https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0 2026-04-21T09:59:22Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=78086&oldid=prev 2026-03-16T04:48:50Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:48, 16 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>(1693, [[Казак хандыгы]], [[Түркстан]] – 12. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы жана кол башчы. [[Кичи жүз]]дүн 1-ханы (1718—1748). Абулкайыр казактар менен калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1716–18</del>-жылдары [[Россия империясы]]нан жардам алуу максатында [[Сибирь]] губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-жылга чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин [[Бухара]] жана [[Хива]] хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-жылы элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) жана [[Аңыракай]]дагы (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1729–30</del>) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары менен султандардын ич ара чыр-чатактары, ошондой эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы менен жакындашууну көздөгөн Абулкайыр өз элчилерин [[Петербург]]га жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-жылы Абулкайыр Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, ошондой эле Орто жүздүн айрым султандары менен бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү жана коргоо милдетин алган. Натыйжада <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1741–42</del>-жылдары жунгарлардын Кичи жана [[Орто жүз]]гө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү менен токтотулган. Ошол эле учурда Абулкайыр өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия менен мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы [[Елизавета]] Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү менен кайрылган кара калпактарга 1743-жылы кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч менен жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги менен мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жуңгарлардын (кара: [[Жуңгар хандыгы]]) башчысы [[Галдан Церен]] менен астыртан байланыш түзгөн. Жуңгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-жылы Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок [[Иран]] шахы [[Надир]]дин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. Абулкайыр Орто, Кичи, [[Улуу жүз]]дүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары менен тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан [[Абылай]] менен жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1737–38</del>-жылдары башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. Абулкайырдын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны [[Барак]] Ор чебинен кайтып келе жаткан Абулкайыр менен ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери менен кошо өлтүрүп салган. Абулкайырдын бейити азыркы [[Ак-Төбө облусу]]ндагы Кабырга суусунун Улук-Аяк суусуна куйган жеринде. Ал жер кийин «Хан бейити» аталып калган. Абулкайырдын орус бийлигине баш ийиши менен Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган жана анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө жана өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, [[Казак хандыгы]], [[Түркстан]] – 12. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">08</ins>. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы жана кол башчы. [[Кичи жүз]]дүн 1-ханы (1718—1748). Абулкайыр казактар менен калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1716–1718</ins>-жылдары [[Россия империясы]]нан жардам алуу максатында [[Сибирь]] губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-жылга чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин [[Бухара]] жана [[Хива]] хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-жылы элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) жана [[Аңыракай]]дагы (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1729–1730</ins>) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары менен султандардын ич ара чыр-чатактары, ошондой эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы менен жакындашууну көздөгөн Абулкайыр өз элчилерин [[Петербург]]га жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-жылы Абулкайыр Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, ошондой эле Орто жүздүн айрым султандары менен бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү жана коргоо милдетин алган. Натыйжада <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1741–1742</ins>-жылдары жунгарлардын Кичи жана [[Орто жүз]]гө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү менен токтотулган. Ошол эле учурда Абулкайыр өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия менен мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы [[Елизавета]] Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү менен кайрылган кара калпактарга 1743-жылы кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч менен жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги менен мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жуңгарлардын (кара: [[Жуңгар хандыгы]]) башчысы [[Галдан Церен]] менен астыртан байланыш түзгөн. Жуңгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-жылы Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок [[Иран]] шахы [[Надир]]дин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. Абулкайыр Орто, Кичи, [[Улуу жүз]]дүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары менен тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан [[Абылай]] менен жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1737–1738</ins>-жылдары башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. Абулкайырдын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны [[Барак]] Ор чебинен кайтып келе жаткан Абулкайыр менен ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери менен кошо өлтүрүп салган. Абулкайырдын бейити азыркы [[Ак-Төбө облусу]]ндагы Кабырга суусунун Улук-Аяк суусуна куйган жеринде. Ал жер кийин «Хан бейити» аталып калган. Абулкайырдын орус бийлигине баш ийиши менен Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган жана анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө жана өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Ерофеева&#039;&#039; &#039;&#039;И.&#039;&#039; В. &#039;&#039;Хан&#039;&#039; Абулхаир. Полководец, правитель, политик. А., 2007.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Ерофеева&#039;&#039; &#039;&#039;И.&#039;&#039; В. &#039;&#039;Хан&#039;&#039; Абулхаир. Полководец, правитель, политик. А., 2007.</div></td></tr> </table>

Gulira https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=44809&oldid=prev 2025-12-17T05:33:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:33, 17 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, [[Казак хандыгы]], [[Түркстан]] – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы жана кол башчы. [[Кичи жүз]]дүн 1-ханы (1718—1748). Абулкайыр казактар менен калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-жылдары [[Россия империясы]]нан жардам алуу максатында [[Сибирь]] губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-жылга чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин [[Бухара]] жана [[Хива]] хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-жылы элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) жана [[Аңыракай]]дагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары менен султандардын ич ара чыр-чатактары, ошондой эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы менен жакындашууну көздөгөн Абулкайыр өз элчилерин [[Петербург]]га жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-жылы Абулкайыр Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, ошондой эле Орто жүздүн айрым султандары менен бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү жана коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-жылдары жунгарлардын Кичи жана [[Орто жүз]]гө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү менен токтотулган. Ошол эле учурда Абулкайыр өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия менен мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы [[Елизавета]] Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү менен кайрылган кара калпактарга 1743-жылы кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч менен жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги менен мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жуңгарлардын (кара: [[Жуңгар хандыгы]]) башчысы [[Галдан Церен]] менен астыртан байланыш түзгөн. Жуңгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-жылы Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок [[Иран]] шахы [[Надир]]дин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. Абулкайыр Орто, Кичи, [[Улуу жүз]]дүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары менен тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан [[Абылай]] менен жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-жылдары башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. Абулкайырдын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны [[Барак]] Ор чебинен кайтып келе жаткан Абулкайыр менен ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери менен кошо өлтүрүп салган. Абулкайырдын бейити азыркы [[Ак-Төбө облусу]]ндагы Кабырга суусунун Улук-Аяк суусуна куйган жеринде. Ал жер кийин «Хан бейити» аталып калган. Абулкайырдын орус бийлигине баш ийиши менен Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган жана анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө жана өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>(1693, [[Казак хандыгы]], [[Түркстан]] – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы жана кол башчы. [[Кичи жүз]]дүн 1-ханы (1718—1748). Абулкайыр казактар менен калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-жылдары [[Россия империясы]]нан жардам алуу максатында [[Сибирь]] губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-жылга чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин [[Бухара]] жана [[Хива]] хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-жылы элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) жана [[Аңыракай]]дагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары менен султандардын ич ара чыр-чатактары, ошондой эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы менен жакындашууну көздөгөн Абулкайыр өз элчилерин [[Петербург]]га жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-жылы Абулкайыр Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, ошондой эле Орто жүздүн айрым султандары менен бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү жана коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-жылдары жунгарлардын Кичи жана [[Орто жүз]]гө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү менен токтотулган. Ошол эле учурда Абулкайыр өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия менен мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы [[Елизавета]] Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү менен кайрылган кара калпактарга 1743-жылы кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч менен жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги менен мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жуңгарлардын (кара: [[Жуңгар хандыгы]]) башчысы [[Галдан Церен]] менен астыртан байланыш түзгөн. Жуңгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-жылы Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок [[Иран]] шахы [[Надир]]дин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. Абулкайыр Орто, Кичи, [[Улуу жүз]]дүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары менен тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан [[Абылай]] менен жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-жылдары башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. Абулкайырдын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны [[Барак]] Ор чебинен кайтып келе жаткан Абулкайыр менен ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери менен кошо өлтүрүп салган. Абулкайырдын бейити азыркы [[Ак-Төбө облусу]]ндагы Кабырга суусунун Улук-Аяк суусуна куйган жеринде. Ал жер кийин «Хан бейити» аталып калган. Абулкайырдын орус бийлигине баш ийиши менен Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган жана анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө жана өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Ерофеева&#039;&#039; &#039;&#039;И.&#039;&#039; В. &#039;&#039;Хан&#039;&#039; Абулхаир. Полководец, правитель, политик. А., 2007.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Ерофеева&#039;&#039; &#039;&#039;И.&#039;&#039; В. &#039;&#039;Хан&#039;&#039; Абулхаир. Полководец, правитель, политик. А., 2007.</div></td></tr> </table>

imported>Gulira https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=48793&oldid=prev 2025-04-17T01:38:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">01:38, 17 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы жана кол башчы. Кичи <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жүздүн </del>1-ханы (1718—1748). Абулкайыр казактар менен калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-жылдары Россия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">империясынан </del>жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-жылга чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара жана Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-жылы элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) жана <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Аңыракайдагы </del>(1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары менен султандардын ич ара чыр-чатактары, ошондой эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы менен жакындашууну көздөгөн Абулкайыр өз элчилерин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Петербургга </del>жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-жылы Абулкайыр Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, ошондой эле Орто жүздүн айрым султандары менен бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү жана коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-жылдары жунгарлардын Кичи жана Орто <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жүзгө </del>тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү менен токтотулган. Ошол эле учурда Абулкайыр өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия менен мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү менен кайрылган кара калпактарга 1743-жылы кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч менен жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги менен мамилесин үзбөй, ошол эле учурда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жунгарлардын </del>башчысы Галдан Церен менен астыртан байланыш түзгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жунгарлар </del>алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-жылы Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Надирдин </del>кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. Абулкайыр Орто, Кичи, Улуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жүздүн </del>эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары менен тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Абылай<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>менен жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-жылдары башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. Абулкайырдын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан Абулкайыр менен ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери менен кошо өлтүрүп салган. Абулкайырдын бейити азыркы Ак-Төбө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусундагы </del>Кабырга суусунун Улук-Аяк суусуна куйган жеринде. Ал жер кийин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Хан бейити </del>аталып калган. Абулкайырдын орус бийлигине баш ийиши менен Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган жана анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө жана өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Казак хандыгы<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Түркстан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>– 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы жана кол башчы. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кичи <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жүз]]дүн </ins>1-ханы (1718—1748). Абулкайыр казактар менен калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-жылдары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Россия <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">империясы]]нан </ins>жардам алуу максатында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Сибирь<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-жылга чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Бухара<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>жана <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Хива<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-жылы элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) жана <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Аңыракай]]дагы </ins>(1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары менен султандардын ич ара чыр-чатактары, ошондой эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы менен жакындашууну көздөгөн Абулкайыр өз элчилерин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Петербург]]га </ins>жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-жылы Абулкайыр Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, ошондой эле Орто жүздүн айрым султандары менен бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү жана коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-жылдары жунгарлардын Кичи жана <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Орто <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жүз]]гө </ins>тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү менен токтотулган. Ошол эле учурда Абулкайыр өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия менен мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Елизавета<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү менен кайрылган кара калпактарга 1743-жылы кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч менен жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги менен мамилесин үзбөй, ошол эле учурда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жуңгарлардын (кара: [[Жуңгар хандыгы]]) </ins>башчысы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Галдан Церен<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>менен астыртан байланыш түзгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жуңгарлар </ins>алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-жылы Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Иран<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>шахы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Надир]]дин </ins>кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. Абулкайыр Орто, Кичи, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Улуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жүз]]дүн </ins>эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары менен тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Абылай<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>менен жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-жылдары башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. Абулкайырдын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Барак<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>Ор чебинен кайтып келе жаткан Абулкайыр менен ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери менен кошо өлтүрүп салган. Абулкайырдын бейити азыркы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ак-Төбө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу]]ндагы </ins>Кабырга суусунун Улук-Аяк суусуна куйган жеринде. Ал жер кийин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«Хан бейити» </ins>аталып калган. Абулкайырдын орус бийлигине баш ийиши менен Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган жана анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө жана өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Ерофеева&#039;&#039; &#039;&#039;И.&#039;&#039; В. &#039;&#039;Хан&#039;&#039; Абулхаир. Полководец, правитель, политик. А., 2007.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Ерофеева&#039;&#039; &#039;&#039;И.&#039;&#039; В. &#039;&#039;Хан&#039;&#039; Абулхаир. Полководец, правитель, политик. А., 2007.</div></td></tr> </table>

imported>Турганбаев Элебай https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=48792&oldid=prev 2024-09-11T10:39:45Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> clean up</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:39, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">4 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">4 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ч. Жумагулов.&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ч. Жумагулов.&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=48791&oldid=prev 2024-01-31T10:32:47Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:32, 31 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;</del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>кол башчы. Кичи жүздүн 1-ханы (1718—1748). Абулкайыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>казактар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-жылдары Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-жылга <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;</del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;</del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>султандардын ич ара чыр-чатактары, ошондой <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>жакындашууну көздөгөн Абулкайыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>Абулкайыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, ошондой <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>эле Орто жүздүн айрым султандары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;</del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-жылдары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>жунгарлардын Кичи <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;</del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>токтотулган. Ошол эле учурда Абулкайыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>кайрылган кара калпактарга 1743-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. Абулкайыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-жылдары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. Абулкайырдын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан Абулкайыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>кошо өлтүрүп салган. Абулкайырдын бейити <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Торгой шаарына жакын жерде</del>. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. Абулкайырдын орус бийлигине баш ийиши <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;</del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыск</del>' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">oldv=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&gt;жана&lt;/span&gt; өнүгүүсүнө өбөлгө болгон</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br&gt;                                                                </del>''Ч. Жумагулов.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы жана кол башчы. Кичи жүздүн 1-ханы (1718—1748). Абулкайыр казактар менен калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-жылдары Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-жылга чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара жана Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-жылы элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) жана Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары менен султандардын ич ара чыр-чатактары, ошондой эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы менен жакындашууну көздөгөн Абулкайыр өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-жылы Абулкайыр Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, ошондой эле Орто жүздүн айрым султандары менен бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү жана коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-жылдары жунгарлардын Кичи жана Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү менен токтотулган. Ошол эле учурда Абулкайыр өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия менен мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү менен кайрылган кара калпактарга 1743-жылы кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч менен жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги менен мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен менен астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-жылы Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. Абулкайыр Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары менен тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' менен жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-жылдары башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. Абулкайырдын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан Абулкайыр менен ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери менен кошо өлтүрүп салган. Абулкайырдын бейити <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">азыркы Ак-Төбө облусундагы Кабырга суусунун Улук-Аяк суусуна куйган жеринде</ins>. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. Абулкайырдын орус бийлигине баш ийиши менен Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган жана анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад.: </ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'Ерофеева'' ''И.'' В</ins>. ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Хан'</ins>' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулхаир. Полководец, правитель, политик. А., 2007</ins>.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ч. Жумагулов.''</div></td></tr> </table>

imported>Турганбаев Элебай https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=48790&oldid=prev 2023-07-28T03:36:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:36, 28 Июль (Теке) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кол башчы. Кичи жүздүн 1-ханы (1718—1748). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>казактар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; султандардын ич ара чыр-чатактары, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жакындашууну көздөгөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. А. </del>Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле Орто жүздүн айрым султандары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>жунгарлардын Кичи &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; токтотулган. Ошол эле учурда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кайрылган кара калпактарга 1743-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо өлтүрүп салган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>бейити Торгой <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>жакын жерде. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>орус бийлигине баш ийиши &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;                                                                ''Ч. Жумагулов.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кол башчы. Кичи жүздүн 1-ханы (1718—1748). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулкайыр  </ins>казактар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары </ins>Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылга  </ins>чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; султандардын ич ара чыр-чатактары, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой  </ins>эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жакындашууну көздөгөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулкайыр  </ins>өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  Абулкайыр  </ins>Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой  </ins>эле Орто жүздүн айрым султандары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары  </ins>жунгарлардын Кичи &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; токтотулган. Ошол эле учурда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулкайыр  </ins>өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кайрылган кара калпактарга 1743-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулкайыр  </ins>Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары  </ins>башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулкайырдын </ins>кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулкайыр  </ins>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо өлтүрүп салган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулкайырдын </ins>бейити Торгой <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>жакын жерде. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абулкайырдын </ins>орус бийлигине баш ийиши &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;                                                                ''Ч. Жумагулов.''</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=48789&oldid=prev 2022-12-05T08:29:59Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; (15), ж-а → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; (7)</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:29, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы ж-а кол башчы. Кичи жүздүн 1-ханы (1718—1748). А. казактар м-н калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-ж. Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-ж. чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара ж-а Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-ж. элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) ж-а Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары м-н султандардын ич ара чыр-чатактары, о. эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы м-н жакындашууну көздөгөн А. өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-ж. А. Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, о. эле Орто жүздүн айрым султандары м-н бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү ж-а коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-ж. жунгарлардын Кичи ж-а Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү м-н токтотулган. Ошол эле учурда А. өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия м-н мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү м-н кайрылган кара калпактарга 1743-ж. кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч м-н жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги м-н мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен м-н астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-ж. Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. А. Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары м-н тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' м-н жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-ж. башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. А-дын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан А. м-н ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери м-н кошо өлтүрүп салган. А-дын бейити Торгой ш-на жакын жерде. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. А-дын орус бийлигине баш ийиши м-н Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган ж-а анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө ж-а өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;                                                                ''Ч. Жумагулов.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр Мухаммед казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>кол башчы. Кичи жүздүн 1-ханы (1718—1748). А. казактар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-ж. Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-ж. чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-ж. элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>султандардын ич ара чыр-чатактары, о. эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>жакындашууну көздөгөн А. өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-ж. А. Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, о. эле Орто жүздүн айрым султандары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-ж. жунгарлардын Кичи <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>токтотулган. Ошол эле учурда А. өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>кайрылган кара калпактарга 1743-ж. кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-ж. Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. А. Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' &lt;span cat='ж.кыск' oldv=</ins>'м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-ж. башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. А-дын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан А. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>кошо өлтүрүп салган. А-дын бейити Торгой ш-на жакын жерде. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. А-дын орус бийлигине баш ийиши <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;                                                                ''Ч. Жумагулов.''</div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=48788&oldid=prev 2022-09-30T05:15:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:15, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мукамбет </del>казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы ж-а кол башчы<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. 1710-ж</del>. Кичи жүздүн 1-ханы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болуп шайланган</del>. А. казактар м-н калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-ж. Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-ж. чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара ж-а Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-ж. элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) ж-а Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары м-н султандардын ич ара чыр-чатактары, о. эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы м-н жакындашууну көздөгөн А. өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-ж. А. Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, о. эле Орто жүздүн айрым султандары м-н бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү ж-а коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-ж. жунгарлардын Кичи ж-а Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү м-н токтотулган. Ошол эле учурда А. өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия м-н мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү м-н кайрылган кара калпактарга 1743-ж. кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч м-н жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги м-н мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен м-н астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-ж. Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. А. Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары м-н тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' м-н жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-ж. башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. А-дын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан А. м-н ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери м-н кошо өлтүрүп салган. А-дын бейити Торгой ш-на жакын жерде. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. А-дын орус бийлигине баш ийиши м-н Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган ж-а анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө ж-а өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;                                                                ''Ч. Жумагулов.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБУЛКАЙЫР''', Абулкайыр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мухаммед </ins>казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы ж-а кол башчы. Кичи жүздүн 1-ханы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(1718—1748)</ins>. А. казактар м-н калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-ж. Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-ж. чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара ж-а Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-ж. элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) ж-а Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары м-н султандардын ич ара чыр-чатактары, о. эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы м-н жакындашууну көздөгөн А. өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-ж. А. Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, о. эле Орто жүздүн айрым султандары м-н бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү ж-а коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-ж. жунгарлардын Кичи ж-а Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү м-н токтотулган. Ошол эле учурда А. өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия м-н мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү м-н кайрылган кара калпактарга 1743-ж. кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч м-н жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги м-н мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен м-н астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-ж. Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. А. Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары м-н тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' м-н жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-ж. башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. А-дын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан А. м-н ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери м-н кошо өлтүрүп салган. А-дын бейити Торгой ш-на жакын жерде. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. А-дын орус бийлигине баш ийиши м-н Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган ж-а анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө ж-а өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;                                                                ''Ч. Жумагулов.''</div></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=48787&oldid=prev 2022-09-28T12:10:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">12:10, 28 Сентябрь (Аяк оона) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>, Абулкайыр Мукамбет казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы ж-а кол башчы. 1710-ж. Кичи жүздүн 1-ханы болуп шайланган. А. казактар м-н калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-ж. Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-ж. чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара ж-а Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-ж. элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) ж-а Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары м-н султандардын ич ара чыр-чатактары, о. эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы м-н жакындашууну көздөгөн А. өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-ж. А. Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, о. эле Орто жүздүн айрым султандары м-н бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү ж-а коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-ж. жунгарлардын Кичи ж-а Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү м-н токтотулган. Ошол эле учурда А. өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия м-н мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү м-н кайрылган кара калпактарга 1743-ж. кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч м-н жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги м-н мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен м-н астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-ж. Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. А. Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары м-н тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' м-н жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-ж. башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. А-дын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан А. м-н ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери м-н кошо өлтүрүп салган. А-дын бейити Торгой ш-на жакын жерде. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. А-дын орус бийлигине баш ийиши м-н Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган ж-а анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө ж-а өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;                                                                ''Ч. Жумагулов.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''АБУЛКАЙЫР'''</ins>, Абулкайыр Мукамбет казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы ж-а кол башчы. 1710-ж. Кичи жүздүн 1-ханы болуп шайланган. А. казактар м-н калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-ж. Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-ж. чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара ж-а Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-ж. элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) ж-а Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары м-н султандардын ич ара чыр-чатактары, о. эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы м-н жакындашууну көздөгөн А. өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-ж. А. Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, о. эле Орто жүздүн айрым султандары м-н бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү ж-а коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-ж. жунгарлардын Кичи ж-а Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү м-н токтотулган. Ошол эле учурда А. өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия м-н мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү м-н кайрылган кара калпактарга 1743-ж. кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч м-н жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги м-н мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын башчысы Галдан Церен м-н астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-ж. Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам Хиваны таштап кетүүгө аргасыз болгон. А. Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары м-н тыгыз байланыш түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' м-н жакын мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-ж. башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. А-дын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан А. м-н ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери м-н кошо өлтүрүп салган. А-дын бейити Торгой ш-на жакын жерде. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. А-дын орус бийлигине баш ийиши м-н Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган ж-а анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө ж-а өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;                                                                ''Ч. Жумагулов.''</div></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%9A%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0&diff=48786&oldid=prev 2022-09-22T05:33:15Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:33, 22 Сентябрь (Аяк оона) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  , Абулкайыр Мукамбет казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы ж-а кол башчы. 1710-ж. Кичи жүздүн 1-ханы болуп шайланган. А. казактар м-н калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-ж. Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-ж. чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара ж-а Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-ж. элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) ж-а Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары м-н султандардын ич ара чыр-чатактары, о. эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы м-н жакындашууну көздөгөн А. өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-ж. А. Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, о. эле Орто жүздүн айрым султандары м-н бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү ж-а коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-ж. жунгарлардын Кичи ж-а Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү м-н токтотулган. Ошол эле учурда А. өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия м-н мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү м-н кайрылган кара калпактарга 1743-ж. кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч м-н жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги м-н мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">баш чысы </del>Галдан Церен м-н астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-ж. Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Хива ны </del>таштап кетүүгө аргасыз болгон. А. Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары м-н тыгыз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байла ныш </del>түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' м-н <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жа кын </del>мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-ж. башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. А-дын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан А. м-н ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери м-н кошо өлтүрүп салган. А-дын бейити Торгой ш-на жакын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жер де</del>. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. А-дын орус бийлигине баш ийиши м-н Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган ж-а анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө ж-а өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  , Абулкайыр Мукамбет казы Бахадур хан (1693, Казак хандыгы, Түркстан – 12. 8. 1748, ошол эле жерде) – казак ханы ж-а кол башчы. 1710-ж. Кичи жүздүн 1-ханы болуп шайланган. А. казактар м-н калмактардын арасындагы өз ара мамилелер өтө курч деңгээлге жеткендиктен, 1716–18-ж. Россия империясынан жардам алуу максатында Сибирь губернатору М. П. Гагаринге, Уфа воеводасына кат жазып, казактардын абалын оңдоого аракет жасаган. 1723-ж. чейин Түркстанда жашап, андан жунгарлар кууп чыккандан кийин Бухара ж-а Хива хандыктарынын чек арасындагы казак урууларына конуш которгон. 1726-ж. элдик жыйында жунгарларга каршы түзүлгөн казак колуна башчы болуп шайланган. Буланты өзөнүнүн боюнда (1728) ж-а Аңыракайдагы (1729–30) салгылаштарда кол башчылык жөндөмүн бөтөнчө көрсөткөн. Казак хандары м-н султандардын ич ара чыр-чатактары, о. эле тышкы душмандардын кол салуу коркунучунан улам Россия империясы м-н жакындашууну көздөгөн А. өз элчилерин Петербургга жөнөтүп, жооп иретинде ал тараптан да элчилер келген. Натыйжада 1731-ж. А. Кичи жүздүн султандары, эл жакшылары, о. эле Орто жүздүн айрым султандары м-н бирге Россия империясынын курамына киргендиги тууралуу ант берген. Ал эми орус бийлиги болсо аларга аскердик жардам көрсөтүү ж-а коргоо милдетин алган. Натыйжада 1741–42-ж. жунгарлардын Кичи ж-а Орто жүзгө тийиштүү аймактарга кайрадан басып кирүүсү орустардын кийлигишүүсү м-н токтотулган. Ошол эле учурда А. өзүнө көз каранды элдердин өз алдынча Россия м-н мамиле түзүшүнө каршы болгон. Ал орус император айымы Елизавета Петровнага Россиянын курамына кошуп алуу өтүнүчү м-н кайрылган кара калпактарга 1743-ж. кол салып, алардын көпчүлүгүн жаңы жерлерге күч м-н жер которууга аргасыз кылган. Орус бийлиги м-н мамилесин үзбөй, ошол эле учурда жунгарлардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башчысы </ins>Галдан Церен м-н астыртан байланыш түзгөн. Жунгарлар алсыраган сайын ал Россиядан оолактоого аракет кыла баштаган. 1740-ж. Хиваны басып алып, анда хан аталган. Бирок Иран шахы Надирдин кысымынан улам <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Хиваны </ins>таштап кетүүгө аргасыз болгон. А. Орто, Кичи, Улуу жүздүн эл башчылары, кадырлуу билермандары, баатырлары м-н тыгыз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байланыш </ins>түзгөн. Өзүнөн бир топ кичүү, бирок эл арасында аброю өсүп келе жаткан ''Абылай'' м-н <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жакын </ins>мамиледе болуп, бир кызын ага күйөөгө берген. 1737–38-ж. башкыр элинин оторчул эзүүгө каршы көтөрүлүшүн басууга катышуусу эки элдин ортосундагы карым-катнашты бир кыйла татаалданткан. А-дын кыйлага тараган атагы, өз алдынчалыгы айрым казак султандарында ич күйдүлүктү туудурган. Алардын бири Орто жүздүн султаны Барак Ор чебинен кайтып келе жаткан А. м-н ээн жерде кездешип калып, аны жанындагы шериктери м-н кошо өлтүрүп салган. А-дын бейити Торгой ш-на жакын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерде</ins>. Ал жер кийин Хан бейити аталып калган. А-дын орус бийлигине баш ийиши м-н Казакстандын Россиянын курамына кошулуу процесси башталган ж-а анын иш-аракеттери келечекте бирдиктүү казак мамлекетинин түзүлүшүнө ж-а өнүгүүсүнө өбөлгө болгон.&lt;br&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                </ins>''Ч. Жумагулов.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                                                                            </del>''Ч. Жумагулов.''</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59