ВАТИКАН - Түзөтүүлөр тарыхы

Lera, 08:23, 25 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-25T08:23:15Z

← Мурунку нускасы		08:23, 25 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
15 сап:		15 сап:
	<br/>Ватиканга тиешелүү өнөр жайы (полиграфиядан башка) жок. Жашоо-тиричиликке керектүү азык-түлүк, суу, газ ж. б. четтен алат. Электр-станциясы, борбордук жылытуу, автономиялуу телефон тармагы, почта системасы жана телеграф кызматы иштейт. Ватикандын кирешеси дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндө жашаган католиктердин кайыр-садагасынан жана туризмден (анын ичинде сувенир, почта маркаларын сатуу, музей экскурсиялары), басма продукцияларын сатуудан, башка өлкөлөрдөгү Рим католик чиркөөсүнө таандык жер аянттарынын ижарасынан түшөт. Ватикандын аймагында кирешеден салык алынбайт, валютаны сыртка чыгаруу жана алып келүү чектелген эмес. Ватикандын капиталы Италиянын ж. б. өлкөлөрдүн өнөр жайына салынган. Ватикандын Борбордук банкы эл аралык финансы операцияларына катышат; бюджетин Рим папасы бекитет. Темир жолу (узундугу 0,86 ''км'') Италиянын мамлекеттик темир жол тармагы менен байланышат.<br/>		<br/>Ватиканга тиешелүү өнөр жайы (полиграфиядан башка) жок. Жашоо-тиричиликке керектүү азык-түлүк, суу, газ ж. б. четтен алат. Электр-станциясы, борбордук жылытуу, автономиялуу телефон тармагы, почта системасы жана телеграф кызматы иштейт. Ватикандын кирешеси дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндө жашаган католиктердин кайыр-садагасынан жана туризмден (анын ичинде сувенир, почта маркаларын сатуу, музей экскурсиялары), басма продукцияларын сатуудан, башка өлкөлөрдөгү Рим католик чиркөөсүнө таандык жер аянттарынын ижарасынан түшөт. Ватикандын аймагында кирешеден салык алынбайт, валютаны сыртка чыгаруу жана алып келүү чектелген эмес. Ватикандын капиталы Италиянын ж. б. өлкөлөрдүн өнөр жайына салынган. Ватикандын Борбордук банкы эл аралык финансы операцияларына катышат; бюджетин Рим папасы бекитет. Темир жолу (узундугу 0,86 ''км'') Италиянын мамлекеттик темир жол тармагы менен байланышат.<br/>
	==Маданияты ==		==Маданияты ==
	<br/>Ватикандагы ~~ЖОЖдор~~: Григориан (1582), Урбаниан (1627), Латеран (1773), Салезиан (1940, университет статусу 1973), Ыйык Фома Аквинский Папа (1580-жыл коллеж; 1909-жыл университет), Ыйык Крест Папа университеттери, Библиялык Папа, Чыгыш Папа, Арабистика жана ислам таануу Папа институттары, хор мектеби бар Чиркөө музыкасы понтифик институту ~~ж. б~~. Пантеонго караштуу виртуоздор асем исккусствосу жана адабияты папа чоӊ академиясы (1542), Папа ИА (1603, мүчөлөрүн ар кайсы өлкөлөрдүн окумуштууларынан папа өзү тандайт), Чиркөө (1701), Литургия (1740), Католик дини (1801), Археология (1810), Ыйык Фома Аквинский жана католик дини Рим (1879), Ыйык Мария кыз (1946), Социалдык илимдер (1991), Жашоону коргоо (1994) академиялары бар. Папа сарайында Ватикан китепканасы (1475-жылы расмий негизделген, анда 300 миӊден ашык тыйындар жана медалдар бар Нумизматика кабинети) иштейт. Ватикан музейлери, архиви (1610, мамлекеттик катчынын, Рим куриясынын ~~ж. б. соболордун~~ документтери сакталат) бар. Архивдин базасында Ватикан палеогеография, дипломатика жана архив таануу мектеби иштейт. Ватиканда Европадагы эӊ эски обсерватория жайгашкан. 1993-жылы ~~АКШда~~ филиалы ачылган. <br/>«Оссерваторе Романо» гезити күнүгө италян, жумасына француз, англис, испан, португал, немец, айына поляк тилинде чыгып турат. Радиостанция 1931-жылы түзүлгөн, жаӊы радиоборбору (1957) 34 тилде уктурууларды алып барат жана телеборбор (1983) иштейт. <br/>Собордун бир каппелласы Ватикандын аймагындагы сыйынуучу, бак-парк, искусствонун бардык тармактары айкалышкан архитектуралык ири комплекс. Архитектура тарыхы ~~4–5-кылымдан~~ башталат. Ватиканга көркөм колонадалар менен курчалган Ыйык Пётр собору – дүйнөдөгү эӊ зор храм (1506–1614, архитекторлор<br/>		<br/>Ватикандагы жогорку окуу жайлар: Григориан (1582), Урбаниан (1627), Латеран (1773), Салезиан (1940, университет статусу 1973), Ыйык Фома Аквинский Папа (1580-жыл коллеж; 1909-жыл университет), Ыйык Крест Папа университеттери, Библиялык Папа, Чыгыш Папа, Арабистика жана ислам таануу Папа институттары, хор мектеби бар Чиркөө музыкасы понтифик институту жана башкалар. Пантеонго караштуу виртуоздор асем исккусствосу жана адабияты папа чоӊ академиясы (1542), Папа илимдер академиясы (1603, мүчөлөрүн ар кайсы өлкөлөрдүн окумуштууларынан папа өзү тандайт), Чиркөө (1701), Литургия (1740), Католик дини (1801), Археология (1810), Ыйык Фома Аквинский жана католик дини Рим (1879), Ыйык Мария кыз (1946), Социалдык илимдер (1991), Жашоону коргоо (1994) академиялары бар. Папа сарайында Ватикан китепканасы (1475-жылы расмий негизделген, анда 300 миӊден ашык тыйындар жана медалдар бар Нумизматика кабинети) иштейт. Ватикан музейлери, архиви (1610, мамлекеттик катчынын, Рим куриясынын жана башка соборлордун документтери сакталат) бар. Архивдин базасында Ватикан палеогеография, дипломатика жана архив таануу мектеби иштейт. Ватиканда Европадагы эӊ эски обсерватория жайгашкан. 1993-жылы Америка Кошмо Штаттарында филиалы ачылган. <br/>«Оссерваторе Романо» гезити күнүгө италян, жумасына француз, англис, испан, португал, немец, айына поляк тилинде чыгып турат. Радиостанция 1931-жылы түзүлгөн, жаӊы радиоборбору (1957) 34 тилде уктурууларды алып барат жана телеборбор (1983) иштейт. <br/>Собордун бир каппелласы Ватикандын аймагындагы сыйынуучу, бак-парк, искусствонун бардык тармактары айкалышкан архитектуралык ири комплекс. Архитектура тарыхы IV–V кылымдардан башталат. Ватиканга көркөм колонадалар менен курчалган Ыйык Пётр собору – дүйнөдөгү эӊ зор храм (1506–1614, архитекторлору Д. Браманте, Ж. делла Порта, Виньола жана башкалар). Микеланжелонун «Христоско аза күтүү» мармар айкели айрыкча көрк берип турат. Ыйык Пётр соборунун барокко стилиндеги аянты, Скала-Режа, Зала-Режа ак сарай комплекстери: Паолин (XVI кылым), Сикстин, Николай V капеллалары; Рафаэль Станцасы бар Боржиа апартаменти; Рафаэлдин лоджиялары Бельведер вилласы менен Сан-Дамазо короосу; Пий IVнин казино багы (1503–1545-жылдары салынган, архитектор Д. Браманте) орун алган. Ак сарайда Ватикан китепканасы (кол жазмалар бар), байыркы замандын айкел музейлери жана башкалар жайгашкан. Эки узун корпус (азыркы Ватикан китепканасы), Пио-Клементино музейи, статуя галереясы, папирустар кабинети, Нумизматикалык кабинет орун алган. Бельведер вилласы (1485–87; XVI–XVIII кылымдарда кайра курулган; бурамалуу тепкич, 1511–1564, архитекторлор Браманте, Лигорио) менен кошуп турат. 1563–1595-жылдары Рафаэлдин лоджияларына Сикст V апартаменти улай салынган. <br/>
