<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ky">
	<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5</id>
	<title>АЛ-КАМИЛ ФИ-Т-ТА’РИХ - Түзөтүүлөр тарыхы</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;action=history"/>
	<updated>2026-04-18T20:04:05Z</updated>
	<subtitle>Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.40.0</generator>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=79223&amp;oldid=prev</id>
		<title>Gulira, 10:13, 6 Апрель (Чын куран) 2026 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=79223&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-04-06T10:13:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;10:13, 6 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») – араб тарыхчысы [[Ибн ал-Асир]]дин (1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган [[мусулман]] өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы [[ат-Табари]]ден (838–922) көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор [[Орто Азия]]нын тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;мис.&lt;/del&gt;, ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы [[Саманид]], [[Караханид]], [[Селжук]], [[Газневид]], [[Гурид]], [[Хорезмшах]] жана [[Хулагуид]]дер мамлекеттеринин ([[династия]]) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. [[Моңголдор]]дун Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. [[Бартольд]] [[араб тили]]нде жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, [[ал-Жувейни]]) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;мис.&lt;/del&gt;, 751-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ж. &lt;/del&gt;[[Атлах салгылашуусу]]) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан [[перс]], [[татар]], [[түрк]], гуз ([[огуз]]), [[тогуз-огуз]], [[түркмөн]] жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, аларды ич ара мусулмандар жана динсиздер деп, кайра эки топко ажыраткан. [[Ислам]] динин кабыл алып, ал үчүн күрөшкөн [[эмир]], [[хан]]дарга (хакан) көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте [[кыргыздар]] тууралуу эч кандай ачык маалымат кезикпегени менен азыркы [[Кыргызстан]]дын аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, эмгекте [[хижра]] жылы боюнча 408-жылы (1017/1018) ичинде [[кара кытайлар]] (кара: [[Кара Кытай мамлекети]]) бар, 300 миң түтүндөн ашык түрк уруулары [[Кытай]]дан (Хита) чыгып, [[Мавераннахр]]дын бир бөлүгүн каратканын жана көптөгөн адамдарды туткунга түшүрүп, далай олжого ээ болгону айтылат. Алар [[Баласагын]] шаарына сегиз күндүк жерге келгенде, [[Түркстан]]ды бийлеп турган Туган-хан ибн Тамгач-хан 120 миң ыктыярдуу аскер жыйнап, аларга каршы аттанган жана аларды өз өлкөсүнө чейин кууп барып, 100 миңге чукул адамдарын туткунга алып, болуп көрбөгөндөй олжо менен кайтып келген. Автор ошондой эле Баласагын жана [[Кашкар]]га караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк хижранын 435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл алганын билдирет. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу так маалыматтар бар. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген «Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») – араб тарыхчысы [[Ибн ал-Асир]]дин (1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган [[мусулман]] өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы [[ат-Табари]]ден (838–922) көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор [[Орто Азия]]нын тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;мисалы&lt;/ins&gt;, ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы [[Саманид]], [[Караханид]], [[Селжук]], [[Газневид]], [[Гурид]], [[Хорезмшах]] жана [[Хулагуид]]дер мамлекеттеринин ([[династия]]) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. [[Моңголдор]]дун Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. [[Бартольд]] [[араб тили]]нде жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, [[ал-Жувейни]]) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;мисалы&lt;/ins&gt;, 751-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жылы &lt;/ins&gt;[[Атлах салгылашуусу]]) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан [[перс]], [[татар]], [[түрк]], гуз ([[огуз]]), [[тогуз-огуз]], [[түркмөн]] жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, аларды ич ара мусулмандар жана динсиздер деп, кайра эки топко ажыраткан. [[Ислам]] динин кабыл алып, ал үчүн күрөшкөн [[эмир]], [[хан]]дарга (хакан) көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте [[кыргыздар]] тууралуу эч кандай ачык маалымат кезикпегени менен азыркы [[Кыргызстан]]дын аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, эмгекте [[хижра]] жылы боюнча 408-жылы (1017/1018) ичинде [[кара кытайлар]] (кара: [[Кара Кытай мамлекети]]) бар, 300 миң түтүндөн ашык түрк уруулары [[Кытай]]дан (Хита) чыгып, [[Мавераннахр]]дын бир бөлүгүн каратканын жана көптөгөн адамдарды туткунга түшүрүп, далай олжого ээ болгону айтылат. Алар [[Баласагын]] шаарына сегиз күндүк жерге келгенде, [[Түркстан]]ды бийлеп турган Туган-хан ибн Тамгач-хан 120 миң ыктыярдуу аскер жыйнап, аларга каршы аттанган жана аларды өз өлкөсүнө чейин кууп барып, 100 миңге чукул адамдарын туткунга алып, болуп көрбөгөндөй олжо менен кайтып келген. Автор ошондой эле Баласагын жана [[Кашкар]]га караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк хижранын 435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл алганын билдирет. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу так маалыматтар бар. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген «Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Gulira</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=76388&amp;oldid=prev</id>
		<title>Турганбаев Элебай, 09:26, 9 Март (Жалган куран) 2026 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=76388&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-03-09T09:26:16Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;09:26, 9 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;–араб &lt;/del&gt;тарыхчысы &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Ибн ал-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Асирдин&#039;&#039; &lt;/del&gt;(1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган мусулман өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;ат-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Табариден&#039;&#039; &lt;/del&gt;көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор Орто &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Азиянын &lt;/del&gt;тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (мис., ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Саманид&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Караханид&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Селжук&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Газневид&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Гурид&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Хорезмшах&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039; &lt;/del&gt;жана &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;Хулагуиддер&#039;&#039; &lt;/del&gt;мамлекеттеринин (династия) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Моңголдордун &lt;/del&gt;Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Бартольд&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039; &lt;/del&gt;араб &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;тилинде &lt;/del&gt;жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;ал-Жувейни&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (мис., 751-ж. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Атлах салгылашуусу&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан перс, татар, түрк, гуз, тогуз-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;гуз&lt;/del&gt;, түркмөн жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, аларды ич ара мусулмандар жана динсиздер деп, кайра эки топко ажыраткан. Ислам динин кабыл алып, ал үчүн күрөшкөн эмир, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;хандарга &lt;/del&gt;(хакан) көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте кыргыздар тууралуу эч кандай ачык маалымат кезикпегени менен азыркы &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Кыргызстандын &lt;/del&gt;аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, эмгекте хижра жылы боюнча 408-жылы (1017/1018) ичинде кара кытайлар (кара: &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Кара Кытай мамлекети&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;) бар, 300 миң түтүндөн ашык түрк уруулары &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Кытайдан &lt;/del&gt;чыгып, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;Мавераннахрдын&#039;&#039; &lt;/del&gt;бир бөлүгүн каратканын жана көптөгөн адамдарды туткунга түшүрүп, далай олжого ээ болгону айтылат. Алар &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;Баласагын&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039; &lt;/del&gt;шаарына сегиз күндүк жерге келгенде, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Түркстанды &lt;/del&gt;бийлеп турган Туган-хан ибн Тамгач-хан 120 миң ыктыярдуу аскер жыйнап, аларга каршы аттанган жана аларды өз өлкөсүнө чейин кууп барып, 100 миңге чукул адамдарын туткунга алып, болуп көрбөгөндөй олжо менен кайтып келген. Автор ошондой эле Баласагын жана &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Кашкарга &lt;/del&gt;караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;&lt;/del&gt;хижранын&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039; &lt;/del&gt;435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл алганын билдирет. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу так маалыматтар бар. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген «Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;– араб &lt;/ins&gt;тарыхчысы &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Ибн ал-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Асир]]дин &lt;/ins&gt;(1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;мусулман&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;ат-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Табари]]ден (838–922) &lt;/ins&gt;көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Орто &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Азия]]нын &lt;/ins&gt;тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (мис., ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Саманид&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Караханид&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Селжук&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Газневид&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Гурид&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Хорезмшах&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;жана &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Хулагуид]]дер &lt;/ins&gt;мамлекеттеринин (&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;династия&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Моңголдор]]дун &lt;/ins&gt;Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Бартольд&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] [[&lt;/ins&gt;араб &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;тили]]нде &lt;/ins&gt;жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;ал-Жувейни&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (мис., 751-ж. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Атлах салгылашуусу&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;перс&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;татар&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;түрк&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, гуз &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;([[огуз]])&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;тогуз-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;огуз]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;түркмөн&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, аларды ич ара мусулмандар жана динсиздер деп, кайра эки топко ажыраткан. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Ислам&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;динин кабыл алып, ал үчүн күрөшкөн &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;эмир&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[хан]]дарга &lt;/ins&gt;(хакан) көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;кыргыздар&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;тууралуу эч кандай ачык маалымат кезикпегени менен азыркы &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Кыргызстан]]дын &lt;/ins&gt;аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, эмгекте &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;хижра&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;жылы боюнча 408-жылы (1017/1018) ичинде &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;кара кытайлар&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;(кара: &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Кара Кытай мамлекети&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;) бар, 300 миң түтүндөн ашык түрк уруулары &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Кытай]]дан (Хита) &lt;/ins&gt;чыгып, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Мавераннахр]]дын &lt;/ins&gt;бир бөлүгүн каратканын жана көптөгөн адамдарды туткунга түшүрүп, далай олжого ээ болгону айтылат. Алар &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Баласагын&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;шаарына сегиз күндүк жерге келгенде, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Түркстан]]ды &lt;/ins&gt;бийлеп турган Туган-хан ибн Тамгач-хан 120 миң ыктыярдуу аскер жыйнап, аларга каршы аттанган жана аларды өз өлкөсүнө чейин кууп барып, 100 миңге чукул адамдарын туткунга алып, болуп көрбөгөндөй олжо менен кайтып келген. Автор ошондой эле Баласагын жана &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Кашкар]]га &lt;/ins&gt;караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк хижранын 435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл алганын билдирет. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу так маалыматтар бар. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген «Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Турганбаев Элебай</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=57561&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Kadyrm: /* top */ категория кошуу</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=57561&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2024-09-12T03:09:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span dir=&quot;auto&quot;&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;top: &lt;/span&gt; категория кошуу&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;03:09, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l2&quot;&gt;2 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;2 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Kadyrm</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=57560&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Турганбаев Элебай, 03:07, 21 Август (Баш оона) 2024 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=57560&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2024-08-21T03:07:10Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;03:07, 21 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») –араб тарыхчысы &#039;&#039;Ибн ал-Асирдин&#039;&#039; (1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган мусулман өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы &#039;&#039;ат-Табариден&#039;&#039; көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор Орто Азиянын тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (мис., ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы &#039;&#039;Саманид&#039;&#039;, &#039;&#039;Караханид&#039;&#039;, &#039;&#039;Селжук&#039;&#039;, &#039;&#039;Газневид&#039;&#039;, &#039;&#039;Гурид&#039;&#039;, &#039;&#039;Хорезмшах&#039;&#039; жана &#039;&#039;Хулагуиддер&#039;&#039; мамлекеттеринин (династия) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. Моңголдордун Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. &#039;&#039;Бартольд&#039;&#039; араб тилинде жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, &#039;&#039;ал-Жувейни&#039;&#039;) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (мис., 751-ж. &#039;&#039;Атлах салгылашуусу&#039;&#039;) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан перс, татар, түрк, гуз, тогуз-гуз, түркмөн жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;бирок ислам &lt;/del&gt;динин кабыл &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;алган түрктөргө &lt;/del&gt;көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте кыргыздар тууралуу эч кандай маалымат кезикпегени менен азыркы Кыргызстандын аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;анын биринде &lt;/del&gt;&#039;&#039;Баласагын&#039;&#039; жана Кашкарга караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк &#039;&#039;хижранын&#039;&#039; 435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;алганы айтылат&lt;/del&gt;. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;маалымат кезигет&lt;/del&gt;. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген «Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») –араб тарыхчысы &#039;&#039;Ибн ал-Асирдин&#039;&#039; (1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган мусулман өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы &#039;&#039;ат-Табариден&#039;&#039; көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор Орто Азиянын тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (мис., ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы &#039;&#039;Саманид&#039;&#039;, &#039;&#039;Караханид&#039;&#039;, &#039;&#039;Селжук&#039;&#039;, &#039;&#039;Газневид&#039;&#039;, &#039;&#039;Гурид&#039;&#039;, &#039;&#039;Хорезмшах&#039;&#039; жана &#039;&#039;Хулагуиддер&#039;&#039; мамлекеттеринин (династия) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. Моңголдордун Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. &#039;&#039;Бартольд&#039;&#039; араб тилинде жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, &#039;&#039;ал-Жувейни&#039;&#039;) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (мис., 751-ж. &#039;&#039;Атлах салгылашуусу&#039;&#039;) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан перс, татар, түрк, гуз, тогуз-гуз, түркмөн жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;аларды ич ара мусулмандар жана динсиздер деп, кайра эки топко ажыраткан. Ислам &lt;/ins&gt;динин кабыл &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;алып, ал үчүн күрөшкөн эмир, хандарга (хакан) &lt;/ins&gt;көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте кыргыздар тууралуу эч кандай &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ачык &lt;/ins&gt;маалымат кезикпегени менен азыркы Кыргызстандын аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;эмгекте хижра жылы боюнча 408-жылы (1017/1018) ичинде кара кытайлар (кара: &#039;&#039;Кара Кытай мамлекети&#039;&#039;) бар, 300 миң түтүндөн ашык түрк уруулары Кытайдан чыгып, &#039;&#039;Мавераннахрдын&#039;&#039; бир бөлүгүн каратканын жана көптөгөн адамдарды туткунга түшүрүп, далай олжого ээ болгону айтылат. Алар &lt;/ins&gt;&#039;&#039;Баласагын&#039;&#039; &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;шаарына сегиз күндүк жерге келгенде, Түркстанды бийлеп турган Туган-хан ибн Тамгач-хан 120 миң ыктыярдуу аскер жыйнап, аларга каршы аттанган жана аларды өз өлкөсүнө чейин кууп барып, 100 миңге чукул адамдарын туткунга алып, болуп көрбөгөндөй олжо менен кайтып келген. Автор ошондой эле Баласагын &lt;/ins&gt;жана Кашкарга караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк &#039;&#039;хижранын&#039;&#039; 435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;алганын билдирет&lt;/ins&gt;. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;так маалыматтар бар&lt;/ins&gt;. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген «Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Турганбаев Элебай</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=57559&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Турганбаев Элебай, 09:30, 20 Август (Баш оона) 2024 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=57559&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2024-08-20T09:30:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;09:30, 20 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») –араб тарыхчысы &#039;&#039;Ибн ал-Асирдин&#039;&#039; (1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган мусулман өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы &#039;&#039;ат-Табариден&#039;&#039; көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор Орто Азиянын тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (мис., ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы &#039;&#039;Саманид&#039;&#039;, &#039;&#039;Караханид&#039;&#039;, &#039;&#039;Селжук&#039;&#039;, &#039;&#039;Газневид&#039;&#039;, &#039;&#039;Гурид&#039;&#039;, &#039;&#039;Хорезмшах&#039;&#039; жана &#039;&#039;Хулагуиддер&#039;&#039; мамлекеттеринин (династия) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. Моңголдордун Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. &#039;&#039;Бартольд&#039;&#039; араб тилинде жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, &#039;&#039;ал-Жувейни&#039;&#039;) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (мис., 751-ж. &#039;&#039;Атлах салгылашуусу&#039;&#039;) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан перс, татар, түрк, гуз, тогуз-гуз, түркмөн жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, бирок ислам динин кабыл алган түрктөргө көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте кыргыздар тууралуу эч кандай маалымат кезикпегени менен азыркы Кыргызстандын аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, анын биринде &#039;&#039;Баласагын&#039;&#039; жана Кашкарга караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк &#039;&#039;хижранын&#039;&#039; 435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл алганы айтылат. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу маалымат кезигет. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген &lt;/del&gt;швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) «Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») –араб тарыхчысы &#039;&#039;Ибн ал-Асирдин&#039;&#039; (1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган мусулман өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы &#039;&#039;ат-Табариден&#039;&#039; көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор Орто Азиянын тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (мис., ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы &#039;&#039;Саманид&#039;&#039;, &#039;&#039;Караханид&#039;&#039;, &#039;&#039;Селжук&#039;&#039;, &#039;&#039;Газневид&#039;&#039;, &#039;&#039;Гурид&#039;&#039;, &#039;&#039;Хорезмшах&#039;&#039; жана &#039;&#039;Хулагуиддер&#039;&#039; мамлекеттеринин (династия) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. Моңголдордун Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. &#039;&#039;Бартольд&#039;&#039; араб тилинде жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, &#039;&#039;ал-Жувейни&#039;&#039;) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (мис., 751-ж. &#039;&#039;Атлах салгылашуусу&#039;&#039;) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан перс, татар, түрк, гуз, тогуз-гуз, түркмөн жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, бирок ислам динин кабыл алган түрктөргө көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте кыргыздар тууралуу эч кандай маалымат кезикпегени менен азыркы Кыргызстандын аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, анын биринде &#039;&#039;Баласагын&#039;&#039; жана Кашкарга караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк &#039;&#039;хижранын&#039;&#039; 435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл алганы айтылат. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу маалымат кезигет. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген &lt;/ins&gt;«Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Турганбаев Элебай</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=57558&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Турганбаев Элебай: Created page with &quot;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») –араб тарыхчыс...&quot;</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B-%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B_%D0%A4%D0%98-%D0%A2-%D0%A2%D0%90%E2%80%99%D0%A0%D0%98%D0%A5&amp;diff=57558&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2024-08-20T09:27:31Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Created page with &amp;quot;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») –араб тарыхчыс...&amp;quot;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Жаңы барак&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;«Ал-камил фи-т-та’рих» («Толук жыйнактуу тарых» же «Тарыхтардын толук жыйнагы») –араб тарыхчысы &amp;#039;&amp;#039;Ибн ал-Асирдин&amp;#039;&amp;#039; (1160–1233) көп томдуу эмгеги. Эмгек исламдан мурунку мезгилден башталган мусулман өлкөлөрүнүн жалпы тарыхын камтып, моңголдордун басып алуулары менен аяктайт (1231). Исламдын алгачкы үч кылымдык тарыхы &amp;#039;&amp;#039;ат-Табариден&amp;#039;&amp;#039; көчүрүлгөн, бирок ага түзөтүү, кошумчалар киргизилген. Муну менен бирге автор Орто Азиянын тарыхына тиешелүү бизге жетпей калган айрым булактарды (мис., ас-Саллами ж. б.) пайдаланып, IХ–ХIII кылымдардагы &amp;#039;&amp;#039;Саманид&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;Караханид&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;Селжук&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;Газневид&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;Гурид&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;Хорезмшах&amp;#039;&amp;#039; жана &amp;#039;&amp;#039;Хулагуиддер&amp;#039;&amp;#039; мамлекеттеринин (династия) тарыхынан илимий баалуу маалыматтарды келтирген. Моңголдордун Орто Азияны басып алуу тарыхын чагылдырууда В. В. &amp;#039;&amp;#039;Бартольд&amp;#039;&amp;#039; араб тилинде жазган үч автордун (Ибн ал-Асир, ан-Насави, &amp;#039;&amp;#039;ал-Жувейни&amp;#039;&amp;#039;) эмгектерин ишенимдүү булак катары көрсөтөт. Ошол эле учурда айрым тарыхый маанилүү окуялар (мис., 751-ж. &amp;#039;&amp;#039;Атлах салгылашуусу&amp;#039;&amp;#039;) ушул «ал-Камил фи-т-та’рихта» гана кезигет. Булардан тышкары өз эмгегинде автор орто кылымдарда Орто Азияны мекендеген элди жалпысынан перс, татар, түрк, гуз, тогуз-гуз, түркмөн жана түркмөн-гуз урууларына бөлүп, бирок ислам динин кабыл алган түрктөргө көбүрөөк көңүл бурган. Бул эмгекте кыргыздар тууралуу эч кандай маалымат кезикпегени менен азыркы Кыргызстандын аймагы жана ага чектеш жерлерге түздөн түз тиешеси бар тарыхый окуялар көп жолугат. Мисалы, анын биринде &amp;#039;&amp;#039;Баласагын&amp;#039;&amp;#039; жана Кашкарга караштуу аймактардагы мусулмандар жашаган шаарларды тынымсыз чаап, аларга тынчтык бербей жүргөн 10 000 түтүн түрк &amp;#039;&amp;#039;хижранын&amp;#039;&amp;#039; 435-жылы (10. 08. 1043–28. 07. 1044) «сафар» айында (мусулман ай санагы боюнча 2-ай) 20 миң баш коюн курмандыкка чалып, ислам динин кабыл алганы айтылат. Мындан тышкары «баласагындыктар» жайкысын «Булгарды» жайлап, кышкысын Баласагындын айланасын кыштаганы тууралуу маалымат кезигет. Ал эми Ибн ал-Асир келтирген кара кытайлар жөнүндө маалыматтар кыргыздар жана Кыргызстандын тарыхынын айрым маселелерин изилдөөдө өтө маанилүү булактардын бири болуп эсептелет. 1851–1876-жылдары Ибн ал-Асирдин бир нече кол жазмасына негизделген швед чыгыш таануучусу, араб тилинин профессору К. Торнбергдин (1807–1877) «Ибн ал-Асирдин эң сонун жазылган хроникасы» (Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur) аттуу 14 томдук эмгеги жарык көргөн. Ага К. Торнберг өзү түшүндүрмө берип, жеке сын-пикирлерин кошумчалаган. Кыргызстандын аймагына тиешелүү «Ал-камил фи-т-та’рихтин» айрым томдорунан алынган үзүндүлөр К. Б. Старкова (1915–2000) тарабынан которулуп, 1973-жылы орус тилинде жарыкка чыккан «Материалы по истории киргизов и Киргизии» деген китепке кирген.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ад.: Ibn el-Athiri Chronicon quod perfectissimum inscribitur /Ed. C.J.Tornberg. Vol. I–XIV. Upsaliae et Lugduni Batavorum, 1851–1876; Из летописи Ибн ал-Асира //Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды в переводах В. Г. Тизенгаузена. Т. 1. Извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884; Бартольд В. В. Работы по Средней Азии. /Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Материалы и исследования по археологии Кыргызстана. Вып. 1. М., 1973; Ибн ал-Асир. Полный свод истории. Избранные отрывки. /пер. с араб. языка П. Г. Булгакова, с комм. Ш. С. Камолиддина. Таш.-Цюрих, 2005.  &lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Турганбаев Элебай</name></author>
	</entry>
</feed>