https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AEАНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-18T16:46:10ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=77919&oldid=prevТурганбаев Элебай, 04:49, 13 Март (Жалган куран) 2026 карата2026-03-13T04:49:35Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:49, 13 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КӨТӨРҮЛҮШҮ–</del>''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Россия </del>падышачылыгынын Орто <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Азиядагы ''отор </del>саясатына<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' <span cat='ж</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыск' oldv='ж</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өзбек калкынын улуттук</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боштондук кыймылы </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1898</del>)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өкмөт салыгынын оордугу</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыргыз</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''Миссионерлер'' болсо </del>жергиликтүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан</del>. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дин үчүн согуш ачууга </del>пайдаланып (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«газават»</del>), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>Кокон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хандыгын </del>кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Чыйбыл болуш<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле</del>. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> Өзбекстандын </del>чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'></del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> кыпчактардан </del>2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'></del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>басылган. Айрым маалыматтар боюнча <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Зиябидин Максым<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрөөнүнө </del>жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрөөнүндө </del>да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>кармалган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Токтогул Сатылганов<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандын </del>түштүгүндө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'></del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КӨТӨРҮЛҮШҮ</ins>''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(1898) – Орус </ins>падышачылыгынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Орто <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Азия]]дагы колониалдык </ins>саясатына <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">каршы багытталган элдик кыймылдардын бири</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Көтөрүлүштүн чыгышына 1886</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы «Түркстан аймагын башкаруу тууралуу» жобонун кабыл алынышы негизги себептердин бири болгон (кара: [[Россия империясы]], [[Кыргызстандын Россияга каратылышы]]). Анын негизинде падышалык бийлик жергиликтүү калкка таандык жерлердин көбүн тартып алып, Россиядан көчүрүлүп келгендер үчүн атайын жер фондун түзгөн. Салыктардын саны, көлөмү жылдан жылга өсүп, жогорулай берген. Мисалы</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1867</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы Падыша өкмөтү киргизген түтүн башынан алынган салыгы 2 сом </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рубль) 75 тыйын (бир койдун баасы</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болсо</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1882-жылы 4 сом</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1890-жылдары 5 сом 25 тыйынга жогорулаган. Өнөр</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жай</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айыл-чарбасына орус капиталы тартылып</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">үстөмдүк кылуучу абалга жеткен</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Түркстан]] жалпысынан агрардык өлкө болгондуктан, </ins>жергиликтүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">калктын көйгөйлүү маселеси жерге байланышып, социалдык теңсиздик жана колониалык эзилүүгө туш болуунун негизги себептерин жана андан кутулуунун жөнөкөй жолдорун караштыра башташкан</ins>. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">диний максатта </ins>пайдаланып (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«казат»</ins>), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Анжиян<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ош<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кокон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хандыгы]]н </ins>кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү Чыйбыл болуш баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы [[Меке]]ге барып [[ажы]] болуп келген </ins>кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Мадали<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(«Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Араван району<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Өзбекстан]]дын </ins>чегиндеги кыштак) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>кыргыз<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>өзбек<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>жана <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[кыпчактар]]дан </ins>2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали жана дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги менен 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык менен басылган. Айрым маалыматтар боюнча Зиябидин Максым Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо менен алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер менен жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Фергана <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрөөнү]]нө </ins>жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Суусамыр<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>болуштугундагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кетмен-Төбө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрөөнү]]ндө </ins>да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы менен кармалган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Токтогул Сатылганов<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кыргызстан]]дын </ins>түштүгүндө жана Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 г. (Сб. статей). Казан, 1901; Бабаджанов Б. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>Дукчи Ишан и Андижанское восстание 1898 года» //Подвижники Ислама: культ святых и суфизм в Средней Азии и на Кавказе. Под ред.: С.