	[[File:ТАРЫХЫ. В.54.png \| thumb \| Ватикандагы бакчалар.]]		[[File:ТАРЫХЫ. В.54.png \| thumb \| Ватикандагы бакчалар.]]
	Д. Браманте, Ж. делла Порта, Виньола ж. б.). Микеланжелонун «Христоско аза күтүү» мрамор скульптурасы айрыкча көрк берип турат. Ыйык Пётр соборунун барокко стилиндеги аянты, Скала-Режа, Зала-Режа ак сарай комплекстери: Паолин (16-кылым), Сикстин, Николай V капеллалары; Рафаэль Станцасы бар Боржиа апартаменти; Рафаэлдин лоджиялары Бельведер вилласы менен Сан-Дамазо короосу; Пий IVнин казино багы (1503–45-жылдары салынган, архитектор Д. Браманте) орун алган. Ак сарайда Ватикан китепканасы (кол жазмалар бар), байыркы замандын скульптура музейлери<br/>		Ак сарайда көчөгө чыгуучу Король тепкичи жайгашкан (Скала-Режа, 1663–1666), андан ары Король залы (1538–1573, архитектор А. да Сангалло кичүүсү; ''Ж. Вазари'', Т. жана Ф. Цуккари, О. Самаккини, Ж. Сальвиати жана башкалардын дубалга тартылган сүрөттөрү) бар. Ватикандын батышы – бакчалар, Лев IV дубалынын калдыктары (IX кылымдын ортосу), папа Пий IV вилласы (1560, архитектор П. Лигорио), Шамал мунарасы (1579; 1939-жылга чейин Ватикан обсерваториясынын имараты), фонтандар (XVII кылым, архитектор Я ван Сантен), Ватикан пинакотекасынын имараты (1929–1932, архитектор Л. Белтрами), Папа ИА, Эфиоп коллегиясы, губернатор ак сарайы жайгашкан.<br/>
	~~[[File:ТАРЫХЫ. В.55.png \| thumb \| Микеланджело. «Пьета» («Христоско аза күтүү»). Мрамор.]]~~		[[File:ТАРЫХЫ. В.55.png \| thumb \| Микеланджело. «Пьета» («Христоско аза күтүү»). Мармар.\|left]]
	ж. б. жайгашкан. Эки узун корпус (азыркы Ватикан китепканасы), Пио-Клементино музейи, статуя галереясы, папирустар кабинети, Нумизматикалык кабинет орун алган. Бельведер вилласы (1485–87; 16–18-кылымдарда кайра курулган; бурамалуу тепкич, 1511–64, архитекторлор Браманте, Лигорио) менен кошуп турат. 1563–95-жылдары Рафаэлдин лоджияларына Сикст V апартаменти улай салынган. Ак сарайда көчөгө чыгуучу Король тепкичи жайгашкан (Скала-Режа, ~~1663–66~~), андан ары Король залы (~~1538–73~~, архитектор А. да Сангалло кичүүсү; ''Ж. Вазари'', Т. жана Ф. Цуккари, О. Самаккини, Ж. Сальвиати ~~ж. б-дын~~ дубалга тартылган сүрөттөрү) бар. Ватикандын батышы – бакчалар, Лев IV дубалынын калдыктары (9-кылымдын ортосу), папа Пий IV вилласы (1560, архитектор П. Лигорио), Шамал мунарасы (1579; 1939-жылга чейин Ватикан обсерваториясынын имараты), фонтандар (~~17-~~кылым архитектор Я ван Сантен), Ватикан пинакотекасынын имараты (~~1929–32~~,<br/>		Дубалдын ичинде XVI–XVII кылымдардагы зыяратчылар (IX–XVII кылым; дубалга тартылган сүрөттөрү IX кылым) Ыйык Анна (1572, архитектор Ж. да Виньола), Санто-Стефано-дельи Абиссини, Сан-Сальваторе-ин-Террионе чиркөөлөрү, мозаика өнөрканасы (1727), Ватикандын Сот сарайы, Диний окуу иштери боюнча конгрегация имараты, Павел VI аудиенция залы (1971), телеграф, телефон жана почта, темир жол вокзалы, басма сөз борбору, басмакана жана мейманкана (Ыйык Марфа үйү) бар. Ыйык Такка Римде жайгашкан Санта-Мария-Маджоре, Сан-Паоло-фуори-ле-Мура (монастыры менен), Сан-Жованни-ин-Латерано Латеран аксарайы менен (XVI кылым), Канчеллерия (1485–1513, архитекторлор А. Бреньо, Д. Браманте), Дин таратуу боюнча Конгрегация ак сарайы (1642–1667, архитекторлор Ф. Борромини жана Ж. Л. Бернини), Кастель-Гандольфодогу (XVII кылым) папанын жайкы резиденциясы жана Римде, Италияда жайгашкан жана башка имараттар таандык. Ватикан шаар-музей болуп эсептелет. Ватикан ансамбли жана Римдеги Ыйык Такка тиешелүү имараттар 1956-жылдан ЮНЕСКОнун кайтаруусунда жана ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген.<br/>
	[[File:ТАРЫХЫ. В.56.png \| thumb \| 1497–1501. Ыйык Пётр собору.]]		[[File:ТАРЫХЫ. В.56.png \| thumb \| 1497–1501. Ыйык Пётр собору.]]
	архитектор Л. Белтрами), Папа ИА, Эфиоп коллегиясы, губернатор ак сарайы жайгашкан. Дубалдын ичинде 16–17-кылымдардагы Зыяратчылар (9–17-кылым; дубалга тартылган сүрөттөрү 9-кылым) Ыйык Анна (1572, архитектор Ж. да Виньола), Санто-Стефано-дельи Абиссини, Сан-Сальваторе-ин-Террионе чиркөөлөрү, мозаика өнөрканасы (1727), Ватикандын Сот сарайы, Диний окуу иштери боюнча конгрегация имараты, Павел VI аудиенция залы (1971), телеграф, телефон жана почта, темир жол вокзалы, басма сөз борбору, басмакана жана мейманкана (Ыйык Марфа үйү) бар. Ыйык Такка Римде жайгашкан Санта-Мария-Маджоре, Сан-Паоло-фуори-ле-Мура (монастыры менен), Сан-Жованни-ин-Латерано Латеран аксарайы менен (16-к.), Канчеллерия (1485–1513, архитекторлор А. Бреньо, Д. Браманте), Дин таратуу б-ча Конгрегация ак сарайы (1642–67, архитекторлор Ф. Борромини ж-а Ж. Л. Бернини), Кастель-Гандольфодогу (17-кылым) папанын жайкы резиденциясы жана Римде, Италияда жайгашкан<br/>
	[[File:ТАРЫХЫ. В.57.png \| thumb \| Ватикандагы делла-Пинья короосу.]]		[[File:ТАРЫХЫ. В.57.png \| thumb \| Ватикандагы делла-Пинья короосу.\|left]]
	ж. б. имараттар таандык. Ватикан шаар-музей болуп эсептелет. Ватикан ансамбли жана Римдеги Ыйык Такка тиешелүү имараттар 1956-жылдан ЮНЕСКОнун кайтаруусунда жана ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген.

