БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ - Түзөтүүлөр тарыхы

https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ - Түзөтүүлөр тарыхы 2026-04-18T11:44:58Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=20481&oldid=prev АУ Үсөн, 05:15, 4 Апрель (Чын куран) 2025 карата 2025-04-04T05:15:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:15, 4 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">4 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">4 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''М. Байбосунов.''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''М. Байбосунов.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, бүтө элек</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том ]]</div></td></tr> </table>

АУ Үсөн https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=17573&oldid=prev Temirkan, 08:45, 11 Март (Жалган куран) 2025 карата 2025-03-11T08:45:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:45, 11 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физикалык чоӊдуктардын негизги ж-а туунду бирдиктер<font color='green'>и</font>нин тобу. Ал физикалык чоӊдуктардын табигый <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ө </del>ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физикалык чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдукта<font color='green'>р</font>дын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мисалы, узу<font color='green'>н</font>дуктан (''L''), массадан (''M'') ж-а убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мисалы, МКС (н<font color='green'>е</font>гизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мис.</del>, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары боюнча түзүлөт. А<font color='green'>л</font>гач бирдиктер систепмасын 1832-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' ж-а ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду би<font color='green'>р</font>диктери аныктоочу теӊдемелери боюнча табылат. 1851-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>немец физиги Вебер Гаусстун бирдиктер системасын электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>экинчи жарымында Англияда н<font color="green">е</font>гизги бирдиктери ''см, г'' ж-а ''сек'' болгон бирди<font color="green">к</font>тердин СГС системасы иштелип чыккан. Би<font color="green">р</font>диктердин СГС системасы физикалык изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Биринчи Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган ж-а ушул эле конгрессте механикалык, элект<font color="green">р</font>дик ж-а магниттик чоӊдуктардын СГС сист<font color="green">е</font>масындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. итал. </del>окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш к<font color="green">ы</font>лып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке термодинамикалык температуранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин с<font color="green">и</font>стемасы (МКСК), 1919-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Францияда МТС си<font color="green">с</font>темасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-кылымдын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>м, кг</i<font color="green">></font>күч, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>сек<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">системасын </del>колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин техникалык системасы деп аталат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирдикутер </del>системасы ж-а көптөгөн системадан тышкары бирдикте<font color="green">р</font>дин болушу мамлекеттер аралык илимий ж-а экономикалык катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып ке<font color="green">л</font>ген. Ошондуктан 19-кылымдын аягында бирдикте<font color="green">р</font>дин Эл аралык бирдикттер системасын түзүү з<font color="green">а</font>рылдыгы пайда болгон. Бирок мындай систем<font color="green">а</font>ны (СИ) киргизүү жөнүндөгү макулдашууга 1960-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>гана 11-генералдык конференцияда чен ж-а са<font color="green">л</font>мактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирд<font color="green">и</font>гине жети негизги бирдик: узундук – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>м<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>, масса – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>кг<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>, убакыт – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>сек<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>, электр тогунун күчү – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>А,<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>тем<font color="green">ператур</font>а – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>К<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>, жарык күчү – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>кд<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>, заттын саны – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>моль<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>киргизилген. СИ жөнөкөй ж-а бир түргө ал<font color="green">ы</font>нып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дан </del>ба<font color="green">ш</font>тап колдонулган. Теориялык физиканын айрым б<font color="green">ө</font>лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый сист<font color="green">е</font>маларын немис физиги М. Планк (1906) ж-а англиялык физик Д. Хартри түзүшкөн.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. <font color="green">4</font>изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физикалык чоӊдуктардын негизги ж-а туунду бирдиктер<font color='green'>и</font>нин тобу. Ал физикалык чоӊдуктардын табигый <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өз </ins>ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физикалык чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдукта<font color='green'>р</font>дын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мисалы, узу<font color='green'>н</font>дуктан (''L''), массадан (''M'') ж-а убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мисалы, МКС (н<font color='green'>е</font>гизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисалы</ins>, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары боюнча түзүлөт. А<font color='green'>л</font>гач бирдиктер систепмасын 1832-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' ж-а ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду би<font color='green'>р</font>диктери аныктоочу теӊдемелери боюнча табылат. 1851-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>немец физиги Вебер Гаусстун бирдиктер системасын электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>экинчи жарымында Англияда н<font color="green">е</font>гизги бирдиктери ''см, г'' ж-а ''сек'' болгон бирди<font color="green">к</font>тердин СГС системасы иштелип чыккан. Би<font color="green">р</font>диктердин СГС системасы физикалык изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Биринчи Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган ж-а ушул эле конгрессте механикалык, элект<font color="green">р</font>дик ж-а магниттик чоӊдуктардын СГС сист<font color="green">е</font>масындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы италиялык </ins>окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш к<font color="green">ы</font>лып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке термодинамикалык температуранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин с<font color="green">и</font>стемасы (МКСК), 1919-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Францияда МТС си<font color="green">с</font>темасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-кылымдын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (м, кг</i<font color="green">></font>күч, сек) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">системасы </ins>колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин техникалык системасы деп аталат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирдиктер </ins>системасы ж-а көптөгөн системадан тышкары бирдикте<font color="green">р</font>дин болушу мамлекеттер аралык илимий ж-а экономикалык катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып ке<font color="green">л</font>ген. Ошондуктан 19-кылымдын аягында бирдикте<font color="green">р</font>дин Эл аралык бирдикттер системасын түзүү з<font color="green">а</font>рылдыгы пайда болгон. Бирок мындай систем<font color="green">а</font>ны (СИ) киргизүү жөнүндөгү макулдашууга 1960-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>гана 11-генералдык конференцияда чен ж-а са<font color="green">л</font>мактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирд<font color="green">и</font>гине жети негизги бирдик: узундук – м, масса – кг, убакыт – сек, электр тогунун күчү – А, тем<font color="green">ператур</font>а – К, жарык күчү – кд, заттын саны – моль киргизилген. СИ жөнөкөй ж-а бир түргө ал<font color="green">ы</font>нып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдан </ins>ба<font color="green">ш</font>тап колдонулган. Теориялык физиканын айрым б<font color="green">ө</font>лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый сист<font color="green">е</font>маларын немис физиги М. Планк (1906) ж-а англиялык физик Д. Хартри түзүшкөн. </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. <font color="green">4</font>изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''М. Байбосунов.''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''М. Байбосунов.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, бүтө элек]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, бүтө элек]]</div></td></tr> </table>

Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=15776&oldid=prev Dilde, 04:08, 12 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата 2025-02-12T04:08:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:08, 12 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>чоӊдуктардын негизги ж-а туунду бирдиктер<font color='green'>и</font>нин тобу. Ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>чоӊдуктардын табигый <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ө ара </ins>байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>н е г и з г и б и р д и к <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>деп аталат. Ошондуктан чоӊдукта<font color='green'>р</font>дын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, узу<font color='green'>н</font>дуктан (''L''), массадан (''M'') ж-а убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, МКС (н<font color='green'>е</font>гизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мис., МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>түзүлөт. А<font color='green'>л</font>гач <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бирдиктер систепмасын </ins>1832-ж. немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' ж-а ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду би<font color='green'>р</font>диктери аныктоочу теӊдемелери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>табылат. 1851-ж. немец физиги Вебер Гаусстун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бирдиктер системасын </ins>электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">колдонгон</ins>. 19-к-дын экинчи жарымында Англияда н<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>е</font>гизги бирдиктери ''см, г'' ж-а ''сек'' болгон бирди<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>к</font>тердин СГС системасы иштелип чыккан. Би<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>р</font>диктердин СГС системасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-ж. Биринчи <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Эл аралык </ins>электриктер конгрессинде кабыл алынган ж-а ушул эле конгрессте <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">механикалык</ins>, элект<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>р</font>дик ж-а магниттик чоӊдуктардын СГС сист<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>е</font>масындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-ж. итал. окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш к<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>ы</font>лып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">термодинамикалык температуранын </ins>бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин с<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>и</font>стемасы (МКСК), 1919-ж. Францияда МТС си<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>с</font>темасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг</i<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>></font>күч, ''сек'') системасын колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">техникалык </ins>системасы деп аталат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирдикутер системасы </ins>ж-а көптөгөн системадан тышкары бирдикте<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>р</font>дин болушу мамлекеттер аралык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">илимий </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып ке<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>л</font>ген. Ошондуктан 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>аягында бирдикте<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>р</font>дин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Эл аралык бирдикттер </ins>системасын түзүү з<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>а</font>рылдыгы пайда болгон. Бирок мындай систем<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>а</font>ны (СИ) киргизүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>макулдашууга 1960-ж. гана 11-генералдык конференцияда чен ж-а са<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>л</font>мактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирд<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>и</font>гине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' тем<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ператур</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а </ins>– ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй ж-а бир түргө ал<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>ы</font>нып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-ж-дан ба<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>ш</font>тап колдонулган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теориялык </ins>физиканын айрым б<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>ө</font>лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый сист<font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>е</font>маларын немис физиги М. Планк (1906) ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англиялык </ins>физик Д. Хартри түзүшкөн.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. <font color=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>green<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>>4</font>изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чоӊдуктардын негизги ж-а туунду бирдиктер<font color='green'>и</font>нин тобу. Ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>чоӊдуктардын табигый <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өзара </del>байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдукта<font color='green'>р</font>дын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, узу<font color='green'>н</font>дуктан (''L''), массадан (''M'') ж-а убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, МКС (н<font color='green'>е</font>гизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мис., МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>түзүлөт. А<font color='green'>л</font>гач <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. с-н </del>1832-ж. немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' ж-а ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду би<font color='green'>р</font>диктери аныктоочу теӊдемелери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>табылат. 1851-ж. немец физиги Вебер Гаусстун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. с-н </del>электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">колдон-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гон</del>. 19-к-дын экинчи жарымында Англияда н<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>е</font>гизги бирдиктери ''см, г'' ж-а ''сек'' болгон бирди<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>к</font>тердин СГС системасы иштелип чыккан. Би<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>р</font>диктердин СГС системасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-ж. Биринчи <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Эларалык </del>электриктер конгрессинде кабыл алынган ж-а ушул эле конгрессте <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мех.