БАКУ - Түзөтүүлөр тарыхы

Gulira, 09:32, 20 Апрель (Чын куран) 2026 карата

2026-04-20T09:32:56Z

← Мурунку нускасы		09:32, 20 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАКУ ''', Б а к ы - Азербайжан Республикасынын борбор шаары. Апшерон жарым аралынын түштүк -батышында, Каспий деңизинин батыш жээгинде жайгашкан. Калкы 2,3 млн (2021). Ири транспорт түйүнү. Тоңбогон порт.		'''БАКУ''', Б а к ы – Азербайжан Республикасынын борбор шаары. Апшерон жарым аралынын түштүк -батышында, Каспий деңизинин батыш жээгинде жайгашкан. Калкы 2,3 млн (2021). Ири транспорт түйүнү. Тоңбогон порт.

	[[File:БАКУ42.png \| thumb \| Шаардын жалпы көрүнүшү.]]		[[File:БАКУ42.png \| thumb \| Шаардын жалпы көрүнүшү.]]
	Паром аркылуу Түркмөнбашы, Бекдаш (Түркмөнстан), Актау (Казакстан) шаарлары ~~м-н~~ байланышат. Эл аралык аэропорту бар. 1967-жылдан метрополитен иштейт.<br>Баку шаары жөнүндө 5-кылымдагы жазмаларда, ошондой эле ~~9-10~~-кылымдардагы географтардын (аль-Истахри, аль-Масуди ж.б.) эмгектеринде айтылып, мында нефть алынары белгиленет. ~~12-15~~-кылымдарда Бакунун нефтиси Чыгыш өлкөлөрүнө чыгарыла баштаган. 12-кылымдын 2-жарымында Баку аз убакытка Ширван падышалыгынын борбору болуп турган. Бакуну 1540-жылы Сефевилер, 16-кылымдын 80-жылдарында түрктөр, 1723-жылы орус аскерлери караткан. 1735-жылы ал Иранга кайтарылган. 1747-жылдан Баку хандыгынын борбору болуп калган. ~~1804-13~~-жылдарда орус - иран согушунун жүрүшүндө Баку Россияга кошулган (1806). 1917-жылы 31-октябрда (13-ноябрь) Бакуда Совет бийлиги жарыяланган. 1918-жылы 31- июлда ички ~~ж-а~~ тышкы контрреволюциячыл күчтөрдүн аракети ~~м-н~~ Совет бийлиги кулатылат. 1920-жылы 28-апрелде Азербайжан ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланып, Баку анын борборуна айланган. 1991-жылдан Азербайжан Республикасынын борбору.		Паром аркылуу Түркмөнбашы, Бекдаш (Түркмөнстан), Актау (Казакстан) шаарлары менен байланышат. Эл аралык аэропорту бар. 1967-жылдан метрополитен иштейт.<br>Баку шаары жөнүндө 5-кылымдагы жазмаларда, ошондой эле 9–10-кылымдардагы географтардын (аль-Истахри, аль-Масуди ж.б.) эмгектеринде айтылып, мында нефть алынары белгиленет. 12–15-кылымдарда Бакунун нефтиси Чыгыш өлкөлөрүнө чыгарыла баштаган. 12-кылымдын 2-жарымында Баку аз убакытка Ширван падышалыгынын борбору болуп турган. Бакуну 1540-жылы Сефевилер, 16-кылымдын 80-жылдарында түрктөр, 1723-жылы орус аскерлери караткан. 1735-жылы ал Иранга кайтарылган. 1747-жылдан Баку хандыгынын борбору болуп калган. 1804–1813-жылдарда орус – иран согушунун жүрүшүндө Баку Россияга кошулган (1806). 1917-жылы 31-октябрда (13-ноябрь) Бакуда Совет бийлиги жарыяланган. 1918-жылы 31-июлда ички жана тышкы контрреволюциячыл күчтөрдүн аракети менен Совет бийлиги кулатылат. 1920-жылы 28-апрелде Азербайжан ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланып, Баку анын борборуна айланган. 1991-жылдан Азербайжан Республикасынын борбору.