	<br />Ад.: ''Ковальский Н. А., Красиков А. А''. Ватикан: история и современность. М., 1991; 2000; Ватикан. М., 2001; История Ватикана: власть и Римская курия. М., 2002; ''Григулевич И. Р''. Папство. Век ХХ. 3-е изд. М., 2003.		<br />Ад.: ''Ковальский Н. А., Красиков А. А''. Ватикан: история и современность. М., 1991; 2000; Ватикан. М., 2001; История Ватикана: власть и Римская курия. М., 2002; ''Григулевич И. Р''. Папство. Век ХХ. 3-е изд. М., 2003.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Temirkan, 02:18, 28 Май (Бугу) 2024 карата

2024-05-28T02:18:24Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 11:01, 27 Май (Бугу) 2024 карата

2024-05-27T11:01:31Z

← Мурунку нускасы		11:01, 27 Май (Бугу) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ВАТИКА́Н ''' – Италиянын борбору, Римдин аймагындагы шаар-мамлекет. Рим-католик чиркөөсүнүн башчысы – Рим папасынын резиденциясы. Чиркөө башкармалыгы (Рим куриясы) турган жай. Римдин батыш бөлүгүндө, Вати-кан дөӊсөөсүндө, Тибр ~~д-нын~~ оӊ жээгинде жайгашкан. Аянты 0,44 ''км''<sup>2</sup>. Калкы 829 (2019). ~~Мамл.~~ тили – латын ~~ж-а~~ италян тилдери. Акча бирдиги – евро (2002-жылдан). В. – эл аралык субъект катары эл аралык уюмдарга (~~а. и.~~ ЕККУ–ОБСЕ, МАГАТЭ) мүчө болууга акылуу. О. эле БУУга, ЮНЕСКОго ж. б. уюмдарга байкоочу катары миссия аткарат. Ар кайсы өкмөттүк уюмдарга мүчө.		'''ВАТИКА́Н ''' – Италиянын борбору, Римдин аймагындагы шаар-мамлекет. Рим-католик чиркөөсүнүн башчысы – Рим папасынын резиденциясы. Чиркөө башкармалыгы (Рим куриясы) турган жай. Римдин батыш бөлүгүндө, Вати-кан дөӊсөөсүндө, Тибр дарыясынын оӊ жээгинде жайгашкан. Аянты 0,44 ''км''<sup>2</sup>. Калкы 829 (2019). Мамлекеттик тили – латын жана италян тилдери. Акча бирдиги – евро (2002-жылдан). Ватикан – эл аралык субъект катары эл аралык уюмдарга (анын ичинде ЕККУ–ОБСЕ, МАГАТЭ) мүчө болууга акылуу. Ошондой эле БУУга, ЮНЕСКОго ж. б. уюмдарга байкоочу катары миссия аткарат. Ар кайсы өкмөттүк уюмдарга мүчө.<br/>
	<br/>
	[[File:ВАТИКАН52.png \| thumb \| none]]		[[File:ВАТИКАН52.png \| thumb \| none]]

