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, ветеринариялык микробиология, ветеринариялык вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, ветеринариялык хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) ветеринариялык-санитариялык топ (ветеринариялык-санитария, зоогигиена, ветеринариялык-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында ветеринария мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында ветеринария жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйындыкка турган, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү ветеринариялык адистерди (анын ичинде ветеринариялык врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи ветеринариялык пункт ачылып, ага Россиядан келген ветеринариялык врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда ветеринариялык кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик ветеринарлык мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген ветеринариялык врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда ветеринариянын өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн зооветеринарлык институтта ветеринариялык факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө ветеринариялык отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда ветеринариянын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алынып, ал толукталып, кайрадан иштелип  чыгып, КР Жогорку Кеңешии тарабынан 2005-жылы 12-апрелде кабыл алынган. Республикада мамлекеттик  ветеринариялык башкармалык түзүлүп, ага республикалык ветеринариялык  башкармалык түзүлүп,  ага республикалык ветеринариялык лаборатория,  ''Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун'' Ветеринария илим-изилдөө контролдук иниституту (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </del>дары-дармектерди сертификаттоо  жана стандарттоо боюнча коптролдук лаборатория) , эпизоотияга     </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я    м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан ветеринариялык-санитариялык талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) ветеринариялык-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, ветеринариялык микробиология, ветеринариялык вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, ветеринариялык хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) ветеринариялык-санитариялык топ (ветеринариялык-санитария, зоогигиена, ветеринариялык-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында ветеринария мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында ветеринария жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйындыкка турган, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү ветеринариялык адистерди (анын ичинде ветеринариялык врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи ветеринариялык пункт ачылып, ага Россиядан келген ветеринариялык врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда ветеринариялык кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик ветеринарлык мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген ветеринариялык врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда ветеринариянын өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн зооветеринарлык институтта ветеринариялык факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө ветеринариялык отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда ветеринариянын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алынып, ал толукталып, кайрадан иштелип  чыгып, КР Жогорку Кеңешии тарабынан 2005-жылы 12-апрелде кабыл алынган. Республикада мамлекеттик  ветеринариялык башкармалык түзүлүп, ага республикалык ветеринариялык  башкармалык түзүлүп,  ага республикалык ветеринариялык лаборатория,  ''Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун'' Ветеринария илим-изилдөө контролдук иниституту (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринария  </ins>дары-дармектерди сертификаттоо  жана стандарттоо боюнча коптролдук лаборатория) , эпизоотияга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">каршы республикалык экспедиция, ветеринариялык  чек аралык көзөмөл  пункттары, чек ара жана карантиндик  кызматтын башкы башкармалыгы баш иет. Ылаңдардын алдын алуу жана дарылоо үчүн ар түрдүү  дары-дармектер, ылаңга каршы күрөшүүнүн  жаңы ыкмалары Кыргызстандын шартына ылайык иштелип чыккан. Кээ бир окумуштуулардын эмгеги жогору бааланып, СССР жана КРдин макмлекеттик  сыйлыктарынаа татыктуу болушкан ( А.А. Волкова,  Р.С. Полковникова, Ц.Ц. Хандуев, Э.Д. Иманов, Н.Е. Шкодин, В.М. Серов ж.б.)    </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад.: Алдашев А.А., Этапы развития ветеринарии в Киргизии. Ф., 1989. Раимбеков Д.Р., Эпизоотология жана айыл чарба жаныбарлдарынын жугуштуу ылаңдары. Б., 2000.  Жунушов А.т., Ветеринария иштерин уюштуруу жана  анын экономикасы. Б., 1998.      </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Д.Раимбенков. </ins>   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Dilde https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=14442&oldid=prev 2025-01-29T05:45:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:45, 29 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">санитардык </del>талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) ветеринариялык-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, ветеринариялык микробиология, ветеринариялык вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, ветеринариялык хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) ветеринариялык-санитариялык топ (ветеринариялык-санитария, зоогигиена, ветеринариялык-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында ветеринария мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында ветеринария жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйындыкка турган, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү ветеринариялык адистерди (анын ичинде ветеринариялык врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи ветеринариялык пункт ачылып, ага Россиядан келген ветеринариялык врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда ветеринариялык кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик ветеринарлык мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген ветеринариялык врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда ветеринариянын өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн зооветеринарлык институтта ветеринариялык факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө ветеринариялык отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда ветеринариянын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алынып, ал толукталып, кайрадан иштелип  чыгып, КР Жогорку Кеңешии тарабынан 2005-жылы 12-апрелде кабыл алынган. Республикада мамлекеттик  ветеринариялык башкармалык түзүлүп, ага республикалык ветеринариялык  башкармалык түзүлүп,  ага республикалык ветеринариялык лаборатория,  ''Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун'' Ветеринария илим-изилдөө контролдук