	Баку бухтасынын жээктеринде ширваншах капкасынын калдыктары (1235), шаардын байыркы бөлүгүндө Ичери-шехер чеби (12-к.), чептин ички аймагында Мухаммед мечити ~~ж-а~~ Сынык-Кала минарети (~~1078-79~~), Кыз-Кала мунарасы (12-кылымда кайрадан курулган), Ширваншах сарайлар ансамбли (15-кылым), Жума мечити (14-кылым), Диван-хан, Шемахин дарбазасы, Хажи-хаммали мончосу ж. б. сакталган. Чептен сырткары кербен-сарайлар, овдан (жер астындагы суу сактагыч), турак үйлөр ж. б. курулган. 1810-жылдан чепти айланта курулуштар башталган. ~~19- 20~~-кылымдарда эллектизм ~~ж-а~~ модерн стилиндеги курулуштар ургаалдуу өнүккөн. ~~1920-30~~-жылдарда шаардын эски райондору жаңыланып, бир топ аянт ~~ж-а~~ парктар пайда болгон. Шаардын азыркы көрүнүшүнө архитектор О. Дадашев ~~м-н~~ М. Усейновдордун салымы чоң. С. Низами атындагы кинотеатр, Азербайжан политехникалык институту (1993-жылдан университет), Өкмөт үйү (1952), республикалык стадион (1952), аэровокзал (1964), мейманканалар («Интурист», «Азербайжан», 1969; «Москва», 1978), «Гүлстан» кубаныч сарайы (1980), метрополитен иштейт. «Бакунун 26 комиссарын атып өлтүрүү» горельефи (~~1924-46~~, 1958-жыл) орнотулган.<br>Баку - өлкөнүн илимий, маданий борбору. Азербайжан УИА (1945), 90дон ашык илимий мекемелер, (315 жалпы билим берүүчү мектеп, 36 ЖОЖ (филиалдары ~~м-н~~; анын ичинде 17си мамлекеттик), Баку (1919), Азербайжан педагогикалык (1921), Азербайжан медициналык (1930) университеттери, Азербайжан нефть (1920-жылдан), дене тарбия ~~ж-а~~ спорт, авиация (1992), мамлекеттик башкаруу (1999) академиялары, консерватория (1921, 1991-жылдан У. Гажибеков атындагы музыкалык академия), жогорку аскер окуу жайы ж. б. бар. М. Ф. Ахундов атындагы (1923), академиялык (1925) китепканалар, улуттук драма (1920-жылдан), орус драма (1923), М. Ф. Ахундов атындагы опера ~~ж-а~~ балет (1920), Ш. Курбанов атындагы музыкалык комедия (1938), куурчак (1931), «Йуг» (1993), «Пантомима» (2000) ж. б. театрлар, 26 музей (анын ичинде Азербайжандын көз каранды эместиги, Р. Мустафаев атындагы искусство, Низами атындагы Азербайжан адабияты, Л. Керимов атындагы Азербайжан килеми ~~ж-а~~ элдик жасалга-колдонмо искусство, Азербайжандын музыкалык маданияты) иштейт. Ошондой эле П. Бюль Бюль оглы, М. Магомаев, У. Гажибеков, С. Вургундун үй-музейлери, сүрөт галереясы, филармония (анын курамында У. Гажибеков атындагы симфониялык, камералык, улуттук аспаптар, мамлекеттик эстрада оркестрлери, хор капелласы иштейт), киностудия (~~«Азербайжанфильм»~~, 1923), цирк, балдардын белгилүү шахмат мектеби (Г. Каспаров, Т. Ражабов ж. б. окуган) ж. б. бар.<br>Баку - Азербайжандын ири өнөр жай (республиканын өнөр жай өндүрүшүнүн 60%тен ашыгын, чыгарылган продукциянын 60%тен ашыгын берет) борбору. Нефть, газ, нефть ажыратуу, нефть-химия (шина, тиричилик химиясы), кара ~~ж-а~~ түстүү металлургия (болот, куюу, болот арматура өндүрүшү заводу), машина куруу (анын ичинде нефть өнөр жайына керектүү жабдуулар), радио электроника, жеңил (бут кийим, пахта фабрикасы), электротехника, тамак-аш (шампан, шарап, эт комбинаттары) өнөр жайлары бар.<br>Ад.: ''Ашурбейли С. Б.'' Очерк истории средневекового Баку (VIII - начало XIX вв.). Баку, 1964; ''Бретаницкий Л. С.'' Баку. 2-е изд. Л.; М., 1970.		Баку бухтасынын жээктеринде ширваншах капкасынын калдыктары (1235), шаардын байыркы бөлүгүндө Ичери-шехер чеби (12-кылым), чептин ички аймагында Мухаммед мечити жана Сынык-Кала минарети (1078–1079), Кыз-Кала мунарасы (12-кылымда кайрадан курулган), Ширваншах сарайлар ансамбли (15-кылым), Жума мечити (14-кылым), Диван-хан, Шемахин дарбазасы, Хажи-хаммали мончосу ж. б. сакталган. Чептен сырткары кербен-сарайлар, овдан (жер астындагы суу сактагыч), турак үйлөр ж. б. курулган. 1810-жылдан чепти айланта курулуштар башталган. 19–20-кылымдарда эллектизм жана модерн стилиндеги курулуштар ургаалдуу өнүккөн. 1920–1930-жылдарда шаардын эски райондору жаңыланып, бир топ аянт жана парктар пайда болгон. Шаардын азыркы көрүнүшүнө архитектор О. Дадашев менен М. Усейновдордун салымы чоң. С. Низами атындагы кинотеатр, Азербайжан политехникалык институту (1993-жылдан университет), Өкмөт үйү (1952), республикалык стадион (1952), аэровокзал (1964), мейманканалар («Интурист», «Азербайжан», 1969; «Москва», 1978), «Гүлстан» кубаныч сарайы (1980), метрополитен иштейт. «Бакунун 26 комиссарын атып өлтүрүү» горельефи (1924–1946, 1958-жыл) орнотулган.<br> Баку – өлкөнүн илимий, маданий борбору. Азербайжан УИА (1945), 90дон ашык илимий мекемелер, (315 жалпы билим берүүчү мектеп, 36 ЖОЖ (филиалдары менен; анын ичинде 17си мамлекеттик), Баку (1919), Азербайжан педагогикалык (1921), Азербайжан медициналык (1930) университеттери, Азербайжан нефть (1920-жылдан), дене тарбия жана спорт, авиация (1992), мамлекеттик башкаруу (1999) академиялары, консерватория (1921, 1991-жылдан У. Гажибеков атындагы музыкалык академия), жогорку аскер окуу жайы ж. б. бар. М. Ф. Ахундов атындагы (1923), академиялык (1925) китепканалар, улуттук драма (1920-жылдан), орус драма (1923), М. Ф. Ахундов атындагы опера жана балет (1920), Ш. Курбанов атындагы музыкалык комедия (1938), куурчак (1931), «Йуг» (1993), «Пантомима» (2000) ж. б. театрлар, 26 музей (анын ичинде Азербайжандын көз каранды эместиги, Р. Мустафаев атындагы искусство, Низами атындагы Азербайжан адабияты, Л. Керимов атындагы Азербайжан килеми жана элдик жасалга-колдонмо искусство, Азербайжандын музыкалык маданияты) иштейт. Ошондой эле П. Бюль Бюль оглы, М. Магомаев, У. Гажибеков, С. Вургундун үй-музейлери, сүрөт галереясы, филармония (анын курамында У. Гажибеков атындагы симфониялык, камералык, улуттук аспаптар, мамлекеттик эстрада оркестрлери, хор капелласы иштейт), киностудия («Азербайжан фильм», 1923), цирк, балдардын белгилүү шахмат мектеби (Г. Каспаров, Т. Ражабов ж. б. окуган) ж. б. бар.<br> Баку – Азербайжандын ири өнөр жай (республиканын өнөр жай өндүрүшүнүн 60%тен ашыгын, чыгарылган продукциянын 60%тен ашыгын берет) борбору. Нефть, газ, нефть ажыратуу, нефть-химия (шина, тиричилик химиясы), кара жана түстүү металлургия (болот, куюу, болот арматура өндүрүшү заводу), машина куруу (анын ичинде нефть өнөр жайына керектүү жабдуулар), радио электроника, жеңил (бут кийим, пахта фабрикасы), электротехника, тамак-аш (шампан, шарап, эт комбинаттары) өнөр жайлары бар.<br> Ад.: ''Ашурбейли С. Б.'' Очерк истории средневекового Баку (VIII – начало XIX вв.). Баку, 1964; ''Бретаницкий Л. С.'' Баку. 2-е изд. Л.; М., 1970.