	==Мамлекеттик түзүлүшү. ==		==Мамлекеттик түзүлүшү ==
	<br/>В. (расмий аталышы – Ыйык Так) – теократиялык монархия. Жаӊы негизги мыйзамы Рим папасы Иоанн Павел II тарабынан 2000-ж. 26-ноябрда кабыл алынып, 2001-жылдын 22-февралынан күчүнө кирген. В. мамлекетинин башчысы – Рим папасы, Рим-католик чиркөөсүнүн эӊ жогорку иерархы. Ыйык Ата, Рим епископу, Иисус Христостун наместниги, Ыйык Пётрдун орун басары, Аалам чиркөөсүнүн жогорку понтифиги, Батыш патриархы, Италия примасы, Рим провинциясынын архиепископу ~~ж-а~~ митрополити, В. Градынын Жогорку башкаруучусу титулдарын алып жүрөт. Рим папасы кардиналдардын коллегиясы (конклав) тарабынан өмүр бою шайланат. Ал толук мыйзам чыгаруу, аткаруу ~~ж-а~~ сот бийлигине ээ. Мыйзам чыгаруу бийлигинин органы (Жогорку понтифик бул бийликти өз алдынча жүргүзүнү каалаган учурлардан тышкаркы мезгилдерде) кардиналдардан ~~ж-а~~ аларды жетектеген төрагадан турган В. иштери ~~б-ча~~ Папа комиссиясы болуп саналат. ~~В-дын~~ светтик суверенитетине ~~ж-а~~ жарандык башкаруусуна таандык болгон аткаруу бийлиги ~~Мамл.~~ секретариат (1988-жылдан жалпы бөлүмдөн ~~ж-а~~ мамлекеттер аралык байланыш бөлүмүнөн турат) тарабынан жүзөгө ашырылып, аны өз ишмердүүлүгү үчүн Рим папасынын алдында гана жоопкерчиликтүү болгон кардинал – ~~мамл.~~ катчы жетектейт. ~~В-ды~~ коргоо ~~ж-а~~ салтанаттарды өткөрүү функциясы швейцариялык гвардияга жүктөлгөн.		<br/>Ватикан (расмий аталышы – Ыйык Так) – теократиялык монархия. Жаӊы негизги мыйзамы Рим папасы Иоанн Павел II тарабынан 2000-ж. 26-ноябрда кабыл алынып, 2001-жылдын 22-февралынан күчүнө кирген. Ватикан мамлекетинин башчысы – Рим папасы, Рим-католик чиркөөсүнүн эӊ жогорку иерархы. Ыйык Ата, Рим епископу, Иисус Христостун наместниги, Ыйык Пётрдун орун басары, Аалам чиркөөсүнүн жогорку понтифиги, Батыш патриархы, Италия примасы, Рим провинциясынын архиепископу жана митрополити, Ватикан Градынын Жогорку башкаруучусу титулдарын алып жүрөт. Рим папасы кардиналдардын коллегиясы (конклав) тарабынан өмүр бою шайланат. Ал толук мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийлигине ээ. Мыйзам чыгаруу бийлигинин органы (Жогорку понтифик бул бийликти өз алдынча жүргүзүнү каалаган учурлардан тышкаркы мезгилдерде) кардиналдардан жана аларды жетектеген төрагадан турган Ватикан иштери боюнча Папа комиссиясы болуп саналат. Ватикандын светтик суверенитетине жана жарандык башкаруусуна таандык болгон аткаруу бийлиги Мамлекеттик секретариат (1988-жылдан жалпы бөлүмдөн жана мамлекеттер аралык байланыш бөлүмүнөн турат) тарабынан жүзөгө ашырылып, аны өз ишмердүүлүгү үчүн Рим папасынын алдында гана жоопкерчиликтүү болгон кардинал – мамлекеттик катчы жетектейт. Ватиканды коргоо жана салтанаттарды өткөрүү функциясы швейцариялык гвардияга жүктөлгөн.<br/>
	<br/>
	==Калкы==		==Калкы==
	<br/>~~. В-дын~~ жергиликтүү калкынан тышкары Римде ~~ж-а~~ анын айланасында жашаган 3 миӊге жакын адам ~~В-да~~ иштейт. ~~В-дын~~ жарандыгы анын аймагында туруктуу жашагандарга гана берилет. Жарандыкка Рим папасынан тышкары кардиналдар, нунцийлер ~~ж-а~~ Апостолдук нунцийликтин кызматкерлери (~~дипл.~~ кызмат учурунда), швейцариялык гвардиячылар (~~В-да~~ кызмат өтөгөн мезгилде), ~~В. ш-нын~~ губернатору, ~~В. ш-нын~~ трибуналынын претору, жарандык актыларды каттоочу кызматкерлер, папанын жеке жардамчылары ~~ж-а~~ анын үй-бүлө мүчөлөрү, о. эле ~~В-да~~ жашоого папа уруксат берген адамдар ээ боло алышат. Ватикандыктардын балдары 18 жашка чыкканда гана жарандык ала алышат. Сыртта жашагандар жарандыгын жоготушат (артыкчылык кардиналдарга гана берилет).		<br/>Ватикандын жергиликтүү калкынан тышкары Римде жана анын айланасында жашаган 3 миӊге жакын адам Ватиканда иштейт. Ватикандын жарандыгы анын аймагында туруктуу жашагандарга гана берилет. Жарандыкка Рим папасынан тышкары кардиналдар, нунцийлер жана Апостолдук нунцийликтин кызматкерлери (дипломатиялык кызмат учурунда), швейцариялык гвардиячылар (Ватиканда кызмат өтөгөн мезгилде), Ватикан шаарынын губернатору, Ватикан шаарынын трибуналынын претору, жарандык актыларды каттоочу кызматкерлер, папанын жеке жардамчылары жана анын үй-бүлө мүчөлөрү, ошондой эле Ватиканда жашоого папа уруксат берген адамдар ээ боло алышат. Ватикандыктардын балдары 18 жашка чыкканда гана жарандык ала алышат. Сыртта жашагандар жарандыгын жоготушат (артыкчылык кардиналдарга гана берилет).

	==Тарыхы==		==Тарыхы==
	В. шаар-мамлекет. Тибр ~~д-нын~~ боюндагы Ватикан дөӊсөөсүнүн атынан аталган. Бул дөӊсөөдө о. кылымдын башында сарай курулуп, ал 14-~~к-да~~ католик чиркөө башчысынын резиденциясына айланган. 1870-ж. өткөрүлгөн референдумдун жыйынтыгында Папа облусу Италия королдугуна бириктирилип, Рим папасы светтик бийлик жүргүзүү укугунан ажыратылган. Бирок Рим папасы Пий IX мындай чечимдерге каршы нааразылыгын билдирүү катары өзүн «ватикандык туткун» деп жарыялап, өмүрүнүн аягына чейин Ватикан сарайынан тышка чыгуудан баш тарткан. Ыйык Так ~~м-н~~ Италия мамлекетинин ортосундагы узакка созулган пикир келишпестик 1929-ж. 11-февралда Латеран макулдашууларынын жыйынтыгында чечилген. Макулдашуу ~~б-ча В.~~ мамлекети түзүлүп, анын азыркы кездеги чеги белгиленген ~~ж-а~~ эл аралык өз алдынчалыгы (суверенитети) таанылган. В. эл аралык укук субъектиси катары бир катар эл аралык уюмдардын мүчөсү. Ыйык Так кеӊири тармактагы эл аралык ~~ж-а~~ социалдык маселелерди чечүүдө таасирин тийгизип келет. 2-дүйнөлүк согуш алдында Пий XI, ал эми согуш учурунда анын мураскери Пий XII нацизм ~~ж-а~~ коммунизм идеологиясын кескин сындап чыккан. 1971-~~ж. В.~~ ядролук куралдарды таркатпоо тууралуу келишимге кол койгон, 1975-ж. ''Европадагы кызматташтык жана коопсуздук боюнча кеӊешмеге'' катышкан ~~ж-а~~		Ватикан шаар-мамлекет. Тибр дарыясынын боюндагы Ватикан дөӊсөөсүнүн атынан аталган. Бул дөӊсөөдө орто кылымдын башында сарай курулуп, ал 14-кылымда католик чиркөө башчысынын резиденциясына айланган. 1870-жылы өткөрүлгөн референдумдун жыйынтыгында Папа облусу Италия королдугуна бириктирилип, Рим папасы светтик бийлик жүргүзүү укугунан ажыратылган. Бирок Рим папасы Пий IX мындай чечимдерге каршы нааразылыгын билдирүү катары өзүн «ватикандык туткун» деп жарыялап, өмүрүнүн аягына чейин Ватикан сарайынан тышка чыгуудан баш тарткан. Ыйык Так менен Италия мамлекетинин ортосундагы узакка созулган пикир келишпестик 1929-жылы 11-февралда Латеран макулдашууларынын жыйынтыгында чечилген. Макулдашуу боюнча Ватикан мамлекети түзүлүп, анын азыркы кездеги чеги белгиленген жана эл аралык өз алдынчалыгы (суверенитети) таанылган. Ватикан эл аралык укук субъектиси катары бир катар эл аралык уюмдардын мүчөсү. Ыйык Так кеӊири тармактагы эл аралык жана социалдык маселелерди чечүүдө таасирин тийгизип келет. 2-дүйнөлүк согуш алдында Пий XI, ал эми согуш учурунда анын мураскери Пий XII нацизм жана коммунизм идеологиясын кескин сындап чыккан. 1971-жылы Ватикан ядролук куралдарды таркатпоо тууралуу келишимге кол койгон, 1975-жылы ''Европадагы кызматташтык жана коопсуздук боюнча кеӊешмеге'' катышкан жана<br/>
	<br/>
	[[File:ТАРЫХЫ. В.53.png \| thumb \| none]]		[[File:ТАРЫХЫ. В.53.png \| thumb \| none]]
	анын жыйынтык документине кеӊешмеге катышкан бардык мамлекеттерди ар бир адамдын диний ишенимин сыйлоого ~~ж-а~~ каалаган динге сыйынуусун урматтоого милдеттендирген милдеттенмени киргизүүнүн демилгечиси болгон. ~~В. ‘л~~ аралык чыр-чатактарды тынчтык жолу ~~м-н~~ жөнгө салууну активдүү колдойт. Папа Иоанн Павел 1999-ж. НАТОнун аскерлеринин Югославияны бомбалоосун, 2003-ж. АКШнын Иракка басып кирүүсүн ж. б. кескин сындаган.		анын жыйынтык документине кеӊешмеге катышкан бардык мамлекеттерди ар бир адамдын диний ишенимин сыйлоого жана каалаган динге сыйынуусун урматтоого милдеттендирген милдеттенмени киргизүүнүн демилгечиси болгон. Ватикан эл аралык чыр-чатактарды тынчтык жолу менен жөнгө салууну активдүү колдойт. Папа Иоанн Павел 1999-жылы НАТОнун аскерлеринин Югославияны бомбалоосун, 2003-жылы АКШнын Иракка басып кирүүсүн ж. б. кескин сындаган. <br/>Ватикан (Ыйык Так) Тайвандын эң эски (1942) дипломатиялык өнөктөшү жана азыр Кытай Республикасынын (Тайвань) расмий түрдө тааныган Европадагы эл аралык укуктун жападан жалгыз эгемен субъекти болуп саналат. Ватикан дүйнөнүн 174 өлкөсү менен дипломатиялык мамиледе, аларда папалык элчилер өкүлчүлүк кылат. 15 эл аралык уюмдун, анын ичинде ДСУ, ЮНЕСКО, ЕККУ жана ФАОнун мүчөсү.<br/>
	<br/>В. (Ыйык Так) Тайвандын эң эски (1942) ~~дипл.~~ өнөктөшү ~~ж-а~~ азыр Кытай ~~Респ-н~~ (Тайвань) расмий түрдө тааныган Европадагы эл аралык укуктун жападан жалгыз эгемен субъекти болуп саналат. В. дүйнөнүн 174 өлкөсү ~~м-н дипл.~~ мамиледе, аларда папалык элчилер өкүлчүлүк кылат. 15 эл аралык уюмдун, ~~а. и.~~ ДСУ, ЮНЕСКО, ЕККУ ~~ж-а~~ ФАОнун мүчөсү.
	<br/>

