БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу - Түзөтүүлөр тарыхы

Gulira, 08:39, 16 Апрель (Чын куран) 2026 карата

2026-04-16T08:39:11Z

← Мурунку нускасы		08:39, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу~~'''~~ (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили жана адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.		'''БАЙЖИЕВ''' Ташым Ыскак уулу (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы – 17. 02. 1952, Караганды) – адабиятчы, кыргыз тили жана адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.

	[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. ~~1930-36~~-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна жана калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары жана повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили жана адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин ~~1940-42~~-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак жана Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили жана адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. ~~1944-49~~-жылдарда «Манас» жана фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган жана белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» жана «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' менен бирдикте ~~3-4~~-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү менен 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы ~~6-8~~-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор жана башкалар боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты менен фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги менен бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) жана башка чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.		[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930–36-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна жана калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары жана повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили жана адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин 1940–1942-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак жана Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили жана адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944–1949-жылдарда «Манас» жана фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган жана белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» жана «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' менен бирдикте 3–4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү менен 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6–8-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор жана башкалар боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты менен фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги менен бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) жана башка чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.

	Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.		Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.

	''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]		''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]

Батма, 08:16, 6 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-06T08:16:00Z

← Мурунку нускасы		08:16, 6 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу''' (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили жана адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.		'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу''' (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили жана адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.

	[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна жана калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары ~~ж-а~~ повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили ~~ж-а~~ адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин 1940-42-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак ~~ж-а~~ Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили ~~ж-а~~ адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-жылдарда «Манас» ~~ж-а~~ фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган ~~ж-а~~ белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» жана «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' ~~м-н~~ бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү ~~м-н~~ 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор ~~ж. б.~~ боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты менен фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги менен бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) жана башка чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.		[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна жана калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары жана повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили жана адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин 1940-42-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак жана Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили жана адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-жылдарда «Манас» жана фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган жана белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» жана «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' менен бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү менен 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор жана башкалар боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты менен фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги менен бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) жана башка чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.

	Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.		Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.

	''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]		''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]

Батма, 04:20, 1 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-01T04:20:52Z

← Мурунку нускасы		04:20, 1 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу''' (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили ~~ж-а~~ адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.		'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу''' (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили жана адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.

	[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна ~~ж-а~~ калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары ж-а повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили ж-а адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин 1940-42-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак ж-а Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили ж-а адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-жылдарда «Манас» ж-а фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган ж-а белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» ~~ж-а~~ «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' м-н бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү м-н 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши ~~ж. б.~~ тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор ж. б. боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты ~~м-н~~ фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги ~~м-н~~ бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) ~~ж. б.~~ чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.		[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна жана калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары ж-а повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили ж-а адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин 1940-42-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак ж-а Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили ж-а адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-жылдарда «Манас» ж-а фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган ж-а белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» жана «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' м-н бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү м-н 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор ж. б. боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты менен фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги менен бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) жана башка чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.

	Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.		Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.

	''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]		''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]

Батма, 09:17, 3 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-03T09:17:32Z

← Мурунку нускасы		09:17, 3 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу''' (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили ж-а адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.		'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу''' (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили ж-а адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.

	[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]~~Караколдогу~~ орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна ж-а калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары ж-а повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили ж-а адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин 1940-42-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак ж-а Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили ж-а адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-жылдарда «Манас» ж-а фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган ж-а белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» ж-а «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' м-н бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү м-н 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши ж. б. тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор ж. б. боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты м-н фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги м-н бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) ж. б. чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.		[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна ж-а калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары ж-а повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили ж-а адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин 1940-42-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак ж-а Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили ж-а адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-жылдарда «Манас» ж-а фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган ж-а белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» ж-а «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' м-н бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү м-н 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши ж. б. тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор ж. б. боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты м-н фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги м-н бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) ж. б. чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.

	Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.		Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.

	''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]		''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]

Temirkan: Temirkan moved page БАЙЖИЕВ to БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу

2025-02-06T08:15:29Z

Temirkan moved page БАЙЖИЕВ to БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу

← Мурунку нускасы	08:15, 6 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Temirkan, 08:15, 6 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата

2025-02-06T08:15:11Z

← Мурунку нускасы		08:15, 6 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАЙЖИЕВ '''~~Ташым Ыскак уулу~~ (1909, ~~Ысыккөл обл.~~, ~~Аксуу р~~-ну, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили ж-а ад~~ты б-ча~~ алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.		'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу''' (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили ж-а адабияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.