</del>, элект<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>р</font>дик ж-а магниттик чоӊдуктардын СГС сист<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>е</font>масындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-ж. итал. окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш к<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>ы</font>лып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">термод. темп-ранын </del>бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин с<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>и</font>стемасы (МКСК), 1919-ж. Францияда МТС си<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>с</font>темасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг</i<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>></font>күч, ''сек'') системасын колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тех. </del>системасы деп аталат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. с. </del>ж-а көптөгөн системадан тышкары бирдикте<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>р</font>дин болушу мамлекеттер аралык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ил. </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып ке<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>л</font>ген. Ошондуктан 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>аягында бирдикте<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>р</font>дин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Эларалык бирдиктүү </del>системасын түзүү з<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>а</font>рылдыгы пайда болгон. Бирок мындай систем<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>а</font>ны (СИ) киргизүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>макулдашууга 1960-ж. гана 11-генералдык конференцияда чен ж-а са<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>л</font>мактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирд<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>и</font>гине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' тем<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">п</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ра </del>– ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй ж-а бир түргө ал<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>ы</font>нып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-ж-дан ба<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>ш</font>тап колдонулган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теор. </del>физиканын айрым б<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>ө</font>лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый сист<font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>е</font>маларын немис физиги М. Планк (1906) ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англ. </del>физик Д. Хартри түзүшкөн.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. <font color=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>green<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>>4</font>изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''М. Байбосунов.'' [[Category: 2-том, бүтө элек]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''М. Байбосунов.''</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Category: 2-том, бүтө элек]]</ins></div></td></tr> </table>

Dilde https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=12904&oldid=prev vol2_>KadyrM, 08:27, 20 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата 2025-01-20T08:27:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:27, 20 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">233</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ph</del>></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физ.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чоӊдуктардын негизги ж-а туунду бирдиктер<font color='green'>и</font>нин тобу. Ал физ. чоӊдуктардын табигый өзара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физ. чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдукта<font color='green'>р</font>дын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мис., узу<font color='green'>н</font>дуктан (''L''), массадан (''M'') ж-а убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мис., МКС (н<font color='green'>е</font>гизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мис., МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары б-ча түзүлөт. А<font color='green'>л</font>гач Б. с-н 1832-ж. немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' ж-а ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду би<font color='green'>р</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">font</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">диктери аныктоочу теӊдемелери б-ча табылат. 1851-ж. немец физиги Вебер Гаусстун Б. с-н электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдон-</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''экономикасына'' чет өлкөлүк капиталды тарту</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">у</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">га‚ пайдаланылбай жаткан </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ресурстарды</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тез</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өздөштүрүүгө‚ керек продукцияны чыгарууну</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гон. 19-к-дын экинчи жарымында Англияда н</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">е</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гизги бирдиктери </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">см, г</ins>'' ж-а ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сек</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болгон бирди</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тердин СГС системасы иштелип чыккан. Би<font color=</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>р</font>диктердин СГС системасы физ. изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-ж. Биринчи Эларалык электриктер конгрессинде кабыл алынган ж-а ушул эле конгрессте мех., элект<font color=</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>р</font>дик </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">магниттик чоӊдуктардын СГС сист<font color=</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>е</font>масындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-ж. итал. окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш к</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ы</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лып, ток күчүнүн бирдиги ''А</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ампер) алынган (МКСА)</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">МКСке термод. темп-ранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин с</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">стемасы (МКСК), 1919-ж</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Францияда МТС си<font color='green'>с</font>темасы (''м, т, сек'') кабыл алынган</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">19-к-дын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг</i</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">></ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">күч, ''сек'') системасын колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин тех. системасы деп аталат</ins>. Б. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">с. ж-а көптөгөн системадан тышкары бирдикте<font color='green'>р</font>дин болушу мамлекеттер аралык ил. ж</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а экон. катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып ке</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">л</font>ген. Ошондуктан 19-</ins>к<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-дын аягында бирдикте<font color='green'>р</font>дин Эларалык бирдиктүү системасын түзүү з<font color='green'>а</font>рылдыгы пайда болгон. Бирок мындай систем<font color='green'>а</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны (СИ) киргизүү ж-дөгү макулдашууга 1960-ж. гана 11-генералдык конференцияда чен </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">са<font color='green'>л</font>мактын бирдиктери кабыл алынган</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">СИ бирд<font color='green'></ins>и<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></font>гине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' тем<font color='green'>п</font>ра – ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">моль</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">киргизилген. СИ жөнөкөй </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бир түргө ал<font color='green'>ы</font>нып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-ж-дан ба<font color='green'>ш</font>тап колдонулган. Теор</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физиканын айрым б<font color='green'>ө</font>лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый сист</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">е</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маларын немис физиги М. Планк (1906) </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англ. физик Д. Хартри түзүшкөн</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көбөйтүүгө </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">анын </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">натыйжалуулугун</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жог</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рулатууга‚ алдыӊкы </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">техниканы</del>'' ж-а ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">технол</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гияны</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">үйрөнүүгө мүмкүнчүлүк берет</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Катталга</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дан кийин Б</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">юрид. жактын укугуна ээ б</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лот</del>. Б. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ни башкаруу үчүн башкарма‚ дире</del><font color='green'>к</font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ция </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">текшерүү комиссиясы түзүлөт. Б</del>. и<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. уюштуруу </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">документтеринде</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">каралган учурда </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тартипте‚ о</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эле анын ишмердиги максаттар</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ы</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">на </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">милдеттерине жооп бербесе жоюлушу мүмкүн</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. <font color='green'>4</font>изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. ''М. Байбосунов.'' </ins>[[Category: 2-том, бүтө элек]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, бүтө элек]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

vol2_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=12886&oldid=prev vol2_>KadyrM, 08:27, 20 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата 2025-01-20T08:27:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:27, 20 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физ.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">233</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ph</ins>></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чоӊдуктардын негизги ж-а туунду бирдиктер<font color='green'>и</font>нин тобу. Ал физ. чоӊдуктардын табигый өзара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физ. чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдукта<font color='green'>р</font>дын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мис., узу<font color='green'>н</font>дуктан (''L''), массадан (''M'') ж-а убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мис., МКС (н<font color='green'>е</font>гизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мис., МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары б-ча түзүлөт. А<font color='green'>л</font>гач Б. с-н 1832-ж. немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' ж-а ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду би<font color='green'>р</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">font</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">диктери аныктоочу теӊдемелери б-ча табылат. 1851-ж. немец физиги Вебер Гаусстун Б. с-н электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдон-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''экономикасына'' чет өлкөлүк капиталды тарту</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">у</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">га‚ пайдаланылбай жаткан </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ресурстарды</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тез</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гон. 19-к-дын экинчи жарымында Англияда н</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">е</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гизги бирдиктери </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">см, г</del>'' ж-а ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сек</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болгон бирди</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тердин СГС системасы иштелип чыккан. Би<font color=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>р</font>диктердин СГС системасы физ. изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-ж. Биринчи Эларалык электриктер конгрессинде кабыл алынган ж-а ушул эле конгрессте мех., элект<font color=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>р</font>дик </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">магниттик чоӊдуктардын СГС сист<font color=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>е</font>масындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-ж. итал. окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш к</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ы</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лып, ток күчүнүн бирдиги ''А</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ампер) алынган (МКСА)</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">МКСке термод. темп-ранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин с</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">стемасы (МКСК), 1919-ж</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Францияда МТС си<font color='green'>с</font>темасы (''м, т, сек'') кабыл алынган</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">19-к-дын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг</i</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">></del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">күч, ''сек'') системасын колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин тех. системасы деп аталат</del>. Б. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">с. ж</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а көптөгөн системадан тышкары бирдикте</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">р</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дин болушу мамлекеттер аралык ил. </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып ке<font color='green'>л</font>ген</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ошондуктан 19-к-дын аягында бирдикте<font color=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>р</font>дин Эларалык бирдиктүү системасын түзүү з<font color='green'>а</font>рылдыгы пайда болгон. Бирок мындай систем<font color=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>а</font>ны (СИ) киргизүү ж-дөгү макулдашууга 1960-ж. гана 11-генералдык конференцияда чен </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">са<font color='green'>л</font>мактын бирдиктери кабыл алынган</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">СИ бирд<font color='green'>и</font>гине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' тем<font color='green'>п</font>ра – ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй ж-а бир түргө ал</del><font color='green'>ы</font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-ж-дан ба<font color='green'>ш</font>тап колдонулган. Теор. физиканын айрым б<font color='green'>ө</font>лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый сист<font color='green'>е</font>маларын немис физиги М. Планк (1906) </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англ. физик Д. Хартри түзүшкөн</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өздөштүрүүгө‚ керек продукцияны чыгарууну</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. <font color='green'>4</font>изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. ''М. Байбосунов.'' </del>[[Category: 2-том, бүтө элек]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көбөйтүүгө </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">анын </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">натыйжалуулугун</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жог</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рулатууга‚ алдыӊкы </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">техниканы</ins>'' ж-а ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">технол</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гияны</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">үйрөнүүгө мүмкүнчүлүк берет</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Катталга</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дан кийин Б. и</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">юрид</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жактын укугуна ээ б</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лот</ins>. Б. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ни башкаруу үчүн башкарма‚ дире</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ция </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">текшерүү комиссиясы түзүлөт</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. и</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">уюштуруу </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">документтеринде</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">каралган учурда </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тартипте‚ о</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эле анын ишмердиги максаттар</ins><font color='green'>ы</font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">на </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">милдеттерине жооп бербесе жоюлушу мүмкүн</ins>.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, бүтө элек]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

vol2_>KadyrM https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=12905&oldid=prev Kadyrm: 1 версия 2025-01-20T02:41:58Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:41, 20 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">233</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ph</del>></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физ.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чоӊдуктардын негизги ж-а туунду бирдиктер<font color='green'>и</font>нин тобу. Ал физ. чоӊдуктардын табигый өзара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физ. чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдукта<font color='green'>р</font>дын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мис., узу<font color='green'>н</font>дуктан (''L''), массадан (''M'') ж-а убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мис., МКС (н<font color='green'>е</font>гизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мис., МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары б-ча түзүлөт. А<font color='green'>л</font>гач Б. с-н 1832-ж. немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' ж-а ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду би<font color='green'>р</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">font</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">диктери аныктоочу теӊдемелери б-ча табылат. 1851-ж. немец физиги Вебер Гаусстун Б. с-н электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдон-</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''экономикасына'' чет өлкөлүк капиталды тарту</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">у</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">га‚ пайдаланылбай жаткан </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ресурстарды</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тез</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өздөштүрүүгө‚ керек продукцияны чыгарууну</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гон. 19-к-дын экинчи жарымында Англияда н</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">е</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гизги бирдиктери </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">см, г</ins>'' ж-а ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сек</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болгон бирди</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тердин СГС системасы иштелип чыккан. Би<font color=</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>р</font>диктердин СГС системасы физ. изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-ж. Биринчи Эларалык электриктер конгрессинде кабыл алынган ж-а ушул эле конгрессте мех., элект<font color=</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>р</font>дик </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">магниттик чоӊдуктардын СГС сист<font color=</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>е</font>масындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-ж. итал. окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш к</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ы</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лып, ток күчүнүн бирдиги ''А</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ампер) алынган (МКСА)</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">МКСке термод. темп-ранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин с</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">стемасы (МКСК), 1919-ж</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Францияда МТС си<font color='green'>с</font>темасы (''м, т, сек'') кабыл алынган</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">19-к-дын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг</i</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">></ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">күч, ''сек'') системасын колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин тех. системасы деп аталат</ins>. Б. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">с. ж-а көптөгөн системадан тышкары бирдикте<font color='green'>р</font>дин болушу мамлекеттер аралык ил. ж</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а экон. катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып ке</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">л</font>ген. Ошондуктан 19-</ins>к<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-дын аягында бирдикте<font color='green'>р</font>дин Эларалык бирдиктүү системасын түзүү з<font color='green'>а</font>рылдыгы пайда болгон. Бирок мындай систем<font color='green'>а</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны (СИ) киргизүү ж-дөгү макулдашууга 1960-ж. гана 11-генералдык конференцияда чен </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">са<font color='green'>л</font>мактын бирдиктери кабыл алынган</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">СИ бирд<font color='green'></ins>и<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></font>гине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' тем<font color='green'>п</font>ра – ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">моль</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">киргизилген. СИ жөнөкөй </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бир түргө ал<font color='green'>ы</font>нып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-ж-дан ба<font color='green'>ш</font>тап колдонулган. Теор</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физиканын айрым б<font color='green'>ө</font>лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый сист</ins><font color='green'><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">е</ins></font><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маларын немис физиги М. Планк (1906) </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англ. физик Д. Хартри түзүшкөн</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көбөйтүүгө </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">анын </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">натыйжалуулугун</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жог</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рулатууга‚ алдыӊкы </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">техниканы</del>'' ж-а ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">технол</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гияны</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">үйрөнүүгө мүмкүнчүлүк берет</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Катталга</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дан кийин Б</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">юрид. жактын укугуна ээ б</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лот</del>. Б. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ни башкаруу үчүн башкарма‚ дире</del><font color='green'>к</font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ция </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">текшерүү комиссиясы түзүлөт. Б</del>. и<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. уюштуруу </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">документтеринде</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">каралган учурда </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тартипте‚ о</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эле анын ишмердиги максаттар</del><font color='green'><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ы</del></font><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">на </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">милдеттерине жооп бербесе жоюлушу мүмкүн</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. <font color='green'>4</font>изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. ''М. Байбосунов.'' </ins>[[Category: 2-том, бүтө элек]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, бүтө элек]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=12887&oldid=prev Kadyrm: 1 версия 2025-01-20T02:41:58Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:41, 20 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ ''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физикалык чоӊдуктардын негизги жана туунду бирдиктеринин тобу. Ал физикалык чоӊдуктардын табигый өз ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физикалык чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдуктардын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мисалы, узундуктан (''L''), массадан (''M'') жана убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мисалы, МКС (негизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мисалы, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары боюнча түзүлөт. Алгач бирдиктер системасын 1832-жылы немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' жана ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду бирдиктери аныктоочу теӊдемелери боюнча табылат. 1851-жылы немец физиги Вебер Гаусстун бирдиктер системасын электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-кылымдын экинчи жарымында Англияда негизги бирдиктери ''см, г'' жана ''сек'' болгон бирдиктердин СГС системасы иштелип чыккан. Бирдиктердин СГС системасы физикалык изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-жылы биринчи Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган жана ушул эле конгрессте механикалык, электрдик жана магниттик чоӊдуктардын СГС системасындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-жылы италиялык окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш кылып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке термодинамикалык температуранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин системасы (МКСК), 1919-жылы Францияда МТС системасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-кылымдын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг''к үч, ''сек'') системасы колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин техникалык системасы деп аталат. Бирдиктер системасы жана көптөгөн системадан тышкары бирдиктердин болушу мамлекеттер аралык илимий жана экономикалык катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып келген. Ошондуктан 19-кылымдын аягында бирдиктердин Эл аралык бирдиктүү системасын түзүү зарылдыгы пайда болгон. Бирок мындай системаны (СИ) киргизүү жөнүндөгү макулдашууга ылайык 1960-жылы гана 11-генералдык конференцияда чен жана салмактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирдигине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' температура – ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй жана бир түргө алынып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-жылдан баштап колдонулган. Теориялык физиканын айрым бөлүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый системаларын немис физиги М. Планк (1906) жана англ. физик Д. Хартри түзүшкөн. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''' БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">233</ph></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад</del>''.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: Бурдун Г</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Д</del>.'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Единица физических величин</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">изд. М., 1967; </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бурдун Г. Д</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, Марков </del>Б. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Н</del>.'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Основы метрологии. 2</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">изд. М., 1975</del>. <<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">br </del>/></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикасына'' чет өлкөлүк капиталды тарту<font color='green'>у</font>га‚ пайдаланылбай жаткан ''ресурстарды'' тез</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өздөштүрүүгө‚ керек продукцияны чыгарууну</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көбөйтүүгө ж-а анын ''натыйжалуулугун'' жог<font color='green'>о</font>рулатууга‚ алдыӊкы ''техниканы'' ж-а ''технол<font color='green'>о</font>гияны'' үйрөнүүгө мүмкүнчүлүк берет. Катталга<font color='green'>н</font>дан кийин Б</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">юрид</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жактын укугуна ээ б<font color=</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>о</font>лот. Б</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ни башкаруу үчүн башкарма‚ дире<font color=</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">green</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>к</font>ция ж-а текшерүү комиссиясы түзүлөт</ins>. Б. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">уюштуруу </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">документтеринде'' каралган учурда ж</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а тартипте‚ о</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эле анын ишмердиги максаттар<font color='green'>ы</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">font</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">на ж-а милдеттерине жооп бербесе жоюлушу мүмкүн.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Category: 2-том, бүтө элек]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''М. Байбосунов.''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Category: 2-том]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=12554&oldid=prev Dilde, 11:24, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2024 карата 2024-11-29T11:24:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:24, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физикалык чоӊдуктардын негизги жана туунду бирдиктеринин тобу. Ал физикалык чоӊдуктардын табигый өз ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физикалык чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдуктардын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мисалы, узундуктан (''L''), массадан (''M'') жана убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мисалы, МКС (негизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мисалы, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары боюнча түзүлөт. Алгач бирдиктер системасын 1832-жылы немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' жана ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду бирдиктери аныктоочу теӊдемелери боюнча табылат. 1851-жылы немец физиги Вебер Гаусстун бирдиктер системасын электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-кылымдын экинчи жарымында Англияда негизги бирдиктери ''см, г'' жана ''сек'' болгон бирдиктердин СГС системасы иштелип чыккан. Бирдиктердин СГС системасы физикалык изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-жылы биринчи Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган жана ушул эле конгрессте механикалык, электрдик жана магниттик чоӊдуктардын СГС системасындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-жылы италиялык окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш кылып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке термодинамикалык температуранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин системасы (МКСК), 1919-жылы Францияда МТС системасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-кылымдын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг''к үч, ''сек'') системасы колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин техникалык системасы деп аталат. Бирдиктер системасы жана көптөгөн системадан тышкары бирдиктердин болушу мамлекеттер аралык илимий жана экономикалык катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып келген. Ошондуктан 19-кылымдын аягында бирдиктердин Эл аралык бирдиктүү системасын түзүү зарылдыгы пайда болгон. Бирок мындай системаны (СИ) киргизүү жөнүндөгү макулдашууга ылайык 1960-жылы гана 11-генералдык конференцияда чен жана салмактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирдигине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' температура – ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй жана бир түргө алынып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-жылдан баштап колдонулган. Теориялык физиканын айрым <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бө-лүктөрүндө </del>бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый системаларын немис физиги М. Планк (1906) жана англ. физик Д. Хартри түзүшкөн. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физикалык чоӊдуктардын негизги жана туунду бирдиктеринин тобу. Ал физикалык чоӊдуктардын табигый өз ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физикалык чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдуктардын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мисалы, узундуктан (''L''), массадан (''M'') жана убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мисалы, МКС (негизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мисалы, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары боюнча түзүлөт. Алгач бирдиктер системасын 1832-жылы немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' жана ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду бирдиктери аныктоочу теӊдемелери боюнча табылат. 