https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D 2026-04-18T20:03:15Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=76449&oldid=prev 2026-03-10T09:07:18Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:07, 10 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I''' Абу-л-Музаффар, А б д у р а ш и д хан (1509–1510, [[Моголстан]] – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). [[Чагатай]]лар тукумунан, [[Султан Саид]] хандын (1514–1533) уулу, [[Султан-Ахмад]] (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы [[Кашкар]] шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону [[«Тарих-и Рашиди]]нин» автору [[Мухаммед Хайдар]] ((1499/1500–1551) дуулатка тапшырган. 1521–1522-жылдары Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен [[Мырза Али Тагай]]ды башкы эмирликке, [[Мухаммед Кыргыз]]ды [[кыргыздар]]дын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-жылы Аксу аймагынын (азыркы [[Кытай Эл Республикасы]]нда) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. [[Тибет]]ке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (09. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу жана башка эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сайид </del>Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө [[Бухара]] ханы Убайдуллах жана [[Ташкент]] аймагын бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-жылы Келес суусунун жээгинде [[казактар]]дын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар [[Иле дарыясы]]нын чыгышы – [[Иртыш]] дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-жылы борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555-1556-жылы ал [[Акназар хан]] башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен [[Ысык-Көл]]дүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I''' Абу-л-Музаффар, А б д у р а ш и д хан (1509–1510, [[Моголстан]] – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). [[Чагатай]]лар тукумунан, [[Султан Саид]] хандын (1514–1533) уулу, [[Султан-Ахмад]] (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы [[Кашкар]] шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону [[«Тарих-и Рашиди]]нин» автору [[Мухаммед Хайдар]] ((1499/1500–1551) дуулатка тапшырган. 1521–1522-жылдары Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен [[Мырза Али Тагай]]ды башкы эмирликке, [[Мухаммед Кыргыз]]ды [[кыргыздар]]дын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-жылы Аксу аймагынын (азыркы [[Кытай Эл Республикасы]]нда) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. [[Тибет]]ке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (09. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу жана башка эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Саййид </ins>Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө [[Бухара]] ханы Убайдуллах жана [[Ташкент]] аймагын бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-жылы Келес суусунун жээгинде [[казактар]]дын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар [[Иле дарыясы]]нын чыгышы – [[Иртыш]] дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-жылы борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555-1556-жылы ал [[Акназар хан]] башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен [[Ысык-Көл]]дүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

Gulira https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=76448&oldid=prev 2026-03-10T09:02:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:02, 10 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>А б д у р а ш и д хан<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1509/10</del>, [[Моголстан]] – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). [[Чагатай]]лар тукумунан, [[Султан Саид]] хандын (1514–1533) уулу, [[Султан-Ахмад]] (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы [[Кашкар]] шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону [[«Тарих-и Рашиди]]нин» автору [[Мухаммед Хайдар]] ((1499/1500–1551) дуулатка тапшырган. 1521–1522-жылдары Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен [[Мырза Али Тагай]]ды башкы эмирликке, [[Мухаммед Кыргыз]]ды [[кыргыздар]]дын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-жылы Аксу аймагынын (азыркы [[Кытай Эл Республикасы]]нда) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. [[Тибет]]ке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del>. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу жана башка эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Саййид </del>Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө [[Бухара]] ханы Убайдуллах жана [[Ташкент]] аймагын бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-жылы Келес суусунун жээгинде [[казактар]]дын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар [[Иле дарыясы]]нын чыгышы – [[Иртыш]] дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-жылы борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/6</del>-жылы ал [[Акназар хан]] башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен [[Ысык-Көл]]дүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>Абу-л-Музаффар, А б д у р а ш и д хан (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1509–1510</ins>, [[Моголстан]] – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). [[Чагатай]]лар тукумунан, [[Султан Саид]] хандын (1514–1533) уулу, [[Султан-Ахмад]] (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы [[Кашкар]] шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону [[«Тарих-и Рашиди]]нин» автору [[Мухаммед Хайдар]] ((1499/1500–1551) дуулатка тапшырган. 