Н. Абашина и В.Н. Бобровникова. М., 2003; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 г. (Сб. статей). Казан, 1901; Бабаджанов Б. Дукчи Ишан и Андижанское восстание 1898 года» //Подвижники Ислама: культ святых и суфизм в Средней Азии и на Кавказе. Под ред.: С.Н. Абашина и В.Н. Бобровникова. М., 2003; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Т. Кененсариев.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del><br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Т. Кененсариев.<br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>Турганбаев Элебайhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64372&oldid=previmported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу2024-09-12T03:54:05Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> категория кошуу</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:54, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">4 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">4 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr>
</table>imported>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64371&oldid=previmported>Турганбаев Элебай, 02:51, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата2024-02-21T02:51:45Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:51, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">года</del>. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">г</ins>. (Сб. статей). Казан, 1901<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">; Бабаджанов Б. Дукчи Ишан и Андижанское восстание 1898 года» //Подвижники Ислама: культ святых и суфизм в Средней Азии и на Кавказе. Под ред.: С.Н. Абашина и В.Н. Бобровникова. М., 2003</ins>; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Турганбаев Элебайhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64370&oldid=previmported>Турганбаев Элебай, 02:42, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата2024-02-21T02:42:36Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:42, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">3 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">3 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. А., 2004.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.<br> </del>''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Турганбаев Элебайhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64369&oldid=previmported>Турганбаев Элебай, 02:42, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата2024-02-21T02:42:11Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:42, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алматы</del>, 2004.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А.</ins>, 2004.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Турганбаев Элебайhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64368&oldid=previmported>Турганбаев Элебай, 02:41, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата2024-02-21T02:41:37Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:41, 21 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин нааразылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-жылы алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-жылы Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-жылы 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад.: Сальков В. П. Андижанское восстание в 1898 года. (Сб. статей). Казан, 1901; Манакиб-и Дукчи Ишан: Аноним жития Дукчи Ишана – предводителя Андижанского восстания 1898 года /Предисл., перев. и коммент. Б. М. Бабаджанова. Алматы, 2004.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Турганбаев Элебайhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64367&oldid=previmported>Temirkan, 05:13, 7 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата2023-12-07T05:13:47Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:13, 7 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">наарызылыгын </del>кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын Орто Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, ошондой эле негизги себептеринин бири – Фергана облусунун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жергиликтүү элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нааразылыгын </ins>кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган шаарында көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван району <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар боюнча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыштагынын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, ошондой эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да Анжиян көтөрүлүшүнө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. Анжиян көтөрүлүшүнүн ырайымсыз басылышы Кыргызстандын түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Temirkanhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64366&oldid=previmported>Adina, 04:48, 7 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата2023-12-07T04:48:25Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:48, 7 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">О. </del>Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле негизги себептеринин бири – Фергана <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-нун </del>башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-нда </del>көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">р-ну </del><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыш-нын </del> калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. к-нө </del>кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. к-нүн </del>ырайымсыз басылышы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-дын </del>түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">О. </del>Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Орто </ins>Азиядагы ''отор саясатына'' <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле негизги себептеринин бири – Фергана <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусунун </ins>башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарында </ins>көтөрүлүш чыгаруу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">району </ins><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> басылган. Айрым маалыматтар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыштагынын </ins> калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Анжиян көтөрүлүшүнө </ins>кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Анжиян көтөрүлүшүнүн </ins>ырайымсыз басылышы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандын </ins>түштүгүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Орто </ins>Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Adinahttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64365&oldid=previmported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (7), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (4)2022-12-05T10:59:26Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (7), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (4)</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:59, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' ж-а феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу м-н Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну м-н Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек ж-а кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали ж-а дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги м-н 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык м-н басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо м-н алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-нын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер м-н жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы м-н кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө ж-а О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' <span cat='ж.кыск' oldv=</ins>'ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>жана</span> </ins>феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>менен</span> </ins>Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>менен</span> </ins>Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>жана</span> </ins>кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>жана</span> </ins>дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>менен</span> </ins>2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>менен</span> </ins>басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>менен</span> </ins>алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-нын калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>менен</span> </ins>жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>менен</span> </ins>кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'>жана</span> </ins>О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Kadyrmhttps://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%98%D0%AF%D0%9D_%D0%9A%D3%A8%D0%A2%D3%A8%D0%A0%D2%AE%D0%9B%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=64364&oldid=previmported>Temirkan, 04:33, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата2022-11-25T04:33:31Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:33, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> – </del>Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' ж-а феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу м-н Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну м-н Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек ж-а кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали ж-а дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги м-н 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык м-н басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257,</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''АНЖИЯН КӨТӨРҮЛҮШҮ–''' </ins>Россия падышачылыгынын О. Азиядагы ''отор саясатына'' ж-а феодалдык эзүүсүнө каршы багытталган Фергана өрөөнүндөгү кыргыз, өзбек калкынын улуттук-боштондук кыймылы (1898). Көтөрүлүштүн чыгышына орус падышалыгынын орусташтыруу саясатынын күчөшү, өкмөт салыгынын оордугу, кыргыз-өзбек дыйкандарынын кунардуу жерлерин оторчулардын тартып алышы, о. эле негизги себептеринин бири – Фергана обл-нун башкы байлыгы – пахта буласы адилетсиз арзан алынып, Россияга ташылып турушунан улам элдин турмушунун өтө жакырдануусу болгон. ''Миссионерлер'' болсо жерг. элдерди христиан динин кабыл алдырууга далалат кылышкан. Көпчүлүк эл булардын баарына каршылык көрсөтө баштайт. Элдин наарызылыгын кээ бир белгилүү феодалдар, мусулман дин башчылары дин үчүн согуш ачууга пайдаланып («газават»), Анжиян, Ош, Маргалаң, Наманган ш-нда көтөрүлүш чыгаруу м-н Кокон хандыгын кайра калыбына келтирүүнү көздөшкөн. Кыймылдын демилгечилери негизинен Көгарт өрөөнүндөгү ''Чыйбыл болуш'' баштаган кыргыздар болгон. Алар 1895-ж. алгачкы жыйын уюштуруп, көтөрүлүшкө жетекчилик кылууну кырк беш жаштагы Мухаммед-Али Халиф Мухаммед-Сабыр Суфиев – Мадали («Ийикчи») эшенге сунуш кылышат. Ал Фергана өрөөнүнө кеңири таанымал, 1887-ж. Мекеге барып ажы болуп келген эшен эле. Мадали эшен бир нече жолу өткөрүлгөн жыйындан кийин (1897) макулдугун берет да, көтөрүлүшкө даярдыктар башталган. 1898-ж. 17-май күнү кечинде Миң-Дөбөгө (Араван р-ну м-н Өзбекстандын чегиндеги кыштак) кыргыз, өзбек ж-а кыпчактардан 2000 чамалуу адам чогулуп, алар Мадали ж-а дөөлөс уруусунан чыккан молдо кыргыз Зиябидин Максымдын жетекчилиги м-н 2 ротадан турган Анжиян гарнизонуна кол салат. Падыша аскерлери бир аз гана жоготууга учурап (22 киши өлүп, 24 киши жарадар болгон), көтөрүлүш ырайымсыздык м-н басылган. Айрым маалыматтар б-ча ''Зиябидин Максым'' Анжиянга кол салуу учурунда каза болгон. Ал эми Мадали эшен 19-майда колго түшкөн. Көтөрүлүшчүлөрдөн 417 киши (соттолгондордун ичинде: кыргыздардан – 257, өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо м-н алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нын </ins>калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер м-н жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы м-н кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө ж-а О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген.<br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>өзбектерден – 112, түрктөрдөн – 20, уйгурлардан – 17, кыпчактардан – 3, тажиктерден – 5, каракалпактан – 1) соттолуп, Сибирге айдалган. Мадали баш болгон 22 киши дарга асылган. Оморбек датка, Чыйбыл болушка алгач өлүм жазасы өкүм кылынып, кийин бул жаза сүргүнгө айдоо м-н алмаштырылган. Миң-Дөбө болуштугуна караштуу Кашкар, Кутчу кыш-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ньш </del>калкы башка жактарга айдалып жиберилген. Көтөрүлүштүн борбору болгон Миң-Дөбө кыштагы, о. эле Тажик, Дөң-Кыштак айылдары жер м-н жексен кылынып, ал жерге орус дыйкандары көчүрүлүп келип, отурукташтырылып, Мархамат аттуу орус кыштагы пайда болгон. Мадали дарга асылгандан кийин да көтөрүлүш токтолбостон, Фергана өрөөнүнө жайылган. Көтөрүлүшкө Ош, Анжиян, Маргалаң, Наманган уезддеринин калкы жигердүү катышкан. Суусамыр болуштугундагы Кетмен-Төбө өрөөнүндө да А. к-нө кошулууну көздөшүп, эл чогула баштаган. Алардын башында Шадыбек Шергазы уулу турган. Буларга каршы жөнөтүлгөн жүздөн ашуун куралдуу аскерлерден турган кошуун Шадыбек баштаган 50дөн ашуун адамды туткундап, Наманганга айдап келишкен. Шадыбек Шергазы уулу өмүр бою сүргүнгө айдалган. Булардан тышкары 54 адам жети жылга айдалган. Алардын ичинде душмандарынын жалаасы м-н кармалган ''Токтогул Сатылганов'' да болгон. А. к-нүн ырайымсыз басылышы Кырг-дын түштүгүндө ж-а О. Азиядагы улуттук-боштондук күрөшүнүн күчөшүнө түрткү берген. <br> ''Т. Кененсариев.''<br></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>imported>Temirkan