	''Р. Карачалова, А. Орозов.''		''Р. Карачалова, А. Орозов.''
	[[Category: 2-том, 1-69 бб]]		[[Category: 2-том, 1-69 бб]]

Temirkan, 09:49, 12 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата

2025-02-12T09:49:19Z

← Мурунку нускасы		09:49, 12 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы
4 сап:		4 сап:
	Паром аркылуу Түркмөнбашы, Бекдаш (Түркмөнстан), Актау (Казакстан) шаарлары м-н байланышат. Эл аралык аэропорту бар. 1967-жылдан метрополитен иштейт.<br>Баку шаары жөнүндө 5-кылымдагы жазмаларда, ошондой эле 9-10-кылымдардагы географтардын (аль-Истахри, аль-Масуди ж.б.) эмгектеринде айтылып, мында нефть алынары белгиленет. 12-15-кылымдарда Бакунун нефтиси Чыгыш өлкөлөрүнө чыгарыла баштаган. 12-кылымдын 2-жарымында Баку аз убакытка Ширван падышалыгынын борбору болуп турган. Бакуну 1540-жылы Сефевилер, 16-кылымдын 80-жылдарында түрктөр, 1723-жылы орус аскерлери караткан. 1735-жылы ал Иранга кайтарылган. 1747-жылдан Баку хандыгынын борбору болуп калган. 1804-13-жылдарда орус - иран согушунун жүрүшүндө Баку Россияга кошулган (1806). 1917-жылы 31-октябрда (13-ноябрь) Бакуда Совет бийлиги жарыяланган. 1918-жылы 31- июлда ички ж-а тышкы контрреволюциячыл күчтөрдүн аракети м-н Совет бийлиги кулатылат. 1920-жылы 28-апрелде Азербайжан ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланып, Баку анын борборуна айланган. 1991-жылдан Азербайжан Республикасынын борбору.		Паром аркылуу Түркмөнбашы, Бекдаш (Түркмөнстан), Актау (Казакстан) шаарлары м-н байланышат. Эл аралык аэропорту бар. 1967-жылдан метрополитен иштейт.<br>Баку шаары жөнүндө 5-кылымдагы жазмаларда, ошондой эле 9-10-кылымдардагы географтардын (аль-Истахри, аль-Масуди ж.б.) эмгектеринде айтылып, мында нефть алынары белгиленет. 12-15-кылымдарда Бакунун нефтиси Чыгыш өлкөлөрүнө чыгарыла баштаган. 12-кылымдын 2-жарымында Баку аз убакытка Ширван падышалыгынын борбору болуп турган. Бакуну 1540-жылы Сефевилер, 16-кылымдын 80-жылдарында түрктөр, 1723-жылы орус аскерлери караткан. 1735-жылы ал Иранга кайтарылган. 1747-жылдан Баку хандыгынын борбору болуп калган. 1804-13-жылдарда орус - иран согушунун жүрүшүндө Баку Россияга кошулган (1806). 1917-жылы 31-октябрда (13-ноябрь) Бакуда Совет бийлиги жарыяланган. 1918-жылы 31- июлда ички ж-а тышкы контрреволюциячыл күчтөрдүн аракети м-н Совет бийлиги кулатылат. 1920-жылы 28-апрелде Азербайжан ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланып, Баку анын борборуна айланган. 1991-жылдан Азербайжан Республикасынын борбору.