1521–1522-жылдары Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен [[Мырза Али Тагай]]ды башкы эмирликке, [[Мухаммед Кыргыз]]ды [[кыргыздар]]дын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-жылы Аксу аймагынын (азыркы [[Кытай Эл Республикасы]]нда) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. [[Тибет]]ке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">09</ins>. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу жана башка эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сайид </ins>Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө [[Бухара]] ханы Убайдуллах жана [[Ташкент]] аймагын бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-жылы Келес суусунун жээгинде [[казактар]]дын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар [[Иле дарыясы]]нын чыгышы – [[Иртыш]] дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-жылы борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-1556</ins>-жылы ал [[Акназар хан]] башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен [[Ысык-Көл]]дүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

Gulira https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=76424&oldid=prev 2026-03-10T01:33:14Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">01:33, 10 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар''', '''А б д у р а ш и д хан''' (1509/10, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Моголстан<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>– 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Чагатайлар </del>тукумунан, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Султан Саид<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>хандын (1514–1533) уулу, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Султан-Ахмад<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>(Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы Кашкар шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону «Тарих-и <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Рашидинин» </del>автору <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Мухаммед Хайдар<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>дуулатка тапшырган. 1521–1522-жылдары Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Мырза Али <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Тагайды'' </del>башкы эмирликке, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Мухаммед <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызды'' кыргыздардын </del>башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-жылы Аксу аймагынын (азыркы Кытай Эл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикасында</del>) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Тибетке </del>каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (9. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу жана башка эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө Бухара ханы Убайдуллах жана <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ташкентти </del>бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-жылы Келес суусунун жээгинде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">казактардын </del>колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар Иле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дарыясынын </del>чыгышы – Иртыш дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-жылы борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555/6-жылы ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Акназар хан<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен Ысык-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Көлдүн </del>айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар''', '''А б д у р а ш и д хан''' (1509/10, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Моголстан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>– 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Чагатай]]лар </ins>тукумунан, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Султан Саид<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>хандын (1514–1533) уулу, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Султан-Ахмад<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кашкар<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>«Тарих-и <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Рашиди]]нин» </ins>автору <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Мухаммед Хайдар<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] ((1499/1500–1551) </ins>дуулатка тапшырган. 1521–1522-жылдары Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Мырза Али <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Тагай]]ды </ins>башкы эмирликке, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Мухаммед <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргыз]]ды [[кыргыздар]]дын </ins>башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-жылы Аксу аймагынын (азыркы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кытай Эл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикасы]]нда</ins>) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Тибет]]ке </ins>каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (9. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу жана башка эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Бухара<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ханы Убайдуллах жана <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Ташкент]] аймагын </ins>бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-жылы Келес суусунун жээгинде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[казактар]]дын </ins>колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Иле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дарыясы]]нын </ins>чыгышы – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Иртыш<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-жылы борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555/6-жылы ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Акназар хан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ысык-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Көл]]дүн </ins>айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

Турганбаев Элебай https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=44622&oldid=prev 2025-12-10T10:19:40Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:19, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, ''Моголстан'' – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). Чагатайлар тукумунан, ''Султан Саид'' хандын (1514–1533) уулу, ''Султан-Ахмад'' (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы Кашкар шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону «Тарих-и Рашидинин» автору ''Мухаммед Хайдар'' дуулатка тапшырган. 1521–1522-жылдары Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен ''Мырза Али Тагайды'' башкы эмирликке, ''Мухаммед Кыргызды'' кыргыздардын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-жылы Аксу аймагынын (азыркы Кытай Эл Республикасында) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. Тибетке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (9. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу жана башка эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө Бухара ханы Убайдуллах жана Ташкентти бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-жылы Келес суусунун жээгинде казактардын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар Иле дарыясынын чыгышы – Иртыш дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-жылы борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555/6-жылы ал ''Акназар хан'' башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен Ысык-Көлдүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>А б д у р а ш и д хан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>(1509/10, ''Моголстан'' – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). Чагатайлар тукумунан, ''Султан Саид'' хандын (1514–1533) уулу, ''Султан-Ахмад'' (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы Кашкар шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону «Тарих-и Рашидинин» автору ''Мухаммед Хайдар'' дуулатка тапшырган. 1521–1522-жылдары Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен ''Мырза Али Тагайды'' башкы эмирликке, ''Мухаммед Кыргызды'' кыргыздардын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-жылы Аксу аймагынын (азыркы Кытай Эл Республикасында) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. Тибетке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (9. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу жана башка эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө Бухара ханы Убайдуллах жана Ташкентти бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-жылы Келес суусунун жээгинде казактардын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар Иле дарыясынын чыгышы – Иртыш дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-жылы борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555/6-жылы ал ''Акназар хан'' башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен Ысык-Көлдүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

imported>Gulira https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=46772&oldid=prev 2025-12-09T04:16:11Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:16, 9 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, ''Моголстан'' – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). Чагатайлар тукумунан, ''Султан Саид'' хандын (1514–1533) уулу, ''Султан-Ахмад'' (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы Кашкар шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону «Тарих-и Рашидинин» автору ''Мухаммед Хайдар'' дуулатка тапшырган. 1521–1522-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен ''Мырза Али Тагайды'' башкы эмирликке, ''Мухаммед Кыргызды'' кыргыздардын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Аксу аймагынын (азыркы Кытай Эл Республикасында) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. Тибетке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (9. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.б. </del>эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө Бухара ханы Убайдуллах жана Ташкентти бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Келес суусунун жээгинде казактардын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар Иле дарыясынын чыгышы – Иртыш дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555/6-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>ал ''Акназар хан'' башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен Ысык-Көлдүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, ''Моголстан'' – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). Чагатайлар тукумунан, ''Султан Саид'' хандын (1514–1533) уулу, ''Султан-Ахмад'' (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы Кашкар шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону «Тарих-и Рашидинин» автору ''Мухаммед Хайдар'' дуулатка тапшырган. 