иниституту (ветеринариялык дары-дармектерди сертификаттоо  жана стандарттоо боюнча коптролдук лаборатория) , эпизоотияга     </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">    </ins>м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">санитариялык </ins>талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) ветеринариялык-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, ветеринариялык микробиология, ветеринариялык вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, ветеринариялык хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) ветеринариялык-санитариялык топ (ветеринариялык-санитария, зоогигиена, ветеринариялык-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында ветеринария мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында ветеринария жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйындыкка турган, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү ветеринариялык адистерди (анын ичинде ветеринариялык врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи ветеринариялык пункт ачылып, ага Россиядан келген ветеринариялык врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда ветеринариялык кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик ветеринарлык мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген ветеринариялык врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда ветеринариянын өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн зооветеринарлык институтта ветеринариялык факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө ветеринариялык отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда ветеринариянын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алынып, ал толукталып, кайрадан иштелип  чыгып, КР Жогорку Кеңешии тарабынан 2005-жылы 12-апрелде кабыл алынган. Республикада мамлекеттик  ветеринариялык башкармалык түзүлүп, ага республикалык ветеринариялык  башкармалык түзүлүп,  ага республикалык ветеринариялык лаборатория,  ''Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун'' Ветеринария илим-изилдөө контролдук иниституту (ветеринариялык дары-дармектерди сертификаттоо  жана стандарттоо боюнча коптролдук лаборатория) , эпизоотияга     </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Dilde https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=14135&oldid=prev 2025-01-24T03:28:45Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:28, 24 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я    м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан ветеринардык-санитардык талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) ветеринариялык-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, ветеринариялык микробиология, ветеринариялык вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, ветеринариялык хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) ветеринариялык-санитариялык топ (ветеринариялык-санитария, зоогигиена, ветеринариялык-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында ветеринария мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында ветеринария жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйындыкка турган, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>адистерди (анын ичинде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>пункт ачылып, ага Россиядан келген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда ветеринариянын өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">зооветеринардык </del>институтта <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда ветеринариянын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алынып, ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">т олукталып</del>, кайрадан иштелип  чыгып, КР Жогорку Кеңешии тарабынан 2005-жылы 12-апрелде кабыл алынган. Республикада мамлекеттик  ветеринариялык башкармалык түзүлүп, ага <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикалык </del>ветеринариялык  башкармалык түзүлүп,  ага <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикалык </del>ветеринариялык лаборатория,  ''Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун'' Ветеринария илим-изилдөө контролдук иниституту (ветеринариялык дары-дармектерди <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сертификатто </del> жана стандарттоо боюнча коптролдук лаборатория) , эпизоотияга     </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я    м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан ветеринардык-санитардык талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) ветеринариялык-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, ветеринариялык микробиология, ветеринариялык вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, ветеринариялык хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) ветеринариялык-санитариялык топ (ветеринариялык-санитария, зоогигиена, ветеринариялык-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында ветеринария мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында ветеринария жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйындыкка турган, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>адистерди (анын ичинде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>пункт ачылып, ага Россиядан келген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринарлык </ins>мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда ветеринариянын өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">зооветеринарлык </ins>институтта <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда ветеринариянын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алынып, ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">толукталып</ins>, кайрадан иштелип  чыгып, КР Жогорку Кеңешии тарабынан 2005-жылы 12-апрелде кабыл алынган. Республикада мамлекеттик  ветеринариялык башкармалык түзүлүп, ага <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">республикалык </ins>ветеринариялык  башкармалык түзүлүп,  ага <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">республикалык </ins>ветеринариялык лаборатория,  ''Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун'' Ветеринария илим-изилдөө контролдук иниституту (ветеринариялык дары-дармектерди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сертификаттоо </ins> жана стандарттоо боюнча коптролдук лаборатория) , эпизоотияга     </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=13464&oldid=prev 2025-01-22T03:29:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:29, 22 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан ветеринардык-санитардык талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</del>-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>микробиология, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </del>хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">санитардык </del>топ (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</del>-санитария, зоогигиена, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</del>-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында ветеринария мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында ветеринария жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыйын болгон</del>, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү ветеринардык адистерди (анын ичинде ветеринардык врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи ветеринардык пункт ачылып, ага Россиядан келген ветеринардык врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда ветеринардык кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик ветеринардык мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген ветеринардык врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда ветеринариянын өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн зооветеринардык институтта ветеринардык факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө ветеринардык отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда ветеринариянын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алынган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins>м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан ветеринардык-санитардык талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык</ins>-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>микробиология, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык </ins>хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">санитариялык </ins>топ (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык</ins>-санитария, зоогигиена, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариялык</ins>-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында ветеринария мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында ветеринария жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыйындыкка турган</ins>, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү ветеринардык адистерди (анын ичинде ветеринардык врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи ветеринардык пункт ачылып, ага Россиядан келген ветеринардык врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда ветеринардык кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик ветеринардык мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген ветеринардык врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда ветеринариянын өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн зооветеринардык институтта ветеринардык факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө ветеринардык отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда ветеринариянын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кабыл алынып, ал т олукталып, кайрадан иштелип  чыгып, КР Жогорку Кеңешии тарабынан 2005-жылы 12-апрелде </ins>кабыл алынган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикада мамлекеттик  ветеринариялык башкармалык түзүлүп, ага Республикалык ветеринариялык  башкармалык түзүлүп,  ага Республикалык ветеринариялык лаборатория,  ''Агрардык илим жана консультациялык кызмат борборунун'' Ветеринария илим-изилдөө контролдук иниституту (ветеринариялык дары-дармектерди сертификатто  жана стандарттоо боюнча коптролдук лаборатория) , эпизоотияга    </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Dilde https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=12732&oldid=prev 2025-01-15T03:29:50Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:29, 15 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я  м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан ветеринардык-санитардык талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) ветеринардык-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, ветеринардык микробиология, ветеринардык вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, ветеринардык хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) ветеринардык-санитардык топ (ветеринардык-санитария, зоогигиена, ветеринардык-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринария </del>мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринария </del>жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сүйкөшкөн</del>. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйын болгон, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү ветеринардык адистерди (анын ичинде ветеринардык врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи ветеринардык пункт ачылып, ага Россиядан келген ветеринардык врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда ветеринардык кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик ветеринардык мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген ветеринардык врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринариянын </del>өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн зооветеринардык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">институтунда </del>ветеринардык факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө ветеринардык отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринариянын </del>өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алы-</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я  м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан ветеринардык-санитардык талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. Ветеринария биологиялык илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. Ветеринария шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) ветеринардык-биологиялык дисциплиналар (анатомия, гистология, патологиялык физиология, фармакология, ветеринардык микробиология, ветеринардык вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, ветеринардык хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) ветеринардык-санитардык топ (ветеринардык-санитария, зоогигиена, ветеринардык-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо жөнүндөгү маалыматтар б. з. ч. 4-кылымга таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. Ветеринария медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кылымдын экинчи жарымында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринария </ins>мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кылымдын башында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринария </ins>жөнүндө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. Ветеринариянын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мисалы, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сүйкөп, эмдөө жүргүзгөн.</ins>. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйын болгон, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-жылы падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү ветеринардык адистерди (анын ичинде ветеринардык врач С. Н. Осокин) Кыргызстанга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи ветеринардык пункт ачылып, ага Россиядан келген ветеринардык врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кыргызстанда ветеринардык кызмат негизинен Октябрь революциясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамлекеттик ветеринардык мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген ветеринардык врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кыргызстанда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариянын </ins>өнүгүшүнө 1933-жылы түзүлгөн зооветеринардык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">институтта </ins>ветеринардык факультеттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда айыл чарба малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-жылы эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө ветеринардык отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кыргызстанда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринариянын </ins>өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-жылы эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-жылы 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алынган.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Dilde https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=10899&oldid=prev 2024-08-06T07:48:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:48, 6 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет.</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">санит. </del>талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">В. биол. </del>илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">В. </del>шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет.</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биол. </del>дисциплиналар (анатомия, гистология, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">патол. </del>физиология, фармакология, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет. </del>микробиология, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет. </del>вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет. </del>хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет.</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">санит. </del>топ (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет.</del>-санитария, зоогигиена, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет.</del>-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>маалыматтар б. з. ч. 4-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-га </del>таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">В. </del>медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кдын </del>экинчи жарымында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">В. </del>мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кдын </del>башында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">В. ж-дө </del>алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">В-нын </del>өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөшкөн. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйын болгон, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. Падышалык </del>Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет. </del>адистерди (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а. и. вет. </del>врач С. Н. Осокин) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нга </del>да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет. </del>пункт ачылып, ага Россиядан келген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет. </del>врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нда вет. </del>кызмат негизинен Октябрь <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рев-ясынан </del>кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. вет. </del>мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет. </del>врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нда В-нын </del>өнүгүшүнө 1933-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>түзүлгөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Зоовет. ин-тунда вет. ф-ттин </del>ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а. ч. </del>малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">вет. </del>отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нда В-нын </del>өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. Эл </del>аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алы-</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ВЕТЕРИНА&amp;#769;РИЯ''' , в е т е р и н а р и я <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">санитардык </ins>талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринария биологиялык </ins>илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринария </ins>шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биологиялык </ins>дисциплиналар (анатомия, гистология, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">патологиялык </ins>физиология, фармакология, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </ins>микробиология, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </ins>вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </ins>хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">санитардык </ins>топ (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</ins>-санитария, зоогигиена, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык</ins>-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>маалыматтар б. з. ч. 4-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымга </ins>таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринария </ins>медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>экинчи жарымында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринария </ins>мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>башында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринария жөнүндө </ins>алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ветеринариянын </ins>өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөшкөн. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйын болгон, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы падышалык </ins>Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </ins>адистерди (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">анын ичинде ветеринардык </ins>врач С. Н. Осокин) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанга </ins>да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </ins>пункт ачылып, ага Россиядан келген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </ins>врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанда ветеринардык </ins>кызмат негизинен Октябрь <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">революциясынан </ins>кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекеттик ветеринардык </ins>мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </ins>врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанда Ветеринариянын </ins>өнүгүшүнө 1933-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>түзүлгөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">зооветеринардык институтунда ветеринардык факультеттин </ins>ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айыл чарба </ins>малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ветеринардык </ins>отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанда Ветеринариянын </ins>өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы эл </ins>аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алы-</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=4943&oldid=prev 2024-03-25T09:39:23Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:39, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=4942&oldid=prev 2024-03-25T02:40:40Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:40, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol2_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=1230&oldid=prev 2024-01-18T11:59:29Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:59, 18 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%92%D0%95%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=1229&oldid=prev 2024-01-18T03:32:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:32, 18 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ВЕТЕРИН</del>&amp;#769;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АРИЯ</del>''' , в е т е р и н а р и я м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан вет.