https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%95%D0%A8-%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A 2026-04-21T03:55:43Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%A8-%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=17353&oldid=prev 2025-03-05T07:58:30Z

<p>Temirkan moved page <a href="/index.php/%D0%91%D0%95%D0%A8%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A" class="mw-redirect" title="БЕШБАЛЫК">БЕШБАЛЫК</a> to <a href="/index.php/%D0%91%D0%95%D0%A8-%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A" title="БЕШ-БАЛЫК">БЕШ-БАЛЫК</a></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:58, 5 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%A8-%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=17352&oldid=prev 2025-03-05T07:58:18Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:58, 5 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">БЕШБАЛЫК</del>''' , Б э й т и н – Чыгыш Түркстанда&amp;shy;гы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>кылымдарга таандык шаар. Азыркы Синь&amp;shy;цзянь Уйгур автономиялуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">р-нунун </del>Үрүмчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш</del>&amp;shy;на жакын жайгашкан. Кытай даректеринде Бэй&amp;shy;тин деген ат м-н да белгилүү. 7-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>40-жыл&amp;shy;дары Чыгыш Түркстанда кытай аскер гарнизон&amp;shy;дору уюштурулуп, 658-жылдан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>чөлкөмдөгү Кытайдын коргонуу борборуна айланган, аны башкаруу кытай акимдерине, кээде түрк аким&amp;shy;дерине тапшырылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>ж-а Аньси гарнизон&amp;shy;дору Түргөш кагандыгынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түш.</del>-чыгыш чекте&amp;shy;рине коркунуч келтирип турган. 714-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Кытай коменданты түрк урууларынын чабуулунун ми&amp;shy;зин майтарган. 8-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>2-жарымында Кочо, Ка&amp;shy;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рашаар </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. ш</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лары </del>Моңголиянын түндүгүн&amp;shy;дөгү Уйгур мамлекетинин протекторатына ай&amp;shy;ланган. 788–89-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>тибеттиктер м-н карлуктар&amp;shy;дын биргелешкен күчтөрү Бэйтинге чабуул ко&amp;shy;юшкан. Андагы уйгурлар м-н бирге алардын союздашы кытайлыктар шаарды таштап ка&amp;shy;чышкан. 791-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>күзүндө уйгурлар абалды оңдо&amp;shy;гонго аракет кылып, 60–70 миң аскерин жөнөт&amp;shy;көн, ал жүрүш ийгиликсиз аяктаган ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>кар&amp;shy;луктардын колунда калган. 840-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>''Уйгур ка&amp;shy;гандыгы'' кыргыздардын соккусунан кыйраган. Алардын Яглакар Пантегин баштаган бөлүгү</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">БЕШ-БАЛЫК</ins>''' , Б э й т и н – Чыгыш Түркстанда&amp;shy;гы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орто </ins>кылымдарга таандык шаар. Азыркы Синь&amp;shy;цзянь Уйгур автономиялуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">районунун </ins>Үрүмчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаары</ins>&amp;shy;на жакын жайгашкан. Кытай даректеринде Бэй&amp;shy;тин деген ат м-н да белгилүү. 7-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>40-жыл&amp;shy;дары Чыгыш Түркстанда кытай аскер гарнизон&amp;shy;дору уюштурулуп, 658-жылдан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш-Балык </ins>чөлкөмдөгү Кытайдын коргонуу борборуна айланган, аны башкаруу кытай акимдерине, кээде түрк аким&amp;shy;дерине тапшырылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш-Балык </ins>ж-а Аньси гарнизон&amp;shy;дору Түргөш кагандыгынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түштүк</ins>-чыгыш чекте&amp;shy;рине коркунуч келтирип турган. 714-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Кытай коменданты түрк урууларынын чабуулунун ми&amp;shy;зин майтарган. 