1521–1522-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары </ins>Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен ''Мырза Али Тагайды'' башкы эмирликке, ''Мухаммед Кыргызды'' кыргыздардын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Аксу аймагынын (азыркы Кытай Эл Республикасында) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. Тибетке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (9. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө Бухара ханы Убайдуллах жана Ташкентти бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Келес суусунун жээгинде казактардын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар Иле дарыясынын чыгышы – Иртыш дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555/6-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>ал ''Акназар хан'' башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен Ысык-Көлдүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

imported>Gulira https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=46771&oldid=prev 2024-09-11T10:27:22Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> clean up</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:27, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=46770&oldid=prev 2024-01-24T11:09:18Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:09, 24 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, ''Моголстан'' – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). Чагатайлар тукумунан, ''Султан Саид'' хандын (1514–1533) уулу, ''Султан-Ахмад'' (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы Кашкар шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону «Тарих-и Рашидинин» автору ''Мухаммед Хайдар'' дуулатка тапшырган. 1521–1522-ж. Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен ''Мырза Али Тагайды'' башкы эмирликке, ''Мухаммед Кыргызды'' кыргыздардын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-ж. Аксу аймагынын (азыркы Кытай Эл Республикасында) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. Тибетке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (9. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу ж.б. эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө Бухара ханы Убайдуллах жана Ташкентти бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-ж. Келес суусунун жээгинде казактардын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар Иле дарыясынын чыгышы – Иртыш дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-ж. борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555/6-ж. ал ''Акназар хан'' башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен Ысык-Көлдүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''' '''I Абу-л-Музаффар''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, ''Моголстан'' – 1559, Хотан) Моголстандын ханы (1533–1559). Чагатайлар тукумунан, ''Султан Саид'' хандын (1514–1533) уулу, ''Султан-Ахмад'' (Алача) хандын (1485–1504) небереси. Бала чагы Кашкар шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону «Тарих-и Рашидинин» автору ''Мухаммед Хайдар'' дуулатка тапшырган. 1521–1522-ж. Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен ''Мырза Али Тагайды'' башкы эмирликке, ''Мухаммед Кыргызды'' кыргыздардын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган. Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап, Моголстандын түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу, Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-ж. Аксу аймагынын (азыркы Кытай Эл Республикасында) акими болуп дайындалып, 1532-жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. Тибетке каршы жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп (9. 07. 1533), ошол эле жылы 23-июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн. Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу ж.б. эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек-казактарга каршы мурунку каршылашы өзбек-шейбаниддер (өзгөчө Бухара ханы Убайдуллах жана Ташкентти бийлеп турган Нооруз-Ахмед) менен союз түзгөн. Алар менен бирдикте 1537-ж. Келес суусунун жээгинде казактардын колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар Иле дарыясынын чыгышы – Иртыш дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан кол салып турушкан. 1553-ж. борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы Абд ал-Латиф-султанга тапшырган. 1555/6-ж. ал ''Акназар хан'' башында турган кыргыз-казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы менен Ысык-Көлдүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан. Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген. Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид-хан I-ге арналган<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. Абд ар-Рашид-хан I өлгөндө (1559), анын ордун экинчи уулу Абд ал-Керим алып, бир туугандары Курайш-султанга Котонду, Мухаммед-султанга Аксуну, Кашкар менен Жаңы-Гиссарды Сопу-султанга берген. Натыйжада Моголстан ыдырай баштаган</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /&quot;Палестинский сборник&quot;, 1970, вып. 21, (84).</div></td></tr> </table>