	Баку бухтасынын жээктеринде ширваншах капкасынын калдыктары (1235), шаардын байыркы бөлүгүндө Ичери-шехер чеби (12-к.), чептин ички аймагында Мухаммед мечити ж-а Сынык-Кала минарети (1078-79), Кыз-Кала мунарасы (12-кылымда кайрадан курулган), Ширваншах сарайлар ансамбли (15-кылым), Жума мечити (14-кылым), Диван-хан, Шемахин дарбазасы, Хажи-хаммали мончосу ж. б. сакталган. Чептен сырткары кербен-сарайлар, овдан (жер астындагы суу сактагыч), турак үйлөр ж. б. курулган. 1810-жылдан чепти айланта курулуштар башталган. 19- 20-кылымдарда эллектизм ж-а модерн стилиндеги курулуштар ургаалдуу өнүккөн. 1920-30-жылдарда шаардын эски райондору жаңыланып, бир топ аянт ж-а парктар пайда болгон. Шаардын азыркы көрүнүшүнө архитектор О. Дадашев м-н М. Усейновдордун салымы чоң. С. Низами атындагы кинотеатр, Азербайжан ~~политех. ин-ту~~ (1993-жылдан ~~ун-т~~), Өкмөт үйү (1952), ~~респ.~~ стадион (1952), аэровокзал (1964), мейманканалар («Интурист», «Азербайжан», 1969; «Москва», 1978), «Гүлстан» кубаныч сарайы (1980), метрополитен иштейт. «Бакунун 26 комиссарын атып өлтүрүү» горельефи (1924-46, 1958-ж.) орнотулган.<br>		Баку бухтасынын жээктеринде ширваншах капкасынын калдыктары (1235), шаардын байыркы бөлүгүндө Ичери-шехер чеби (12-к.), чептин ички аймагында Мухаммед мечити ж-а Сынык-Кала минарети (1078-79), Кыз-Кала мунарасы (12-кылымда кайрадан курулган), Ширваншах сарайлар ансамбли (15-кылым), Жума мечити (14-кылым), Диван-хан, Шемахин дарбазасы, Хажи-хаммали мончосу ж. б. сакталган. Чептен сырткары кербен-сарайлар, овдан (жер астындагы суу сактагыч), турак үйлөр ж. б. курулган. 1810-жылдан чепти айланта курулуштар башталган. 19- 20-кылымдарда эллектизм ж-а модерн стилиндеги курулуштар ургаалдуу өнүккөн. 1920-30-жылдарда шаардын эски райондору жаңыланып, бир топ аянт ж-а парктар пайда болгон. Шаардын азыркы көрүнүшүнө архитектор О. Дадашев м-н М. Усейновдордун салымы чоң. С. Низами атындагы кинотеатр, Азербайжан политехникалык институту (1993-жылдан университет), Өкмөт үйү (1952), республикалык стадион (1952), аэровокзал (1964), мейманканалар («Интурист», «Азербайжан», 1969; «Москва», 1978), «Гүлстан» кубаныч сарайы (1980), метрополитен иштейт. «Бакунун 26 комиссарын атып өлтүрүү» горельефи (1924-46, 1958-жыл) орнотулган.<br>Баку - өлкөнүн илимий, маданий борбору. Азербайжан УИА (1945), 90дон ашык илимий мекемелер, (315 жалпы билим берүүчү мектеп, 36 ЖОЖ (филиалдары м-н; анын ичинде 17си мамлекеттик), Баку (1919), Азербайжан педагогикалык (1921), Азербайжан медициналык (1930) университеттери, Азербайжан нефть (1920-жылдан), дене тарбия ж-а спорт, авиация (1992), мамлекеттик башкаруу (1999) академиялары, консерватория (1921, 1991-жылдан У. Гажибеков атындагы музыкалык академия), жогорку аскер окуу жайы ж. б. бар. М. Ф. Ахундов атындагы (1923), академиялык (1925) китепканалар, улуттук драма (1920-жылдан), орус драма (1923), М. Ф. Ахундов атындагы опера ж-а балет (1920), Ш. Курбанов атындагы музыкалык комедия (1938), куурчак (1931), «Йуг» (1993), «Пантомима» (2000) ж. б. театрлар, 26 музей (анын ичинде Азербайжандын көз каранды эместиги, Р. Мустафаев атындагы искусство, Низами атындагы Азербайжан адабияты, Л. Керимов атындагы Азербайжан килеми ж-а элдик жасалга-колдонмо искусство, Азербайжандын музыкалык маданияты) иштейт. Ошондой эле П. Бюль Бюль оглы, М. Магомаев, У. Гажибеков, С. Вургундун үй-музейлери, сүрөт галереясы, филармония (анын курамында У. Гажибеков атындагы симфониялык, камералык, улуттук аспаптар, мамлекеттик эстрада оркестрлери, хор капелласы иштейт), киностудия («Азербайжанфильм», 1923), цирк, балдардын белгилүү шахмат мектеби (Г. Каспаров, Т. Ражабов ж. б. окуган) ж. б. бар.<br>Баку - Азербайжандын ири өнөр жай (республиканын өнөр жай өндүрүшүнүн 60%тен ашыгын, чыгарылган продукциянын 60%тен ашыгын берет) борбору. Нефть, газ, нефть ажыратуу, нефть-химия (шина, тиричилик химиясы), кара ж-а түстүү металлургия (болот, куюу, болот арматура өндүрүшү заводу), машина куруу (анын ичинде нефть өнөр жайына керектүү жабдуулар), радио электроника, жеңил (бут кийим, пахта фабрикасы), электротехника, тамак-аш (шампан, шарап, эт комбинаттары) өнөр жайлары бар.<br>Ад.: ''Ашурбейли С. Б.'' Очерк истории средневекового Баку (VIII - начало XIX вв.). Баку, 1964; ''Бретаницкий Л. С.'' Баку. 2-е изд. Л.; М., 1970.
	Б. - өлкөнүн ~~ил.~~, маданий борбору. Азербайжан УИА (1945), 90дон ашык ~~ил.~~ мекемелер, (315 жалпы билим берүүчү мектеп, 36 ЖОЖ (филиалдары м-н; ~~а. и.~~ 17си ~~мамл.~~), Баку (1919), Азербайжан ~~пед.~~ (1921), Азербайжан ~~мед.~~ (1930) ~~ун-ттери~~, Азербайжан нефть (1920-жылдан), ~~денетарбия~~ ж-а спорт, авиация (1992), ~~мамл.~~ башкаруу (1999) академиялары, консерватория (1921, 1991-жылдан У. Гажибеков ~~атн. Муз.~~ академия), жогорку аскер окуу жайы ж. б. бар. М. Ф. Ахундов ~~атн.~~ (1923), академиялык (1925) китепканалар, улуттук драма (1920-жылдан), орус драма (1923), М. Ф. Ахундов ~~атн.~~ опера ж-а балет (1920), Ш. Курбанов ~~атн. муз.~~ комедия (1938), куурчак (1931), «Йуг» (1993), «Пантомима» (2000) ж. б. театрлар, 26 музей (~~а. и.~~ Азербайжандын ~~көзкаранды~~ эместиги, Р. Мустафаев ~~атн. иск-во~~, Низами ~~атн.~~ Азербайжан ~~ад-ты~~, Л. Керимов ~~атн.~~ Азербайжан килеми ж-а элдик жасалга-колдонмо ~~иск-во~~, Азербайжандын ~~муз. мад-ты~~) иштейт. О. эле П. ~~БюльБюль~~ оглы, М. Магомаев, У. Гажибеков, С. Вургундун үй-музейлери, сүрөт ~~гал.~~, филармония (анын курамында У. Гажибеков ~~атн.~~ симфониялык, камералык, улуттук аспаптар, ~~мамл.~~ эстрада оркестрлери, хор капелласы иштейт), киностудия («Азербайжанфильм», 1923), цирк, балдардын белгилүү шахмат мектеби (Г. Каспаров, Т. Ражабов ж. б. окуган) ж. б. бар.<br>
	Б. - Азербайжандын ири ~~өнөржай~~ (~~респ-нын өнөржай~~ өндүрүшүнүн 60%тен ашыгын, чыгарылган продукциянын 60%тен ашыгын берет) борбору. Нефть, газ, нефть ажыратуу, нефть~~хим.~~ (шина, тиричилик химиясы), кара ж-а түстүү металлургия (болот, куюу, болот арматура
	өндүрүшү ~~з-ду~~), машина куруу (~~а. и.~~ нефть өнөржайына керектүү жабдуулар), ~~радиоэлектроника~~, жеңил (~~буткийим~~, пахта ~~ф-касы~~), электр~~тех.~~, тамак-аш (шампан, шарап, эт комбинаттары) ~~өнөржайлары~~ бар.<br>
	Ад.: ''Ашурбейли С. Б.'' Очерк истории средневекового Баку (VIII - начало XIX вв.). Баку, 1964; ''Бретаницкий Л. С.'' Баку. 2-е изд. Л.; М., 1970.
	''Р. Карачалова, А. Орозов.''		''Р. Карачалова, А. Орозов.''
	[[Category: 2-том, 1-69 бб]]		[[Category: 2-том, 1-69 бб]]

Temirkan, 09:32, 12 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата

2025-02-12T09:32:18Z

← Мурунку нускасы		09:32, 12 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАКУ ''', Б а к ы - Азербайжан ~~Респ-нын~~ борбор шаары. Апшерон ~~ж. а-нын түш.~~-батышында, Каспий деңизинин батыш жээгинде жайгашкан. Калкы 1,1 млн (~~2005; шаар айланасы м-н 1,8 млн~~). Ири транспорт түйүнү. Тоңбогон порт.		'''БАКУ ''', Б а к ы - Азербайжан Республикасынын борбор шаары. Апшерон жарым аралынын түштүк -батышында, Каспий деңизинин батыш жээгинде жайгашкан. Калкы 2,3 млн (2021). Ири транспорт түйүнү. Тоңбогон порт.

	[[File:БАКУ42.png \| thumb \| Шаардын жалпы көрүнүшү.]]		[[File:БАКУ42.png \| thumb \| Шаардын жалпы көрүнүшү.]]
	Паром аркылуу Түркмөнбашы, Бекдаш (Түркмөнстан), Актау (Казакстан) ш. м-н байланышат. ~~Эларалык~~ аэропорту бар. 1967-жылдан метрополитен иштейт.<br>		Паром аркылуу Түркмөнбашы, Бекдаш (Түркмөнстан), Актау (Казакстан) шаарлары м-н байланышат. Эл аралык аэропорту бар. 1967-жылдан метрополитен иштейт.<br>Баку шаары жөнүндө 5-кылымдагы жазмаларда, ошондой эле 9-10-кылымдардагы географтардын (аль-Истахри, аль-Масуди ж.б.) эмгектеринде айтылып, мында нефть алынары белгиленет. 12-15-кылымдарда Бакунун нефтиси Чыгыш өлкөлөрүнө чыгарыла баштаган. 12-кылымдын 2-жарымында Баку аз убакытка Ширван падышалыгынын борбору болуп турган. Бакуну 1540-жылы Сефевилер, 16-кылымдын 80-жылдарында түрктөр, 1723-жылы орус аскерлери караткан. 1735-жылы ал Иранга кайтарылган. 1747-жылдан Баку хандыгынын борбору болуп калган. 1804-13-жылдарда орус - иран согушунун жүрүшүндө Баку Россияга кошулган (1806). 1917-жылы 31-октябрда (13-ноябрь) Бакуда Совет бийлиги жарыяланган. 1918-жылы 31- июлда ички ж-а тышкы контрреволюциячыл күчтөрдүн аракети м-н Совет бийлиги кулатылат. 1920-жылы 28-апрелде Азербайжан ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланып, Баку анын борборуна айланган. 1991-жылдан Азербайжан Республикасынын борбору.
	Б. шаары ~~ж-дө~~ 5-~~к-дагы~~ жазмаларда, о. эле 9- 10-~~к-дагы~~ географтардын (аль-Истахри, аль-Масуди ж.б.) эмгектеринде айтылып, мында нефть алынары белгиленет. 12-15-~~к-да Б-нун~~ нефтиси Чыгыш өлкөлөрүнө чыгарыла баштаган. 12-к~~дын~~ 2-жарымында Б. аз убакытка Ширван падышалыгынын борбору болуп турган. ~~Б-ну~~ 1540-ж. Сефевилер, 16-~~к-дын~~ 80-жылдарында түрктөр, 1723-ж. орус аскерлери караткан. 1735-ж. ал Иранга кайтарылган. 1747-жылдан Баку хандыгынын борбору болуп калган. 1804-13-ж. орус - иран согушунун жүрүшүндө Б. Россияга кошулган (1806). 1917-ж. 31-октябрда (13-ноябрь) ~~Б-да~~ Совет бийлиги жарыяланган. 1918-ж. 31- июлда ички ж-а тышкы ~~контррев-ячыл~~ күчтөрдүн аракети м-н Совет бийлиги кулатылат. 1920-ж. 28-апрелде Азербайжан ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланып, Б. анын борборуна айланган. 1991-жылдан Азербайжан ~~Респ-нын~~ борбору.
	~~<br>~~		Баку бухтасынын жээктеринде ширваншах капкасынын калдыктары (1235), шаардын байыркы бөлүгүндө Ичери-шехер чеби (12-к.), чептин ички аймагында Мухаммед мечити ж-а Сынык-Кала минарети (1078-79), Кыз-Кала мунарасы (12-кылымда кайрадан курулган), Ширваншах сарайлар ансамбли (15-кылым), Жума мечити (14-кылым), Диван-хан, Шемахин дарбазасы, Хажи-хаммали мончосу ж. б. сакталган. Чептен сырткары кербен-сарайлар, овдан (жер астындагы суу сактагыч), турак үйлөр ж. б. курулган. 1810-жылдан чепти айланта курулуштар башталган. 19- 20-кылымдарда эллектизм ж-а модерн стилиндеги курулуштар ургаалдуу өнүккөн. 1920-30-жылдарда шаардын эски райондору жаңыланып, бир топ аянт ж-а парктар пайда болгон. Шаардын азыркы көрүнүшүнө архитектор О. Дадашев м-н М. Усейновдордун салымы чоң. С. Низами атындагы кинотеатр, Азербайжан политех. ин-ту (1993-жылдан ун-т), Өкмөт үйү (1952), респ. стадион (1952), аэровокзал (1964), мейманканалар («Интурист», «Азербайжан», 1969; «Москва», 1978), «Гүлстан» кубаныч сарайы (1980), метрополитен иштейт. «Бакунун 26 комиссарын атып өлтүрүү» горельефи (1924-46, 1958-ж.) орнотулган.<br>