	==Чарбасы==		==Чарбасы==

Kadyrm: /* Калкы */

2024-03-25T10:59:03Z

Калкы

← Мурунку нускасы		10:59, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы
8 сап:		8 сап:
	==Калкы==		==Калкы==
	<br/>. В-дын жергиликтүү калкынан тышкары Римде ж-а анын айланасында жашаган 3 миӊге жакын адам В-да иштейт. В-дын жарандыгы анын аймагында туруктуу жашагандарга гана берилет. Жарандыкка Рим папасынан тышкары кардиналдар, нунцийлер ж-а Апостолдук нунцийликтин кызматкерлери (дипл. кызмат учурунда), швейцариялык гвардиячылар (В-да кызмат өтөгөн мезгилде), В. ш-нын губернатору, В. ш-нын трибуналынын претору, жарандык актыларды каттоочу кызматкерлер, папанын жеке жардамчылары ж-а анын үй-бүлө мүчөлөрү, о. эле В-да жашоого папа уруксат берген адамдар ээ боло алышат. Ватикандыктардын балдары 18 жашка чыкканда гана жарандык ала алышат. Сыртта жашагандар жарандыгын жоготушат (артыкчылык кардиналдарга гана берилет).		<br/>. В-дын жергиликтүү калкынан тышкары Римде ж-а анын айланасында жашаган 3 миӊге жакын адам В-да иштейт. В-дын жарандыгы анын аймагында туруктуу жашагандарга гана берилет. Жарандыкка Рим папасынан тышкары кардиналдар, нунцийлер ж-а Апостолдук нунцийликтин кызматкерлери (дипл. кызмат учурунда), швейцариялык гвардиячылар (В-да кызмат өтөгөн мезгилде), В. ш-нын губернатору, В. ш-нын трибуналынын претору, жарандык актыларды каттоочу кызматкерлер, папанын жеке жардамчылары ж-а анын үй-бүлө мүчөлөрү, о. эле В-да жашоого папа уруксат берген адамдар ээ боло алышат. Ватикандыктардын балдары 18 жашка чыкканда гана жарандык ала алышат. Сыртта жашагандар жарандыгын жоготушат (артыкчылык кардиналдарга гана берилет).
	~~'''~~Тарыхы. В~~́~~. ~~'''~~ шаар-мамлекет. Тибр д-нын боюндагы Ватикан дөӊсөөсүнүн атынан аталган. Бул дөӊсөөдө о. кылымдын башында сарай курулуп, ал 14-к-да католик чиркөө башчысынын резиденциясына айланган. 1870-ж. өткөрүлгөн референдумдун жыйынтыгында Папа облусу Италия королдугуна бириктирилип, Рим папасы светтик бийлик жүргүзүү укугунан ажыратылган. Бирок Рим папасы Пий IX мындай чечимдерге каршы нааразылыгын билдирүү катары өзүн «ватикандык туткун» деп жарыялап, өмүрүнүн аягына чейин Ватикан сарайынан тышка чыгуудан баш тарткан. Ыйык Так м-н Италия мамлекетинин ортосундагы узакка созулган пикир келишпестик 1929-ж. 11-февралда Латеран макулдашууларынын жыйынтыгында чечилген. Макулдашуу б-ча В. мамлекети түзүлүп, анын азыркы кездеги чеги белгиленген ж-а эл аралык өз алдынчалыгы (суверенитети) таанылган. В. эл аралык укук субъектиси катары бир катар эл аралык уюмдардын мүчөсү. Ыйык Так кеӊири тармактагы эл аралык ж-а социалдык маселелерди чечүүдө таасирин тийгизип келет. 2-дүйнөлүк согуш алдында Пий XI, ал эми согуш учурунда анын мураскери Пий XII нацизм ж-а коммунизм идеологиясын кескин сындап чыккан. 1971-ж. В. ядролук куралдарды таркатпоо тууралуу келишимге кол койгон, 1975-ж. ''Европадагы кызматташтык жана коопсуздук боюнча кеӊешмеге'' катышкан ж-а		==Тарыхы==
			В. шаар-мамлекет. Тибр д-нын боюндагы Ватикан дөӊсөөсүнүн атынан аталган. Бул дөӊсөөдө о. кылымдын башында сарай курулуп, ал 14-к-да католик чиркөө башчысынын резиденциясына айланган. 1870-ж. өткөрүлгөн референдумдун жыйынтыгында Папа облусу Италия королдугуна бириктирилип, Рим папасы светтик бийлик жүргүзүү укугунан ажыратылган. Бирок Рим папасы Пий IX мындай чечимдерге каршы нааразылыгын билдирүү катары өзүн «ватикандык туткун» деп жарыялап, өмүрүнүн аягына чейин Ватикан сарайынан тышка чыгуудан баш тарткан. Ыйык Так м-н Италия мамлекетинин ортосундагы узакка созулган пикир келишпестик 1929-ж. 11-февралда Латеран макулдашууларынын жыйынтыгында чечилген. Макулдашуу б-ча В. мамлекети түзүлүп, анын азыркы кездеги чеги белгиленген ж-а эл аралык өз алдынчалыгы (суверенитети) таанылган. В. эл аралык укук субъектиси катары бир катар эл аралык уюмдардын мүчөсү. Ыйык Так кеӊири тармактагы эл аралык ж-а социалдык маселелерди чечүүдө таасирин тийгизип келет. 2-дүйнөлүк согуш алдында Пий XI, ал эми согуш учурунда анын мураскери Пий XII нацизм ж-а коммунизм идеологиясын кескин сындап чыккан. 1971-ж. В. ядролук куралдарды таркатпоо тууралуу келишимге кол койгон, 1975-ж. ''Европадагы кызматташтык жана коопсуздук боюнча кеӊешмеге'' катышкан ж-а
	<br/>		<br/>
	[[File:ТАРЫХЫ. В.53.png \| thumb \| none]]		[[File:ТАРЫХЫ. В.53.png \| thumb \| none]]
14 сап:		15 сап:
	<br/>В. (Ыйык Так) Тайвандын эң эски (1942) дипл. өнөктөшү ж-а азыр Кытай Респ-н (Тайвань) расмий түрдө тааныган Европадагы эл аралык укуктун жападан жалгыз эгемен субъекти болуп саналат. В. дүйнөнүн 174 өлкөсү м-н дипл. мамиледе, аларда папалык элчилер өкүлчүлүк кылат. 15 эл аралык уюмдун, а. и. ДСУ, ЮНЕСКО, ЕККУ ж-а ФАОнун мүчөсү.		<br/>В. (Ыйык Так) Тайвандын эң эски (1942) дипл. өнөктөшү ж-а азыр Кытай Респ-н (Тайвань) расмий түрдө тааныган Европадагы эл аралык укуктун жападан жалгыз эгемен субъекти болуп саналат. В. дүйнөнүн 174 өлкөсү м-н дипл. мамиледе, аларда папалык элчилер өкүлчүлүк кылат. 15 эл аралык уюмдун, а. и. ДСУ, ЮНЕСКО, ЕККУ ж-а ФАОнун мүчөсү.
	<br/>		<br/>