imported>Турганбаев Элебай https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=46769&oldid=prev 2024-01-24T09:40:46Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:40, 24 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, Моголстан – 1559, Хотан) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Моголстанды бийлеген хан </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1533–59</del>). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Чагатай династиясынан чыккан. </del>Султан Саид хандын уулу<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. Атасынын көзү барында Борбордук Теңир</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Тоону бийлеген</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ал аймактагы жергиликтүү урууларды башкарууда А</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">га </del>''Мухаммед <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргыз,</del>'' Мырза Али <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Тагай сыяктуу төбөлдөр жардам беришкен</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алар Моголстан биримдигин калыбына келтирүү максатында</del>, Моголстандын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эң алыскы жерлерине чейин барып</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чачыранды кыргыз ордолорун чогултушкан</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абд Ар</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Рашид Хан калмактарга </del>каршы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жеңиштүү жүрүш жасап, «Гази» </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">капырларга каршы) атка конгон. Атасынын өлүмүнөн кийин (</del>1533) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тактыга отуруп</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыска убакытка Жети</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сууда моголдордун бийлигин орноткон</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргыздарга &lt;span cat='</del>ж.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыск' oldv='ж</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а'&gt;жана&lt;/span&gt; </del>казактарга каршы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">күрөшүү үчүн </del>өзбек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шейбаниддери &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; </del>союз түзгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Өзбек шейбаниддерин </del>казактардын кол <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">салуулары тынчсыздандырып турган</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Моголдордун жортуулдарынын биринде кыргыз</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">казактар А-дын уулу </del>Абд<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</del>ал-Латиф <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">султанды өлтүрүп салышкан</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Өч алуу үчүн ал кыргыз, казак жерлерине баскынчыл жортуулдарды жасап, кан төгүүлөр көп болгон. Ага каршы кыргыздар казак ханы Хакк</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Назардын колу &lt;span cat='</del>ж.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыск</del>' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">oldv=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н'&gt;</del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/span&gt; биригип согушкан</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Могол ханы канча ирет жортуулдарды уюштурбасын, кыргыздардын үстүнөн бийлигин орното алган эмес</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1537</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. казак</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыргыз биргелешкен күчүн кыйроого учураткан. Бирок буга карабастан казактар Ташкентке, кыргыздар Кашкарга коркунуч туудурган</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' '''I Абу-л-Музаффар</ins>''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>Моголстан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>– 1559, Хотан) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Моголстандын ханы </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1533–1559</ins>). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Чагатайлар тукумунан, ''</ins>Султан Саид<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins>хандын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(1514–1533) </ins>уулу<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, ''Султан</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ахмад'' (Алача) хандын (1485–1504) небереси</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бала чагы Кашкар шаарында өтүп, атасы Султан Саид хан аны тарбиялоону «Тарих</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">и Рашидинин» автору </ins>''Мухаммед <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Хайдар'' дуулатка тапшырган. 1521–1522-ж. Султан Саид хан эмирлеринин кеңеши менен </ins>''Мырза Али <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Тагайды'' башкы эмирликке, ''Мухаммед Кыргызды'' кыргыздардын башчысы кылып дайындап, Моголстанга аттандырган</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Натыйжада Мухаммед Кыргыз ал жердеги бардык кыргызды жыйнап</ins>, Моголстандын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүгү баш ийдирилген. Көп узабай, шейбанид жана маңгыт урууларынын тынымсыз кол салышына байланыштуу</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кашкарга кайтууга мажбур болгон. 