8-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>2-жарымында Кочо, Ка&amp;shy;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ра-Шаар </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балык шаарлары </ins>Моңголиянын түндүгүн&amp;shy;дөгү Уйгур мамлекетинин протекторатына ай&amp;shy;ланган. 788–89-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдарда </ins>тибеттиктер м-н карлуктар&amp;shy;дын биргелешкен күчтөрү Бэйтинге чабуул ко&amp;shy;юшкан. Андагы уйгурлар м-н бирге алардын союздашы кытайлыктар шаарды таштап ка&amp;shy;чышкан. 791-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>күзүндө уйгурлар абалды оңдо&amp;shy;гонго аракет кылып, 60–70 миң аскерин жөнөт&amp;shy;көн, ал жүрүш ийгиликсиз аяктаган ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш-Балык </ins>кар&amp;shy;луктардын колунда калган. 840-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>''Уйгур ка&amp;shy;гандыгы'' кыргыздардын соккусунан кыйраган. Алардын Яглакар Пантегин баштаган бөлүгү Чыгыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теңир-Тоонун </ins>этектерине көчүп келген. Буку Чин башында турган уйгурлардын жи&amp;shy;гердүү тобу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балыкка </ins>бекем орноп, 866-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Турпанды басып алышкан ж-а тибеттиктерди кыйратып, аймакка толук кожоюндук кылышкан. Натый&amp;shy;жада, Чыгыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теңир-Тоонун </ins>этегиндеги Кочо ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш-Балык </ins>кайрадан түптөлгөн Уйгур мамлекети&amp;shy;нин борбору болуп калган. 840-жылдан кийин уйгурлардын артынан түшкөн кыргыздар Ань&amp;shy;син ж-а Бэйтинге чабуул коюп, убактылуу ээлешкен. 982-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Кытайдын Сун династиясы&amp;shy;нын элчиси Вань Янь-дэ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балыкта </ins>кабыл алынган ж-а шаар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндө </ins>анын жазгандары сакталып кал&amp;shy;ган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш-Балык </ins>тууралуу автору белгисиз «Худуд ал- Ааламда» (982–983) ж-а Гардизинин «Зайн ал&amp;shy;ахбар» («Кабарлардын аземи») эмгегинде эске&amp;shy;рилет. «Худуд ал-Ааламда» Тофкан (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теңир-Тоо</ins>) тоолорунан түндүктөгү Панжикант <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаары </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балыктын </ins>персче которулушу) уйгур падышасынын жай&amp;shy;кы резиденциясы экендиги баяндалат. Гарди&amp;shy;зинин кабары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>«тогуз гуздардын падыша&amp;shy;сынын» ордосу Арк (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кара-Шаар</ins>) эсептелинген, ал эми Пенжикент (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш-Балык</ins>) өлкөдөгү шаар&amp;shy;лардын бири болгон. Хакандар м-н кан төгүлгөн салгылашуудан кийин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балыктан </ins>чыккан династия бийликти алган. 13-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балыкка </ins>Моңголиядан кач&amp;shy;кан уруулар, кийин моңголдор өздөрү келишкен. Моңголдордон кийин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш-Балык </ins>Чагатай улусунун кара&amp;shy;магында турган. Чагатай тукумдарынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ич ара </ins>согуштарынын натыйжасында 14-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балык </ins>өзүнүн жашоосун токтоткон. 15-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балык </ins>аймактын аты катары гана пайдаланылган. 14–15-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>''Те&amp;shy;мирдин'' небереси Искендер Моголстанга кол са&amp;shy;лып, Алмалыктын ж-а Хотандын сулууларын, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балыктагы </ins>кыргыз чүрөктөрүн колго түшүрүп, чоң атасына тартууга жөнөткөндүгү айтылат. Демек, 14–15-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>кыргыздар Чыгыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теңир-Тоо</ins>&amp;shy;нун этектерин, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкача айтканда Беш</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балыктын </ins>айланасын байыр&amp;shy;лашкан.