1851-жылы немец физиги Вебер Гаусстун бирдиктер системасын электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-кылымдын экинчи жарымында Англияда негизги бирдиктери ''см, г'' жана ''сек'' болгон бирдиктердин СГС системасы иштелип чыккан. Бирдиктердин СГС системасы физикалык изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-жылы биринчи Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган жана ушул эле конгрессте механикалык, электрдик жана магниттик чоӊдуктардын СГС системасындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-жылы италиялык окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш кылып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке термодинамикалык температуранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин системасы (МКСК), 1919-жылы Францияда МТС системасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-кылымдын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг''к үч, ''сек'') системасы колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин техникалык системасы деп аталат. Бирдиктер системасы жана көптөгөн системадан тышкары бирдиктердин болушу мамлекеттер аралык илимий жана экономикалык катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып келген. Ошондуктан 19-кылымдын аягында бирдиктердин Эл аралык бирдиктүү системасын түзүү зарылдыгы пайда болгон. Бирок мындай системаны (СИ) киргизүү жөнүндөгү макулдашууга ылайык 1960-жылы гана 11-генералдык конференцияда чен жана салмактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирдигине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' температура – ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй жана бир түргө алынып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-жылдан баштап колдонулган. Теориялык физиканын айрым <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бөлүктөрүндө </ins>бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый системаларын немис физиги М. Планк (1906) жана англ. физик Д. Хартри түзүшкөн. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. 4-изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. <br /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. 4-изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. <br /></div></td></tr> </table>

Dilde https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=9555&oldid=prev Dilde, 09:09, 29 Апрель (Чын куран) 2024 карата 2024-04-29T09:09:48Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:09, 29 Апрель (Чын куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физикалык чоӊдуктардын негизги жана туунду бирдиктеринин тобу. Ал физикалык чоӊдуктардын табигый өз ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физикалык чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдуктардын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мисалы, узундуктан (''L''), массадан (''M'') жана убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мисалы, МКС (негизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мисалы, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары боюнча түзүлөт. Алгач <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирдиктер </del> системасын 1832-жылы немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' жана ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду бирдиктери аныктоочу теӊдемелери боюнча табылат. 1851-жылы немец физиги Вебер Гаусстун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирдиктер </del> системасын электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-кылымдын экинчи жарымында Англияда негизги бирдиктери ''см, г'' жана ''сек'' болгон бирдиктердин СГС системасы иштелип чыккан. Бирдиктердин СГС системасы физикалык изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-жылы биринчи Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган жана ушул эле конгрессте механикалык, электрдик жана магниттик чоӊдуктардын СГС системасындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-жылы италиялык окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш кылып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке термодинамикалык температуранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин системасы (МКСК), 1919-жылы Францияда МТС системасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-кылымдын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг''к үч, ''сек'') системасы колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин техникалык системасы деп аталат. Бирдиктер системасы жана көптөгөн системадан тышкары бирдиктердин болушу мамлекеттер аралык илимий жана экономикалык катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып келген. Ошондуктан 19-кылымдын аягында бирдиктердин Эл аралык бирдиктүү системасын түзүү зарылдыгы пайда болгон. Бирок мындай системаны (СИ) киргизүү жөнүндөгү макулдашууга ылайык 1960-жылы гана 11-генералдык конференцияда чен жана салмактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирдигине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' температура – ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй жана бир түргө алынып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-жылдан баштап колдонулган. Теориялык физиканын айрым бө-лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый системаларын немис физиги М. Планк (1906) жана англ. физик Д. Хартри түзүшкөн. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн физикалык чоӊдуктардын негизги жана туунду бирдиктеринин тобу. Ал физикалык чоӊдуктардын табигый өз ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги физикалык чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдуктардын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. Мисалы, узундуктан (''L''), массадан (''M'') жана убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. Мисалы, МКС (негизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (мисалы, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары боюнча түзүлөт. Алгач <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бирдиктер </ins> системасын 1832-жылы немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' жана ''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду бирдиктери аныктоочу теӊдемелери боюнча табылат. 1851-жылы немец физиги Вебер Гаусстун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бирдиктер </ins> системасын электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-кылымдын экинчи жарымында Англияда негизги бирдиктери ''см, г'' жана ''сек'' болгон бирдиктердин СГС системасы иштелип чыккан. Бирдиктердин СГС системасы физикалык изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-жылы биринчи Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган жана ушул эле конгрессте механикалык, электрдик жана магниттик чоӊдуктардын СГС системасындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-жылы италиялык окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш кылып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке термодинамикалык температуранын бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин системасы (МКСК), 1919-жылы Францияда МТС системасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-кылымдын акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг''к үч, ''сек'') системасы колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин техникалык системасы деп аталат. Бирдиктер системасы жана көптөгөн системадан тышкары бирдиктердин болушу мамлекеттер аралык илимий жана экономикалык катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып келген. Ошондуктан 19-кылымдын аягында бирдиктердин Эл аралык бирдиктүү системасын түзүү зарылдыгы пайда болгон. Бирок мындай системаны (СИ) киргизүү жөнүндөгү макулдашууга ылайык 1960-жылы гана 11-генералдык конференцияда чен жана салмактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирдигине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' температура – ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй жана бир түргө алынып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-жылдан баштап колдонулган. Теориялык физиканын айрым бө-лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый системаларын немис физиги М. Планк (1906) жана англ. физик Д. Хартри түзүшкөн. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. 4-изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. <br /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. 4-изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. <br /></div></td></tr> </table>