1523-ж</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Аксу аймагынын (азыркы Кытай Эл Республикасында) акими болуп дайындалып, 1532</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары атасынын бир тууганы Эмин Кожо султандын көтөрүлүшүн баскан. Тибетке </ins>каршы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жүрүштөн кайтып келе жаткан жолдо Султан Саид хан көз жуумп </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">07</ins>. 1533), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошол эле жылы 23</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">июлда Жаркент шаарында Абд Ар-Рашид хандыкка көтөрүлгөн</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ал ички саясатында Мухаммед Кыргыз жана Мырза Али Тагай сыяктуу </ins>ж.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. эмирлерге таянып, атасына кызмат кылган дуулаттын айрым эмирлерин куугунтуктоого киришкен. Биринчилерден атасынын башкы кеңешчиси Саййид Мухаммед мырзанын (Мухаммед Хайдардын аталаш агасы) башы кесилип, кыргыздарга тиешелүү бардык маселе Мухаммед кыргызга, ал эми ордодогу бийлик толук бойдон Мырза Али Тагайдын колуна өткөн. Тышкы саясатында өзбек</ins>-казактарга каршы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мурунку каршылашы </ins>өзбек-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шейбаниддер (өзгөчө Бухара ханы Убайдуллах жана Ташкентти бийлеп турган Нооруз-Ахмед) </ins>менен союз түзгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алар менен бирдикте 1537-ж. Келес суусунун жээгинде </ins>казактардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">колун жеңип, Борбордук Моголстанды толук караткан. Бирок, кыргыз жана казактардын чабуулу токтогон эмес, хан жүрүшкө чыккан учурларда алар Иле дарыясынын чыгышы – Иртыш дарыясына чейин чегинип кетип, ылайыгы келгенде кайрадан </ins>кол <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">салып турушкан</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1553</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. борбору Аксу болгон Борбордук Моголстанды улуу баласы </ins>Абд ал-Латиф<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-султанга тапшырган</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1555/6</ins>-ж. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ал ''Акназар хан</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башында турган кыргыз</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">казактар менен согуштун биринде курман болуп, анын өчүн алуу үчүн Абд ар-Рашид-хан өзбектердин ханы Нооруз-Ахмеддин жардамы </ins>менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ысык-Көлдүн айланасындагы кыргыздарды катуу чапкан</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргыздар ага карабай моголдорго каршы күрөшүн уланта берген</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мырза Мухаммед Хайдардын «Тарих-и Рашиди» аттуу белгилүү эмгеги дал ушул Абд ар-Рашид</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хан I</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ге арналган</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''Т</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жуманалиев</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Караев О. Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа. Б., 1995; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья, Соч., т. II, ч. 1, М., 1963; Акимушкин О.Ф. К вопросу о внешнеполитических связях Могольского государства с узбеками и казахами в 30-х годах XVI в. – 60-х годах XVIII в. /"Палестинский сборник", 1970, вып. 21, (84)</ins>.</div></td></tr> </table>

imported>Турганбаев Элебай https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=46768&oldid=prev 2023-11-29T10:34:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:34, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, Моголстан – 1559, Хотан) Моголстанды бийлеген хан (1533–59). Чагатай династиясынан чыккан. Султан Саид хандын уулу. Атасынын көзү барында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Борб. </del>Теңир-Тоону бийлеген. Ал аймактагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>урууларды башкарууда А-га ''Мухаммед Кыргыз,'' Мырза Али Тагай сыяктуу төбөлдөр жардам беришкен. Алар Моголстан биримдигин калыбына келтирүү максатында, Моголстандын эң алыскы жерлерине чейин барып, чачыранды кыргыз ордолорун чогултушкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. а.</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Р.х. </del>калмактарга каршы жеңиштүү жүрүш жасап, «Гази» (б. а. капырларга каршы) атка конгон. Атасынын өлүмүнөн кийин (1533) тактыга отуруп, кыска убакытка Жети-Сууда моголдордун бийлигин орноткон. Кыргыздарга &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; казактарга каршы күрөшүү үчүн өзбек шейбаниддери &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; союз түзгөн. Өзбек шейбаниддерин казактардын кол салуулары тынчсыздандырып турган. Моголдордун жортуулдарынын биринде кыргыз-казактар А-дын уулу Абд-ал-Латиф султанды өлтүрүп салышкан. Өч алуу үчүн ал кыргыз, казак жерлерине баскынчыл жортуулдарды жасап, кан төгүүлөр көп болгон. Ага каршы кыргыздар казак ханы Хакк-Назардын колу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; биригип согушкан. Могол ханы канча ирет жортуулдарды уюштурбасын, кыргыздардын үстүнөн бийлигин орното алган эмес. 1537-ж. казак-кыргыз биргелешкен күчүн кыйроого