	==Чарбасы==		==Чарбасы==
	<br/>. В-га тиешелүү өнөр жайы (полиграфиядан башка) жок. Жашоо-тиричиликке керектүү азык-түлүк, суу, газ ж. б. четтен алат. Электр-станциясы, борб. жылытуу, автономиялуу телефон тармагы, почта системасы ж-а телеграф кызматы иштейт. В-дын кирешеси дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндө жашаган католиктердин кайыр-садагасынан ж-а туризмден (а. и. сувенир, почта маркаларын сатуу, музей экскурсиялары), басма продукцияларын сатуудан, башка өлкөлөрдөгү Рим католик чиркөөсүнө таандык жер аянттарынын ижарасынан түшөт. В-дын аймагында кирешеден салык алынбайт, валютаны сыртка чыгаруу ж-а алып келүү чектелген эмес. В-дын капиталы Италиянын ж. б. өлкөлөрдүн өнөр жайына салынган. В-дын Борб. банкы эл аралык финансы операцияларына катышат; бюджетин Рим папасы бекитет. Темир жолу (уз. 0,86 ''км'') Италиянын мамл. темир жол тармагы м-н байланышат.		<br/>. В-га тиешелүү өнөр жайы (полиграфиядан башка) жок. Жашоо-тиричиликке керектүү азык-түлүк, суу, газ ж. б. четтен алат. Электр-станциясы, борб. жылытуу, автономиялуу телефон тармагы, почта системасы ж-а телеграф кызматы иштейт. В-дын кирешеси дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндө жашаган католиктердин кайыр-садагасынан ж-а туризмден (а. и. сувенир, почта маркаларын сатуу, музей экскурсиялары), басма продукцияларын сатуудан, башка өлкөлөрдөгү Рим католик чиркөөсүнө таандык жер аянттарынын ижарасынан түшөт. В-дын аймагында кирешеден салык алынбайт, валютаны сыртка чыгаруу ж-а алып келүү чектелген эмес. В-дын капиталы Италиянын ж. б. өлкөлөрдүн өнөр жайына салынган. В-дын Борб. банкы эл аралык финансы операцияларына катышат; бюджетин Рим папасы бекитет. Темир жолу (уз. 0,86 ''км'') Италиянын мамл. темир жол тармагы м-н байланышат.