			[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Караколдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-жылдарда эл агартуу комиссариатынын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-Абаддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгонушуна ж-а калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары ж-а повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили ж-а адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин 1940-42-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак ж-а Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө макалаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили ж-а адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-жылдарда «Манас» ж-а фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган ж-а белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» ж-а «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' м-н бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү м-н 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-кылымдарда эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тарыхы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши ж. б. тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор ж. б. боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп илимий-теориялык жактан кыргыз адабияты м-н фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги м-н бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) ж. б. чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.

	[[File:БАЙЖИЕВ8.png \| thumb \| none]]Караколдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Б-дин адабий ишмердиги 1927-ж. прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-ж.
	~~Эл агартуу комиссариатынын инспектору катары~~
	Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалалабаттагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыг-лыгынын ойгонушуна ж-а калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары ж-а повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз педин-тунун орус тили ж-а ад-ты ф-тин бүтүргөндөн 1940-42-ж. СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак ж-а Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Ил.-из. макалаларын жарыялап, респ-нын Өкмөтүнө 1942-ж. «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-ж. Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-ж. госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Б. көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили ж-а ад-ты б-ча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калигул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыг-лыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-ж. «Манас» ж-а фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган ж-а белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу б-ча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» ж-а «Ленинград» журналдары ж-дөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Б-ге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' м-н бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү м-н 1949-ж. пайдалануудан алып салынган. 1993-ж. кайрадан басылып, мамл. конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өзара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-к-да эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, ад-т тарыхы, ад-т теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экон. түзүлүшү, мад-ты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь рев-ясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши ж. б. тарабынан жазылып алынышы, алардын көзкараштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыг-лыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер ад-тына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», о. эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор ж. б. б-ча алгач жыйынтыктуу ил. көзкараштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп ил.-теор. жактан кыргыз ад-ты м-н фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги м-н бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, реж. И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Б. көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) ж. б. чыгармаларды чебер которгон. Б. 1955-ж. реабилитацияланган.
	Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.		Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.
	~~''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]~~

			''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-01-30T13:34:44Z

1 версия

← Мурунку нускасы	13:34, 30 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol2_1-69_>KadyrM, 07:22, 30 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата

2025-01-30T07:22:44Z

Жаңы барак

'''БАЙЖИЕВ '''Ташым Ыскак уулу (1909, Ысыккөл обл., Аксуу р-ну, Тепке айылы - 17. 2. 1952, Караганды) - адабиятчы, кыргыз тили ж-а адты б-ча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котормочу, сынчы.

[[File:БАЙЖИЕВ8.png | thumb | none]]Караколдогу орус-тузем мектебин, Фрунзедеги педтехникумду бүткөн (1927). Б-дин адабий ишмердиги 1927-ж. прозалык чыгармаларды жазуудан башталган. 1930-36-ж.
Эл агартуу комиссариатынын инспектору катары
Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалалабаттагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыг-лыгынын ойгонушуна ж-а калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Турмуш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытмалары ж-а повесттери ошол учурдагы кыргыз жергесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орношун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз педин-тунун орус тили ж-а ад-ты ф-тин бүтүргөндөн 1940-42-ж. СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» секторун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Каралаев, Шапак ж-а Акмат Рысмендеевдердин айтуусунда эпосту кагазга түшүргөн. Ил.-из. макалаларын жарыялап, респ-нын Өкмөтүнө 1942-ж. «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-ж. Улуу Ата Мекендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-ж. госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдиктерине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Б. көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили ж-а ад-ты б-ча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калигул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыг-лыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. 1944-49-ж. «Манас» ж-а фольклор секторун жетектеген. 1947-жылга пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баатырдык лирикалык поэма катары баалаган ж-а белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу б-ча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» ж-а «Ленинград» журналдары ж-дөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Б-ге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' м-н бирдикте 3-4-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класстар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китептерин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү м-н 1949-ж. пайдалануудан алып салынган. 1993-ж. кайрадан басылып, мамл. конкурста сыйлыкка татыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өзара байланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы 6-8-к-да эле болгондугу, фольклорубуздун башаты, чыгыш теги, ад-т тарыхы, ад-т теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экон. түзүлүшү, мад-ты, орхон-енисей жазуулары, алардын окулушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь рев-ясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши ж. б. тарабынан жазылып алынышы, алардын көзкараштары тууралуу айтылып, элдин оозеки чыг-лыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер ад-тына арналып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руставелинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», о. эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпостор ж. б. б-ча алгач жыйынтыктуу ил. көзкараштар, кеңири маалымат, тыянактар айтылган. Китеп ил.-теор. жактан кыргыз ад-ты м-н фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги м-н бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, реж. И. Рыскулов сахнага алып чыккан (1989). Б. көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюнхаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) ж. б. чыгармаларды чебер которгон. Б. 1955-ж. реабилитацияланган.
Ад.: ''Бектенов 3., Байжиев Т.'' Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.
''А. Обозканов.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]