учураткан. Бирок буга карабастан казактар Ташкентке, кыргыздар Кашкарга коркунуч туудурган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, Моголстан – 1559, Хотан) Моголстанды бийлеген хан (1533–59). Чагатай династиясынан чыккан. Султан Саид хандын уулу. Атасынын көзү барында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Борбордук </ins>Теңир-Тоону бийлеген. Ал аймактагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>урууларды башкарууда А-га ''Мухаммед Кыргыз,'' Мырза Али Тагай сыяктуу төбөлдөр жардам беришкен. Алар Моголстан биримдигин калыбына келтирүү максатында, Моголстандын эң алыскы жерлерине чейин барып, чачыранды кыргыз ордолорун чогултушкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абд Ар</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Рашид Хан </ins>калмактарга каршы жеңиштүү жүрүш жасап, «Гази» (б. а. капырларга каршы) атка конгон. Атасынын өлүмүнөн кийин (1533) тактыга отуруп, кыска убакытка Жети-Сууда моголдордун бийлигин орноткон. Кыргыздарга &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; казактарга каршы күрөшүү үчүн өзбек шейбаниддери &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; союз түзгөн. Өзбек шейбаниддерин казактардын кол салуулары тынчсыздандырып турган. Моголдордун жортуулдарынын биринде кыргыз-казактар А-дын уулу Абд-ал-Латиф султанды өлтүрүп салышкан. Өч алуу үчүн ал кыргыз, казак жерлерине баскынчыл жортуулдарды жасап, кан төгүүлөр көп болгон. Ага каршы кыргыздар казак ханы Хакк-Назардын колу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; биригип согушкан. Могол ханы канча ирет жортуулдарды уюштурбасын, кыргыздардын үстүнөн бийлигин орното алган эмес. 1537-ж. казак-кыргыз биргелешкен күчүн кыйроого учураткан. Бирок буга карабастан казактар Ташкентке, кыргыздар Кашкарга коркунуч туудурган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Т. Жуманалиев.&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Т. Жуманалиев.&#039;&#039;</div></td></tr> </table>

imported>Adina https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94_%D0%90%D0%A0-%D0%A0%D0%90%D0%A8%D0%98%D0%94_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=46767&oldid=prev 2022-12-05T08:12:55Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; (2), ж-а → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt;</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:12, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, Моголстан – 1559, Хотан) Моголстанды бийлеген хан (1533–59). Чагатай династиясынан чыккан. Султан Саид хандын уулу. Атасынын көзү барында Борб. Теңир-Тоону бийлеген. Ал аймактагы жерг. урууларды башкарууда А-га ''Мухаммед Кыргыз,'' Мырза Али Тагай сыяктуу төбөлдөр жардам беришкен. Алар Моголстан биримдигин калыбына келтирүү максатында, Моголстандын эң алыскы жерлерине чейин барып, чачыранды кыргыз ордолорун чогултушкан. А. а.-Р.х. калмактарга каршы жеңиштүү жүрүш жасап, «Гази» (б. а. капырларга каршы) атка конгон. Атасынын өлүмүнөн кийин (1533) тактыга отуруп, кыска убакытка Жети-Сууда моголдордун бийлигин орноткон. Кыргыздарга ж-а казактарга каршы күрөшүү үчүн өзбек шейбаниддери м-н союз түзгөн. Өзбек шейбаниддерин казактардын кол салуулары тынчсыздандырып турган. Моголдордун жортуулдарынын биринде кыргыз-казактар А-дын уулу Абд-ал-Латиф султанды өлтүрүп салышкан. Өч алуу үчүн ал кыргыз, казак жерлерине баскынчыл жортуулдарды жасап, кан төгүүлөр көп болгон. Ага каршы кыргыздар казак ханы Хакк-Назардын колу м-н биригип согушкан. Могол ханы канча ирет жортуулдарды уюштурбасын, кыргыздардын үстүнөн бийлигин орното алган эмес. 1537-ж. казак-кыргыз биргелешкен күчүн кыйроого учураткан. Бирок буга карабастан казактар Ташкентке, кыргыздар Кашкарга коркунуч туудурган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБД АР-РАШИД ХАН''', А б д у р а ш и д хан (1509/10, Моголстан – 1559, Хотан) Моголстанды бийлеген хан (1533–59). Чагатай династиясынан чыккан. Султан Саид хандын уулу. Атасынын көзү барында Борб. Теңир-Тоону бийлеген. Ал аймактагы жерг. урууларды башкарууда А-га ''Мухаммед Кыргыз,'' Мырза Али Тагай сыяктуу төбөлдөр жардам беришкен. Алар Моголстан биримдигин калыбына келтирүү максатында, Моголстандын эң алыскы жерлерине чейин барып, чачыранды кыргыз ордолорун чогултушкан. А. а.-Р.х. калмактарга каршы жеңиштүү жүрүш жасап, «Гази» (б. а. капырларга каршы) атка конгон. Атасынын өлүмүнөн кийин (1533) тактыга отуруп, кыска убакытка Жети-Сууда моголдордун бийлигин орноткон. Кыргыздарга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>казактарга каршы күрөшүү үчүн өзбек шейбаниддери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>союз түзгөн. Өзбек шейбаниддерин казактардын кол салуулары тынчсыздандырып турган. Моголдордун жортуулдарынын биринде кыргыз-казактар А-дын уулу Абд-ал-Латиф султанды өлтүрүп салышкан. Өч алуу үчүн ал кыргыз, казак жерлерине баскынчыл жортуулдарды жасап, кан төгүүлөр көп болгон. Ага каршы кыргыздар казак ханы Хакк-Назардын колу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>биригип согушкан. Могол ханы канча ирет жортуулдарды уюштурбасын, кыргыздардын үстүнөн бийлигин орното алган эмес. 1537-ж. казак-кыргыз биргелешкен күчүн кыйроого учураткан. Бирок буга карабастан казактар Ташкентке, кыргыздар Кашкарга коркунуч туудурган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Т. Жуманалиев.&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Т. Жуманалиев.&#039;&#039;</div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm