АТЧАН АСКЕР - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Gulira, 07:23, 25 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-25T07:23:47Z

← Мурунку нускасы		07:23, 25 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АТЧАН АСКЕР‒''' аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттеринде ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. Атчан аскер жөнүндө маалымат биринчи жолу ~~б. з. ч.~~ 9-кылымда Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. Атчан аскердин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түндүк Грекияда, Фивада эӊ көп Атчан аскер түзүлүп, ~~б. з. ч.~~ 4-кылымдын 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу Атчан аскер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. ~~Б. з. ч.~~ 4-кылымдын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында Атчан аскер негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми Атчан аскерди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктарынын, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ~~ж. б. у. с.~~ макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ролун даана чагылдырат. «Манаста» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археологиялык эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен Атчан аскерден турган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-кылымдарда Түрк кагандыгынын, 7‒10-кылымдарда арабдардын, 13‒14-кылымдардагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай Атчан аскерге ээ болгондугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштуу. Көчмөндөрдүн Атчан аскерлери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык Атчан аскерлер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, Атчан аскердин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кыргызстандагы граждандык, ошондой эле 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да Атчан аскер кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>''		'''АТЧАН АСКЕР‒''' аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттеринде ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. Атчан аскер жөнүндө маалымат биринчи жолу биздин заманга чейин 9-кылымда Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. Атчан аскердин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түндүк Грекияда, Фивада эӊ көп Атчан аскер түзүлүп, биздин заманга чейин 4-кылымдын 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу Атчан аскер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. биздин заманга чейин 4-кылымдын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында Атчан аскер негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми Атчан аскерди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктарынын, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» жана башка ушул сыяктуу макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ролун даана чагылдырат. «Манаста» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археологиялык эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен Атчан аскерден турган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-кылымдарда Түрк кагандыгынын, 7‒10-кылымдарда арабдардын, 13‒14-кылымдардагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай Атчан аскерге ээ болгондугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштуу. Көчмөндөрдүн Атчан аскерлери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык Атчан аскерлер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, Атчан аскердин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кыргызстандагы граждандык, ошондой эле 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да Атчан аскер кеӊири пайдаланылган, кара''. Атчандар армиясы.<br>''

	А. Орозов.''<br>		А. Орозов.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T04:51:11Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		04:51, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
2 сап:		2 сап:

	А. Орозов.''<br>		А. Орозов.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 03:03, 28 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-28T03:03:37Z

← Мурунку нускасы		03:03, 28 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АТЧАН АСКЕР‒''' аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттеринде ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. ~~А. а. ж-дө~~ маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-~~к-да~~ Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. ~~А. а-дин~~ согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, ~~Түн.~~ Грекияда, Фивада эӊ көп ~~А. а.~~ түзүлүп, б. з. ч. 4-~~к-дын~~ 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу ~~А. а.~~ <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-~~к-дын~~ 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында ~~А. а.~~ негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми ~~А. а-ди~~ согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктарынын, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ролун даана чагылдырат. «Манаста» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган ~~археол.~~ эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен ~~А. а-ден~~ турган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-к. Түрк кагандыгынын, 7‒10-к. арабдардын, 13‒14-~~к-дагы~~ Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай ~~А. а-ге~~ ээ болгондугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштуу. Көчмөндөрдүн ~~А. а-лери~~ кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык ~~А. а-лер~~ башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, ~~А. а-дин~~ мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, ~~Кырг-ндагы~~ граждандык, о. эле 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да ~~А. а.~~ кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>''		'''АТЧАН АСКЕР‒''' аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттеринде ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. Атчан аскер жөнүндө маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-кылымда Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. Атчан аскердин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түндүк Грекияда, Фивада эӊ көп Атчан аскер түзүлүп, б. з. ч. 4-кылымдын 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу Атчан аскер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-кылымдын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында Атчан аскер негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми Атчан аскерди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктарынын, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ролун даана чагылдырат. «Манаста» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археологиялык эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен Атчан аскерден турган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-кылымдарда Түрк кагандыгынын, 7‒10-кылымдарда арабдардын, 13‒14-кылымдардагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай Атчан аскерге ээ болгондугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштуу. Көчмөндөрдүн Атчан аскерлери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык Атчан аскерлер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, Атчан аскердин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кыргызстандагы граждандык, ошондой эле 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да Атчан аскер кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>''

	А. Орозов.''<br>		А. Орозов.''<br>

imported>Temirkan, 06:31, 7 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-07T06:31:50Z