	Баку бухтасынын жээктеринде ширваншах капкасынын калдыктары (1235), шаардын байыркы бөлүгүндө Ичери-шехер чеби (12-к.), чептин ички аймагында Мухаммед мечити ж-а Сынык-Кала минарети (1078-79), Кыз-Кала мунарасы (12-~~к-да~~ кайрадан курулган), ~~ширваншах~~ сарайлар ансамбли (15-к.), Жума мечити (14-к.), Диван-хан, Шемахин дарбазасы, Хажи-хаммали мончосу ж. б. сакталган. Чептен сырткары кербен-сарайлар, овдан (жер астындагы ~~суусак~~тагыч), турак үйлөр ж. б. курулган. 1810-жылдан чепти айланта курулуштар башталган. 19- 20-~~к-да~~ эллектизм ж-а модерн стилиндеги курулуштар ургаалдуу өнүккөн. 1920-30-ж. шаардын эски райондору жаңыланып, бир топ аянт ж-а парктар пайда болгон. Шаардын азыркы көрүнүшүнө ~~арх.~~ О. Дадашев м-н М. Усейновдордун салымы чоң. С. Низами ~~атн.~~ кинотеатр, Азербайжан политех. ин-ту (1993-жылдан ун-т), Өкмөт үйү (1952), респ. стадион (1952), аэровокзал (1964), мейманканалар («Интурист», «Азербайжан», 1969; «Москва», 1978), «Гүлстан» кубаныч сарайы (1980), метрополитен иштейт. «Бакунун 26 комиссарын атып өлтүрүү» горельефи (1924-46, 1958-ж.) орнотулган.<br>
	Б. - өлкөнүн ил., маданий борбору. Азербайжан УИА (1945), 90дон ашык ил. мекемелер, (315 жалпы билим берүүчү мектеп, 36 ЖОЖ (филиалдары м-н; а. и. 17си мамл.), Баку (1919), Азербайжан пед. (1921), Азербайжан мед. (1930) ун-ттери, Азербайжан нефть (1920-жылдан), денетарбия ж-а спорт, авиация (1992), мамл. башкаруу (1999) академиялары, консерватория (1921, 1991-жылдан У. Гажибеков атн. Муз. академия), жогорку аскер окуу жайы ж. б. бар. М. Ф. Ахундов атн. (1923), академиялык (1925) китепканалар, улуттук драма (1920-жылдан), орус драма (1923), М. Ф. Ахундов атн. опера ж-а балет (1920), Ш. Курбанов атн. муз. комедия (1938), куурчак (1931), «Йуг» (1993), «Пантомима» (2000) ж. б. театрлар, 26 музей (а. и. Азербайжандын көзкаранды эместиги, Р. Мустафаев атн. иск-во, Низами атн. Азербайжан ад-ты, Л. Керимов атн. Азербайжан килеми ж-а элдик жасалга-колдонмо иск-во, Азербайжандын муз. мад-ты) иштейт. О. эле П. БюльБюль оглы, М. Магомаев, У. Гажибеков, С. Вургундун үй-музейлери, сүрөт гал., филармония (анын курамында У. Гажибеков атн. симфониялык, камералык, улуттук аспаптар, мамл. эстрада оркестрлери, хор капелласы иштейт), киностудия («Азербайжанфильм», 1923), цирк, балдардын белгилүү шахмат мектеби (Г. Каспаров, Т. Ражабов ж. б. окуган) ж. б. бар.<br>		Б. - өлкөнүн ил., маданий борбору. Азербайжан УИА (1945), 90дон ашык ил. мекемелер, (315 жалпы билим берүүчү мектеп, 36 ЖОЖ (филиалдары м-н; а. и. 17си мамл.), Баку (1919), Азербайжан пед. (1921), Азербайжан мед. (1930) ун-ттери, Азербайжан нефть (1920-жылдан), денетарбия ж-а спорт, авиация (1992), мамл. башкаруу (1999) академиялары, консерватория (1921, 1991-жылдан У. Гажибеков атн. Муз. академия), жогорку аскер окуу жайы ж. б. бар. М. Ф. Ахундов атн. (1923), академиялык (1925) китепканалар, улуттук драма (1920-жылдан), орус драма (1923), М. Ф. Ахундов атн. опера ж-а балет (1920), Ш. Курбанов атн. муз. комедия (1938), куурчак (1931), «Йуг» (1993), «Пантомима» (2000) ж. б. театрлар, 26 музей (а. и. Азербайжандын көзкаранды эместиги, Р. Мустафаев атн. иск-во, Низами атн. Азербайжан ад-ты, Л. Керимов атн. Азербайжан килеми ж-а элдик жасалга-колдонмо иск-во, Азербайжандын муз. мад-ты) иштейт. О. эле П. БюльБюль оглы, М. Магомаев, У. Гажибеков, С. Вургундун үй-музейлери, сүрөт гал., филармония (анын курамында У. Гажибеков атн. симфониялык, камералык, улуттук аспаптар, мамл. эстрада оркестрлери, хор капелласы иштейт), киностудия («Азербайжанфильм», 1923), цирк, балдардын белгилүү шахмат мектеби (Г. Каспаров, Т. Ражабов ж. б. окуган) ж. б. бар.<br>
	Б. - Азербайжандын ири өнөржай (респ-нын өнөржай өндүрүшүнүн 60%тен ашыгын, чыгарылган продукциянын 60%тен ашыгын берет) борбору. Нефть, газ, нефть ажыратуу, нефтьхим. (шина, тиричилик химиясы), кара ж-а түстүү металлургия (болот, куюу, болот арматура		Б. - Азербайжандын ири өнөржай (респ-нын өнөржай өндүрүшүнүн 60%тен ашыгын, чыгарылган продукциянын 60%тен ашыгын берет) борбору. Нефть, газ, нефть ажыратуу, нефтьхим. (шина, тиричилик химиясы), кара ж-а түстүү металлургия (болот, куюу, болот арматура
	өндүрүшү з-ду), машина куруу (а. и. нефть өнөржайына керектүү жабдуулар), радиоэлектроника, жеңил (буткийим, пахта ф-касы), электртех., тамак-аш (шампан, шарап, эт комбинаттары) өнөржайлары бар.<br>		өндүрүшү з-ду), машина куруу (а. и. нефть өнөржайына керектүү жабдуулар), радиоэлектроника, жеңил (буткийим, пахта ф-касы), электртех., тамак-аш (шампан, шарап, эт комбинаттары) өнөржайлары бар.<br>
	Ад.: ''Ашурбейли С. Б.'' Очерк истории средневекового Баку (VIII - начало XIX вв.). Баку, 1964; ''Бретаницкий Л. С.'' Баку. 2-е изд. Л.; М., 1970.		Ад.: ''Ашурбейли С. Б.'' Очерк истории средневекового Баку (VIII - начало XIX вв.). Баку, 1964; ''Бретаницкий Л. С.'' Баку. 2-е изд. Л.; М., 1970.
	''Р. Карачалова, А. Орозов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]		''Р. Карачалова, А. Орозов.''
			[[Category: 2-том, 1-69 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-01-30T13:34:50Z