Kadyrm, 09:53, 25 Март (Жалган куран) 2024 карата

2024-03-25T09:53:05Z

@@ 3 сап: / 3 сап: @@
 [[File:ВАТИКАН52.png | thumb | none]]
-<br/>==Мамлекеттик түзүлүшү. ==
+==Мамлекеттик түзүлүшү. ==
 <br/>В. (расмий аталышы – Ыйык Так) – теократиялык монархия. Жаӊы негизги мыйзамы Рим папасы Иоанн Павел II тарабынан 2000-ж. 26-ноябрда кабыл алынып, 2001-жылдын 22-февралынан күчүнө кирген. В. мамлекетинин башчысы – Рим папасы, Рим-католик чиркөөсүнүн эӊ жогорку иерархы. Ыйык Ата, Рим епископу, Иисус Христостун наместниги, Ыйык Пётрдун орун басары, Аалам чиркөөсүнүн жогорку понтифиги, Батыш патриархы, Италия примасы, Рим провинциясынын архиепископу ж-а митрополити, В. Градынын Жогорку башкаруучусу титулдарын алып жүрөт. Рим папасы кардиналдардын коллегиясы (конклав) тарабынан өмүр бою шайланат. Ал толук мыйзам чыгаруу, аткаруу ж-а сот бийлигине ээ. Мыйзам чыгаруу бийлигинин органы (Жогорку понтифик бул бийликти өз алдынча жүргүзүнү каалаган учурлардан тышкаркы мезгилдерде) кардиналдардан ж-а аларды жетектеген төрагадан турган В. иштери б-ча Папа комиссиясы болуп саналат. В-дын светтик суверенитетине ж-а жарандык башкаруусуна таандык болгон аткаруу бийлиги Мамл. секретариат (1988-жылдан жалпы бөлүмдөн ж-а мамлекеттер аралык байланыш бөлүмүнөн турат) тарабынан жүзөгө ашырылып, аны өз ишмердүүлүгү үчүн Рим папасынын алдында гана жоопкерчиликтүү болгон кардинал – мамл. катчы жетектейт. В-ды коргоо ж-а салтанаттарды өткөрүү функциясы швейцариялык гвардияга жүктөлгөн.
 <br/>
 ==Калкы==
 <br/>. В-дын жергиликтүү калкынан тышкары Римде ж-а анын айланасында жашаган 3 миӊге жакын адам В-да иштейт. В-дын жарандыгы анын аймагында туруктуу жашагандарга гана берилет. Жарандыкка Рим папасынан тышкары кардиналдар, нунцийлер ж-а Апостолдук нунцийликтин кызматкерлери (дипл. кызмат учурунда), швейцариялык гвардиячылар (В-да кызмат өтөгөн мезгилде), В. ш-нын губернатору, В. ш-нын трибуналынын претору, жарандык актыларды каттоочу кызматкерлер, папанын жеке жардамчылары ж-а анын үй-бүлө мүчөлөрү, о. эле В-да жашоого папа уруксат берген адамдар ээ боло алышат. Ватикандыктардын балдары 18 жашка чыкканда гана жарандык ала алышат. Сыртта жашагандар жарандыгын жоготушат (артыкчылык кардиналдарга гана берилет).
 [[Category: 2-том]]

Kadyrm: 1 версия

2024-03-25T09:39:10Z

1 версия

← Мурунку нускасы	09:39, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

vol2_>KadyrM, 02:40, 25 Март (Жалган куран) 2024 карата

2024-03-25T02:40:40Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-'''ВАТИКА&#769;Н''' – Италиянын борбору, Римдин аймагындагы шаар-мамлекет. Рим-католик чиркөөсүнүн башчысы – Рим папасынын резиденциясы. Чиркөө башкармалыгы (Рим куриясы) турган жай. Римдин батыш бөлүгүндө, Вати-кан дөӊсөөсүндө, Тибр д-нын оӊ жээгинде жайгашкан. Аянты 0,44 ''км''<sup>2</sup>. Калкы 829 (2019). Мамл. тили – латын ж-а италян тилдери. Акча бирдиги – евро (2002-жылдан). В. – эл аралык субъект катары эл аралык уюмдарга (а. и. ЕККУ–ОБСЕ, МАГАТЭ) мүчө болууга акылуу. О. эле БУУга, ЮНЕСКОго ж. б. уюмдарга байкоочу катары миссия аткарат. Ар кайсы өкмөттүк уюмдарга мүчө.
+'''ВАТИКА&#769;Н ''' – Италиянын борбору, Римдин аймагындагы шаар-мамлекет. Рим-католик чиркөөсүнүн башчысы – Рим папасынын резиденциясы. Чиркөө башкармалыгы (Рим куриясы) турган жай. Римдин батыш бөлүгүндө, Вати-кан дөӊсөөсүндө, Тибр д-нын оӊ жээгинде жайгашкан. Аянты 0,44 ''км''<sup>2</sup>. Калкы 829 (2019). Мамл. тили – латын ж-а италян тилдери. Акча бирдиги – евро (2002-жылдан). В. – эл аралык субъект катары эл аралык уюмдарга (а. и. ЕККУ–ОБСЕ, МАГАТЭ) мүчө болууга акылуу. О. эле БУУга, ЮНЕСКОго ж. б. уюмдарга байкоочу катары миссия аткарат. Ар кайсы өкмөттүк уюмдарга мүчө.
-==Мамлекеттик түзүлүшү. ==<br>
+<br/>==Мамлекеттик түзүлүшү. ==
-В. (расмий аталышы – Ыйык Так) – теократиялык монархия. Жаӊы негизги мыйзамы Рим папасы Иоанн Павел II тарабынан 2000-ж. 26-ноябрда кабыл алынып, 2001-жылдын 22-февралынан күчүнө кирген. В. мамлекетинин башчысы – Рим папасы, Рим-католик чиркөөсүнүн эӊ жогорку иерархы. Ыйык Ата, Рим епископу, Иисус Христостун наместниги, Ыйык Пётрдун орун басары, Аалам чиркөөсүнүн жогорку понтифиги, Батыш патриархы, Италия примасы, Рим провинциясынын архиепископу ж-а митрополити, В. Градынын Жогорку башкаруучусу титулдарын алып жүрөт. Рим папасы кардиналдардын коллегиясы (конклав) тарабынан өмүр бою шайланат. Ал толук мыйзам чыгаруу, аткаруу ж-а сот бийлигине ээ. Мыйзам чыгаруу бийлигинин органы (Жогорку понтифик бул бийликти өз алдынча жүргүзүнү каалаган учурлардан тышкаркы мезгилдерде) кардиналдардан ж-а аларды жетектеген төрагадан турган В. иштери б-ча Папа комиссиясы болуп саналат. В-дын светтик суверенитетине ж-а жарандык башкаруусуна таандык болгон аткаруу бийлиги Мамл. секретариат (1988-жылдан жалпы бөлүмдөн ж-а мамлекеттер аралык байланыш бөлүмүнөн турат) тарабынан жүзөгө ашырылып, аны өз ишмердүүлүгү үчүн Рим папасынын алдында гана жоопкерчиликтүү болгон кардинал – мамл. катчы жетектейт. В-ды коргоо ж-а салтанаттарды өткөрүү функциясы швейцариялык гвардияга жүктөлгөн.
+<br/>В. (расмий аталышы – Ыйык Так) – теократиялык монархия. Жаӊы негизги мыйзамы Рим папасы Иоанн Павел II тарабынан 2000-ж. 26-ноябрда кабыл алынып, 2001-жылдын 22-февралынан күчүнө кирген. В. мамлекетинин башчысы – Рим папасы, Рим-католик чиркөөсүнүн эӊ жогорку иерархы. Ыйык Ата, Рим епископу, Иисус Христостун наместниги, Ыйык Пётрдун орун басары, Аалам чиркөөсүнүн жогорку понтифиги, Батыш патриархы, Италия примасы, Рим провинциясынын архиепископу ж-а митрополити, В. Градынын Жогорку башкаруучусу титулдарын алып жүрөт. Рим папасы кардиналдардын коллегиясы (конклав) тарабынан өмүр бою шайланат. Ал толук мыйзам чыгаруу, аткаруу ж-а сот бийлигине ээ. Мыйзам чыгаруу бийлигинин органы (Жогорку понтифик бул бийликти өз алдынча жүргүзүнү каалаган учурлардан тышкаркы мезгилдерде) кардиналдардан ж-а аларды жетектеген төрагадан турган В. иштери б-ча Папа комиссиясы болуп саналат. В-дын светтик суверенитетине ж-а жарандык башкаруусуна таандык болгон аткаруу бийлиги Мамл. секретариат (1988-жылдан жалпы бөлүмдөн ж-а мамлекеттер аралык байланыш бөлүмүнөн турат) тарабынан жүзөгө ашырылып, аны өз ишмердүүлүгү үчүн Рим папасынын алдында гана жоопкерчиликтүү болгон кардинал – мамл. катчы жетектейт. В-ды коргоо ж-а салтанаттарды өткөрүү функциясы швейцариялык гвардияга жүктөлгөн.
-==Калкы==<br>
+<br/>
-. В-дын жергиликтүү калкынан тышкары Римде ж-а анын айланасында жашаган 3 миӊге жакын адам В-да иштейт. В-дын жарандыгы анын аймагында туруктуу жашагандарга гана берилет. Жарандыкка Рим папасынан тышкары кардиналдар, нунцийлер ж-а Апостолдук нунцийликтин кызматкерлери (дипл. кызмат учурунда), швейцариялык гвардиячылар (В-да кызмат өтөгөн мезгилде), В. ш-нын губернатору, В. ш-нын трибуналынын претору, жарандык актыларды каттоочу кызматкерлер, папанын жеке жардамчылары ж-а анын үй-бүлө мүчөлөрү, о. эле В-да жашоого папа уруксат берген адамдар ээ боло алышат. Ватикандыктардын балдары 18 жашка чыкканда гана жарандык ала алышат. Сыртта жашагандар жарандыгын жоготушат (артыкчылык кардиналдарга гана берилет).
+==Калкы==
-<h3>ТАРЫХЫ. <.h3> В.шаар-мамлекет. Тибр д-нын боюндагы Ватикан дөӊсөөсүнүн атынан аталган. Бул дөӊсөөдө о. кылымдын башында сарай курулуп, ал 14-к-да католик чиркөө башчысынын резиденциясына айланган. 1870-ж. өткөрүлгөн референдумдун жыйынтыгында Папа облусу Италия королдугуна бириктирилип, Рим папасы светтик бийлик жүргүзүү укугунан ажыратылган. Бирок Рим папасы Пий IX мындай чечимдерге каршы нааразылыгын билдирүү катары өзүн «ватикандык туткун» деп жарыялап, өмүрүнүн аягына чейин Ватикан сарайынан тышка чыгуудан баш тарткан. Ыйык Так м-н Италия мамлекетинин ортосундагы узакка созулган пикир келишпестик 1929-ж. 11-февралда Латеран макулдашууларынын жыйынтыгында чечилген. Макулдашуу б-ча В. мамлекети түзүлүп, анын азыркы кездеги чеги белгиленген ж-а эл аралык өз алдынчалыгы (суверенитети) таанылган. В. эл аралык укук субъектиси катары бир катар эл аралык уюмдардын мүчөсү. Ыйык Так кеӊири тармактагы эл аралык ж-а социалдык маселелерди чечүүдө таасирин тийгизип келет. 2-дүйнөлүк согуш алдында Пий XI, ал эми согуш учурунда анын мураскери Пий XII нацизм ж-а коммунизм идеологиясын кескин сындап чыккан. 1971-ж. В. ядролук куралдарды таркатпоо тууралуу келишимге кол койгон, 1975-ж. ''Европадагы кызматташтык жана коопсуздук боюнча кеӊешмеге'' катышкан ж-а
+<br/>. В-дын жергиликтүү калкынан тышкары Римде ж-а анын айланасында жашаган 3 миӊге жакын адам В-да иштейт. В-дын жарандыгы анын аймагында туруктуу жашагандарга гана берилет. Жарандыкка Рим папасынан тышкары кардиналдар, нунцийлер ж-а Апостолдук нунцийликтин кызматкерлери (дипл. кызмат учурунда), швейцариялык гвардиячылар (В-да кызмат өтөгөн мезгилде), В. ш-нын губернатору, В. ш-нын трибуналынын претору, жарандык актыларды каттоочу кызматкерлер, папанын жеке жардамчылары ж-а анын үй-бүлө мүчөлөрү, о. эле В-да жашоого папа уруксат берген адамдар ээ боло алышат. Ватикандыктардын балдары 18 жашка чыкканда гана жарандык ала алышат. Сыртта жашагандар жарандыгын жоготушат (артыкчылык кардиналдарга гана берилет).
 [[Category: 2-том]]