← Мурунку нускасы		06:31, 7 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	‒ аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш ~~аракеттерин де~~ ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. А. а. ж-дө маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-к-да Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. А. а-дин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түн. Грекияда, Фивада эӊ көп А. а. түзүлүп, б. з. ч. 4-к-дын 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу А. а. <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-к-дын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында А. а. негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми А. а-ди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк ~~калктары нын~~, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ролун даана чагылдырат. «Манаста» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археол. эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен А. а-ден турган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-к. Түрк кагандыгынын, 7‒10-к. арабдардын, 13‒14-к-дагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай А. а-ге ээ болгондугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштуу. Көчмөндөрдүн А. а-лери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык А. а-лер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, А. а-дин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кырг-ндагы граждандык, о. эле 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да А. а. кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>''		'''АТЧАН АСКЕР‒''' аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттеринде ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. А. а. ж-дө маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-к-да Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. А. а-дин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түн. Грекияда, Фивада эӊ көп А. а. түзүлүп, б. з. ч. 4-к-дын 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу А. а. <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-к-дын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында А. а. негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми А. а-ди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктарынын, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ролун даана чагылдырат. «Манаста» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археол. эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен А. а-ден турган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-к. Түрк кагандыгынын, 7‒10-к. арабдардын, 13‒14-к-дагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай А. а-ге ээ болгондугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштуу. Көчмөндөрдүн А. а-лери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык А. а-лер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, А. а-дин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кырг-ндагы граждандык, о. эле 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да А. а. кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>''

	А. Орозов.''<br>		А. Орозов.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (6), ж-а → жана (4), а. и. → анын ичинде

2022-12-05T11:54:50Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (6), ж-а → жана (4), а. и. → анын ичинде

← Мурунку нускасы		11:54, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	‒ аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттерин де ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. А. а. ж-дө маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-к-да Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. А. а-дин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түн. Грекияда, Фивада эӊ көп А. а. түзүлүп, б. з. ч. 4-к-дын 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу А. а. м-н жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-к-дын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында А. а. негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми А. а-ди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы м-н тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктары нын, а. и. кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин ж-а ролун даана чагылдырат. «Манаста» ж-а кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер м-н анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археол. эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты м-н бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен А. а-ден турган ж-а аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-к. Түрк кагандыгынын, 7‒10-к. арабдардын, 13‒14-к-дагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай А. а-ге ээ болгондугу м-н байланыштуу. Көчмөндөрдүн А. а-лери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык А. а-лер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары м-н атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, А. а-дин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кырг-ндагы граждандык, о. эле 1- ж-а 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да А. а. кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>''		‒ аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттерин де ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. А. а. ж-дө маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-к-да Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. А. а-дин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түн. Грекияда, Фивада эӊ көп А. а. түзүлүп, б. з. ч. 4-к-дын 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу А. а. <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-к-дын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында А. а. негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми А. а-ди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктары нын, <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ролун даана чагылдырат. «Манаста» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археол. эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен А. а-ден турган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-к. Түрк кагандыгынын, 7‒10-к. арабдардын, 13‒14-к-дагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай А. а-ге ээ болгондугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштуу. Көчмөндөрдүн А. а-лери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык А. а-лер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, А. а-дин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кырг-ндагы граждандык, о. эле 1- <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да А. а. кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>''

	А. Орозов.''<br>		А. Орозов.''<br>

imported>Kerimova-59, 16:42, 25 Февраль (Бирдин айы) 2022 карата

2022-02-25T16:42:17Z

← Мурунку нускасы		16:42, 25 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	‒ аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттерин де ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. А. а. ж-дө маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-к-да Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. А. а-дин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түн. Грекияда, Фивада эӊ көп А. а. түзүлүп, б. з. ч. 4-к-дын 1-жарымында		‒ аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттерин де ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. А. а. ж-дө маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-к-да Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. А. а-дин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түн. Грекияда, Фивада эӊ көп А. а. түзүлүп, б. з. ч. 4-к-дын 1-жарымында фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу А. а. м-н жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-к-дын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында А. а. негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми А. а-ди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы м-н тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктары нын, а. и. кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин ж-а ролун даана чагылдырат. «Манаста» ж-а кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер м-н анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археол. эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты м-н бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен А. а-ден турган ж-а аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-к. Түрк кагандыгынын, 7‒10-к. арабдардын, 13‒14-к-дагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай А. а-ге ээ болгондугу м-н байланыштуу. Көчмөндөрдүн А. а-лери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык А. а-лер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары м-н атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, А. а-дин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кырг-ндагы граждандык, о. эле 1- ж-а 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да А. а. кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>''
	фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу А. а. м-н жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-к-дын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында А. а. негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми А. а-ди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы м-н тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктары нын, а. и. кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин ж-а ролун даана чагылдырат. «Манаста» ж-а кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер м-н анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археол. эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты м-н бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен А. а-ден турган ж-а аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-к. Түрк кагандыгынын, 7‒10-к. арабдардын, 13‒14-к-дагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай А. а-ге ээ болгондугу м-н байланыштуу. Көчмөндөрдүн А. а-лери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык А. а-лер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары м-н атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, А. а-дин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кырг-ндагы граждандык, о. эле 1- ж-а 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да А. а. кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы.<br>
	~~А. Орозов.~~''~~<br>~~

