АВАНГАРДИЗМ - Түзөтүүлөр тарыхы

Gulira, 09:25, 17 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-17T09:25:33Z

← Мурунку нускасы		09:25, 17 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АВАНГАРДИЗМ''' (французча avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган XX кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда ~~авангардизм~~ өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм ''адабий сында'' адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: ''кубизм, футуризм'', ''экспрессионизм, абстракционизм''; 1920-1930-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-1950-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-1970-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,~~<br>~~анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту уюштуруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды.[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]		'''АВАНГАРДИЗМ''' (французча avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган XX кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда Авангардизм өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм ''адабий сында'' адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: ''кубизм, футуризм'', ''экспрессионизм, абстракционизм''; 1920-1930-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-1950-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-1970-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун, анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту уюштуруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды.[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]
	~~Авангардизм дин~~ чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да авангардизм принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата ~~авангардизм~~ сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми		Авангардизмдин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да авангардизм принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата Авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми
	[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]
	(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.		(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.
	[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb\|С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb\|С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]
	Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ~~авангардизмдин~~ программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү ~~авангардизм~~ үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп		Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Авангардизмдин программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү Авангардизм үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп
	[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]
	жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү ~~авангардизм~~ сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, витраж, керамика, килем ~~ж. б.~~) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын багыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.)		жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү Авангардизм сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, витраж, керамика, килем жана башка) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын багыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.)
	[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган ~~күжхз» спекгаклинв~~ декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|Л. С. Попова. «Алданган күйөө» спектаклине декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]
	бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү ~~авангардизмдин~~ өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм XX кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.		бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү Авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм XX кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br> Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.

	''М. Карыбекова.''<br>		''М. Карыбекова.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Gulira, 05:12, 19 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-19T05:12:11Z

← Мурунку нускасы		05:12, 19 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АВАНГАРДИЗМ''' (французча avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган XX кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда авангардизм өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм; 1920-1930-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-1950-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-1970-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,<br>анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту уюштуруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды.[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]		'''АВАНГАРДИЗМ''' (французча avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган XX кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда авангардизм өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм ''адабий сында'' адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: ''кубизм, футуризм'', ''экспрессионизм, абстракционизм''; 1920-1930-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-1950-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-1970-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,<br>анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту уюштуруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды.[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]
	Авангардизм дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да авангардизм принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми		Авангардизм дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да авангардизм принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми
	[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]
10 сап:		10 сап:
	бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм XX кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.		бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм XX кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.

	М. Карыбекова.<br>		''М. Карыбекова.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Lera, 10:16, 17 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-17T10:16:37Z

← Мурунку нускасы		10:16, 17 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АВАНГАРДИЗМ''' (~~фр.~~ avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган ~~20-~~кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда авангардизм өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм; 1920-30-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-50-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-70-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,<br>анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту ~~уюш-~~[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]		'''АВАНГАРДИЗМ''' (французча avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган XX кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда авангардизм өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм; 1920-1930-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-1950-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-1970-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,<br>анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту уюштуруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды.[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]
	~~туруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды.~~ Авангардизм дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да авангардизм принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми		Авангардизм дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да авангардизм принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми
	[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]
	(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.		(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.
	[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb\|С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb\|С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]
	Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ~~Авангардизмдин~~ программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү авангардизм үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп		Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> авангардизмдин программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү авангардизм үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп
	[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]
	жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү авангардизм сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, витраж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын ба-		жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү авангардизм сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, витраж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын багыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.)
	[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]
	гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм ~~20-~~кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.		бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм XX кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.

	М. Карыбекова.<br>		М. Карыбекова.<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ clean up

2024-09-12T02:08:29Z

top: clean up

← Мурунку нускасы		02:08, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
11 сап:		11 сап:

	М. Карыбекова.<br>		М. Карыбекова.<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Adina, 10:49, 30 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 карата

2023-11-30T10:49:32Z

← Мурунку нускасы		10:49, 30 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АВАНГАРДИЗМ''' (фр. avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган 20-кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда ~~Авангардизм~~ өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм; 1920-30-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-50-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-70-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,<br>анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту уюш-[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]		'''АВАНГАРДИЗМ''' (фр. avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган 20-кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда авангардизм өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм; 1920-30-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-50-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-70-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,<br>анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту уюш-[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]
	туруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды. Авангардизм дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да ~~Авангардизм~~ принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми		туруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды. Авангардизм дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да авангардизм принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми
	[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]
	(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.		(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.
	[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb\|С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb\|С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]
	Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Авангардизмдин программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү ~~Авангардизм~~ үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп		Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Авангардизмдин программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү авангардизм үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп
	[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]
	жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү ~~Авангардизм~~ сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, витраж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын ба-		жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү авангардизм сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, витраж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын ба-
	[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]
	гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү ~~Авангардизмдин~~ өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.		гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.