-санит. талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. В. биол. илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. В. шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) вет.-биол. дисциплиналар (анатомия, гистология, патол. физиология, фармакология, вет. микробиология, вет. вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, вет. хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) вет.-санит. топ (вет.-санитария, зоогигиена, вет.-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо ж-дөгү маалыматтар б. з. ч. 4-к-га таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. В. медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кдын экинчи жарымында В. мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кдын башында В. ж-дө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. В-нын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мис., ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөшкөн. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйын болгон, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-ж. Падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү вет. адистерди (а. и. вет. врач С. Н. Осокин) Кырг-нга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи вет. пункт ачылып, ага Россиядан келген вет. врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кырг-нда вет. кызмат негизинен Октябрь рев-ясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамл. вет. мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген вет. врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кырг-нда В-нын өнүгүшүнө 1933-ж. түзүлгөн Зоовет. ин-тунда вет. ф-ттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда а. ч. малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-ж. эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө вет. отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кырг-нда В-нын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-ж. Эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-ж. 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алы-</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ВЕТЕРИНА</ins>&amp;#769;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">РИЯ</ins>''' , в е т е р и н а р и я м е д и ц и н а с ы (лат. veterinarius – мал дарылоочу) – жаныбар ылаӊдарын изилдөөчү, ага каршы күрөшүү чараларын, адамды зооноздордон сактоо ыкмаларын иштеп чыгуучу, малдан вет.-санит. талаптарга жооп берген сапаттуу продукт алууга багытталган илимдер системасы. В. биол. илимдер циклине кирип, медицина, физика, химия ж. б. илимдердин жетишкендиктерин пайдаланат. В. шарттуу түрдө үч топко бөлүнөт: 1) вет.-биол. дисциплиналар (анатомия, гистология, патол. физиология, фармакология, вет. микробиология, вет. вирусология ж. б.); соо ж-а ылаӊдаган жаныбарлардын дене түзүлүшүн, физиологиясын, дары-дармектердин таасирин ж. б. изилдейт; 2) клиникалык дисциплиналар (эпизоотология ж-а жугуштуу ылаӊдар, паразитология ж-а инвазиялык ылаӊдар, ички жугушсуз ылаӊдар, вет. хирургия, акушерлик, гинекология ж. б.), ал жаныбарлардын ар түрдүү ылаӊдарын изилдейт, аларга диагноз коюунун жолдорун тактайт, алдын алуу ж-а жок кылуу ыкмаларын табат; 3) вет.-санит. топ (вет.-санитария, зоогигиена, вет.-экспертиза ж. б.) айлана-чөйрөнүн жаныбарларга тийгизген таасирин, малдын кунардуулугун жогорулатуу ж-а алардан алынган продуктулардын сапатын көтөрүүнүн жолдорун изилдейт. Мал ылаӊдарын дарылоо ж-дөгү маалыматтар б. з. ч. 4-к-га таандык (Египет, Индия), кийин Грекияга, Римге, Араб мамлекеттерине таралган. В. медицина м-н тыгыз байланышта болуп, тез өнүккөн, 18-кдын экинчи жарымында В. мектептери Францияда, Германияда, Австрияда ачылган. 19-кдын башында В. ж-дө алгачкы гезит-журналдар жарык көрө баштаган. В-нын өнүгүшүнө Л. ''Пастер,'' Р. ''Кох,'' П. ''Эрлих,'' И. И. ''Мечников'' ж-а алардын окуучуларынын кошкон салымы чоӊ. Кыргыз эли байыртадан эле мал ылаӊдары м-н күрөшүп келишкен. Мис., ''сакоо'' м-н ылаӊдаган жылкынын ириӊ тепкен лимфа бездерин учтуу, курч бычак м-н жарып, ириӊин соо кулундун эринине сүйкөшкөн. Алар жеӊилирээк ооруп, сакоого каршы туруктуулук (иммунитет) пайда болгон. Койдун ''кара аксагын'' көк ташты күйгүзүп дарылаган же куйрук майды ысытып жара болгон жерге басышкан. ''Шарпка'' чалдыккан уйдун оозун кайнатма туздун эритмеси м-н чайкашкан. ''Желе куртка'' дуушар болгон жылкыны бекем таӊып, ириӊдеген жерин жарып, үстүн кызарта ысытылган жалпак темир калакча м-н кайрып дарылашкан. Бирок жугуштуу ылаӊдар м-н күрөшүү кыйын болгон, ''жугуштуу кара өпкө'' м-н ылаӊдаган эчкилерди отору м-н союп жок кылып, башка алыскы жайыттарга көчө качышкан. Малчылар итти ''кутурмадан'' сактоо үчүн каӊылжаарынын үстүн туурасынан кызарта ысытылган темир м-н кайрышкан. 1891-ж. Падышалык Россияга караган Түркстанда бодонун көк көйнөк (чума) ылаӊынын эпизоотиясы болуп, орус өкмөтү вет. адистерди (а. и. вет. врач С. Н. Осокин) Кырг-нга да жөнөткөн. Ошол эле жылы Чүй өрөөнүндөгү Чалдовар айылында биринчи вет. пункт ачылып, ага Россиядан келген вет. врач В. И. Захаров жетекчилик кылган. Кырг-нда вет. кызмат негизинен Октябрь рев-ясынан кийин калыптанган. 1917-жылдан 1970–80-жылдарга чейин мамл. вет. мекемелердин саны кескин көбөйгөн (1917–14; 1970–588; 1980–531) ж-а аларда эмгектенген вет. врачтардын саны да бир кыйла өскөн (1917–5; 1970–877; 1980–872). Кырг-нда В-нын өнүгүшүнө 1933-ж. түзүлгөн Зоовет. ин-тунда вет. ф-ттин ачылышы чоӊ түрткү болгон. 1950-жылдарда а. ч. малынын эпизоотиялык ылаӊдары күч алгандыктан, Кыргыз өкмөтү 1956-ж. эпизоотияга каршы натыйжалуу күрөшүү үчүн өзгөчө вет. отрядды түзгөн. Ошол эле жылы өтө жугуштуу, улуттук экономикага чоӊ зыян алып келүүчү ылаӊдар м-н күрөшүү максатында ички иштер министрлиги атайын карантиндик милиция бөлүмүн уюштурган. Кырг-нда В-нын өз алдынча өнүгүшү эгемендүүлүккө жеткенден кийин башталып, 1992-ж. Эл аралык эпизоотиялык бюрого мүчө болуп катталды. 1992-ж. 6-мартта КРде биринчи «Ветеринария боюнча мыйзам» кабыл алы-</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

2-tom>KadyrM