			А. Орозов.''<br>

556-684>KadyrM, 08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 карата

2022-02-20T08:22:26Z

← Мурунку нускасы	08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

imported>Kadyrm: 1 версия

2022-02-19T19:07:36Z

1 версия

Жаңы барак

‒ аскерлер курамынын бир түрү. Алар атчан жүргөндүктөн, согуш аракеттерин де ар кандай жерлерде өз алдынча чабуул коюуда, коргонууда көп артыкчылык кылган. А. а. ж-дө маалымат биринчи жолу б. з. ч. 9-к-да Ассирия армиясы тууралуу булакта учурайт. А. а-дин согушуудагы башкы ыгы ‒ колдо бар бардык куралдарды (найза, жаа, кылыч ж. б.) пайдаланып, ыкчам чабуул коюу. Байыркы грек мамлекеттери (Спарта, Афины) жылкыга бай болгондуктан, Түн. Грекияда, Фивада эӊ көп А. а. түзүлүп, б. з. ч. 4-к-дын 1-жарымында
фивалык кол башчы Эпаминод алгачкы жолу А. а. м-н жөө аскерлердин биригип аракеттенүүсүнүн натыйжасында душманын кыйраткан. Б. з. ч. 4-к-дын 2-жарымында Александр Македонскийдин армиясында А. а. негизги сокку уруучу күчкө айланган. Ал эми А. а-ди согуштук аракеттерде пайдалануу чеберчилиги жагынан көчмөн элдер европалыктарга караганда алда канча алдыда тургандыгы белгилүү. Себеби көчмөндөрдүн күнүмдүк турмуш-тиричилиги, бүткүл жашоосу жылкы м-н тереӊ байланышта өткөндүгү белгилүү. Байыркы түрк калктары нын, а. и. кыргыздардын чарбалык, согуштук турмушундагы жылкынын ээлеген орду, алардын рухий жашоо турпатына да таасирин тийгизген. «Ат адамдын канаты», «Аты жоктун буту жок», «Атыӊ барда жер тааны, атаӊ барда эл тааны», «Атты баксаӊ ар жерде, жоого бербес тар жерде», «Аттан айрылганы, канатынын кайрылганы» ж. б. у. с. макал-лакаптар кыргыздардын турмушундагы жылкынын маанисин ж-а ролун даана чагылдырат. «Манаста» ж-а кыргыздын башка улуу эпосторунда жоокер м-н анын атынын ортосундагы үзгүлтүксүз байланыштар өтө кеӊири сүрөттөлөт. Енисейдин Сулек деген жериндеги, Кочкордогу Көк-Сай, Бөйрөк-Булактан ж. б. жерлерден табылган байыркы түрк калктарынан калган археол. эстеликтерде атчан жоокер келбети тартылган сүрөттөр көп кездешет. Орто кылымдарда жоокерди аты м-н бирге коюу салты ‒ көчмөн элдерге мүнөздүү, кеӊири тараган көрүнүш болуп саналат. Көчмөндөрдүн согуштук күч-кубаттуулугу негизинен А. а-ден турган ж-а аларды пайдалануунун атайын ыкмаларын жогорку деӊгээлде өздөштүрүшкөн. Кыргыздардын согуштук өнөрүндө пайдаланылган ‒ ат коюу ыкмасы душманга чабуул коюунун мыкты ыкмасы катары кеӊири белгилүү болгон. 6‒8-к. Түрк кагандыгынын, 7‒10-к. арабдардын, 13‒14-к-дагы Чыӊгыз хан башында турган монголдордун аскерлеринин эбегейсиз зор аймактарды каратып алуусунун бирден-бир себеби ‒ алардын мыкты уюшулган, тез аракеттенген, шамдагай, чыдамкай А. а-ге ээ болгондугу м-н байланыштуу. Көчмөндөрдүн А. а-лери кыска мөөнөттө жүздөгөн чакырым аралыктарды чаалыкпастан өтүүгө жөндөмдүүлүгүн көрсөткөн. Орто кылымдарда Батыш Европа өлкөлөрүндө да рыцардык А. а-лер башкы согуш күчүнө айланган. Жаӊы мезгилде Европа өлкөлөрүндө дары м-н атылчу куралдардын, транспорт каражаттарынын түрлөрүнүн көбөйүшүнөн улам, А. а-дин мааниси төмөндөгөн. Кийинки мезгилдерде Россиядагы, Кырг-ндагы граждандык, о. эле 1- ж-а 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө да А. а. кеӊири пайдаланылган, к''. Атчандар армиясы. 
А. Орозов.''