	М. Карыбекова.<br>		М. Карыбекова.<br>

imported>Adina, 03:34, 15 Август (Баш оона) 2023 карата

2023-08-15T03:34:36Z

← Мурунку нускасы		03:34, 15 Август (Баш оона) 2023 -деги абалы
6 сап:		6 сап:
	Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Авангардизмдин программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү Авангардизм үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп		Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Авангардизмдин программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү Авангардизм үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп
	[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]
	жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү Авангардизм сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, ~~вит раж~~, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын ба-		жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү Авангардизм сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, витраж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын ба-
	[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]
	гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү Авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.		гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү Авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.

	М. Карыбекова.<br>		М. Карыбекова.<br>

imported>Temirkan, 05:25, 31 Июль (Теке) 2023 карата

2023-07-31T05:25:54Z

← Мурунку нускасы		05:25, 31 Июль (Теке) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АВАНГАРДИЗМ''' (фр. avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган 20-кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда А. өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. ~~«А.»~~ термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-ж. кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм; 1920-30-ж. мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн;~~<br>~~		'''АВАНГАРДИЗМ''' (фр. avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган 20-кылымдын адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда Авангардизм өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «Авангардизм» термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-жылы кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм; 1920-30-жылдары мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн; дүйнөлүк согуштан кийин 1940-50-жылдардын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-70-жылдары акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,<br>анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушту уюш-[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]
	дүйнөлүк согуштан кийин 1940-50-~~ж-дын~~ аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-70-ж. акционизмдин ар кандай формалары, предмет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> белгиленген көп факторлордун,<br>		туруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды. Авангардизм дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да Авангардизм принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми
	анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм ~~турмушгу~~ уюш-[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb\|К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]
	туруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды. А-дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да А. принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми
	[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb\|Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]
	(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.		(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.
	[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb\|С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb\|С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]
	Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ~~А-дин~~ программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү А. үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап А. сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп		Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Авангардизмдин программалуулугу манифесттерди түзүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> турмуш өзөгүн куруу жөндөмү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү Авангардизм үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап Авангардизм сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп
	[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb\|«Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]
	жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү А. сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, вит раж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. А. ыкмалары, анын ба-		жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү Авангардизм сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, вит раж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. Авангардизм ыкмалары, анын ба-
	[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb\|JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]
	гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (~~мис.~~, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү ~~А-дин~~ өз алдынча милдеттеринен болуп калды. А. 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>		гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мисалы, практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү Авангардизмдин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. Авангардизм 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002.
	Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002. М. Карыбекова.<br>
			М. Карыбекова.<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (12), ж-а → жана (7)

2022-12-05T08:31:28Z

top: clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (12), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (7)

imported>Mariya, 17:04, 13 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-13T17:04:26Z

← Мурунку нускасы		17:04, 13 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
9 сап:		9 сап:
	[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb \| «Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb \| «Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]
	жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү А. сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, вит раж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. А. ыкмалары, анын ба-		жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү А. сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, вит раж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. А. ыкмалары, анын ба-
	[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb \| JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга ~~ма кет~~ (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb \| JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга макет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]
	гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мис., практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу м-н түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар м-н ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү А-дин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. А. 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам м-н дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык ж-а илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести м-н теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>		гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мис., практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу м-н түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар м-н ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү А-дин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. А. 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам м-н дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык ж-а илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести м-н теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>
	Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002. М. Карыбекова.<br>		Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002. М. Карыбекова.<br>

imported>Mariya, 08:49, 10 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-10T08:49:01Z

← Мурунку нускасы		08:49, 10 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	(фр. avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү ж-а ~~чыг-тын~~ принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган 20-~~к-дын ад-ты~~ м-н ~~иск-восундагы~~ багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда А. өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «А.» термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, ~~иск-во ж-дө~~ илимге 1950-ж. кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм;~~<br>~~		'''АВАНГАРДИЗМ''' (фр. avantgard - алдынкы чек, алдынкы отряд) - көркөмдүк салттардан кол үзүү ж-а чыгармачылыктын принципиалдуу жаңы формаларын иштеп чыгуу максатында эксперимент жүргүзүүнүн зарылдыгын жарыялаган 20-кылымдын адабияты м-н искусствосундагы багыттардын жыйындысы. Жалпысынан алганда А. өткөн кылымдын туундусу катары эксперименталдык, модернисттик адаттан сырткаркы башталыштарды баса белгилеген изденүүлөрдү бириктирет. «А.» термини көркөм адабий сында адеп колдонулуп, искусство жөнүндө илимге 1950-ж. кирген. Ар кайсы тарыхый этаптарда биринчи жол баштоочулардан болуп, бири-бирине алмашып төмөнкүдөй авангарддык багыттар чыгып турган: кубизм, футуризм, экспрессионизм, абстракционизм; 1920-30-ж. мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн;<br>
	1920-30-ж. мындай роль ''сюрреализмге'' өткөн;<br>		дүйнөлүк согуштан кийин 1940-50-ж-дын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм искусствонун жаңы агымдары чыгышкан. 1960-70-ж. акционизмдин ар кандай формалары, предмет м-н иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм искусство пайда болот. Көркөм процесстердин кескин тез өнүгүшү м-н белгиленген көп факторлордун,<br>
	дүйнөлүк согуштан кийин 1940-50-ж-дын аягында биринчи орунга абстракттуу көркөм ~~иск-вонун~~ жаңы агымдары чыгышкан. ~~196070~~-ж. акционизмдин ар кандай формалары, предмет м-н иштөө (поп-арт), концептуалдык көркөм ~~иск-во~~ пайда болот. Көркөм процесстердин ~~кес-<br>~~		анын ичинде батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушгу уюш-[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb \| К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]
	~~кин~~ тез өнүгүшү м-н белгиленген көп факторлордун,<br>		туруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды. А-дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы неоавангардизм пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да А. принциптерин ар кандай өзгөртүүлөргө болгон кызыкчылык жоголгон эмес. Авангардизмдин программаларынын көп түрдүүлүгүнө карабастан, андагы жалпы белгилерди бөлүп көрсөтсө болот. Коомго ж-а «консервативдүү» салттык маданиятка карата авангардизм сүрөтчүлөрү туруктуу нааразылык билдирүү, «перманенттик козголоң» позициясын ээлешти. Авангардизмдин принциптүү антитрадиционализми
	~~а. и.~~ батыш өлкөлөрүнө таандык адаттан тыш көркөм турмушгу уюш-
	[[File:АВАНГАРДИЗМ63.png \| thumb \| К. С. Малевич. «Моно Лиза менен композиция» 1914. Орус музейи (С.Петербург).]]
	туруудагы жаңы ыкма көркөм рыноктун таасири астында калыптанды. А-дин чектери ар кандайча аныкталат: анын аякташы ~~неоаван гардизм~~ пайда болгон же постмодернизмдин калыптанган мезгилине дал келет. Бирок ошондой болсо да А. принциптерин ар кандай
	~~лоң»~~ позициясын ээлешти. ~~А-дин~~ принциптүү антитрадиционализми
	[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb \| Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ64.png \| thumb \| Ф. Марк. «Түлкүлөр». 1913. Искусство музейи (Дюссельдорф).]]
	(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун ж-а көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм ~~иск-вонун~~ эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.		(традиционализмге каршылыгы), анын сулуулуктун ж-а көркөм сүрөттөөнүн классикалык нормаларынан баш тартышы болуп көрбөгөндөй формалдуу жаңычылдыкка багыт алуусуна же өздүк көркөм искусствосунун эң төмөнкү формаларына, примитивдүүлүгүнө байланышкан.
	[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb \| С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт ~~гале реясы~~ (Лондон).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ65.png \| thumb \| С. Дали. «Лобстер-телефон». Аралаш техника (болот, пластмасса, кагаз, резина ж. б.) 1936. Тейт галереясы (Лондон).]]
	Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп ~~кал ды~~. Муну м-н А-дин программалуулугу манифесттерди түзүү ж-а жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, ~~чыг-тын~~ бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм ~~иск-во кара жаттары~~ м-н ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу ж-а турмуш өзөгүн куруу жөндөмү м-н шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат ж-а бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм ~~иск-водо~~ сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда ~~аб стракттуу~~ көркөм ~~иск-водо~~ көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм ~~иск-во~~ м-н реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм ~~иск-во~~ м-н сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү А. үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, ~~энвайрон-~~		