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Чыгыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теңиртоонун </del>этектерине көчүп келген. Буку Чин башында турган уйгурлардын жи&amp;shy;гердүү тобу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ка </del>бекем орноп, 866-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Турпанды басып алышкан ж-а тибеттиктерди кыйратып, аймакка толук кожоюндук кылышкан. Натый&amp;shy;жада, Чыгыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теңиртоонун </del>этегиндеги Кочо ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>кайрадан түптөлгөн Уйгур мамлекети&amp;shy;нин борбору болуп калган. 840-жылдан кийин уйгурлардын артынан түшкөн кыргыздар Ань&amp;shy;син ж-а Бэйтинге чабуул коюп, убактылуу ээлешкен. 982-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Кытайдын Сун династиясы&amp;shy;нын элчиси Вань Янь-дэ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">та </del>кабыл алынган ж-а шаар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дө </del>анын жазгандары сакталып кал&amp;shy;ган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>тууралуу автору белгисиз «Худуд ал- Ааламда» (982–983) ж-а Гардизинин «Зайн ал&amp;shy;ахбар» («Кабарлардын аземи») эмгегинде эске&amp;shy;рилет. «Худуд ал-Ааламда» Тофкан (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теңиртоо</del>) тоолорунан түндүктөгү Панжикант <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш. </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тын </del>персче которулушу) уйгур падышасынын жай&amp;shy;кы резиденциясы экендиги баяндалат. Гарди&amp;shy;зинин кабары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>«тогуз гуздардын падыша&amp;shy;сынын» ордосу Арк (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Карашаар</del>) эсептелинген,</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ал эми Пенжикент (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бешбалык</del>) өлкөдөгү шаар&amp;shy;лардын бири болгон. Хакандар м-н кан төгүлгөн салгылашуудан кийин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тан </del>чыккан династия бийликти алган. 13-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">да Б-ка </del>Моңголиядан кач&amp;shy;кан уруулар, кийин моңголдор өздөрү келишкен. Моңголдордон кийин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>Чагатай улусунун кара&amp;shy;магында турган. Чагатай тукумдарынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ичара </del>согуштарынын натыйжасында 14-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">да Б. </del>өзүнүн жашоосун токтоткон. 15-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">да Б. </del>аймактын аты катары гана пайдаланылган. 14–15-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>''Те&amp;shy;мирдин'' небереси Искендер Моголстанга кол са&amp;shy;лып, Алмалыктын ж-а Хотандын сулууларын, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тагы </del>кыргыз чүрөктөрүн колго түшүрүп,</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чоң атасына тартууга жөнөткөндүгү айтылат.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Демек, 14–15-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>кыргыздар Чыгыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Теңиртоо</del>&amp;shy;нун этектерин, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. а. Б</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тын </del>айланасын байыр&amp;shy;лашкан.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Грумм-Гржимайло Г. Е.&#039;&#039; Описание путешествия в Западный Китай. Т. 1. СПб., 1996; &#039;&#039;Бартольд В. В.&#039;&#039; Кыргыздар ж-а Кыргызстан тарыхы б-ча тандалма эмгектер. Б., 1996; &#039;&#039;Кляшторный С. Г., Каисников А. А.&#039;&#039; Восточный Туркестан глазами русских путешествен&amp;shy;ников (II половина XIX в.). А.-А., 1998.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Грумм-Гржимайло Г. Е.&#039;&#039; Описание путешествия в Западный Китай. Т. 1. СПб., 1996; &#039;&#039;Бартольд В. В.&#039;&#039; Кыргыздар ж-а Кыргызстан тарыхы б-ча тандалма эмгектер. Б., 1996; &#039;&#039;Кляшторный С. Г., Каисников А. А.&#039;&#039; Восточный Туркестан глазами русских путешествен&amp;shy;ников (II половина XIX в.). А.-А., 1998.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9">9 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">5 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p align=&#039;right&#039;&gt;&#039;&#039;Т. Асанов.&#039;&#039; &lt;/p&gt;[[Category: 2-том, 146-225 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;p align=&#039;right&#039;&gt;&#039;&#039;Т. Асанов.&#039;&#039; &lt;/p&gt;[[Category: 2-том, 146-225 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%A8-%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=16423&oldid=prev 2025-02-18T08:55:17Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:55, 18 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%A8-%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=16422&oldid=prev 2025-02-18T02:30:14Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&#039;&#039;&#039;БЕШБАЛЫК&#039;&#039;&#039; , Б э й т и н – Чыгыш Түркстанда&amp;shy;гы о. кылымдарга таандык шаар. Азыркы Синь&amp;shy;цзянь Уйгур автономиялуу р-нунун Үрүмчү ш&amp;shy;на жакын жайгашкан. Кытай даректеринде Бэй&amp;shy;тин деген ат м-н да белгилүү. 7-к-дын 40-жыл&amp;shy;дары Чыгыш Түркстанда кытай аскер гарнизон&amp;shy;дору уюштурулуп, 658-жылдан Б. чөлкөмдөгү Кытайдын коргонуу борборуна айланган, аны башкаруу кытай акимдерине, кээде түрк аким&amp;shy;дерине тапшырылган. Б. ж-а Аньси гарнизон&amp;shy;дору Түргөш кагандыгынын түш.-чыгыш чекте&amp;shy;рине коркунуч келтирип турган. 714-ж. Кытай коменданты түрк урууларынын чабуулунун ми&amp;shy;зин майтарган. 8-к-дын 2-жарымында Кочо, Ка&amp;shy;рашаар ж-а Б. ш-лары Моңголиянын түндүгүн&amp;shy;дөгү Уйгур мамлекетинин протекторатына ай&amp;shy;ланган. 788–89-ж. тибеттиктер м-н карлуктар&amp;shy;дын биргелешкен күчтөрү Бэйтинге чабуул ко&amp;shy;юшкан. Андагы уйгурлар м-н бирге алардын союздашы кытайлыктар шаарды таштап ка&amp;shy;чышкан. 791-ж. күзүндө уйгурлар абалды оңдо&amp;shy;гонго аракет кылып, 60–70 миң аскерин жөнөт&amp;shy;көн, ал жүрүш ийгиликсиз аяктаган ж-а Б. кар&amp;shy;луктардын колунда калган. 840-ж. &#039;&#039;Уйгур ка&amp;shy;гандыгы&#039;&#039; кыргыздардын соккусунан кыйраган. Алардын Яглакар Пантегин баштаган бөлүгү<br /> Чыгыш Теңиртоонун этектерине көчүп келген. Буку Чин башында турган уйгурлардын жи&amp;shy;гердүү тобу Б-ка бекем орноп, 866-ж. Турпанды басып алышкан ж-а тибеттиктерди кыйратып, аймакка толук кожоюндук кылышкан. Натый&amp;shy;жада, Чыгыш Теңиртоонун этегиндеги Кочо ж-а Б. кайрадан түптөлгөн Уйгур мамлекети&amp;shy;нин борбору болуп калган. 840-жылдан кийин уйгурлардын артынан түшкөн кыргыздар Ань&amp;shy;син ж-а Бэйтинге чабуул коюп, убактылуу ээлешкен. 982-ж. Кытайдын Сун династиясы&amp;shy;нын элчиси Вань Янь-дэ Б-та кабыл алынган ж-а шаар ж-дө анын жазгандары сакталып кал&amp;shy;ган. Б. тууралуу автору белгисиз «Худуд ал- Ааламда» (982–983) ж-а Гардизинин «Зайн ал&amp;shy;ахбар» («Кабарлардын аземи») эмгегинде эске&amp;shy;рилет. «Худуд ал-Ааламда» Тофкан (Теңиртоо) тоолорунан түндүктөгү Панжикант ш. (Б-тын персче которулушу) уйгур падышасынын жай&amp;shy;кы резиденциясы экендиги баяндалат. Гарди&amp;shy;зинин кабары б-ча «тогуз гуздардын падыша&amp;shy;сынын» ордосу Арк (Карашаар) эсептелинген,<br /> ал эми Пенжикент (Бешбалык) өлкөдөгү шаар&amp;shy;лардын бири болгон. Хакандар м-н кан төгүлгөн салгылашуудан кийин Б-тан чыккан династия бийликти алган. 13-к-да Б-ка Моңголиядан кач&amp;shy;кан уруулар, кийин моңголдор өздөрү келишкен. Моңголдордон кийин Б. Чагатай улусунун кара&amp;shy;магында турган. Чагатай тукумдарынын ичара согуштарынын натыйжасында 14-к-да Б. өзүнүн жашоосун токтоткон. 15-к-да Б. аймактын аты катары гана пайдаланылган. 14–15-к-да &#039;&#039;Те&amp;shy;мирдин&#039;&#039; небереси Искендер Моголстанга кол са&amp;shy;лып, Алмалыктын ж-а Хотандын сулууларын, о. эле Б-тагы кыргыз чүрөктөрүн колго түшүрүп,<br /> чоң атасына тартууга жөнөткөндүгү айтылат.<br /> Демек, 14–15-к-да кыргыздар Чыгыш Теңиртоо&amp;shy;нун этектерин, б. а. Б-тын айланасын байыр&amp;shy;лашкан.<br /> <br /> Ад.: &#039;&#039;Грумм-Гржимайло Г. Е.&#039;&#039; Описание путешествия в Западный Китай. Т. 1. СПб., 1996; &#039;&#039;Бартольд В. В.&#039;&#039; Кыргыздар ж-а Кыргызстан тарыхы б-ча тандалма эмгектер. Б., 1996; &#039;&#039;Кляшторный С. Г., Каисников А. А.&#039;&#039; Восточный Туркестан глазами русских путешествен&amp;shy;ников (II половина XIX в.). А.-А., 1998.<br /> <br /> <br /> &lt;p align=&#039;right&#039;&gt;&#039;&#039;Т. Асанов.&#039;&#039; &lt;/p&gt;[[Category: 2-том, 146-225 бб]]<br /> </div>

vol2_146_225_>KadyrM