Dilde https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A0%D0%94%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=9177&oldid=prev Temirkan, 09:41, 18 Апрель (Чын куран) 2024 карата 2024-04-18T09:41:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:41, 18 Апрель (Чын куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>чоӊдуктардын негизги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>туунду бирдиктеринин тобу. Ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>чоӊдуктардын табигый өз ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдуктардын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, узундуктан (''L''), массадан (''M'') <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, МКС (негизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мис.</del>, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>түзүлөт. Алгач <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. с-н </del>1832-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду бирдиктери аныктоочу теӊдемелери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>табылат. 1851-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>немец физиги Вебер Гаусстун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. с-н </del>электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>экинчи жарымында Англияда негизги бирдиктери ''см, г'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>''сек'' болгон бирдиктердин СГС системасы иштелип чыккан. Бирдиктердин СГС системасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. Биринчи </del>Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ушул эле конгрессте <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мех.</del>, электрдик <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>магниттик чоӊдуктардын СГС системасындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. итал. </del>окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш кылып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">термод. темп-ранын </del>бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин системасы (МКСК), 1919-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Францияда МТС системасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг''к үч, ''сек'') <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">системасын </del>колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тех. </del>системасы деп аталат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. с. ж-а </del>көптөгөн системадан тышкары бирдиктердин болушу мамлекеттер аралык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ил. ж-а экон. </del>катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып келген. Ошондуктан 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>аягында бирдиктердин Эл аралык бирдиктүү системасын түзүү зарылдыгы пайда болгон. Бирок мындай системаны (СИ) киргизүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>макулдашууга 1960-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>гана 11-генералдык конференцияда чен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>салмактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирдигине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-ра </del>– ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>бир түргө алынып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дан </del>баштап колдонулган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теор. </del>физиканын айрым бө-лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый системаларын немис физиги М. Планк (1906) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>англ. физик Д. Хартри түзүшкөн. Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. 4-изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БИРДИКТЕР СИСТЕМАСЫ ''' – кабыл алынган эрежеге ылайык айрым системаны түзгөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>чоӊдуктардын негизги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>туунду бирдиктеринин тобу. Ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>чоӊдуктардын табигый өз ара байланышын чагылдырган теорияга таянып түзүлөт. Аны түзүүдө негизги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>чоӊдуктун эркин түрдө кабыл алынган бирдиги н е г и з г и б и р д и к деп аталат. Ошондуктан чоӊдуктардын бир эле системасы үчүн бирдиктердин бир нече системасын жаратууга болот. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, узундуктан (''L''), массадан (''M'') <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>убакыттан (''Т'') түзүлгөн чоӊдуктардын ''LMT'' системасы үчүн ар кандай система түзүүгө болот. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, МКС (негизги бирдиктери: ''м, кг, сек''); СГС (бирдиктери: ''см, г, сек''); Британиялык система (бирдиктери: фут, фунт, ''сек''). Мында системалардын белгиси (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисалы</ins>, МКС) алардын негизги бирдиктеринин атынын биринчи тамгалары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>түзүлөт. Алгач <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирдиктер системасын </ins>1832-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>немец окумуштуусу К. Гаусс сунуш кылган. Негизги бирдиктер катары ''мм, мг'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>''сек'' кабыл алынган, ал эми туунду бирдиктери аныктоочу теӊдемелери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>табылат. 1851-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>немец физиги Вебер Гаусстун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирдиктер системасын </ins>электрдик чоӊдуктар системасын түзүүгө колдонгон. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>экинчи жарымында Англияда негизги бирдиктери ''см, г'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>''сек'' болгон бирдиктердин СГС системасы иштелип чыккан. Бирдиктердин СГС системасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>изилдөөлөр үчүн абдан ыӊгайлуу болгондуктан, 1881-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы биринчи </ins>Эл аралык электриктер конгрессинде кабыл алынган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ушул эле конгрессте <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">механикалык</ins>, электрдик <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>магниттик чоӊдуктардын СГС системасындагы туунду бирдиктери аныкталган. 1901-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы италиялык </ins>окумуштуу Ж. Жоржи МКС системасына төртүнчү бирдикти электр бирдигин сунуш кылып, ток күчүнүн бирдиги ''А'' (ампер) алынган (МКСА). МКСке <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">термодинамикалык температуранын </ins>бирдиги (''К'') кельвинди кошуп, жылуулук бирдиктердин системасы (МКСК), 1919-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Францияда МТС системасы (''м, т, сек'') кабыл алынган. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>акырынан баштап, бирдиктердин МКГСС (''м, кг''к үч, ''сек'') <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">системасы </ins>колдонулуп келген. Бул система техникада кеӊири колдонулуп, көбүнчө бирдиктердин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">техникалык </ins>системасы деп аталат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирдиктер системасы жана </ins>көптөгөн системадан тышкары бирдиктердин болушу мамлекеттер аралык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">илимий жана экономикалык </ins>катнаш түзүүдө кыйынчылыктарга алып келген. Ошондуктан 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>аягында бирдиктердин Эл аралык бирдиктүү системасын түзүү зарылдыгы пайда болгон. Бирок мындай системаны (СИ) киргизүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>макулдашууга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ылайык </ins>1960-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>гана 11-генералдык конференцияда чен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>салмактын бирдиктери кабыл алынган. СИ бирдигине жети негизги бирдик: узундук – ''м'', масса – ''кг'', убакыт – ''сек'', электр тогунун күчү – ''А,'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температура </ins>– ''К'', жарык күчү – ''кд'', заттын саны – ''моль'' киргизилген. СИ жөнөкөй <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>бир түргө алынып келингендиктен, көп мамлекеттерде, ал эми КМШ өлкөлөрүндө СИ системасы 1963-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдан </ins>баштап колдонулган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теориялык </ins>физиканын айрым бө-лүктөрүндө бирдиктердин табигый системалары пайдаланылат. Бирдиктердин табигый системаларын немис физиги М. Планк (1906) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>англ. физик Д. Хартри түзүшкөн. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>''М. Байбосунов.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Бурдун Г. Д.'' Единица физических величин. 4-изд. М., 1967; ''Бурдун Г. Д., Марков Б. Н.'' Основы метрологии. 2-изд. М., 1975. <br /></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''М. Байбосунов.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Temirkan