Kadyrm: 1 версия

2024-01-18T11:59:09Z

1 версия

← Мурунку нускасы	11:59, 18 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

2-tom>KadyrM, 03:32, 18 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата

2024-01-18T03:32:27Z

← Мурунку нускасы		03:32, 18 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''~~ВАТИК~~́АН''' – Италиянын борбору, Римдин аймагындагы шаар-мамлекет. Рим-католик чиркөөсүнүн башчысы – Рим папасынын резиденциясы. Чиркөө башкармалыгы (Рим куриясы) турган жай. Римдин батыш бөлүгүндө, Вати-кан дөӊсөөсүндө, Тибр д-нын оӊ жээгинде жайгашкан. Аянты 0,44 ''км''<sup>2</sup>. Калкы 829 (2019). Мамл. тили – латын ж-а италян тилдери. Акча бирдиги – евро (2002-жылдан). В. – эл аралык субъект катары эл аралык уюмдарга (а. и. ЕККУ–ОБСЕ, МАГАТЭ) мүчө болууга акылуу. О. эле БУУга, ЮНЕСКОго ж. б. уюмдарга байкоочу катары миссия аткарат. Ар кайсы өкмөттүк уюмдарга мүчө.		'''ВАТИКА́Н''' – Италиянын борбору, Римдин аймагындагы шаар-мамлекет. Рим-католик чиркөөсүнүн башчысы – Рим папасынын резиденциясы. Чиркөө башкармалыгы (Рим куриясы) турган жай. Римдин батыш бөлүгүндө, Вати-кан дөӊсөөсүндө, Тибр д-нын оӊ жээгинде жайгашкан. Аянты 0,44 ''км''<sup>2</sup>. Калкы 829 (2019). Мамл. тили – латын ж-а италян тилдери. Акча бирдиги – евро (2002-жылдан). В. – эл аралык субъект катары эл аралык уюмдарга (а. и. ЕККУ–ОБСЕ, МАГАТЭ) мүчө болууга акылуу. О. эле БУУга, ЮНЕСКОго ж. б. уюмдарга байкоочу катары миссия аткарат. Ар кайсы өкмөттүк уюмдарга мүчө.

	==Мамлекеттик түзүлүшү. ==<br>		==Мамлекеттик түзүлүшү. ==<br>

Kadyrm: 1 версия

2024-01-17T11:42:01Z

1 версия

← Мурунку нускасы	11:42, 17 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)