1 версия

← Мурунку нускасы	13:34, 30 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol2_1-69_>KadyrM, 07:22, 30 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата

2025-01-30T07:22:44Z

Жаңы барак

'''БАКУ ''', Б а к ы - Азербайжан Респ-нын борбор шаары. Апшерон ж. а-нын түш.-батышында, Каспий деңизинин батыш жээгинде жайгашкан. Калкы 1,1 млн (2005; шаар айланасы м-н 1,8 млн). Ири транспорт түйүнү. Тоңбогон порт.

[[File:БАКУ42.png | thumb | Шаардын жалпы көрүнүшү.]]
Паром аркылуу Түркмөнбашы, Бекдаш (Түркмөнстан), Актау (Казакстан) ш. м-н байланышат. Эларалык аэропорту бар. 1967-жылдан метрополитен иштейт. 
Б. шаары ж-дө 5-к-дагы жазмаларда, о. эле 9- 10-к-дагы географтардын (аль-Истахри, аль-Масуди ж.б.) эмгектеринде айтылып, мында нефть алынары белгиленет. 12-15-к-да Б-нун нефтиси Чыгыш өлкөлөрүнө чыгарыла баштаган. 12-кдын 2-жарымында Б. аз убакытка Ширван падышалыгынын борбору болуп турган. Б-ну 1540-ж. Сефевилер, 16-к-дын 80-жылдарында түрктөр, 1723-ж. орус аскерлери караткан. 1735-ж. ал Иранга кайтарылган. 1747-жылдан Баку хандыгынын борбору болуп калган. 1804-13-ж. орус - иран согушунун жүрүшүндө Б. Россияга кошулган (1806). 1917-ж. 31-октябрда (13-ноябрь) Б-да Совет бийлиги жарыяланган. 1918-ж. 31- июлда ички ж-а тышкы контррев-ячыл күчтөрдүн аракети м-н Совет бийлиги кулатылат. 1920-ж. 28-апрелде Азербайжан ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланып, Б. анын борборуна айланган. 1991-жылдан Азербайжан Респ-нын борбору.
 
Баку бухтасынын жээктеринде ширваншах капкасынын калдыктары (1235), шаардын байыркы бөлүгүндө Ичери-шехер чеби (12-к.), чептин ички аймагында Мухаммед мечити ж-а Сынык-Кала минарети (1078-79), Кыз-Кала мунарасы (12-к-да кайрадан курулган), ширваншах сарайлар ансамбли (15-к.), Жума мечити (14-к.), Диван-хан, Шемахин дарбазасы, Хажи-хаммали мончосу ж. б. сакталган. Чептен сырткары кербен-сарайлар, овдан (жер астындагы суусактагыч), турак үйлөр ж. б. курулган. 1810-жылдан чепти айланта курулуштар башталган. 19- 20-к-да эллектизм ж-а модерн стилиндеги курулуштар ургаалдуу өнүккөн. 1920-30-ж. шаардын эски райондору жаңыланып, бир топ аянт ж-а парктар пайда болгон. Шаардын азыркы көрүнүшүнө арх. О. Дадашев м-н М. Усейновдордун салымы чоң. С. Низами атн. кинотеатр, Азербайжан политех. ин-ту (1993-жылдан ун-т), Өкмөт үйү (1952), респ. стадион (1952), аэровокзал (1964), мейманканалар («Интурист», «Азербайжан», 1969; «Москва», 1978), «Гүлстан» кубаныч сарайы (1980), метрополитен иштейт. «Бакунун 26 комиссарын атып өлтүрүү» горельефи (1924-46, 1958-ж.) орнотулган. 
Б. - өлкөнүн ил., маданий борбору. Азербайжан УИА (1945), 90дон ашык ил. мекемелер, (315 жалпы билим берүүчү мектеп, 36 ЖОЖ (филиалдары м-н; а. и. 17си мамл.), Баку (1919), Азербайжан пед. (1921), Азербайжан мед. (1930) ун-ттери, Азербайжан нефть (1920-жылдан), денетарбия ж-а спорт, авиация (1992), мамл. башкаруу (1999) академиялары, консерватория (1921, 1991-жылдан У. Гажибеков атн. Муз. академия), жогорку аскер окуу жайы ж. б. бар. М. Ф. Ахундов атн. (1923), академиялык (1925) китепканалар, улуттук драма (1920-жылдан), орус драма (1923), М. Ф. Ахундов атн. опера ж-а балет (1920), Ш. Курбанов атн. муз. комедия (1938), куурчак (1931), «Йуг» (1993), «Пантомима» (2000) ж. б. театрлар, 26 музей (а. и. Азербайжандын көзкаранды эместиги, Р. Мустафаев атн. иск-во, Низами атн. Азербайжан ад-ты, Л. Керимов атн. Азербайжан килеми ж-а элдик жасалга-колдонмо иск-во, Азербайжандын муз. мад-ты) иштейт. О. эле П. БюльБюль оглы, М. Магомаев, У. Гажибеков, С. Вургундун үй-музейлери, сүрөт гал., филармония (анын курамында У. Гажибеков атн. симфониялык, камералык, улуттук аспаптар, мамл. эстрада оркестрлери, хор капелласы иштейт), киностудия («Азербайжанфильм», 1923), цирк, балдардын белгилүү шахмат мектеби (Г. Каспаров, Т. Ражабов ж. б. окуган) ж. б. бар. 
Б. - Азербайжандын ири өнөржай (респ-нын өнөржай өндүрүшүнүн 60%тен ашыгын, чыгарылган продукциянын 60%тен ашыгын берет) борбору. Нефть, газ, нефть ажыратуу, нефтьхим. (шина, тиричилик химиясы), кара ж-а түстүү металлургия (болот, куюу, болот арматура
өндүрүшү з-ду), машина куруу (а. и. нефть өнөржайына керектүү жабдуулар), радиоэлектроника, жеңил (буткийим, пахта ф-касы), электртех., тамак-аш (шампан, шарап, эт комбинаттары) өнөржайлары бар. 
Ад.: ''Ашурбейли С. Б.'' Очерк истории средневекового Баку (VIII - начало XIX вв.). Баку, 1964; ''Бретаницкий Л. С.'' Баку. 2-е изд. Л.; М., 1970.
''Р. Карачалова, А. Орозов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]