https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB 2026-05-02T00:01:08Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=79226&oldid=prev 2026-04-06T10:33:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:33, 6 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы  негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 ''м''), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б-дын </del>көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы  негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 ''м''), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башкалардын </ins>көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

Gulira https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=57609&oldid=prev 2024-09-12T03:10:09Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> категория кошуу</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:10, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ&#039;&#039;&#039; ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан &#039;&#039;Ала-Арча капчыгайын&#039;&#039; ээлейт. Бишкек шаарынан 35 &#039;&#039;км &#039;&#039;түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ &#039;&#039;га. &#039;&#039;Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 &#039;&#039;м &#039;&#039;бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 &#039;&#039;м. &#039;&#039;Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы  негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан &#039;&#039;Аламүдүн&#039;&#039;, батышынан &#039;&#039;Жыламыш&#039;&#039; капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ &#039;&#039;Аламүдүн чокусу&#039;&#039; (4893,4 &#039;&#039;м) &#039;&#039;Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 &#039;&#039;м&#039;&#039;ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 &#039;&#039;м&#039;&#039;), Эркин Корея (4840 &#039;&#039;м&#039;&#039;), Мугалим (4500 &#039;&#039;м), &#039;&#039;Теке-Төр (4444 &#039;&#039;м) &#039;&#039;ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 &#039;&#039;с&#039;&#039;). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 &#039;&#039;мм. &#039;&#039;Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 &#039;&#039;м&#039;&#039;ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 &#039;&#039;км&#039;&#039;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде &#039;&#039;Ала-Арча &#039;&#039;суусунун орточо чыгымы (4,17&#039;&#039;м&#039;&#039;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&#039;&#039;/сек&#039;&#039; ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ&#039;&#039;&#039; ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан &#039;&#039;Ала-Арча капчыгайын&#039;&#039; ээлейт. Бишкек шаарынан 35 &#039;&#039;км &#039;&#039;түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ &#039;&#039;га. &#039;&#039;Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 &#039;&#039;м &#039;&#039;бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 &#039;&#039;м. &#039;&#039;Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы  негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан &#039;&#039;Аламүдүн&#039;&#039;, батышынан &#039;&#039;Жыламыш&#039;&#039; капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ &#039;&#039;Аламүдүн чокусу&#039;&#039; (4893,4 &#039;&#039;м) &#039;&#039;Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 &#039;&#039;м&#039;&#039;ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 &#039;&#039;м&#039;&#039;), Эркин Корея (4840 &#039;&#039;м&#039;&#039;), Мугалим (4500 &#039;&#039;м), &#039;&#039;Теке-Төр (4444 &#039;&#039;м) &#039;&#039;ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 &#039;&#039;с&#039;&#039;). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 &#039;&#039;мм. &#039;&#039;Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 &#039;&#039;м&#039;&#039;ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 &#039;&#039;км&#039;&#039;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде &#039;&#039;Ала-Арча &#039;&#039;суусунун орточо чыгымы (4,17&#039;&#039;м&#039;&#039;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&#039;&#039;/сек&#039;&#039; ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=57608&oldid=prev 2023-10-20T09:31:22Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:31, 20 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы  негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-жылы  негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>м<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Adina https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=57607&oldid=prev 2023-09-22T05:46:25Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:46, 22 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түндүк тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек шаарынан 35 ''км ''түштүк тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊгээлинен 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты боюнча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. Ала-Арча улуттук табият паркынын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин өрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орточо температурасы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орточо чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафтына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=57606&oldid=prev 2023-09-01T05:53:51Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:53, 1 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">борб. </del>бөлүгүнөн башталып, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн. </del>тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-нан </del>35 ''км ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түш. </del>тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">деӊг. </del>1600‒4200 ''м ''бийиктикте; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орт. бийикт. </del>3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А.</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. у. т. п-нын </del>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">борбордук </ins>бөлүгүнөн башталып, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк </ins>тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарынан </ins>35 ''км ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түштүк </ins>тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">деӊгээлинен </ins>1600‒4200 ''м ''бийиктикте; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орточо бийиктиги </ins>3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; калыбына келишине шарт түзүү, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'', батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бүтөт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ала</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Арча улуттук табият паркынын </ins>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийиктиги </ins>4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрчүшүнө </ins>шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орточо температурасы </ins>‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орточо </ins>жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орточо </ins>чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ландшафтына </ins>бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийикт. </del>4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; альпинизмдин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өөрчүшүнө </del>шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орт. темп-расы </del>‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орт. </del>жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орт. </del>чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ландшафттына </del>бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>Begay https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=57605&oldid=prev 2022-12-05T09:53:33Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; (2), ж-а → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; (6)</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:53, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө ж-а анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар м-н өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө ж-а калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар ж-а коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар м-н бүтөт. А.-А. у. т. п-нын ж-а жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>бүтөт. А.-А. у. т. п-нын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин ж-а альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп ж-а гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук мыйзам ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=57604&oldid=prev 2022-10-06T08:58:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:58, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө ж-а анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар м-н өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө ж-а калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">капчыгайлар дан </del>табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">капчыгайла рынан </del>бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар ж-а коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар м-н бүтөт. А.-А. у. т. п-нын ж-а жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> '''АЛА-АРЧА УЛУТТУК ТАБИЯТ ПАРКЫ''' </ins>‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан ''Ала-Арча капчыгайын'' ээлейт. Бишкек ш-нан 35 ''км ''түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ ''га. ''Деӊиз деӊг. 1600‒4200 ''м ''бийиктикте; орт. бийикт. 3300 ''м. ''Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө ж-а анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар м-н өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө ж-а калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">капчыгайлардан </ins>табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан ''Аламүдүн'' , батышынан ''Жыламыш'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">капчыгайларынан </ins>бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар ж-а коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар м-н бүтөт. А.-А. у. т. п-нын ж-а жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин ж-а альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мыйзамченеми </del>мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп ж-а гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">капчыгай ларда </del>кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жери ‒ ''Аламүдүн чокусу'' (4893,4 ''м) ''Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 ''м''ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 ''м''), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 ''м), ''Теке-Төр (4444 ''м) ''ж. б. Бул чокулар тоо туризминин ж-а альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 ''с''). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 ''мм. ''Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 ''м''ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде ''Ала-Арча ''суусунун орт. чыгымы (4,17''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;''/сек'' ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мыйзам ченеми </ins>мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп ж-а гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">капчыгайларда </ins>кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>Roza https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=57603&oldid=prev 2022-01-25T15:30:49Z

<p>1 revision imported</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">15:30, 25 Январь (Үчтүн айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

imported>Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%90-%D0%90%D0%A0%D0%A7%D0%90_%D0%A3%D0%9B%D0%A3%D0%A2%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D0%A2%D0%90%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%A2_%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%AB&diff=57602&oldid=prev 2022-01-25T12:05:25Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div> ‒ мамлекет тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик борб. бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан &#039;&#039;Ала-Арча капчыгайын&#039;&#039; ээлейт. Бишкек ш-нан 35 &#039;&#039;км &#039;&#039;түш. тарапта. Аянты 19,4 миӊ &#039;&#039;га. &#039;&#039;Деӊиз деӊг. 1600‒4200 &#039;&#039;м &#039;&#039;бийиктикте; орт. бийикт. 3300 &#039;&#039;м. &#039;&#039;Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна мал айдалчу жол өткөндүгүнө ж-а анда шаар калкынын чаржайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосистемасы, айрыкча жаныбарлар м-н өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын кайталангыс кооз ландшафтысын коргоо, табигый өсүшүнө ж-а калыбына келишине шарт түзүү, о. эле ал жерде калктын эс алуусун сапаттуу уюштуруу максатында 1976-ж. негизделген. Ала-Арча капчыгайы жанаша жаткан капчыгайлар дан табигый шарты б-ча бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан &#039;&#039;Аламүдүн&#039;&#039; , батышынан &#039;&#039;Жыламыш&#039;&#039; капчыгайла рынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар ж-а коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы жылгалар, бийиктеги тепши сымал өрөөндөр, төрлөр, аскалуу бийик чокулар м-н бүтөт. А.-А. у. т. п-нын ж-а жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эӊ бийик<br /> жери ‒ &#039;&#039;Аламүдүн чокусу&#039;&#039; (4893,4 &#039;&#039;м) &#039;&#039;Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийикт. 4000 &#039;&#039;м&#039;&#039;ден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 &#039;&#039;м&#039;&#039;), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 &#039;&#039;м), &#039;&#039;Теке-Төр (4444 &#039;&#039;м) &#039;&#039;ж. б. Бул чокулар тоо туризминин ж-а альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100‒2700 &#039;&#039;с&#039;&#039;). Январдын орт. темп-расы ‒7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 540 &#039;&#039;мм. &#039;&#039;Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 &#039;&#039;м&#039;&#039;ден жогору) жайгашкан мөӊгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 &#039;&#039;км&#039;&#039;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ири мөӊгүлөрү: Голубин (Жинди-Суу), Ак-Сай, Теке-Төр, Топ-Карагай, Туюк, Адыгине ж. б. Алардан шар аккан, шаркыратмалуу суулар башталат. Жай мезгилинде &#039;&#039;Ала-Арча &#039;&#039;суусунун орт. чыгымы (4,17&#039;&#039;м&#039;&#039;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&#039;&#039;/сек&#039;&#039; ) 5‒10 эсеге артат. Ландшафттына бийиктик алкактуулук мыйзамченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп ж-а гляциалдык-нивалдык алкактары. Өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы тяньшань карагайы коӊшулаш капчыгай ларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арчалар (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайыӊ, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча ж. б-дын көчөттөрү отургузулууда.&lt;br&gt;<br /> </div>

228-323>KadyrM