Көркөм ачылыш, дайыма жаңыланып туруу жөндөмдүүлүгү милдеттүү эрежелерден болуп калды. Муну м-н А-дин программалуулугу манифесттерди түзүү ж-а жарыкка чыгаруу, ар дайым келечекке умтулуу, чыгармачылыктын бардык түрүндөгү «долбоорлуулук», көркөм искусство каражаттары м-н ишке ашырылуучу алдын-ала айтуу ж-а турмуш өзөгүн куруу жөндөмү м-н шартталган. Сүрөтчү-авангардист өзүнүн субъективдүү дүйнө моделин жаратат ж-а бул нерсе ошол турмуштун чегинде «экинчи реалдуулук» курулушуна өсүп чыгат. Авангарддык көркөм искусстводо сүрөттөө экспрессивдүү деформацияларга, аналитикалык майдаланууга, ар кыл оюндук өзгөрүүлөргө туш болот. Кээ бир учурда абстракттуу көркөм искусстводо көркөмдөлүп сүрөттөлүштү толук сүрүп чыгууга чейин барат. Көркөм искусство м-н реалдуу турмуштун ортосундагы чектердин жоюлушу же буга чейин көркөм искусство м-н сыйышпайт деп эсептелген тармакка кийлигишүү А. үчүн мүнөздүү формалар, коллаж, редимейд, инсталляция, энвайронментте ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм искусствонун «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан баштап А. сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп
	~~ментте~~ ачык көрүнөт, аларда адамды курчап турган айлана-чөйрөгө тикелей кошулган көркөм ~~иск-вонун~~ «ачык» чыгармалар программасы ишке ашырылат. 1960-жылдан ~~баштан~~ А. сүрөтчүлөрү көрүүчүнүн кабыл алуусунда болуп
	[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb \| «Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ66.png \| thumb \| «Көк түстүү композиция» фильминен кадр. Режиссёр О. Фишингер. 1925 (Германия).]]
	жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм ~~иск-во~~, акционизм), көркөм ~~иск-вонун~~ чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү А. сүрөтчүлөрүнүн ~~чыг-тын~~ аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык ~~скульп тор лук~~, дизайн, бакча-парктык көркөм ~~искво~~, интерьерди жасалгалоо, сценография, вит раж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. А. ыкмалары, анын ба-		жаткан ой трансформацияларын же чыныгы кыймылды пайдалана башташты (кинетикалык көркөм искусство, акционизм), көркөм искусствонун чөйрөгө кирип келиши, аны өз мыйзамына ылайык өзгөртүүсү А. сүрөтчүлөрүнүн чыгармачылыктын аралаш (синтетикалык) формаларында (монументалдык живопись, монументалдык скульпторлук, дизайн, бакча-парктык көркөм искусство, интерьерди жасалгалоо, сценография, вит раж, керамика, килем ж. б.) да алардын активдүүлүгүн жөнгө салды. А. ыкмалары, анын ба-
	[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb \| JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга ма кет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]		[[File:АВАНГАРДИЗМ67.png \| thumb \| JI. С. Попова. «Алданган күжхз» спекгаклинв декорацияга ма кет (Реж. В. Э. Мейерхольд, Актёрдун театры, Москва). 1922. А. А. Бахрушин атн. Борбордук театр музейи (Москва).]]
	гыттары көз караштын көркөм ~~чыг-ка~~ болгон максаттарынан (мис., практикалык, ~~тааныпбилүүчү~~, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу м-н түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн		гыттары көз караштын көркөм чыгармачылыкка болгон максаттарынан (мис., практикалык, таанып-билүүчү, аң-сезимдүү жасалгалык ж. б.) бошотулган аракеттен, ал эми көркөм объектиге көнүп калган функция, байланыш, ассоциациялардан бөлөк турган предметтей кароосу м-н түшүндүрүлөт. Ошондуктан предметтин ал үчүн таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар м-н ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү А-дин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. А. 20-кылымдагы аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам м-н дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык философия, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген философиялык ж-а илимий теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести м-н теориялык ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>
	таптакыр башка чөйрөгө өтүшү көркөм акция болуп калган. Эң башынан эле өзүн өзү сүрөттөөгө, «искусстводогу искусство» жаратууга багыт алган. Формалдуу кабыл алуу, визуалдык формалар м-н ар кандай баскычтагы белгилердин өз ара мамилелеринин анализин ачып көрсөтүү А-дин өз алдынча милдеттеринен болуп калды. А. 20-~~к-дагы~~ аң-сезимдин өз алдынча активдүүлүгүн, адам м-н дүйнөнүн (психоанализ, логикалык позитивизм, лингвистикалык ~~фило софия~~, гештальтпсихология, структурализм) өз ара мамиле тилинин, априордук ой жүгүртүүчү схемалардын, психикалык структуралардын чечүүчү ролун бекемдеген ~~филос.~~ ж-а ~~ил.~~ теориялардын параллелин өз ичине камтыйт. Сүрөткерлер өздөрүнүн манифести м-н ~~теор.~~ ой жүгүртүүлөрүндө мына ушуларга таянышкан.<br>
	Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002. М. Карыбекова.<br>		Ад.: ''Курсанов А.'' Русский авангард, 1907-1932: В 3 т. М., 2003; ''Поломшток И.'' Искусство авангарда в портретах его представителей в Европе и Америке. М., 2004; ''Бирюков С. Е.'' Теория и практика русского поэтического авангарда. Тамбов, 1998; Художники сцены русского театра XX в. М., 2002. М. Карыбекова.<br>